CConstaterende datTwenterand
Koppel je AI →
Document · PDF

Gemeente Twenterand - Accountantsverslag 2022 24-11

Raadsvergadering 19 december 2023, gemeente TwenterandBij agendapunt: Jaarstukken 202212.339 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

30 november 2023

ACCOUNTANTSVERSLAG 2022

Gemeente Twenterand

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van gemeente Twenterand T.a.v. de heer R. Ros Postbus 67 6770 AB VRIEZENVEEN

Wij hebben de jaarrekening 2022 van gemeente Twenterand (hierna ook te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2022. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Enschede, 30 november 2023

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder en de ambtelijke organisatie. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.

Kenmerk: 1053139/MZ/IB/BN/dk/…

Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van gemeente Twenterand bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hebben ons accountantsverslag aangevuld met bevindingen naar aanleiding van een constatering van een vermoeden van fraude bij de afwikkeling van onze controle 2022. In paragraaf 1.2 gaan wij hier uitgebreid op in. Dit vermoeden van fraude is ook de reden voor het feit dat de afwikkeling van onze controle langer heeft geduurd dan vooraf verwacht. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

M. Zoetman-Kiers RA Partner BDO en extern accountant gemeente Twenterand

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD EN TOELICHTING VERMOEDEN VAN FRAUDE

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard & toelichting vermoeden van fraude 1.1 Dashboard accountantscontrole 1.2 Toelichting vermoeden van fraude

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING 

   

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij de jaarrekening voor getrouwheid en een verklaring met beperking op het gebied van rechtmatigheid. Wij hebben een toelichtende paragraaf opgenomen in verband met een vermoeden van fraude. In de paragraaf bedrijfsvoering in de jaarrekening heeft gemeente Twenterand een toelichting opgenomen. De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.082.000 respectievelijk € 3.266.000. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden. De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd. De WNT is nageleefd. Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSa-bijlage.

 

De rechtmatigheidsverantwoording door het college is voor het boekjaar 2023 van toepassing. Naar aanleiding van een uitspraak en verduidelijking hierop van de Commissie BBV is dit jaar een voorziening gevormd voor verlofsparen ter hoogte van € 902.000. Het jaar 2022 kenmerkt zich voor gemeenten in Nederland door de onzekerheden die spelen op het gebied van vluchtelingenopvang, leefgeld en energietoeslag. Maar ook een krapte op de arbeidsmarkt waarmee gemeenten worstelen. De boekwaarde van de grondexploitatie is van € 4,0 miljoen afgenomen naar € 3,1 miljoen. Onzekerheid sociaal domein: WMO betreft € 252.000, Jeugd bedraagt € 487.000 en PGB € 112.000. Vroomshoop Oost herziening afspraak met VOF in ontwikkeling. DASHBOARD

JAARREKENING

AANDACHTSPUNTEN VOOR 2023

RESULTAAT 2022

Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2022 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2023 benoemen:

(x €1.000)

2022

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

12.652

-/- 3.337

-/- 2.185

3.337

10.467

0

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Invoering rechtmatigheidsverantwoording. Aanbestedingsrechtmatigheid. Herziening Gemeentelijk Rioleringsplan. Aandacht voor geplande reorganisatie. Notitie reserves en voorzieningen. Toelichting meerjarige contracten jaarrekening.

Daarnaast willen wij, vanwege het toenemende belang van digitalisering, het komend jaar een volwassenheidsscan uitvoeren naar de digitale bestuurskracht van gemeente Twenterand.

ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN / OVERIG 

5

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN 

 

  

Mutatie reserves Resultaat

Per programma wordt in de financiële toelichting een verklaring gegeven van de afwijkingen van het saldo in de jaarrekening 2022 ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Bij alle programma’s is sprake van een voordelig saldo, met name door incidentele meevallers. In algemene zin zien we dat het resultaat dit jaar sterker afwijkt van de begroting. Dat wordt met name veroorzaakt door extra taken die gemeente Twenterand onverwacht heeft uitgevoerd waarvoor ook aanvullende middelen zijn ontvangen. UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN

Wij hebben controleverschillen met betrekking tot getrouwheid geconstateerd welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. De rechtmatigheidsfout ad € 893.000 ziet toe op EU-aanbestedingsrechtmatigheid. De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring. Wij hebben een vermoeden van fraude geconstateerd waar wij in onze verklaring over rapporteren. De gemeente heeft aanbevelingen met betrekking tot subsidies opgevolgd. Het verkrijgen van informatie van een grote subsidieontvanger verloopt moeizaam. Product riool laat ook in 2022 een overschot zien. Aanvullende controles uitgevoerd op uitgaven Larcom & Ontplooj. Onzekerheid opgenomen inzake investeringen MVA – aandachtspunt opstellen beheersplannen. FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

1.2 Toelichting vermoeden van fraude

6

Vermoeden van fraude tijdens afronding van controle 2022 geconstateerd. Zoals ook uit het jaarverslag 2022 van gemeente Twenterand blijkt is bij de afronding van de jaarrekeningcontrole 2022 een vermoeden van fraude geconstateerd. Wij hebben gemeente Twenterand kort na onze eerste bevinding geïnformeerd en gemeente Twenterand heeft vervolgens een intern onderzoek ingesteld en het fraudeprotocol in werking gesteld. Gemeente Twenterand heeft daarop een onafhankelijk extern bureau ingeschakeld om het vermoeden van fraude nader te onderzoeken. De uitkomsten van het onderzoek van het extern bureau waren voor gemeente Twenterand en BDO niet toereikend om te komen tot afronding van de jaarrekeningcontrole 2022. Daarop is in overleg tussen gemeente Twenterand en BDO besloten aanvullend onderzoek uit te laten voeren door BDO Forensics. Dit onderzoek is op het moment van afronding van de jaarrekeningcontrole 2022 nog niet afgerond. Doordat eind oktober 2023 duidelijk werd dat afronding van het aanvullend onderzoek door BDO Forensics voor de toezichthouders niet tijdig afgerond kon worden is door ons geconcludeerd dat uitstel van ons oordeel bij de jaarrekening 2022 niet langer gerechtvaardigd is. Conform onze controlestandaarden heeft gemeente Twenterand alle medewerking verleend.

