Bijlage 3. 5.25.104_Nota van Participatie Twenterand omgevingsvisie 2.0_V2
Tekst van het document
Nota van Participatie Twenterand Omgevingsvisie 2.0 Versie november 2025
Onder de Omgevingswet zijn alle Nederlandse gemeenten verplicht om een Omgevingsvisie te hebben. Zo ook de gemeente Twenterand. De omgevingsvisie is een langetermijnvisie voor de hele fysieke leefomgeving van de gemeente Twenterand. In 2021 stelde de gemeente Twenterand haar eerste omgevingsvisie vast. Momenteel werken we als gemeente Twenterand aan het vervolg op
C O N C EP T
deze visie toe naar een omgevingsvisie 2.0. Het betrekken van de interne organisatie, politiek, samenleving en andere belanghebbenden vormt onlosmakelijk onderdeel van het proces om te komen tot een gedragen visie op het Twenterand van 2050.
De omgevingsvisie heeft betrekking op de omgeving die eenieder - inwoners, ondernemers,
bezoekers - gebruikt. De keuzes die in de omgevingsvisie worden vastgelegd, zijn bepalend voor de wijze waarop de huidige en toekomstige generaties wonen, werken, ontmoeten en recreëren in de gemeente. De omgevingsvisie maken we daarom niet alleen, maar met inbreng van onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en belangenorganisaties. Op verschillende momenten en manieren worden deze partijen betrokken bij het proces om hun wensen, meningen, ideeën en zorgen te delen.
Dit document geeft de resultaten van het participatietraject om tot de omgevingsvisie 2.0 te komen
weer. Het participatietraject is opgebouwd uit drie participatierondes, die aansluiten op de
verschillende fasen van het opstellen van de omgevingsvisie. Het document bevat een beschrijving van de methodiek en de resultaten van digitale vragenlijsten, straatgesprekken en bijeenkomsten. Aan het einde van elke participatieronde vindt er een update plaats.
Participatieronde #1 - VERKENNEN MAART ‘25 - MEI ‘25
Voor de ontwikkeling van de omgevingsvisie 2.0 van gemeente Twenterand is vanaf de eerste fase van het proces het oor te luister gelegd bij de inwoners van de gemeente. Via een digitale vragenlijst, inclusief foto-oproep, werd de samenleving gevraagd naar kenmerken, kwaliteiten en opgaven voor de toekomst.
1 van 15
C O N C EP T
Digitale vragenlijst
Impressie van de opbrengsten van de digitale vragenlijst (bron: RUIMTEVOLK)
Tussen 3 en 15 april 2025 vulden 363 mensen een digitale vragenlijst in over kwaliteiten, wensen,
zorgen en ideeën voor de (toekomstige) leefomgeving van de gemeente Twenterand. Om de representativiteit te borgen, is een zo breed mogelijke groep inwoners, ondernemers en bezoekers benaderd om deel te nemen aan de online enquête. Zo zijn er berichten via social media uitgezet en is de oproep verspreid in het lokale nieuws. Ook zijn leden van ‘Denkmee Twenterand’ benaderd via een mail, is het netwerk van plaatselijke belangen gecontacteerd en is er een flyer verspreid bij bibliotheken en supermarkten. Ten slotte werd er ook de mogelijkheid geboden om een papieren variant van de vragenlijst in te vullen op het gemeentehuis. Een uitgebreide rapportage van de methodiek en de resultaten van de digitale vragenlijst is terug te vinden in het Portret van Twenterand. In het onderstaande schema zijn de resultaten op hoofdlijnen weergegeven.
Hoofdlijnen belangrijkste resultaten online enquête
Hoe verwerkt in de omgevingsvisie?
Twenterand anno 2025
Twenterand anno 2025
Deelnemers van de vragenlijst beschrijven Twenterand als een landelijke en gemoedelijke gemeente met een groen en een divers landschap. De woorden die worden gebruikt, zijn overwegend positief. Kwaliteiten zoals rust en ruimtelijkheid van het landschap rondom de kernen worden meermaals benadrukt. De gemeenschap kenmerkt zich volgens deelnemers door een actief verenigingsleven, nuchterheid en de aanwezigheid van noaberschap.
De kenmerken en karakteristieken van Twenterand zijn opgenomen in het Portret van Twenterand in het hoofdstuk ‘DNA van Twenterand’. Dit document vormt het uitgangspunt voor de verdere ontwikkeling van de omgevingsvisie. Het versterken en verbeteren van huidige kwaliteiten en zorgvuldige omgang met de ruimtelijke kenmerken is een belangrijk uitgangspunt voor de nader te ontwikkelen omgevingsvisie.
2 van 15
Mooiste plekken en verbeterpunten
Mooiste plekken en verbeterpunten
In de vragenlijst benoemen deelnemers een hoop verschillende mooie plekken in de gemeente Twenterand. Plekken zoals Engbertsdijksvenen, het Zandstuvebos en het centrum (met de Brink) van Den Ham worden het vaakst genoemd. De antwoorden laten waardering zien voor zowel de natuurlijke en groene gebieden in de gemeente, maar ook voor levendige plekken zoals de dorpscentra en verschillende voorzieningen. Sommige deelnemers hebben ook foto’s gedeeld van de mooie plekken binnen de gemeente. Op deze foto’s kwamen de bovengenoemde plekken veelal terug.
De mooiste plekken van de gemeente zijn meegenomen in het Portret van Twenterand in het hoofdstuk ‘DNA van Twenterand’. Dit document legt de basis voor de verdere ontwikkeling van de omgevingsvisie. De ingezonden foto’s van de deelnemers krijgen een plek in het Portret van Twenterand en de andere (tussen)producten van de omgevingsvisie 2.0..
C O N C EP T
Het verder versterken en verbeteren van de kernkwaliteiten van de gemeente Twenterand speelt hierbij een belangrijke rol; de mooiste plekken van de gemeente maken hier logischerwijs deel van uit. Tegelijkertijd zal in de omgevingsvisie aandacht besteed worden aan de ingebrachte plekken en aspecten waar verbetering gewenst is.
