Concept Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan 2024-2028
Tekst van het document
Aanpak klimaatadaptatie September 2021
_______
1
Inhoudsopgave _______________________ Inleiding ...................................................................................................................................................... 3 Klimaatadaptatie op verschillende niveaus ............................................................................................. 3 (Nationaal) Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie ........................................................................................... 3 (Provinciaal) Regionaal Adaptatie Plan .................................................................................................... 4
(Regionaal) Samenwerking binnen Twents Waternet: klimaatatlas ...................................................... 5 (Gemeentelijk) Wat hebben we tot nu toe gedaan? ............................................................................... 5 - Toelichting inwonerpeiling klimaatadaptatie ....................................................................................... 7 Wat staat ons de komende jaren te doen? .............................................................................................. 7 Hoe gaan we dat realiseren? .................................................................................................................... 8 - Bewustwording en stimulering ............................................................................................................ 8 - Inrichting openbare ruimte ................................................................................................................... 9 - Ruimtelijke ordening/stedebouw ........................................................................................................ 9 - Interne borging klimaat adaptief denken ............................................................................................ 9
BIJLAGEN
_______
2
Inleiding _______________________ Ons klimaat verandert. Het wordt natter, het wordt droger, het wordt warmer. Ook neemt de geringe kans op
met de omgeving maatregelen neemt om ons te wapenen tegen klimaatverandering. Dat noemen we Klimaatadap-
overstromingen iets toe. Extremen worden extremer (hitte golven worden langer en heter, neerslagpieken worden hoger en komen vaker voor). Voor een deel moeten we deze effecten accepteren, omdat
tatie.
we ze niet allemaal kunnen voorkomen. Voor een ander deel kunnen we onze leefomgeving aanpassen om de nadelige effecten te voorkomen of te verzachten. Dit plan van aanpak gaat in op de manier waarop de overheid in het
acceptabel vinden en welke niet. Voor de zaken die we niet acceptabel vinden geldt: welke maatregelen kunnen we nemen en hoe gaan we dat doen? In dit plan van aanpak wordt uiteengezet welke maatregelen we de komende
algemeen en Twenterand in het bijzonder in samenspraak
jaren nemen en hoe we dat willen aanpakken.
Als we weten wat de gevolgen zijn van klimaatverandering kunnen we een afweging maken welke effecten we
Klimaatadaptatie op verschillende niveaus _______________________ Klimaatadaptatie staat op verschillende niveaus binnen de Nederlandse overheid hoog op de agenda. Ook in de zomer van 2021 hebben we weer effecten gezien: wateroverlast in Zuid-Limburg, Duitsland en België vanwege heel veel neerslag in korte tijd, hitte in de landen rondom de Middellandse Zee en bosbranden in Griekenland. Nederland is kwetsbaar en moet zich om die reden goed aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering.
Wateroverlast
(Nationaal) Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie _______________________ Het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) is in 2018 opgesteld en is een gezamenlijk plan van gemeenten,
In het Deltaplan wordt een zevental ambities benoemd. De belangrijkste daarvan zijn het in beeld brengen van
waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het Deltaplan gaat over het tegengaan van nadelige effecten van grote hoeveelheden neerslag, hitte en droogte en de
kwetsbaarheden, het opstellen van een uitvoeringsagenda samen met de omgeving (klimaatdialoog), het stimuleren en faciliteren van het aanpassen van de leefomgeving en het benutten van meekoppelkansen (werk met werk
gevolgen van overstromingen. De hoofddoelstelling die in het DPRA is opgenomen luidt: in 2050 hebben we onze leefomgeving klimaatrobuust ingericht.
maken). Gemeenten zijn vrij daar op hun eigen manier invulling aan te geven.
_______
3
(Provinciaal) Regionaal Adaptatie Plan _______________________ Verduurzaming
In het Regionale Adaptatie Plan (RAP) heeft de provincie 7 urgente thema’s benoemd, waaraan ze komende jaren met
van
de
landbouwsector;
klimaat-
verandering heeft gevolgen voor de landbouwsector. Naast perioden met wateroverlast zullen perioden met
de partners in het gebied wil werken. Deze thema’s zijn geformuleerd aan de hand van de effecten van de klimaatverandering:
droogte vaker voorkomen. Dit kan leiden tot verminderde opbrengst. Aan de andere kant biedt klimaatverandering kansen. Zo zal de lengte van het groeiseizoen toenemen, wat juist tot een hogere
Meer hitte en water in de stad; Overijsselse dorpen en steden bevatten hitte-eilanden (het wordt extra heet op plekken met veel stenen en weinig groen). De temperatuur ligt bij extreem weer in de bebouwde kom
Veranderende natuur; doordat het gemiddeld warmer
opbrengst leidt.