Binnen een redelijke termijn voor de toezichthouders is bovendien het verkrijgen van aanvullende controle-informatie over het vermoeden van fraude niet mogelijk. Wij hebben samen met gemeente Twenterand onderzocht of en zo ja op welke wijze de controle voor 2022 afgerond kon worden. Daarbij hebben wij ook de ministeries betrokken in verband met de formele verplichtingen van gemeente Twenterand richting haar toezichthouders. Wij hebben geconcludeerd dat de impact van de fraude niet van diepgaande invloed is en hebben ons oordeel hierop daarom niet aangepast. Wel hebben wij een toelichtende paragraaf opgenomen in onze controleverklaring waarin wij verwijzen naar de toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering, de jaarrekening en de SiSa-bijlage omtrent het vermoeden van fraude en de status van het onderzoek. Aanvullend bestaat in 2022 voor het eerst de verplichting in de controleverklaring uitgebreid te rapporteren over fraude en frauderisico’s in een separate paragraaf. Wij hebben het frauderisico waar het vermoeden van fraude op toeziet en onze controlewerkzaamheden inzake dit vermoeden van fraude nader toegelicht, naast het toelichten van de overige aanwezige frauderisico’s. Zie hiervoor paragraaf 4.1. Als gevolg van het geïdentificeerde vermoeden van fraude hebben wij in aanvulling op onze managementletter een bevinding met betrekking tot de interne beheersing van Civision.

Eén medewerker had superuserrechten in de database, waardoor primaire functiescheiding niet gewaarborgd kon worden. Naar aanleiding van deze bevinding hebben wij onze risico-inschatting herzien en hiervoor een significant risico opgenomen (zie paragraaf 4.1). Het management heeft, nadat het vermoeden van fraude geïdentificeerd was, de superuserrechten ingetrokken.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

7

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Het proces van de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2023

2.1 Het proces van de jaarrekeningcontrole

8

Intern proces voor de jaarafsluiting Naar aanleiding van de jaarafsluiting 2021 en de signalen vanuit onze interimcontrole 2022 hebben wij extra aandacht besteed aan het proces voor de jaarafsluiting 2022. Begin 2023 hebben wij ook een sessie bijgewoond met medewerkers van gemeente Twenterand die is georganiseerd om de verantwoordelijkheid en het bewustzijn van de betrokken medewerkers te vergroten. Daarnaast zijn de verantwoordelijkheden bij gemeente Twenterand opnieuw duidelijk afgestemd en daarmee was voor ons ook beter inzichtelijk wie voor welk onderdeel contactpersoon was voor onze vragen. Voor specifieke dossiers heeft ook vooraf afstemming plaatsgevonden tussen gemeente Twenterand en ons als accountant. Bijvoorbeeld op het gebied van de voorziening riool, de aanbestedingsrechtmatigheid en het sociaal domein. De jaarrekening is volgens de interne planning tijdig opgeleverd en wij zien ook dat er tijd is geweest om intern controles uit te voeren op de kwaliteit van de jaarrekening en de onderliggende dossiers. Onze Controle Wij hebben vanuit het proces van de jaarrekeningcontrole diverse observaties die wij ook met de ambtelijke organisatie hebben besproken. We hebben afgesproken om voor de start van de controle 2023 met elkaar het proces uitgebreid te evalueren en na te denken over verbeteringen in het proces voor de controle voor 2023.

Wij hebben gedurende de jaarrekeningcontrole diverse observaties gedaan welke we hebben besproken met de ambtelijke organisatie en welke we in dit verslag ook met de Raad willen delen. Diverse processen laten tekortkomingen zien waardoor verantwoording achteraf relatief veel tijd vraagt. Dit heeft bijvoorbeeld betrekking op de verantwoording van materiële vaste activa en het proces rondom inkopen & aanbestedingen. Daarnaast is onderbouwende documentatie bij jaarrekeningposten veelal beschrijvend van aard en in mindere mate verklarend. Onze controle is daarnaast uitgevoerd tijdens de vakantieperiode van diverse functionarissen en onze controle vraagt vanwege de relatief grote omvang van het controleteam in de korte periode van de controle veel “aandacht” van uw organisatie. Ten slotte vragen wij aandacht voor de wijze waarop uw organisatie een goed proces voor de jaarafsluiting en jaarrekeningcontrole kan waarborgen in samenhang met de op handen zijnde reorganisatie (zie ook paragraaf 2.4).