Naast gewaardeerde plekken in de gemeente, gaven deelnemers aan dat plekken zoals het Manitobaplein, de centra van Vriezenveen en Vroomshoop, en industrieterreinen verbetering nodig hebben.Ook was verbetering van de verkeersveiligheid een veelgehoorde wens.
Dromen over de toekomst
Dromen over de toekomst
De dromen van deelnemers zijn veelzijdig. Ondanks een wijde variëteit aan antwoorden, komen bepaalde thema’s vaker terug. Opvallend is dat de gewenste toekomst in 2050 sterk aansluit bij de huidige kenmerken en kwaliteiten, waarbij deelnemers hopen dat Twenterand groen, landelijk en gezellig blijft, met behoud van noaberschap en gemeenschapszin. Daarnaast wordt er voor de toekomst een passend woningaanbod en voldoende basisvoorzieningen gewenst. Andere thema’s waar men in de toekomst graag investeringen in ziet, zijn bereikbaarheid, landbouw, recreatie en de inrichting van de openbare ruimte.
De dromen en wensbeelden krijgen een vertaling in de volgende fase van de omgevingsvisie, waarin de koers naar de toekomst wordt bepaald. De gemeente probeert daarbij zo goed mogelijk gebruik te maken van de wensen en ideeën van mensen over de toekomst. Toch zal niet elke wens werkelijkheid kunnen worden. Soms zijn er verschillende meningen, regels of plannen die al bestaan, waardoor de gemeente andere keuzes maakt.
Belangrijkste opgaven voor de toekomst
Belangrijkste opgaven voor de toekomst
Om een beeld te krijgen van de belangrijkste opgaven, is men in de vragenlijst gevraagd om uit een opsomming van thema’s drie opgaven te kiezen die zij het meest van belang vinden. Met stip op één werd de aanwezigheid van ‘voldoende en passende woningen’ gekozen als belangrijke opgave. Meermaals werd deze opgave in verband gebracht
Deze onderwerpen komen terug in de verschillende ruimtelijke en maatschappelijke thema’s die het Portret van Twenterand beschrijft. De ingebrachte opgaven worden herkend door de gemeente en zullen een invulling krijgen in de omgevingsvisie. Daarbij wordt aandacht besteed aan de opgaven waarvoor
3 van 15
met een vraag naar betaalbare woningen en werd onderstreept dat men behoefte heeft aan geschikte woonruimte voor de jeugd en starters. Andere uitdagingen die het vaakst gekozen werden, waren het inzetten op een ’veilige leefomgeving’ en op een ’gezonde leefomgeving’. Als toelichting gaven enkele deelnemers aan deze thema’s als randvoorwaardelijk te zien voor een prettige leefomgeving. In de toelichting werden hierbij voorbeelden aangedragen op het gebied van voldoende natuur, het bevorderen van sociale cohesie en verkeersveiligheid.
men de meeste prioriteit heeft, maar worden ook keuzes gemaakt voor de andere vraagstukken.
C O N C EP T
Thema’s die door deelnemers minder vaak gekozen worden als ‘belangrijkste opgaven’, zijn ‘verduurzaming’, ‘ruimte voor bedrijven en werkgelegenheid’, ‘landbouw’ en ‘recreatie en toerisme’.
Intermezzo: creatieve opdracht Toekomst van Twenterand
In april 2025 zijn de basisscholen in de gemeente per mail uitgenodigd om deel te nemen aan een
creatieve opdracht in het kader van de Omgevingsvisie 2.0. Leerlingen werden uitgenodigd om hun dromen, wensen en ideeën over hoe de gemeente Twenterand er in de toekomst uit moet zien, te delen via een knutselopdracht ‘Groetjes uit de gemeente Twenterand in 2050’.
Als reactie op deze uitvraag zijn een aantal leerlingen van de Oranjeschool in Vroomshoop creatief
aan de slag gegaan. Met behulp van AI gaven ze hun ideeën en dromen voor de toekomst weer. De creaties van de kinderen zijn hier te bekijken.
4 van 15
Participatieronde #2 - AMBITIES EN KOERS BEPALEN OKTOBER ‘25 Met een combinatie van fysieke en online mogelijkheden is voor de tweede participatieronde in het kader van de Omgevingsvisie 2.0 een breed publiek van inwoners, ondernemers, belangenorganisaties en ketenpartners benaderd om hun kennis en inbreng te delen. Om het gesprek over keuzemogelijkheden en bijbehorende gevolgen te voeren, werden drie fictieve toekomstscenario’s als gespreksstarter ingezet. Elk toekomstscenario schetste een voorstelbare toekomst voor Twenterand in 2050 in kaart, beeld en toelichtende teksten. Deelnemers werden
C O N C EP T
gevraagd hierop te reageren en hun zorgen, wensen en ideeën mee te geven. De keuzes die in de scenario’s voorliggen en de dilemma’s die daarmee gepaard gaan, stonden centraal in de digitale Swipocratie peiling.
Straatgesprekken
In oktober 2025 vonden op diverse momenten en locaties straatgesprekken plaats. Het doel van
deze gesprekken was om een brede groep aan mensen fysiek te bereiken en om kwalitatieve input op te halen voor de omgevingsvisie. Met drie ontwikkelscenario’s als gespreksmiddel gingen medewerkers van de gemeente en van RUIMTEVOLK de straat op om met inwoners het gesprek te voeren over de mogelijke toekomstrichtingen. Tijdens de straatgesprekken werd deelnemers gevraagd welke onderdelen van de scenario’s hen aanspreken en welke niet. Ook leenden de gesprekken zich goed om door te vragen waarom mensen iets vinden.
De gesprekken zijn gevoerd op diverse plekken binnen de gemeente, namelijk in Vriezenveen,
Vroomshoop, Den Ham en Westerhaar-Vriezenveensewijk. Op ontmoetingsplekken zoals de weekmarkt, bij de plaatselijke supermarkt en de winkelstraat zijn mensen aangesproken en bevraagd.
Voordat de straatgesprekken plaatsvonden, zijn deze breed aangekondigd door middel van een flyer
in het lokale nieuwsblad (15.000 stuks) en een bericht op Denkmee Twenterand en de gemeentelijke sociale media kanalen.