hoger dan in het buitengebied. Dat gaat ten koste van de nachtrust, arbeidsproductiviteit én brengt extra gezondheidsrisico’s voor met name kwetsbare groepen met zich mee. Naast deze ‘hittestress’ hebben steden
westen. Soorten van koudere omstandigheden zullen zich juist steeds noordelijker vestigen.
wordt en er meer drogere perioden komen breiden Zuiden Midden Europese soorten zich uit richting noorden en
Beperkte beschikbaarheid van bruikbaar water; het
steeds vaker te maken met wateroverlast: het water kan bij hevige regenbuien moeilijk wegstromen in een stenige omgeving.
waterverbruik zal naar verwachting toenemen, doordat het warmer en droger wordt. De beschikbaarheid van water zal afnemen. Voldoende en betrouwbare toevoer van water is nodig voor landbouw, huishoudens, natuur en industrie.
Overijssel minder bereikbaar; Klimaateffecten zullen impact hebben op de Overijsselse infrastructuur (wegen, water en spoor) en daarmee onze bereikbaarheid beïnvloeden. Hogere temperaturen kunnen leiden tot smeltend asfalt en het uitzetten van brugdelen en rails.
Toename
van
het
overstromingsrisico;
klimaat-
verandering zorgt voor perioden, dat er meer water via onze provincie wordt afgevoerd. De kans op overstroming neemt toe, net als de gevolgen op het
Daarnaast kan wateroverlast leiden tot tijdelijke buiten gebruikstelling van infrastructuur.
moment dat het mis gaat.
Vaker uitval van vitale en kwetsbare objecten; vitale en kwetsbare
functies
zijn
functies
zoals
energie-
In het RAP is beschreven welke stappen nodig zijn om Overijssel in 2050 klimaatadaptief te laten zijn. De provincie
voorziening, telecom, afvalwaterketen en hoofdinfrastructuur. Deze zijn van cruciaal belang bij rampenbestrijding en kunnen bij uitval door extreem weer leiden tot ernstige schade voor mens, milieu en
neemt daarbij een faciliterende en verbindende rol op zich. Dit onderwerp zal zijn doorvertaling krijgen in de verschillende programma’s en in beleid, zoals de
economie.
Omgevingsvisie.
_______
4
(Regionaal) Samenwerking binnen Twents Waternet: klimaatatlas _______________________ Op het gebied van water wordt intensief samengewerkt binnen Twente in het Twents Waternet (TWN). De 14 gemeenten, waterschap Vechtstromen en de provincie hebben gezamenlijk de effecten van de klimaatverandering in beeld gebracht. Het gaat daarbij niet alleen om de effecten van grote hoeveelheden neerslag (piekbuien en gestage langdurige neerslag, maar ook over hitte (hoe warm wordt het in de versteende omgeving, droogte (effecten voor landbouw en natuur) en overstromingen. Dit alles heeft geresulteerd in een Klimaatatlas voor geheel Twente. Eind 2019 is deze atlas gepresenteerd. Zie www.twenterand.nl/klimaat.
(Gemeentelijk) Wat hebben we tot nu toe gedaan? _______________________ Dat het klimaat verandert is wel duidelijk. Die verandering is al gaande. We hebben al wat maatregelen genomen en
klimaatverandering en zijn de effecten aan de hand van kaartmateriaal in beeld gebracht. Er is samen met TWN een publiekscampagne gemaakt
acties uitgevoerd: In het huidige Gemeentelijk Rioleringsplan 2019-2023
en een website www.groenblauwtwente.nl met per gemeente een aparte pagina. Diverse keren hebben we gebruik gemaakt van de communicatiemiddelen o.a. bij de oproep om deel te nemen aan de inwonerpeiling.
(GRP), dat in december 2018 door de gemeenteraad is vastgesteld, is bij het doorrekenen van het gemeentelijke rioleringssysteem al met grotere
Twente breed heeft er in het najaar van 2020 een on-
hoeveelheid neerslag rekening gehouden dan tot dan toe gebruikelijk was. Uit de doorrekening kwam een aantal locaties naar voren, waar knelpunten ontstaan
line symposium ‘Klimaatpraat’ plaatsgevonden. Dat symposium bestond uit een informatief gedeelte, het ophalen van ideeën van de stakeholders op de
m.b.t. wateroverlast. Zoals in het Westeinde in Vriezenveen (tussen de Aadorpweg en het kanaal Almelo – de Haandrik) en de P.M. Hackstraat in Westerhaar-Vriezenveensewijk. Voor die locaties zijn
verschillende thema’s (klimaattafels) en een gedeelte waarin de opbrengst werd teruggekoppeld. Zie bijlage 1 voor de opbrengst van het symposium per thema: bouw, groen/infra, landbouw, natuur en zorg.
maatregelen opgesteld en die zijn opgenomen in het GRP (inclusief de financiering daarvan).