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2022 is getrouw

9

Wij hebben bij de jaarrekening 2022 van gemeente Twenterand een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2022 als van de activa en passiva per 31 december 2022 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd die door gemeente Twenterand zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en Wmo

112

§4.2

Sociaal domein – Wmo ZIN

252

§4.2

Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN

487

§4.2

Sociaal domein – PW

114

§4.2

Materiële vaste activa – Investering wegen

440

§4.6

Getrouwheid

-

1.405

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

1.080

3.266

Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit)

755

Door gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

100

Totaal

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2022 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen

10

Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

1.405

§2.2 §4.4

Rechtmatigheid Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden Aanbestedingsrechtmatigheid

893

183

Totaal

893

1.588

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

1.080

3.266

Uitvoeringsmaterialiteit (70% van de materialiteit)

755

Door gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

100

Wij concluderen dat de resterende controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk WEL materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een verklaring met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. Onze uitvoeringsmaterialiteit ligt op 70% van de materialiteit. Onze werkzaamheden voeren wij uit met deze lagere materialiteit zodat wij er zeker van zijn dat we met onze werkzaamheden een materiële fout in de verantwoording kunnen uitsluiten. Indien wij in onze evaluatie fouten betrekken die hoger liggen dan onze uitvoeringsmaterialiteit moeten wij de impact op ons oordeel hiervan nader evalueren. Wij zijn tot de conclusie gekomen dat een oordeel met beperking passend is.

Overschrijding investeringskredieten

DASHBOARD

Overschrijding investeringskredieten Zoals toegelicht op pagina 124 en 125 onder begrotingsrechtmatigheid is toegelicht dat vier investeringskredieten zijn overschreden voor een totaalbedrag van € 95.678. Hierin is toegelicht dat deze overschrijdingen passen binnen het beleid van gemeente Twenterand. Middels rapportage in het jaarverslag autoriseert de Raad deze overschrijdingen. Deze overschrijdingen tellen daarom niet mee voor het rechtmatigheidsoordeel.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2023

11

Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2022 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. Invoering rechtmatigheidsverantwoording Met ingang van boekjaar 2023 dient het college een verklaring af te geven ten aanzien van rechtmatigheid van de jaarrekening. Gemeente Twenterand heeft het afgelopen jaar zichtbaar aandacht besteed aan de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording door bijvoorbeeld zelf de rechtmatigheidsfouten al in de paragraaf bedrijfsvoering op te nemen. Twenterand heeft concrete acties geformuleerd die in 2023 gerealiseerd dienen te worden bij de uitvoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij de managementletter 2023 zullen wij het proces doornemen en hier meer uitgebreid over rapporteren. Aanscherping proces aanbestedingen nodig In ons accountantsverslag 2021 en onze managementletter 2022 hebben wij diverse aandachtspunten benoemd rondom het proces van inkopen & aanbesteden. Conform voorgaand jaar hebben wij voor onze controle 2022 een uitgebreide spendanalyse op de inkopen van gemeente Twenterand uitgevoerd. Bij deze controle hebben wij diverse op aanmerkingen. In het primaire proces van inkopen & aanbesteden ontbreken duidelijke waarborgen & vastleggingen.

Dit zorgt ervoor dat voor inkopen niet in alle gevallen inkoopstartdocumentatie aanwezig is. Middels inkoopstartdocumentatie wordt vooraf vastgelegd welke dienst wordt ingekocht, voor welk bedrag en op welke wijze de inkoop kan c.q. moet plaats vinden. Vervolgens is het van belang om bij het inkopen en uiteindelijk contracteren van een dienst een duidelijke raming en contractwaarde vast te leggen. Dit is van belang omdat hieraan getoetst moet worden bij een spendanalyse (achteraf) of de uitgaven passen binnen het contract en of afwijkingen gedurende de looptijd van de afgelopen dienst (nog) rechtmatig zijn. Ook dit gebeurt niet altijd Ten slotte constateren wij dat ondanks verbeteringen in de voorbereiding van de spendanalyse door de afdeling inkoop en VIC de documentatie en controle achteraf nog moeizaam verloopt. Weliswaar is het proces eerder afgerond dan voorgaand jaar, maar gebrekkige vastlegging bij de start van het proces maakt het lastig om achteraf bij een controle een en ander goed te onderbouwen. De combinatie van bovenstaande tekortkomingen in het proces heeft er mede toe geleid dat wij diverse onrechtmatigheden hebben geconstateerd, deze zijn reeds in paragraaf 2.2 toegelicht. Wij hebben begrepen dat in 2023 gefaseerd inkoopstartdocumentatie wordt afgedwongen in het proces.

Daarbij zijn vier fases te onderkennen waarbij inkopen tot een bedrag van €30.000 als eerste volgens het nieuwe proces moeten lopen. Daarna volgen inkopen van een hoger bedrag. Wij raden u aan om zo spoedig mogelijk het proces aan te passen en inkoopstartdocumentatie af te dwingen voor alle inkopen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Aandachtspunten voor 2023

Herziening gemeentelijk rioleringsplan is onderhanden

Verouderde eigen notitie reserves en voorzieningen, advies die te actualiseren

Aandacht voor taken, verantwoordelijkheden en verantwoordelijkheidsurgentie bij aanstaande reorganisatie

Nog geen beleid uitgewerkt voor toelichting meerjarige contracten in de jaarrekening

DASHBOARD

12

Herziening gemeentelijk rioleringsplan In ons accountantsverslag 2021 hebben wij aandacht gevraagd voor de herziening van het gemeentelijk rioleringsplan. Tijdens onze interim-controle hebben wij ook aandacht besteed aan de voorbereidingen voor deze herziening. Daarnaast hebben wij ook aandacht gevraagd voor een goede onderbouwing van de voorziening riolering in de jaarrekening 2022. Net zoals voorgaande jaren blijkt uit de jaarrekening dat er een overschot is op het product riool. Dit is opmerkelijk omdat de kosten voor personeel en bouwmaterialen de laatste jaren juist sterk zijn gestegen. Wij hebben begrepen dat het nieuwe gemeentelijk rioleringsplan dit najaar aan de Raad wordt voorgelegd. Wij geven u in overweging om deze kritisch te toetsen en daarmee te waarborgen dat de voorgestelde heffingen structureel in lijn liggen met de geraamde uitgaven. Verouderde eigen notitie reserves en voorzieningen Vanuit het BBV zijn in algemene zin kaders voor het vormen van reserves en voorzieningen vastgesteld. Deze worden ook door gemeente Twenterand toegepast. Het is daarnaast gebruikelijk om als Raad nadere kaders te stellen over het gebruik van reserves en voorzieningen specifiek voor de eigen gemeente. Dit heeft u gedaan, echter stamt de huidige notitie uit 2013.