In totaal is er gesproken met bijna 100 inwoners, variërend van leeftijd, geslacht en woonplaats. De gesprekken waren over het algemeen zeer constructief van aard. In de volgende tabel vindt u een uitwerking op hoofdlijnen van de meegegeven input op de scenario’s.
5 van 15
Hoofdlijnen opbrengsten straatgesprekken Scenario 1: Lokale innovatiekracht
C O N C EP T
Kansrijke elementen: ● Wonen: in veel straatgesprekken kwam het thema wonen aan bod. De insteek van dit scenario om te focussen op betaalbare woningen voor diverse doelgroepen, sprak over het algemeen sterk aan. Diverse keren werd een noodzaak voor aantrekkelijke woningen voor senioren onderstreept. Het stimuleren van woningbouwontwikkelingen verspreid over de kernen zoals dit scenario beoogd, vonden veel mensen een wenselijke ontwikkeling. De inzet van dit scenario op inbreiding boven uitbreiding werd relatief positief ontvangen. Hierbij gaven meerdere deelnemers mee dat meer hogere bouw, mits goed passend bij de bestaande bebouwing, voorstelbaar was. Tot slot werd geadviseerd om ook te kijken naar mogelijkheden in bestaande bebouwing, zoals functieverandering en/of het splitsen van woningen. ● Voorzieningen: uit de gesprekken komt naar voren dat men huidige voorzieningen zoals ontmoetingsplekken, het winkelaanbod en het zorgaanbod in de grotere dorpen koestert. Hoewel men zich goed kan vinden in de insteek van dit scenario om voorzieningen zo veel mogelijk in elke kern te behouden, beseffen inwoners zich ook dat dit om voldoende draagkracht vanuit de samenleving vraagt. Het stimuleren van het verenigingsleven en lokale initiatieven, werden meerdere keren aangehaald als kansrijke elementen uit dit scenario.
● Economie: de inzet uit dit scenario op het bieden van een goed werkklimaat voor sectoren zoals de maakindustrie, de bouw en de landbouw sprak men over het algemeen aan. Hierbij benadrukte men het belangrijk te vinden om ruimte te geven aan ondernemerschap, omdat lokale ondernemers werkgelegenheid opleveren en daarnaast vaak ook bijdragen aan het verenigingsleven. Kanttekeningen: ● Woningbouw: hoewel over het algemeen de nut en noodzaak voor woningbouw onderstreept, worden er ook zorgen uitgesproken over het bewaken van het (historische) dorpse karakter bij nieuwbouwontwikkelingen. Enkele deelnemers delen de verwachting dat niet alleen inbreiding, maar ook uitbreiding aan dorpsranden nodig is om voldoende woningen te realiseren. ● Mobiliteit: tijdens de gesprekken wordt meermaals benadrukt dat bij de voorgestelde spreiding van nieuwe woningbouw er ook aandacht moet zijn voor een goede bereikbaarheid. Zo werd beargumenteerd dat meer drukte op de weg door meer inwoners, ook impact heeft op de verkeersveiligheid. Vooral de veiligheid van fiets- en wandelroutes, met name in het buitengebied, verdient volgens deelnemers extra aandacht. ● Landschappelijke kwaliteit: de in dit scenario voorgestelde uitbreiding van bedrijvigheid rond Vriezenveen werd door sommige deelnemers betwijfeld, vanwege zorgen over het behoud van een groene buffer tussen Vriezenveen en Almelo.
Hierbij wees men op huidige ontwikkelingen ten zuiden van het dorp en sprak men over de ruimte die wordt gevraagd voor maakindustrie. Ook in relatie tot het thema duurzame energieopwekking, vooral als het gaat om kleinschalige zonne-energie op landbouwgrond, wordt zorgvuldige omgang met het open landschap als belangrijke randvoorwaarde ingebracht.
Scenario 2: Dynamisch knooppunt in het groen
6 van 15
C O N C EP T
Kansrijke elementen: ● Ontwikkeling stationslocaties: de ontwikkeling van de stationslocaties, die een belangrijke rol spelen in dit scenario, wordt door deelnemers gezien als een logische stap, mede in het licht van de geplande komst van de Nedersaksenlijn. In verschillende gesprekken uit men steun voor het toevoegen van woningen op deze plekken, vooral met als focus en wens de extra woningbouw voor jongeren. ● Recreatie: de inzet uit dit scenario op betere verbindingen tussen het landschap en de dorpen sprak de deelnemers sterk aan. Men ziet kansen om de landschapsbeleving te versterken, onder andere door het ontwikkelen van nieuwe routes en het uitbreiden van het recreatieve aanbod. ● Landbouw: in de gesprekken met verschillende deelnemers geven mensen aan dat het landelijk gebied naast landbouw ook ruimte moet bieden aan andere functies. Het verkennen van nieuwe verdienmodellen zoals beschreven in dit scenario, wordt dan ook als kansrijk geacht. Natuurontwikkeling, recreatie en in sommige gevallen ook wonen worden als voorbeelden aangedragen. Kanttekeningen: ● Woningbouw: de verwachte groei van het aantal inwoners en de nadruk op het aantrekken van nieuwe bewoners van buiten, zoals gepresenteerd in dit scenario, worden in de straatgesprekken gemengd ontvangen.
Als kanttekening op de groei van het aantal inwoners en bijbehorende woningbouwopgave, worden zorgen geuit over het effect op de lokale identiteit, het hechte dorpskarakter en de dorpse uitstraling van kernen. ● Economie: de voorname focus op de dienstensector in dit scenario wordt als te eenzijdig en kwetsbaar gezien, ook met het oog op (inter)nationale ontwikkelingen zoals de toenemende robotisering en automatisering. Het merendeel van de deelnemers spreekt de wens uit om maakbedrijven en andere producerende bedrijven binnen de gemeente te behouden. ● Duurzame energieopwekking: de reacties op zon- en windenergie als bronnen voor de groeiende energiebehoefte zijn gemengd. Sommige mensen uiten twijfels over de rol en ambitie die de gemeente in de Europese klimaatdoelen moet nemen. Ook benoemen anderen meer potentie te zien in kleinschalige kernenergie.