Er is een inwonerpeiling gehouden via ikpraatmee.nl. In
De effecten van de klimaatverandering zijn in beeld gebracht
en
een
klimaatatlas
opgesteld.
mei jl. zijn de uitkomsten daarvan openbaar gemaakt. Zie de bijlage 2 voor de respons op die peiling.
Link
Het verkopen van openbaar groen is stopgezet; het is
www.twenterand.nl/klimaat . Via deze pagina benader je de klimaatatlas met algemene informatie over de
van belang de openbare ruimte zoveel mogelijk ‘groen’
_______
5
In het kader van de prestatieafspraken tussen woning-
te houden om een bijdrage te leveren aan het terugdringen van hitte en de mogelijkheid om water in
stichting Mijande en de gemeente zijn afspraken gemaakt over klimaatadaptatie. Het gaat dan om zaken
de bodem te laten zakken. Bij projecten binnen Twenterand houden we rekening
zoals verwijderen van verharding, plaatsen van bomen en het afkoppelen van de riolering van het regenwater.
met klimaatadaptatie. Zo zijn er goede maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie voorgesteld in de centrumvisie Vriezenveen en ook bij woningbouwprojecten als ‘Het Mozaïek’. Denk daarbij aan de aanleg van meer groen en wadi’s. Bij onderhoud en beheer van de openbare ruimte worden diverse aspecten meegenomen. Voorbeelden daarvan zijn het verlaagd aanleggen van grasvelden en het minder frequent maaien in verband met bevorderen biodiversiteit. Bij enkele wegreconstructies (en rioolvervangingen) zijn klimaataspecten meegenomen. Zo koppelen we bij rioleringsprojecten zoveel mogelijk af en is in de Begherstraat/Dunantstraat in Vriezenveen een waterbergende wegfundatie toegepast, wat zorgt voor
Met de gemeenteraad is in september 2020 het klimaateffectenspel gespeeld. Foto geeft de opbrengst weer van groep 3.
het vasthouden van regenwater. In september 2020 is er een raadsinformatiebijeenkomst gehouden over klimaatadaptatie en hebben we het klimaateffectenspel gedaan met de aanwezige raadsleden. Doel van het dit spel was een beeld te krijgen, welke effecten van de klimaatverandering de deelnemers acceptabel vinden en welke effecten niet. Voor de laatste categorie geldt, dat we proberen maatregelen te nemen om die effecten te beperken. Het opgehaalde beeld was heel gevarieerd. In algemene zin valt op dat dat gebeurtenissen met grote gevolgen niet mogen voorkomen. Gebeurtenissen met kleine gevolgen wel. Voorbeelden van gebeurtenissen met grote gevolgen zijn: water in woningen en bedrijven bij stortbuien, maar ook bijvoorbeeld dodelijke bacteriën in drinkwater. Als voorbeelden van gebeurtenissen met kleine gevolgen; een geel gazon tijdens een droge zomer en door blauwalgen kan er in de recreatieplas in de zomer niet worden gezwommen.
Waterbergende functie aangebracht. Begherstraat/Dunantstraat Vriezenveen
_______
6
Toelichting inwonerpeiling klimaatadaptatie
Enige verdroging in de tuin of wat langer water op straat vindt men wel acceptabel.
In het eerste kwartaal van 2021 gingen we online in gesprek met onze inwoners over klimaatverandering. Wanneer er overlast ontstaat, wat is dan nog wel acceptabel en wat niet. We deden dit via de website
Bij het realiseren van maatregelen moet steeds de afweging worden gemaakt of de extra kosten opwegen tegen de verlaagde kans op b.v. wateroverlast of schade door droogt en hitte.
twenterand.ikpraatmee.nl aan de hand van een vragenlijst.