Wij geven u daarom in overweging om in samenhang met de verbeterde financiële positie van uw gemeente om uw notitie reserves en voorzieningen te actualiseren en deze onderdeel te maken van het normenkader voor de rechtmatigheidscontrole. Reorganisatie Wij zijn tijdens onze controle geïnformeerd over een aanstaande reorganisatie binnen gemeente Twenterand. De voorgenomen organisatieverandering wordt nog nader uitgewerkt en zal naar verwachting dit najaar duidelijk zijn. Eén van de uitgangspunten die hierbij gehanteerd wordt is het verminderen van de organisatie met één managementslaag waardoor teamleiders meer verantwoordelijkheid dragen. Vanuit onze rol als accountant hebben wij gemeente Twenterand in onze managementletter aangesproken op signalen voor het gebrek aan verantwoordelijkheidsurgentie. Tijdens de jaarrekeningcontrole 2022 hebben wij ook diverse voorbeelden waarbij het nodig was vanuit ons of vanuit het management om extra informatie op te vragen en verdiepende kritische vragen te stellen c.q. controles uit te voeren. Wij geven gemeente Twenterand in overweging om in de afwegingen voor de aanstaande reorganisatie na te gaan op welke wijze de verantwoordelijkheidsurgentie verbeterd kan worden.

Daarbij is het ook van belang dat de organisatie in staat is in haar nieuwe vorm adequaat sturing te geven aan taken die voor andere gemeenten worden uitgevoerd zoals de taken voor gemeente Ommen. Toelichting meerjarige contracten in de jaarrekening In art. 52 BBV is opgenomen dat in de jaarrekening “belangrijke financiële verplichtingen” dienen te worden gepresenteerd onder de ‘niet uit de balans blijkende verplichtingen’. Wat exact “belangrijke financiële verplichtingen” zijn, wordt verder niet benoemd. Bij onze controle van 2021 inzake de volledigheid van de niet uit de balans blijkende verplichtingen is gebleken dat gemeente Twenterand geen geformaliseerd beleid heeft inzake welke contracten dienen te worden toegelicht in de jaarrekening. Dit is tot op heden nog niet gerealiseerd. Wij raden aan om hiervoor een beleid te formaliseren zodat transparant is welke financiële verplichtingen dienen te worden toegelicht in de jaarrekening.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

13

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2022 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2022 Resultaat 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 10,5 miljoen

14

Het resultaat van gemeente Twenterand over het jaar 2022 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 8,5 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)

2022

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Saldo van baten en lasten

12.652

-/- 3.337

15.989

Onttrekkingen reserves

4.681

6.751

-/- 2.070

-/- 6.867

-/- 3.414

-/- 3.453

10.467

0

10.467

Dotatie aan reserves Resultaat

Per programma wordt in de financiële toelichting een verklaring gegeven van de afwijkingen van het saldo in de jaarrekening 2022 ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Bij alle programma’s is sprake van een voordelig saldo. Het resultaat 2022 wijkt ongeveer 9,7% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Als gevolg van extra taken voor gemeente Twenterand in 2022 die bij het opstellen van de begroting 2022 nog niet voorzien waren laat 2022 een behoorlijke afwijking zien. Dit heeft bijvoorbeeld betrekking op de huisvestiging van vluchtelingen uit Oekraïne en de uitkering van de energietoeslag. Daarnaast is sprake van verschillende incidentele meevallers. Desondanks was voor gemeente Twenterand in 2021 ook al sprake van een grotere afwijking van de begroting dan gebruikelijk.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Dashboard financiële positie

NETTO SCHULDQUOTE

15

BELASTINGCAPACITEIT

SOLVABILITEIT 50

105

95

90 130

24%

0

220

-100

< 90%

42,1%

20

90-130%

< 20%

> 130%

(GECORRIGEERDE) SCHULDQUOTE

105,9% 100

20-50%

> 50%

50

150

< 95%

95-105%

> 105%

STRUCTURELE EXPLOITATIERUIMTE

GRONDEXPLOITATIE

0

90

35 130

12,6% -100

< 90%

DASHBOARD

220

90-130%

2,7%

20

> 130%

JAARREKENING

100

0

< 20%

FINANCIËLE POSITIE

2,3%

20-35%

> 35%

BEVINDINGEN

5

-5

< 0%

BIJLAGEN

0%

> 0%

3.2 Dashboard financiële positie

16

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

2,60

2,47

2,10 1,60

1,57

1,80

1,37

1,10

Norm 1,00

0,90

0,60 2019

2020

2021

2022

16,0%

63,6%

51,4%

14,0%

27,4%

28,1% Gemeente

25,5%

2020

Gemid. NL*

2021

2022

PB 2023

14,4%

12,0%

50,0%

10,0%

41,0%

40,0% 35,1%

Gemid. NL*

34,2%

20,0%

Gemeente 24,0%

8,0%

2,0% 0,0% 2021

2022

Gemeente

7,6%

Gemid. NL*

4,0%

0,0% 2020

7,5%

6,0%

10,0% 2019

35,4%

RATIO GRONDEXPLOITATIE

70,0%

30,0%

42,1%

36,4%

2019

PB2023

NETTO SCHULDQUOTE

60,0%

45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%

PB 2023

3,6% 2019

2020

2021

3,8% 2,7% 2022

PB 2023

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2019 - 2021 voor gemeenten. Bron: BDO Benchmark rapport januari 2023

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden

17

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van gemeente Twenterand. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2020 geldt. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van gemeente Twenterand. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.