Scenario 3: Twenterand teelt de toekomst
Kansrijke elementen: ● Wonen: de focus van het derde scenario op het beantwoorden van de veranderende woonvraag kan op veel bijval rekenen. In verschillende gesprekken wordt het belang benadrukt van het faciliteren van doorstroming op de woningmarkt, zodat zowel starters als ouderen passende woonruimte kunnen vinden. Ook het verkennen van duurzame oplossingen zoals het benutten van bestaande gebouwen wordt door verschillende deelnemers als kansrijk en belangrijk gezien. ● Landbouw: het aanjagen van de transitie naar landbouw die aansluit bij de kenmerken van het landschap, de natuur en het water- en bodemsysteem, zoals dit scenario beoogd, wordt grotendeels positief ontvangen. Deelnemers geven aan dat er ruimte moet zijn voor vernieuwing binnen de landbouw, waarbij nieuwe initiatieven bij voorkeur aansluiten op bestaande agrarische structuren. Hierbij wordt ook potentie gezien in biobased toepassingen en geeft een enkele deelnemer aan graag te zien dat er wordt afgestapt van intensieve teelt. ● Natuur en landschap: in verschillende gesprekken geven deelnemers aan zich te kunnen vinden in de inzet
7 van 15
van dit scenario op het versterken van de biodiversiteit in het buitengebied. Zo wordt gesproken over kansen voor beplanting langs randen van akkers, wegen en sloten. Ook oude landschapselementen worden benoemd als waardevolle kwaliteiten die benut kunnen worden.
C O N C EP T
Kanttekeningen: ● Voorzieningen: sommige deelnemers uiten zorgen over de mogelijke impact van het concentreren van voorzieningen in Vroomshoop zoals gepresenteerd in dit scenario. Er wordt benadrukt dat een evenwichtige verdeling van voorzieningen belangrijk wordt geacht om de dorpen vitaal en leefbaar te houden. ● Betaalbaarheid: in enkele gesprekken worden twijfels geuit over de kosten die gepaard gaan met de investeringen die dit scenario beoogt, bijvoorbeeld op het gebied van een duurzame woonomgeving en de transitie naar natuurinclusieve landbouw. ● Bereikbaarheid: deelnemers geven aan dat de OV-bereikbaarheid een aandachtspunt blijft, vooral bij woningbouw aan de dorpsranden. In dit scenario ligt de focus voornamelijk op gemotoriseerd vervoer, wat volgens enkele deelnemers extra aandacht vraagt voor de doorstroming en verkeersveiligheid, zowel in de dorpskern als daarbuiten.
Overige opmerkingen
Naast dat er in de straatgesprekken werd nagedacht over de leefomgeving van 2050, werd er ook op meerdere momenten stilgestaan bij onderwerpen die niet direct te relateren zijn aan de drie scenario’s of de thema’s voor de omgevingsvisie. Sommige mensen vonden het lastig om na te denken over de verre toekomst, maar hadden wel belangrijke wensen of ideeën over het ‘hier en nu’. Hierbij kwamen zaken aan bod zoals onderhoud van groen en (fiets)paden, het tegengaan van overlast en het verbeteren van (sociale) veiligheid. Hoewel inwoners in de gesprekken verschillende verbeterpunten benoemden, werd ook meerdere keren aangegeven dat men vrij tevreden is met het leven in Twenterand. Tot slot werd ook door enkele inwoners waardering uitgesproken voor de wijze waarop de gemeente met de straatgesprekken actief bereikbaar is om met mensen in gesprek te gaan.
Swipocratie
Naast de gesprekken op straat, werd in deze fase van het proces ook digitaal de mogelijkheid
geboden om te participeren. Centraal in de digitale participatie stond de tool Swipocratie. In Swipocratie krijgen deelnemers op een simpele, intuïtieve manier keuzes en dilemma's voorgelegd. Deelnemers worden steeds gevraagd om tussen twee opties een keuze te maken, door naar links of naar rechts te ‘swipen’. Met de inzet van de Swipocratie konden verschillende keuzemogelijkheden voor de leefomgeving van 2050 op laagdrempelige wijze bij een brede doelgroep getoetst worden. De Swipocratie peiling bestond uit 31 stellingen die ingaan op onderwerpen zoals woningbouw, economie, natuur en voorzieningen. De voorgelegde stellingen vormden een (versimpelde) doorwerking van de drie
8 van 15
toekomstscenario’s die centraal stonden in deze fase. De stellingen impliceert vaak een afruil: kiest u voor parkeren voor de deur, of toch liever groen voor de deur? In de vraagstelling is geprobeerd om deze afruil zo scherp mogelijk te formuleren. Het is hierbij belangrijk om te melden dat dit een peiling blijft en dat de realiteit altijd complexer is. Desondanks bieden de antwoorden op de dilemma’s en stellingen een inzicht in de opvattingen en standpunten van inwoners op verschillende thema’s die de omgevingsvisie raken. De resultaten tonen aan over welke onderwerpen er verdeeldheid bestaat, maar ook op welke vlakken meer eensgezindheid wordt getoond. De gevoerde gesprekken op straat en in het stakeholder werkatelier- die binnen de doorlooptijd van deze peiling plaatsvonden - boden een kwalitatieve duiding dankzij de ruimte voor
C O N C EP T
nuances en het doorvragen op keuzes.
Om de representativiteit te borgen is er een zo breed mogelijke groep inwoners benaderd om mee te
doen aan de Swipocratie. Zo werd de Swipocratie actief gepromoot via een flyer in het lokale nieuwsblad (15.000 stuks) en door middel van berichten op de social media kanalen van de
gemeente en de webpagina Denkmee Twenterand. Ook zijn tijdens de straatgesprekken Swipocratie flyers uitgedeeld aan inwoners en is de Swipocratie tijdens het werkatelier met stakeholders onder de aandacht gebracht. Zowel aan de stakeholders, als aan medewerkers van de gemeente en raadsleden werd verzocht de online peiling onder hun netwerk te verspreiden. Tot slot zijn er via social media ook gerichte (betaalde) advertenties uitgezet. Hiermee kon onder andere gestuurd worden op woonplek en leeftijd.