In totaal hebben 406 inwoners de vragenlijst ingevuld. Voor nadere informatie over de resultaten zie de bijlage 1. In hoofdlijn geven de inwoners aan, dat het nodig is
Het draaide in hoofdzaak om de volgende vragen:
meer opvangcapaciteit/berging voor water te realiseren in de leefomgeving. Dat gaat wateroverlast tegen, terwijl je in droge tijden juist over meer water beschikt. Meer groen en minder verharding zorgt voor het
Wat is uw mening over klimaatverandering? Wat is uw eigen ervaring met wateroverlast, hitte en droogte? Aan de hand van voorbeelden vroegen we wat wel
tegengaan van wateroverlast en hittestress. Dat biedt ook kansen voor biodiversiteit.
en wat niet acceptabel is als overlast. Welke ideeën hebben deelnemers voor het beter
Dat geldt voor de openbare ruimte, maar ook in tuinen
omgaan met de effecten?
van inwoners. De opbrengst van deze enquête nemen we mee bij het bepalen van beleid en de uit te voeren maatregelen om wateroverlast, hittestress en de gevolgen van droogte tegen te gaan.
Een groot deel van de respondenten vindt water in woningen en panden tijdens piekbuien niet acceptabel. Ook vinden de respondenten het niet acceptabel, dat er schade ontstaat aan b.v. aan auto’s door hoogwater.
Wat staat ons de komende jaren te doen? _______________________ We hebben een paar mooie eerste stappen gezet. Klimaatrobuust zijn we nog niet. Stap voor stap richten we de gemeente Twenterand klimaatbestendig in. Juist door dit onderwerp mee te nemen bij nieuwe projecten en renovaties en onderhoud in de openbare ruimte kunnen we ‘werk met werk’ maken. Met name voor de onderdelen wateroverlast (door piekbuien) en hitte staat de gemeente aan de lat. Dat speelt in hoofdzaak binnen de kernen. Vaak gaat het om kleine maatregelen, maar door die toe te passen op grote schaal, hebben die maatregelen per saldo toch een groot effect. Voor het tegengaan van overstromingen en droogte zijn dat met name provincie en het waterschap aan zet.
Wateroverlast gemeente Twenterand. Zomer 2021
_______
7
Hoe gaan we dat realiseren? _______________________ De gevolgen van klimaatverandering raken veel beleidsthema’s en onderwerpen binnen onze gemeente.
mogelijk mee in het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan, dat wordt opgesteld in de tweede helft van 2022/2023. De
Die zijn ingedeeld op basis van vier aandachtsgebieden:
tweede helft van 2023 zal dit aan de gemeenteraad worden aangeboden. Voor zaken die niet aan water of riolering zijn te relateren, doen we een voorstel voor budget in de Kadernota 2023.
bewustwording en stimulering inrichting openbare ruimte
Ondertussen zitten we niet stil. Zo gaan we door met het uitvoeren van het huidige GRP, zetten in op bewustwording en communicatie, nemen dit onderwerp mee bij onze werkzaamheden in de openbare ruimte, vergroten de
stedenbouw en ruimtelijke ordening interne borging klimaat adaptief denken Binnen Twenterand zijn de beschikbare tijd en de financiële middelen relatief beperkt. We ramen de kosten
kennis van klimaatadaptie in onze organisatie en faciliteren we projecten van derden en initiatieven.
van de onderstaande maatregelen en nemen, die zoveel
De maatregelen voor de vier aandachtsgebieden zijn: vinden op www.groenblauwtwente.nl. Bovengenoemde drie onderdelen werken we uit in een
Bewustwording en stimulering
communicatiekalender. We werken aan algemene bewustwording. Dat doen we
We attenderen inwoners bij initiatieven vanaf het eerste
via de campagne, die we gezamenlijk in Twents Waternet-verband hebben opgesteld. Het gaat erom wat
moment op klimaatadaptieve maatregelen. We communiceren over onze eigen projecten, zoals de
de effecten van de klimaatverandering zijn, welke maatregelen de gemeente neemt om de effecten te verzachten en ook wat inwoners en bedrijven zelf kunnen doen.
centrumvisie Vriezenveen en de woningbouw het Mozaïek. We communiceren over projecten met anderen zoals, het waterschap, provincie en woningstichting Mijande (met deze laatste partij hebben we prestatieafspraken
We werken aan het vergroten van de bewustwording bij bedrijven. We nemen dit onderwerp mee bij onze reguliere bedrijfsbezoeken en overleggen met de bedrijfsverenigingen, geven aan wat bedrijven zelf
vastgelegd). We
stimuleren
het
nemen
van
klimaatadaptieve
maatregelen via onze eigen subsidieregeling op basis van het Duurzaamheidsfonds en via de landelijke
kunnen doen en waarbij de gemeente een helpende hand kan bieden.