Uw weerstandscapaciteit is € 16,1 miljoen

Weerstandsvermogen gemeente Twenterand In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 16,1 miljoen (2021: € 7,7 miljoen). In het weerstandsvermogen ultimo 2022 is een bedrag van € 9,1 miljoen (2021: € 2,9 miljoen) meegeteld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. Gemeente Twenterand heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 6,5 miljoen (2021: € 5,7 miljoen). Het weerstandsvermogen van gemeente Twenterand is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen.

Gemeente Twenterand kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2022 44,13% (2021: 35,4%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Twenterand in staat is om aan haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 23,98% (2021: 34,2%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote laten een positieve ontwikkeling zien ten opzichte van de signaleringswaarden volgens het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK 2020).

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van gemeente Twenterand bedraagt 2,72% (2021: 3,6%) en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. Het risico is daarmee lager geworden, een ratio van 2,72% is relatief laag. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

18

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring 4.2 Sociaal domein 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Overige bevindingen

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring De paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie zijn opgenomen in de controleverklaring

Fraude en noncompliance

19

Verplicht rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring Vanaf boekjaar 2022 nemen accountants bij wettelijke controles de paragrafen controleaanpak frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie op in de controleverklaring. Deze aanpassingen zien op het verplicht rapporteren in de controleverklaring over onze controleaanpak frauderisico’s en onze controleaanpak ten aanzien van het vermogen om risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering financieel op te vangen. Deze verplichting geldt voor wettelijke controles (gemeenten, provincies en waterschappen). Met het verplicht rapporteren over deze onderwerpen wordt tegemoet gekomen aan een veel gehoorde wens van stakeholders om transparanter te zijn over welke werkzaamheden wij als uw accountant hebben uitgevoerd om frauderisico’s en het vermogen om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en de bedrijfsvoering zonder tussenkomst van de provinciale toezichthouder voort te zetten bij gecontroleerde decentrale overheden te mitigeren. Per onderwerp rapporteren wij over wat de meest belangrijke frauderisico’s zijn, over de inschatting van het college om de risico’s vanuit de bedrijfsvoering financieel op te vangen en hoe op beide thema’s in de controle is ingespeeld.

Uiteraard hebben de onderwerpen fraude en het vermogen om financiële risico’s op te vangen altijd al de aandacht tijdens de accountantscontrole. Maar door deze zaken nu te beschrijven in de controleverklaring, wordt die aandacht ook expliciet gemaakt. Fraude en non-compliance Onze controle is niet specifiek gericht op het ontdekken van fraude. Bij de planning voor de jaarrekeningcontrole, houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Daarnaast hebben wij beoordeeld in hoeverre sprake kan zijn van een risico omtrent corruptie. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties op verschillende niveaus binnen de organisatie. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en de mogelijke fraudesituaties besproken met de concerncontroller, VIC-medewerkers, de coördinator jaarrekening en met het college. Deze besprekingen en onze controlewerkzaamheden hebben geen aanwijzingen voor materiële fraude opgeleverd. Wij hebben wel een vermoeden van een niet-materiële fraude geïdentificeerd. Hierover hebben wij in paragraaf 2.4 gerapporteerd. Daarnaast hebben wij kennis genomen van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken.

Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2022 betroffen dat de volgende risico’s:  Management override/het doorbreken van de interne beheersing;  Onjuiste waardering van de grondexploitaties;  Aanbestedingsrechtmatigheid;  ongeautoriseerde handelingen in het IT-systeem. Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van frauderisico’s en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2022. Onze werkzaamheden hebben geleid tot specifieke aanwijzingen voor fraude of vermoedens van fraude. Hierover hebben wij in paragraaf 2.4 gerapporteerd en in paragraaf 1.2. Bij de beoordeling van het risico omtrent corruptie hebben wij gekeken naar klant specifieke omstandigheden zoals de geografische plaats van de activiteiten, hebben we gekeken naar de sectoren waar corruptie meer dan gemiddeld voorkomt en hebben we beoordeeld in hoeverre buitenlandse wetgeving van invloed kan zijn. Wij hebben aandacht besteed aan de compliance met de voor u van toepassing zijnde wet- en regelgeving en overige bepalingen voor zover wij die van belang achten in het kader van onze controle van de jaarrekening. Bij die werkzaamheden hebben wij geen materiële non-compliance geconstateerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Rapporteren over fraude en continuïteit in de controleverklaring

Transparantie over fraude en continuïteit vraagt dialoog

Concept plan van aanpak fraude wordt nog verder uitgewerkt

Frauderisicobeheersing De komende jaren zal vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie, de NBA, heeft in 2022 een notitie uitgebracht ‘Frauderisicobeheersing aanbevelingen voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Dit proces vraagt ook iets van u. Bijvoorbeeld úw aandacht voor genoemde risico’s en uw aandacht voor de door u gewenste mate van transparantie in de programmarekening en de programmaverantwoording over zowel fraude als het vermogen om financiële risico’s op te vangen. Hiervoor heeft u ten tijde van de jaarrekeningcontrole een concept frauderisicoanalyse aangeleverd. Hierbij is ons aangegeven dat dit document de komende maanden verder worden besproken met proceseigenaren, managers en bestuurders. Daarna wordt de frauderisicoanalyse verder uitgewerkt en aangepast.

Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing. Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.

DASHBOARD

20

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein Lasten Sociaal domein 2022 bedragen circa € 34,4 miljoen

21

Programma ‘Sociaal domein’ De lasten van gemeente Twenterand in het programma ‘Sociaal domein’ bedragen over 2022 circa € 34,4 miljoen (2021: € 33,2 miljoen). Onderdeel van dit programma betreffen de lasten WMO en Jeugd, op deze lasten gaan wij hieronder nader in. De lasten WMO en Jeugd zijn als volgt opgebouwd: ONDERDEEL

2022

2021

Jeugdzorg ZIN

€ 12,1 miljoen

€ 14,4 miljoen

Wmo ZIN

€ 9,0 miljoen

€ 8,1 miljoen

PW ZIN

€ 1,0 miljoen

€ 1,7 miljoen

Totaal

€ 22,1 miljoen

€ 24,2 miljoen

Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering

Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 6,9 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit gemeente Twenterand. Uw gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Gemeente Twenterand heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt gemeente Twenterand per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol.

Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 252.000

Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 252.000 (2021: € 152.000).

Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 487.000

Jeugdzorg ZIN Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt gemeente Twenterand bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording. De productieomvang van Jeugd ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2022 circa € 11,2 miljoen. Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2022 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 487.000 (2021: € 314.000). De stijging van de onzekerheden wordt met name veroorzaakt doordat minder productieverantwoordingen zijn ontvangen van de zorginstellingen en hun accountant.

Resterende onzekerheid Participatiewet circa € 114.000

Participatiewet ZIN Met betrekking tot de lasten inzake de Participatiewet is gebleken vanuit onze controle dat een deel van de kosten via het inkoopboek loopt en niet via Civision. De omvang van de uitkering Participatiewet bedraagt in 2022 circa € 1 miljoen. Vanuit de uitkeringsadministratie van de gemeente Twenterand blijkt dat een aantal regels via het inkoopdagboek lopen. Deze lopen niet via het reguliere uitkeringsproces waardoor deze als onzekerheid is aangemerkt, in totaliteit op circa € 114.000.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Sociaal domein

Fout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven

22

Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Gemeente Twenterand verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2022 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Twenterand zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE

FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT

FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT

Jeugdzorg

1,87%

1,91%

Wmo

1,19%

1,22%

De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor gemeente Twenterand zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties van € 100.000. In het kader van de rechtmatigheid is derhalve geen sprake van een controleverschil ten aanzien van de PGB. Onzekerheden PGB geraamd op € 112.000

Twenterand is afhankelijk van derden voor grip op lasten Wmo en Jeugd Toelichting ontbreken verklaringen uitgaven WMO ZIN Jeugd ZIN

DASHBOARD

De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is sprake van een onzekerheid. De processen van PGB Jeugdzorg en PGB WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt gemeente Twenterand aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat gemeente Twenterand hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 112.000, waarvan € 49.000 PGB WMO en € 63.000 Jeugd PGB. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2022 van gemeente Twenterand. Grip op lasten Wmo en Jeugdzorg Wij concluderen dat gemeente Twenterand afhankelijk is van derden voor de grip op een groot deel van de lasten inzake Wmo en Jeugdzorg. Dit resulteert in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming. De geconstateerde onzekerheid voor 2022 is circa 1,5% (2021: 0,5%). De tolerantie voor onzekerheden bedraagt maximaal 3%. Zie hiervoor paragraaf 2.2.

Bij WMO ZIN en Jeugd ZIN hebben wij op de voorgaande pagina aangegeven dat niet voor alle zorginstellingen een productieverantwoording met controleverklaring van een accountant beschikbaar is. Dit heeft verschillende oorzaken die we ook terug zien bij andere gemeenten. Zo wordt bij kleine zorginstellingen in het kader van administratieve lastenverlichting een dergelijke verklaring niet gevraagd bij een productieomvang beneden € 125.000 op totaalniveau. Het kan ook zijn dat de zorginstelling haar administratie niet heeft laten controleren voordat de controle van gemeente Twenterand wordt uitgevoerd. Wij merken overigens op dat het aantal ontbrekende verklaringen of verklaringen met bevindingen voor 2022 is toegenomen ten opzichte van 2021.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

23

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in gemeente Twenterand?  Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2022 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening nodig is. De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2022 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 3,1 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van 2021 van € 0,9 miljoen. De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2022 is als volgt weer te geven: BW 31-12-2021

Investeringen

Inkomsten

Resultaatneming/verlies

BW 31-12-2022

Woningbouw

2.047

425

-/- 986

158

1.328

Bedrijventerreinen

1.976

1.308

-/- 1.704

-/- 230

1.810

1.733

-/- 2.690

72

3.106

( * € 1.000)

Voorziening grondbedrijf Totaal in exploitatie genomen gronden

4.023

Op pagina 131 van de jaarrekening is een gedetailleerd verloop per grondexploitatie toegelicht. Op de volgende pagina gaan wij in op de belangrijkste ontwikkelingen, tussentijdse winstneming en overige constateringen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