Tussen 13 oktober en 9 november 2025 vulden in totaal 591 mensen de Swipocratie peiling in. Van
deze deelnemers was zo’n 18% jonger dan 35 jaar.
In onderstaande tabel zijn de resultaten van de Swipocratie peiling op hoofdlijnen weergegeven.
Hierbij worden enkele stellingen uitgelicht. Het volledige overzicht van de uitkomsten op de stellingen is opgenomen in de infographic op de laatste pagina’s van dit document.
Hoofdlijnen opbrengsten Swipocratie
Wonen Uit onder andere de vorige participatieronde en de gesprekken op straat, bleek al dat het thema wonen voor veel inwoners een belangrijk thema is. Via verschillende stellingen werd gevraagd hoe deelnemers van de Swipocratie naar het thema wonen kijken. Op de vraag waar woningbouw zich vooral op moet focussen, verkiest een ruime meerderheid van 80% de optie ‘meer kleine woningen’ boven ‘meer grotere woningen’. Wanneer er wordt gevraagd waar nieuwe woningen moeten komen, dan verkiest 57% procent bouw binnen de dorpen boven bouw buiten de dorpsgrenzen. Qua verdeling van de woningbouwopgave gaat de voorkeur (68% van de deelnemers) uit naar gelijkmatig verdelen over de dorpen tegenover met name bouwen in Vriezenveen en Vroomshoop (32%). Een
9 van 15
merendeel van de respondenten (70%) is het oneens met de stelling ‘het dorpse karakter van de gemeente moet bewaard blijven, ook als dit betekent dat er minder woningen bijkomen’. Tegelijkertijd valt op dat men relatief verdeeld is over hogere bouw: een kleine meerderheid van 53% ziet liever hogere gebouwen (3-6 verdiepingen) met meer openbaar groen, 47% kiest voor laagbouw met minder groen. Werken Op de vraag ‘liever inzetten op het aantrekken van nieuwe bedrijven OF het groeien en duurzamer worden van bestaande bedrijven’, kiest de meerderheid van de deelnemers (61%) voor groei en verduurzaming van de bestaande bedrijven. Qua type economie waar in de gemeente ruimte aan geboden moet worden, gaat de voorkeur met 69% uit naar de (maak)industrie boven kantoren (diensten).
C O N C EP T
Voorzieningen en gezondheid Binnen het thema voorzieningen werd deelnemers gevraagd naar de gewenste locatie van voorzieningen: ‘liever centreren in Vriezenveen en Vroomshoop OF verspreiden over de gemeente’. Een kleine meerderheid (55%) heeft de voorkeur voor spreiding over de gemeente. Op het gebied van sportaanbod in de gemeente werd gevraagd of men liever sport in clubverband / sportschool of in de openbare ruimte: 61% van de deelnemers kiest hier voor meer mogelijkheden voor sport en beweging in de openbare ruimte. Op de vraag of men zichzelf zou willen (blijven) inzetten als vrijwilliger om het verenigingsleven te behouden, antwoordt een meerderheid van 64% ‘ja’. Op de stelling ‘gezondheid en leefkwaliteit moet zwaarder wegen dan de (ontwikkel)mogelijkheden voor boeren en bedrijven’ wordt vrij verdeeld gereageerd: 53% is het met de stelling eens, tegenover 47% oneens. Buitengebied In de Swipocratie werd met verschillende stellingen aandacht besteed aan de toekomst van het buitengebied. Op de stelling: “in het buitengebied vind ik bouwen van woningen belangrijker dan ruimte voor landbouw” antwoordt een ruime meerderheid van 69% met ‘nee’. Over de omgang met stoppende boeren, zijn de meningen meer verdeeld: 54% ziet liever dat er ruimte wordt geboden voor andere boeren, terwijl 46% kiest voor gebruik van de ruimte voor andere functies zoals wonen, zorg en recreatie.
Ook blijkt uit de Swipocratie dat men over het algemeen meer kansen voor recreatie en toerisme ziet: 69% vindt het goed als er meer aanbod komt voor toeristen in het landelijk gebied. Klimaat, natuur en landschap Een relatief grote meerderheid (78%) is het eens met de stelling ‘om beter voorbereid te zijn op het veranderende klimaat, moet de gemeente inwoners actief stimuleren om tuinen te vergroenen’. De antwoorden op het dilemma ‘liever groen voor de deur en verder weg parkeren OF direct voor de deur parkeren?’ zijn vrij verdeeld: 52% verkiest groen voor de deur en verder weg parkeren boven het direct voor de deur parkeren. Bereikbaarheid Circa driekwart (76%) van de deelnemers geeft aan dat nieuwe woningen en bedrijven er moeten komen, ook als het daardoor drukker wordt op de weg. Een vrij grote meerderheid (79%) is het eens met de stelling ‘verkeersveiligheid moet voorop staan, ook als dit betekent dat ik nog maar 30 km/u mag rijden op bepaalde wegen’. Ook meer de stelling die ingaat op meer ruimte voor fietsers en wandelaars, ook als dat betekent dat je met de auto minder snel van A naar B komt, kan vooral bijval vinden: 67% is het hiermee eens. 62% van de deelnemers geeft aan vaker de fiets te pakken, wanneer er betere fietsverbindingen tussen de dorpen zouden zijn.
De stelling ‘met goed openbaar vervoer in de buurt gebruik ik dit liever dan mijn eigen auto’ wordt door een meerderheid (71%) met ‘nee’ beantwoord. In de dorpscentra kiest 69% van de respondenten voor meer ruimte voor terrassen en winkels en minder auto’s tegenover
10 van 15
31% die de voorkeur heeft voor direct bij de winkels parkeren. Duurzaamheid In het kader van duurzaamheidsdoelen werden deelnemers in deze peiling ook gevraagd naar hun kijk op duurzame energie. Op de stelling ‘als windmolens en zonnepanelen goed worden ingepast in het landschap, vind ik dit geen probleem’ antwoordt een kleine meerderheid (54%) met ‘ja’. De antwoorden op de stelling over het opwekken van duurzame energie op plekken waar veel energie wordt verbruikt, tonen meer eensgezindheid: 85% is het eens met deze keuze. 61% van de deelnemers ziet energieopwek liever verspreid over de gemeente op kleinere schaal, dan op enkele plekken op grote schaal.