Impulsregeling Klimaatadaptatie. We hebben een bedrag van € 330.000,- gereserveerd, wat we komende
We stimuleren bewoners om klimaatadaptieve maatregelen te nemen (zoals het plaatsen van een regenton, stenen uit de tuin en planten erin, realiseren van sedumdaken enz. enz). Informatie hierover is te
jaren (onder voorwaarden) kunnen inzetten op dit onderwerp.
_______
8
Sedumdak gemeentewerf Twenterand
Inrichting openbare ruimte We prioriteren opnieuw de wateroverlast locaties op
Bij de aanleg en renovatie van groen zorgen we er voor,
basis van de klimaatatlas en nemen de meest urgente mee in het in het nieuwe Gemeentelijk Rioleringsplan.
dat elk locatie de mogelijkheid heeft water te bergen. We leggen dan dat groen verlaagd aan (van bol naar
We inventariseren klimaat adaptieve maatregelen in de
hol). Zo ontstaat er bij elk stukje groen een plek waar water in de bodem kan zakken.
openbare ruimte. Verharding, die niet of weinig wordt gebruikt verwijderen we (minder steen, meer groen) of zetten die om in doorlatende verharding.
Daarbij passen we
meer diversiteit toe in gebruikte
soorten (i.v.m. het tegengaan van dierplagen: zoals
Check de openbare ruimte op quick-wins in openbare
eikenprocessierups en buxusmot); hiermee de biodiversiteit.
ruimte en aanpassen/oplossen (b.v. wegafvoer rechtsreeks in sloot zonder buis en putconstructies.
we
bevorderen
We passen soorten toe die hitte en droogte bestendig
We prioriteren op basis van de klimaatatlas de hitte-
en schaduw geven. We werken verder aan het afkoppelen van bestaand
locaties en bepalen mogelijke maatregelen om effect te verminderen.
verhard oppervlak. Dat doen we al langere tijd, maar met name bij bestaande (oude) bouw is dat lastig. We koppelen nieuw verhard oppervlak (daar waar mogelijk) niet aan. We passen waterdoorlatende verharding toe op plekken waar dat kan. We doen een pilot met het hol aanleggen van wegen in plaats van bol. Dit is vergelijkbaar met de aanleg/ renovatie van groen. Zo creëren we extra mogelijkheden om water te bergen. We nemen bij eigen projecten in de openbare ruimte zoals
renovaties
openbaar
groen,
aanpassing
speelplekken en reconstructies van wegen en straten. Daarnaast stimuleren we projectontwikkelaars via het spoor van de stedenbouw/RO om deze maatregelen toe te passen.
Biodiversiteit
Ruimtelijke ordening/stedebouw We zetten in op behoud van een groene omgeving.
beschreven hoe men denkt om te gaan met klimaat adaptieve maatregelen. Hierdoor moet men in een
In anterieure overeenkomsten met projectontwikkelaars
vroeg stadium al nadenken over klimaat adaptieve maatregelen en draagt het bij aan de bewustwording van de problematiek.
worden afspraken gemaakt hoe zij klimaat adaptatieve maatregelen treffen in het te ontwikkelen gebied. In de toelichting van bestemmingsplannen nemen we een alinea klimaatadaptatie op, waarin wordt
Interne borging klimaat adaptief denken en handelen Binnen de verschillende afdelingen en teams binnen de
We
gemeente, die zich bezighouden met de Leefomgeving speelt het onderwerp klimaatadaptatie.
werken
mee
aan
projecten
vanuit
anderen
(waterschappen, provincie, inwonerinitiatieven) om te komen tot klimaatadaptieve maatregelen (ook
Op elke afdeling is een ambassadeur aangewezen die
bijvoorbeeld op overstromingen).
gevraagd en ongevraagd advies kan geven en meedenken over klimaat adaptief handelen bij zijn/haar onderwerpen.
_______
9
het
gebied
van
droogte
en
BIJLAGEN
_______
10
Bijlage 1 Concept-publieksrapportage klimaatadaptatie
_______
11
Bijlage 1 Concept-publieksrapportage klimaatadaptatie
_______
12
Bijlage 1 Concept-publieksrapportage klimaatadaptatie
_______
13
Bijlage 2 Samenvattingen klimaattafels Bouw
_______
14
Bijlage 2 Samenvattingen klimaattafels Groen & Infra
_______
15
Bijlage 2 Samenvattingen klimaattafels Landbouw
_______
16
Bijlage 2 Samenvattingen klimaattafels Natuur
_______
17
Bijlage 2 Samenvattingen klimaattafels Zorg
_______
18
_______
19
Gemeente Twenterand, september 2021
_______
20