Voldoende vraag, weinig aanbod

24

Ontwikkelingen grondexploitaties Zoals in de paragraaf ‘Grondbeleid’ in het jaarverslag is toegelicht is sprake van meer dan voldoende vraag naar bouwgrond. Aan de vraagkant heeft gemeente Twenterand echter een uitdaging, mede door zienswijzen en beroepen op bestemmingsplannen. Ook de stijgende kosten voor het bouw- en woonrijp maken door gebrek aan grondstoffen brengt uitdagingen met zich mee. Gemeente Twenterand is bezig om het aanbod van bouwgrond te vergroten. Eind 2022 is overeenstemming bereikt voor aankoop van een perceel grond ten behoeve van woningbouw in Vriezenveen. Regionaal wordt de bedrijventerreinvisie voor Twente geactualiseerd. Gemeente Twenterand heeft een claim neergelegd voor uitbreiding van Oosterweilanden. Ook benoemt gemeente Twenterand in haar jaarverslag de milieuwetgeving met betrekking tot onder andere stikstof als bedreiging. Twenterand heeft te maken met een aantal grote Natura 2000-gebieden in de omgeving. Momenteel is nog geen sprake van concrete vertragingen van de grondexploitaties.

Gedwongen winkelnering Zuidmaten-Oost Roelofs

Specifieke aandacht voor kosteninschatting Zuidmaten-Oost Roelofs De controles en inschattingen voor de kosten woonrijp maken voor Vroomshoop Oost behoeft aandacht vanwege gedwongen winkelnering die in het verleden met ondernemer Roelofs is overeengekomen. Roelofs heeft het recht om marktconform Zuidmaten-Oost bouwrijp te maken. Wij hebben nog geen plan van aanpak c.q. kosteninschatting ontvangen voor deze werkzaamheden terwijl deze oorspronkelijk volgens de planning in 2022 aan moeten vangen. Gemeente Twenterand geeft aan dat bij de afdeling ruimte capaciteitsproblemen zijn waardoor achterstanden bestaan bij de voorbereiding van werkzaamheden. Wij zullen voor volgend jaar in onze controle de marktconformiteit van deze uitgaven (in schattingen en de kostenverantwoording) specifiek toetsen en daarover rapporteren.

Herziening afspraken Vroomshoop Oost

Provincie heeft het bestemmingsplan voor Garstelanden onverwacht gewijzigd vastgesteld

DASHBOARD

Vordering Vroomshoop Oost Wij hebben begrepen dat gemeente Twenterand in overleg is met de VOF voor een nieuwe overeenkomst. In deze overeenkomst wordt de oude afspraak voor het winstrecht van gemeente Twenterand in de grondexploitatie herzien. Gemeente Twenterand krijgt een korting op de benodigde grond voor de verplaatsing van de Oranjeschool. Daarnaast zijn de sloopkosten en de kosten voor woon- en bouwrijp maken van dit perceel voor rekening van de VOF. GREX Garstelanden Begin 2023 heeft de provincie laten weten dat het bestemmingsplan van gemeente Twenterand gewijzigd wordt vastgesteld omdat in de tekening van deze locatie een omissie is ontstaan. Gemeente Twenterand is voornemens om een wijziging in het bestemmingsplan in gang te zetten zodra de nieuwe omgevingswet wordt ingevoerd (verwachting per 1 januari 2024). Daarnaast is door de gemeente reeds een extra uitbreiding aangevraagd voor Garstelanden in het Regionale programma bedrijfsterreinen. In de GREX is rekening gehouden met de volledige uitgifte van de grond in de GREX. Indien de wijziging niet tot stand komt zal het resultaat van de GREX significant afnemen, maar naar verwachting nog steeds positief zijn.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 Ontwikkeling grondexploitaties

25

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Totale winstneming in 2022 circa € 72.000

Voor de grondexploitaties van gemeente Twenterand heeft deze methode geresulteerd in een winstneming van circa € 72.000 op totaalniveau, verdeeld over diverse complexen. Een uitsplitsing op totaalniveau van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema hiernaast weergegeven. Hierbij is zichtbaar dat de boekwaardes van de exploitaties verder gedaald zijn.

ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2022–2021-2020 (x € 1 miljoen) 9,0

7,8

8,0

7,0

6,0

5,7

5,0 4,0

4,0 3,1 3,0 2,0 2,1

2,0

1,8

2,0

1,3 1,0

0,0

BIE - woningbouw

BIE - bedrijventerreinen

2022

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

2021

BIJLAGEN

2020

Totaal

4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid Bevindingen ten aanzien van naleving van de EUaanbestedingsregels leiden tot een verklaring met beperking

Niet alleen sprake van bevindingen vanuit voorgaande jaren, maar ook van nieuw afgenomen diensten in 2022 die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed

26

Inleiding Voor de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse (beoordeling achteraf van alle crediteuren op juiste naleving aanbestedingsregels). In onze managementletter hebben wij gerapporteerd over de interne beheersing ten aanzien van de EU-aanbestedingsregels. In het proces wordt de naleving van de inkoop- en aanbestedingsregels niet afgedwongen en wij kunnen niet steunen op de interne beheersingsmaatregelen. Over 2022 is daarom door gemeente Twenterand een spendanalyse uitgevoerd (toets op naleving EU-aanbestedingsregels achteraf op basis van de crediteurenadministratie). Bevindingen In 2022 blijkt uit de spendanalyse een onrechtmatigheid van totaal € 853.000. Deze onrechtmatigheid is als volgt opgebouwd: BEDRAG (€)