C O N C EP T
Intermezzo: leerlingen van Het Noordik ‘swipen’ mee
Op dinsdag 28 oktober 2025 gingen leerlingen uit de eerste klas van het Noordik College in
Vriezenveen aan de slag met de Swipocratie. Na een korte presentatie over de rol van de gemeente en de inhoud van de omgevingsvisie door medewerkers van de gemeente, was het de beurt aan de jongeren. Per stelling of dilemma’s uit de Swipocratie peiling staken leerlingen hun hand op om zo hun mening te geven. Er werd actief meegedacht over de stellingen en er ontstonden leuke gesprekken over onderwerpen die de jongeren direct raken.
11 van 15
Uit de stellingen en bijbehorende discussies bleek dat veel leerlingen grotendeels tevreden zijn met hoe hun omgeving nu is. Zij zien liever niet te veel veranderingen in de komende jaren. Tegelijkertijd wordt er wel bewust nagedacht over opgaven in de toekomst. Zaken zoals kunnen sporten in de openbare ruimte en de aanwezigheid van verenigingen om samen te komen zijn onderwerpen die jongeren belangrijk vinden.
Stakeholder werkatelier #1 Op dinsdag 14 oktober 2025 vond de eerste sessie met maatschappelijke (keten)partners en
C O N C EP T
belangenorganisaties plaats. Een brede groep partijen is hiervoor uitgenodigd. Zo is een uitnodiging per mail naar alle stakeholders uitgegaan, maar is de gemeente daarnaast ook aangesloten bij periodieke overleggen van winkeliers- en van ondernemersverenigingen. Tevens werd de
mogelijkheid geboden voor partijen om zich kenbaar te maken als stakeholders. Deze oproep werd gedeeld in de lokale krant en online op Denkmee Twenterand. Hiernaast zijn raadsleden verzocht om stakeholders aan te dragen. De uiteindelijke lijst met genodigde partijen is door het college geaccordeerd.
Een groep van circa 25 aanwezige organisaties (waaronder plaatselijke belangen, ondernemers,
natuurorganisaties, welzijnsorganisaties, de provincie Overijssel, de woningcorporatie, het Waterschap en Vitens) gingen in het werkatelier met elkaar in gesprek over drie mogelijke
toekomstscenario's voor de gemeente Twenterand. De aanwezigheid vanuit diverse disciplines zorgde voor waardevolle input, thematisch en integraal. Voor enkele partijen die niet bij het
werkatelier aanwezig konden zijn, geldt dat er nog op een apart moment contact gelegd is over proces en de inhoud van de scenario’s.
De uitkomsten van dit stakeholder atelier (zie hieronder) vormen bouwstenen en strategische keuzes en worden als advies meegenomen bij het opstellen van de Hoofdlijnennotitie. Daarbij worden de uitkomsten afgewogen tegen de input uit de andere gesprekken en de digitale peilingen.
Hoofdlijnen opbrengsten stakeholder werkatelier #1 Scenario 1: Lokale innovatiekracht
Kansrijke elementen: ● Wonen: de insteek die dit scenario heeft op het gebied van woningbouw spreekt de aanwezigen grotendeels aan. Verschillende deelnemers noemen het bieden van ruimte voor woningbouw in elke kern wenselijk en noodzakelijk voor behoud van de leefbaarheid. Ook wordt benadrukt dat woningen toegankelijk moeten zijn voor verschillende doelgroepen en wordt het faciliteren van doorstroming op de woningmarkt essentieel geacht.
12 van 15
●
●
Werken: de focus op het voortbouwen op het aanwezige ondernemerschap zoals dit scenario beschrijft, wordt grotendeels ondersteund in de gesprekken. Deelnemers geven aan dit graag zo veel mogelijk gefaciliteerd te zien, zowel voor behoud van werkgelegenheid als voor behoud van lokaal DNA. Ook het ruimte bieden aan doorontwikkeling van bestaande werklocaties verspreid over de gemeente, wordt als kansrijk gezien. Landschap en natuur: het vergroten van de beleefbaarheid van de (culturele) geschiedenis van het landschap vinden verschillende deelnemers kansrijk. Hierbij ziet men ook kansen voor meer recreatiemogelijkheden in het buitengebied. Er wordt gesproken over recreatie in combinatie met natuurontwikkeling, om zo verschillende opgaven tegelijkertijd op te pakken.
C O N C EP T
Kanttekeningen: ● Voorzieningen: hoewel de spreiding van voorzieningen over de dorpen aanspreekt, worden hier ook opmerkingen over de haalbaarheid en houdbaarheid geplaatst. Deelnemers herkennen de kanttekening over het beroep dat dit mogelijk doet op inwoners. Men ziet kansen in het noaberschap, maar geeft ook aan bedreigingen te zien in de verdere individualisering van de samenleving. Om beroep op de inwoners te kunnen doen, moeten volgens deelnemers de randvoorwaarden op orde zijn. Hierbij wordt onder andere ingegaan op het faciliteren van sociale samenhang met ruimte voor ontmoeting en ruimte voor initiatieven van onderop. ● Mobiliteit: tijdens de sessie werd ook stilgestaan bij de gevolgen van een groei van het aantal inwoners en groei van de lokale economie. Hierbij werd onderstreept dat er bij het faciliteren van groei van de gemeente, er ook voldoende aandacht moet zijn voor (lokale en regionale) bereikbaarheid en verkeersdoorstroming. De huidige problemen op de N36 werden daarbij als voorbeeld aangedragen. ● Groen en landschap: de inzet van dit scenario op groene kernrandzones ontving in de gesprekken gemengde reacties. Men geeft aan het idee te begrijpen, maar vindt niet dat zo'n zonering gepaard moet gaan met belemmeringen voor andere ontwikkelingen of activiteiten (bijvoorbeeld landbouw of woningbouw).
Vooral de inzet op het terugdringen van intensieve landbouwfuncties in deze zone wordt in twijfel getrokken, ook met het oog op beperkte ontwikkelmogelijkheden elders. Een actieve samenwerking en een gemeente die meedenkt over verplaatsingsmogelijkheden wordt hierbij als noodzakelijk gezien. Scenario 2: Dynamisch knooppunt in het groen
Kansrijke elementen: ● Wonen: de actieve inzet op woningbouw met veel aandacht voor het ruime en groene karakter van de woning en woonomgeving, past volgens de meeste deelnemers goed bij de woonwensen van jongeren. Deelnemers geven mee dat men in de dorpen waarde hecht aan een gemengde woonomgeving, waar jong en oud door elkaar wonen in diverse woningtypen. De meeste deelnemers beschouwen uitbreiding aan de dorpsranden als noodzakelijk, maar vinden ook het benutten van mogelijkheden voor transformatie en inbreiding nabij de stations belangrijk. Dit vanuit de redenatie van zorgvuldig ruimtegebruik. ● Voorzieningen: de voorname focus op aanwezigheid van een breed voorzieningenaanbod in Vroomshoop en Vriezenveen wordt door enkele aanwezigen als kansrijk geacht met het oog op de nabijheid van voorzieningen voor inwoners die minder mobiel zijn, zoals ouderen. In lijn met dit scenario wordt ook het clusteren van woonvormen voor mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag nabij voorzieningen als logische keuze gezien. Dit met het oog op de verwachte groei van de bevolking en om de toenemende zorgvraag goed te kunnen opvangen. ● Leefbaarheid: het faciliteren van een beleefbaar landschap met fiets- en wandelroutes en het investeren in
13 van 15
groene woonbuurten worden door deelnemers als kansrijke keuzes gezien die ook bijdragen aan de woonkwaliteit en een gezonde leefomgeving. Om een goede leefbaarheid te garanderen, wijst men echter ook op het belang van aanwezigheid van voorzieningen die bijdragen aan sociale samenhang, zoals ontmoetingsplekken die een toegankelijk en inclusief karakter hebben.
C O N C EP T
Kanttekeningen: ● Groei: de inzet van dit scenario op een groei van het inwoneraantal met 15% wordt door het merendeel van de deelnemers als te ambitieus en enigszins onrealistisch ervaren. In relatie tot deze voorgestelde groeiambitie worden zorgen gedeeld over verlies van de lokale identiteit en binding. Het thema hoogbouw werd door enkele aanwezigen benoemd als voorbeeld van verstedelijking dat niet past bij het karakter van de kernen. Tegelijkertijd gaven andere aanwezigen aan dat deze hoogbouw in de grotere kernen Vriezenveen en Vroomshoop, zoals dit scenario beschrijft, wel potentie biedt. Ook uitten partijen zorgen over de impact van een forse inwonergroei. Daarbij werd bijvoorbeeld gesproken over een toenemende druk op infrastructuur zoals het lokale wegennet, maar ook over de groeiende vraag naar drinkwater. ● Economie: volgens verschillende deelnemers sluit de voorname focus op de dienstensector niet aan bij het profiel van Twenterand en brengt dit de huidige verdeling tussen wonen en werken uit balans. Tevens wordt de verwachte groei van de dienstensector binnen de gemeente in twijfel getrokken. In het verzilveren van kansen voor een sterke economie, ziet men vooral potentie in meer ondersteuning voor lokale ondernemers en starters en initiatieven die bijdragen aan werkgelegenheid binnen de regio.
● Voorzieningen: hoewel dit scenario uitgaat van een goede basis aan voorzieningen in elke kern, vragen sommige aanwezigen zich af of dit scenario voldoende oplossingen biedt voor de terugloop van voorzieningen buiten de dorpen Vriezenveen en Vroomshoop. Scenario 3: Twenterand teelt de toekomst
Kansrijke elementen: ● Klimaat: deelnemers geven aan duidelijke kansen te zien in de voorgestelde insteek op herstel van het landschap en het watersysteem uit dit scenario. Dit met het oog op klimaatbestendigheid en veerkracht van de natuur. ● Wonen: het beantwoorden van de lokale behoefte met een focus op doorstroming vinden meerdere deelnemers kansrijk. Hier vindt men het van belang dat er in de verschillende dorpen en buurtschappen naar woningbouwmogelijkheden wordt gekeken. Enkele aanwezigen geven aan dat ook de insteek op transformatie van vrijkomende boerderijen tot woningen aanspreekt. Wel noemt men het hierbij van belang dat een woonfunctie past in de omgeving, bijvoorbeeld met het oog op milieu-effecten van nabijgelegen bedrijven. ● Landbouw: de inzet van dit scenario op een robuuste agrarische sector die past bij de kenmerken en (on)mogelijkheden van het gebied, wordt door deelnemers als wenselijk gezien. De combinatie tussen het aanpakken van systeemopgaven (zoals herstel van het watersysteem) en het bieden van perspectief voor nieuwe productiemogelijkheden spreekt men hierbij aan. Kanttekeningen: ● Voorzieningen: het uitgangspunt van dit scenario om in te zetten op clustering van voorzieningen in Vroomshoop, wordt door een deel van de aanwezigen als onaantrekkelijk bestempeld. Hoewel men erkent dat
14 van 15
●
C O N C EP T
●
clustering kan bijdragen aan efficiëntie en samenwerking, wordt ook gewaarschuwd voor een te grote afhankelijkheid van lokaal draagvlak in de andere dorpen. Groei: in dit scenario wordt uitgegaan van een beperkte groei van het aantal inwoners. De meeste deelnemers uiten zorgen dat de voorgestelde groei van inwoners en bijbehorende woningbouwopgave in het scenario te beperkt is om de gewenste vitaliteit te behouden. Dit werd in verband gebracht met het aantrekkelijk blijven voor verschillende doelgroepen. Bereikbaarheid: de voorname focus op het (blijven) faciliteren van de autobereikbaarheid werd wisselend ontvangen. Men ziet deze afhankelijkheid en verwacht dat de auto voor veel mensen het primaire vervoermiddel blijft, maar roept ook op om alternatieven te blijven faciliteren. Met vreest dat de bereikbaarheid van kleinere kernen en buurtschappen per openbaar vervoer (bus) verder afneemt, wanneer ook woningbouwontwikkeling van deze plekken achterblijft.