ONDERDEEL Onrechtmatigheden vanuit 2021 die doorlopen in 2022

€ 533.000

Nieuwe onrechtmatigheden met ingang van 2022

€ 320.000

Totaal

€ 853.000

Zoals in de tabel is te lezen bestaan de onrechtmatigheden grotendeels uit leveranciers die in 2021 ook als onrechtmatig zijn aangemerkt. Diverse onrechtmatigheden uit 2021 zijn verholpen, in 2022 zijn wel weer nieuwe onrechtmatigheden ontstaan. Aandachtspunten voor het proces Wij hebben in paragraaf 2.4 diverse aandachtspunten opgenomen voor het proces rondom inkopen & aanbestedingen. Deze hebben wij hier niet opnieuw opgenomen. Contractuele verplichtingen 2023 welke in 2022 zijn aangegaan reeds als onrechtmatig aangemerkt

DASHBOARD

Niet uit de balans blijkende verplichtingen De commissie BBV doet de aanbeveling om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet uit de balans blijkende verplichtingen’ voor het volledige bedrag waarover het contract is afgesloten. De omvang van de totale fout is de omvang van de besteding (last of investering) in het jaar waarin de onrechtmatigheid wordt geconstateerd verhoogd met de bestedingen van de jaren erna voor de periode van het afgesloten contract. Dit betreft nog een aanvullende onrechtmatigheid van € 40.000.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 EU-aanbestedingsrechtmatigheid (vervolg) Uitgaven verbouwing gemeentehuis nog onder EUaanbestedingsgrens, aandacht nodig voor bewaken rechtmatigheid

27

Onzekerheid verbouwing gemeentehuis Eind 2022 is gemeente Twenterand gestart met de verbouwing en verduurzaming van het gemeentehuis. De uitgaven in 2022 liggen nog onder de grens voor EU-aanbesteden, maar het gehele project ligt hier ruim boven. Wij hebben vanuit de spendanalyse 2022 geconstateerd dat er voor drie percelen een inkoopstartdocument beschikbaar is voor dit project. Een inkoopstartdocument voor het geheel aan werkzaamheden aan het gemeentehuis waarin afwegingen inzake clustering/splitsing in percelen is vastgelegd ontbreekt. Wij zien op basis van de aanwezige inkoopstartformulieren en andere informatie over de werkzaamheden diverse aandachtspunten voor een rechtmatige verdeling in percelen van dit project. Wij hebben vanwege het ontbreken van de juiste inkoopstartdocumentatie, de bijbehorende inkopen voor dit project die verantwoord zijn in 2022, als onzeker aangemerkt. Voor 2023 hebben wij gemeente Twenterand gevraagd om rechtmatigheid van dit project nader te onderbouwen. Wij zullen gezien de omvang van dit project al bij onze interimcontrole 2023 nagaan of dit project juist is aanbesteed. Conclusie Gezien het totaalbedrag aan onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de EU-aanbestedingsregels en ongesaldeerde getrouwheidsfouten die ook als onrechtmatig gelden, geven wij een controleverklaring met beperking af.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

BBV wordt nageleefd

28

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Twenterand de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd, op enkele toelichtingen rondom de lokale heffingen na. Dit betreffen de toelichtingen hoe de lokale heffingen zijn berekend aangevuld met een inhoudelijke toelichting over de totstandkoming van de tarieven en de beleidskeuzes die daaraan ten grondslag liggen en de toelichting over het inzicht in de ontwikkeling over meerdere jaren van de baten van de verschillende lokale heffingen. Wij hebben met u afgesproken dat u deze toelichtingen in de jaarrekening 2023 zult gaan opnemen. Wet open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022.

Wij hebben vastgesteld dat gemeente Twenterand deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2022.

Voorziening voor spaarverlof en bovenwettelijk verlof opgenomen ad € 902.000

DASHBOARD

Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlof saldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen. Doordat dit verlof binnen twee jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen. Hier is sprake van een verplichting van jaarlijks gelijke omvang. Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting die hieruit voortvloeit een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet een voorziening worden opgenomen.

Bij de analyse van de bovenwettelijke verlof-verplichting en de beoordeling of sprake is van wel of geen gelijke omvang van deze verplichting is het belangrijk het risico van het omzetten naar spaarverlof te betrekken, evenals of sprake is van een beleid rondom het opnemen of laten uitbetalen van het bovenwettelijke verlof. In de jaarrekening 2022 van gemeente Twenterand is een voorziening ad € 902.000 opgenomen voor het spaarverlof en bovenwettelijke verlof. Wij hebben het door het college en het management toegepaste proces met betrekking tot deze verslaggevingsaspecten geëvalueerd en hierbij geen tekortkomingen geconstateerd.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

29

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2022 niet meer bedragen dan € 216.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2022 van gemeente Twenterand niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2022 van gemeente Twenterand voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Nadere toelichting inzake de WNT-verantwoording van de voormalig gemeentesecretaris Wij hebben als onderdeel van onze controleopdracht 2021 aanzienlijke inspanning geleverd om de WNT-verantwoording 2022 van de voormalig gemeentesecretaris te controleren. Op basis van het controleprotocol voor de WNT hebben wij een verhoogd risico geïdentificeerd ten aanzien van deze WNT-verantwoording. Mede als gevolg van deze verhoogde risico-inschatting hebben wij destijds aanvullende werkzaamheden verricht.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.5 BBV, WNT en SiSa

Geen bevindingen SiSa-bijlage M&O-beleid in het kader van Tozo

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Twenterand&id=ae1b5031-c4eb-4d5e-8cbd-44aca25c3e27