Overige opmerkingen
Naast inhoudelijke input op de drie scenario’s, werd in het werkatelier ook gesproken over proceszaken zoals samenwerking en participatie. Zo gaven enkele partijen mee kansen te zien in het verstevigen van samenwerking tussen verschillende organisaties binnen de gemeente. Ook werd gesproken over het stimuleren van initiatieven van onderop, en de gewenste rol van de gemeente om hierin te faciliteren. Gedurende participatie met stakeholders is ook door Plaatselijk Belang Bruinehaar aan de gemeente kenbaar gemaakt dat zij zich niet konden vinden in de beschrijving van hun woonplaats als ‘buurtschap’, zoals onder andere is opgenomen in het Portret van Twenterand. De wens is geuit om in het vervolgproces Bruinehaar mee te rekenen tot de kernen.
15 van 15
591 inwoners over
De toekomst van gemeente Twenterand In de herfst van 2025 is de mening gevraagd aan inwoners over de toekomst van gemeente Twenterand. Onderstaand de resultaten. 0 - 24 jaar
6%
25 - 34 jaar
12%
35 - 44 jaar
17%
45 - 54 jaar
19%
55 - 64 jaar
26%
65 - 74 jaar
16%
> 75 jaar
4%
De Pollen
4%
Den Ham
11%
Geerdijk
2%
Vriezenveen
54%
Vroomshoop
16%
WesterhaarVriezenveensewijk
8%
Elders in de gemeente
1%
Niet in de gemeente
4%
Keuzes voor de toekomst 80%
20% Woningbouw moet zich vooral focussen op meer kleine woningen
OF
meer grotere woningen
69%
31% Liever meer ruimte geven aan ontwikkeling van (maak) industrie
OF
aan kantoren (diensten)
31%
69% Liever in de dorpscentra direct bij de winkels parkeren
OF
meer ruimte voor terrassen en winkels en minder auto's
68%
32% Liever nieuwe woningen gelijkmatig verdelen over de dorpen
OF
met name bouwen in Vriezenveen en Vroomshoop
38%
62% Gezond gedrag moet de gemeente meer stimuleren
OF
Gezond gedrag is vooral een persoonlijke verantwoordelijkheid
Stellingen over leven in Twenterand
94%
85%
Om bijzondere oude gebouwen te kunnen behouden, mogen ze een nieuwe functie krijgen (bijv. woningen of kantoor)
Op plaatsen waar veel energie wordt gebruikt (bijv. bedrijventerreinen), moet ook duurzame energie worden opgewekt
78%
77%
Om beter voorbereid te zijn op het veranderende klimaat, moet de gemeente inwoners actief stimuleren om tuinen te vergroenen
Ik wil best iets meer betalen voor groente, fruit of vlees van een boer uit de buurt
79%
Ik vind dat verkeersveiligheid voorop moet staan, ook als dit betekent dat ik nog maar 30 km/ uur mag rijden op bepaalde wegen
76% Nieuwe woningen en bedrijven moeten er komen, ook als het daardoor drukker wordt op de weg
Keuzes voor de toekomst
Stellingen over leven in Twenterand = eens/ja
39%
Liever meer sporten in clubverband
meer mogelijkheden in de openbare ruimte om te bewegen en sporten
39%
61%
61% Liever inzetten op het aantrekken van nieuwe bedrijven
op groeien en duurzamer worden van bestaande bedrijven
39%
61% Liever duurzame energie opwekken op een paar plekken op grote schaal
duurzame energie verspreid over de gemeente op kleinere schaal opwekken
45%
= oneens/nee
70% Het dorpse karakter van de gemeente Twenterand moet bewaard blijven, ook als dit betekent dat er minder woningen bij komen
69% Ik vind dat er in het landelijk gebied meer aanbod voor bezoekers moet komen, bijvoorbeeld kampeerplekken, B&B’s en fietsroutes
67% Fietsers en wandelaars moeten meer ruimte krijgen, ook als dit betekent dat je met de auto minder snel van A naar B komt
55% Liever de voorzieningen (cultuur, horeca, zwembad) gecentreerd in Vriezenveen en Vroomshoop
de voorzieningen verspreid over de gemeente
46%
64% 54%
Liever meer mogelijkheden voor ontmoeting in buurthuizen
plekken in de buurt zoals parkbankjes of een speeltuin
52%
48% Liever groen voor de deur en iets verder weg parkeren
47% laagbouw (max. 3 verdiepingen) met minder groen
54%
46% Als boeren stoppen, moeten we ruimte bieden voor andere boeren
het land gebruiken voor andere functies (wonen, zorg, recreatie)
57%
54% Als windmolens en zonnepanelen goed worden ingepast in het landschap, vind ik dit geen probleem
43% Liever bouwen binnen de dorpsgrenzen
bouwen buiten de dorpsgrenzen
61%
29% 39%
Liever seniorenwoningen in het centrum van de dorpen bouwen
Als er betere fietsverbindingen zouden zijn tussen de dorpen in onze gemeente, zou ik vaker de fiets pakken
61% Ik ben bereid meer te investeren in een duurzamere woning
direct voor de deur parkeren
53% Liever iets meer hogere gebouwen (3 tot 6 verdiepingen) met meer openbaar groen
Ik zou mij graag (blijven) inzetten als vrijwilliger, als dit betekent dat het verenigingsleven in Twenterand behouden kan worden
62%
seniorenwoningen verspreid over de hele gemeente
Met goed openbaar vervoer in de buurt gebruik ik dit liever dan mijn eigen auto
53% Gezondheid en leefkwaliteit moet zwaarder wegen dan de (ontwikkel)mogelijkheden voor boeren en bedrijven
31% In het buitengebied vind ik het bouwen van woningen belangrijker dan ruimte voor landbouw