Beleidskader duurzame energie Twenterand (februari 2023).pdf
Tekst van het document
Duurzame energie in Twenterand
Actualisatie beleidskader - Ruimtelijke verkenning grootschalige opwekking duurzame energie - Participatie bij projecten duurzame energie Onderbouwing zoekgebied grootschalige opwekking duurzame energie 14 december 2021
2/48
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Verantwoording Titel
Colofon Duurzame energie in Twenterand
TAUW bv
Actualisatie beleidskader - Ruimtelijke verkenning
Australiëlaan 5
grootschalige opwekking duurzame energie - Participatie
Postbus 3015
bij projecten duurzame energie
3502 GA Utrecht
Opdrachtgever
Gemeente Twenterand
T +31 30 28 24 82 4
Projectleider
Ellen Wilms
E info.utrecht@tauw.com
Auteur(s)
Daan van Gils, Joost de Jong
Tweede lezer
Ellen Wilms, Joost de Jong
Projectnummer
1279312
Aantal pagina’s
43
Datum
14 december 2021
Handtekening
Ontbreekt in verband met digitale verwerking. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.
3/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Inhoud 1
Inleiding en leeswijzer ............................................................................................................................................................................................................... 6
Deel 1 – Actualisatie beleidskader duurzame energie Twenterand ................................................................................................................................................. 7 2
Ontwikkelingen beleid duurzame energie Twenterand.............................................................................................................................................................. 8 2.1
3
Tijdlijn ontwikkelingen beleid duurzame energie ................................................................................................................................................................ 8
Mogelijkheden en randvoorwaarden diverse vormen duurzame energie in Twenterand ........................................................................................................ 11 3.1
Zonne-energie op daken en zonnevelden ........................................................................................................................................................................ 11
3.2
Kleine windmolens ........................................................................................................................................................................................................... 12
3.3
Bodemenergie .................................................................................................................................................................................................................. 13
3.4
Biovergisting ..................................................................................................................................................................................................................... 14
3.5
Biogas en groengas ......................................................................................................................................................................................................... 15
3.6
Grootschalige windenergie ............................................................................................................................................................................................... 15
Deel 2 – Ruimtelijke verkenning grootschalige opwekking duurzame energie ............................................................................................................................... 19 4
5
Kansen en belemmeringen zoekgebieden voor grootschalige energie ................................................................................................................................... 20 4.1
Voorzet RES Twente zoekgebieden in Twenterand ........................................................................................................................................................ 20
4.2
Zoekgebieden en beschermde natuurgebieden ............................................................................................................................................................... 21
4.3
Zoekgebieden en landschapswaarden ............................................................................................................................................................................ 23
4.4
Aansluiting op buurgemeenten, ruimtelijke ontwikkelingen en kansen ............................................................................................................................ 27
4.5
Afweging zoekgebieden en keuze voor uitwerken zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost .................................................................................................. 27
Mogelijkheden en beperkingen zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost....................................................................................................................................... 28 5.1
Contouren veiligheid en geluid ......................................................................................................................................................................................... 29 4/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
5.2
Landschappelijk en ruimtelijke analyse zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost ................................................................................................................... 30
5.3
Meekoppelkansen zoekgebied ......................................................................................................................................................................................... 33
5.4
Ruimtelijke aandachtspunten en randvoorwaarden voor een goed gebiedsproces ......................................................................................................... 34
Deel 3 – Participatie van de omgeving bij projecten duurzame energie ......................................................................................................................................... 36 6
Participatie van de omgeving .................................................................................................................................................................................................. 37 6.1
Lokaal eigendom .............................................................................................................................................................................................................. 37
6.2
Participatie in het hele proces .......................................................................................................................................................................................... 37
6.3
Beleid en initiatieffase ...................................................................................................................................................................................................... 38
6.4
Omgevingsovereenkomst ................................................................................................................................................................................................ 39
6.5
Vergunningsfase .............................................................................................................................................................................................................. 42
6.6
Bouw en exploitatiefase ................................................................................................................................................................................................... 43
Bijlage 1
Bronnenlijst
Bijlage 2
Factsheet energie Twenterand
Bijlage 3
Beleid buurgemeenten
Bijlage 4
Begrippenlijst
5/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
1 Inleiding en leeswijzer Dit document bestaat uit drie delen. Het eerste deel is een actualisatie van het beleidskader duurzame energie. Het tweede deel is een ruimtelijke verkenning naar de grootschalige opwekking van energie in de gemeente. Het derde deel gaat in op participatie van de omgeving bij grootschalige duurzame energieprojecten. Deel 1: Geactualiseerd beleidskader Duurzame Energie Twenterand De gemeente Twenterand wil het (ruimtelijk) beleidskader Duurzame Energie uit 2017 aanpassen tot een bouwsteen voor beleidskeuzes in de nieuwe
onderbouwt de afweging voor het zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost. Hoofdstuk 5 bevat een nadere verkenning van het zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost. Deel 3: Participatie van de omgeving bij duurzame energieprojecten Hoofdstuk 6 gaat in op de gewenste vormen van participatie bij de ontwikkeling van grootschalige energieopwekking.
omgevingsvisie en een gebiedsprogramma. Dit is het resultaat van diverse beleidsontwikkelingen uit de laatste jaren, die in de tijdslijn van hoofdstuk 2 zijn weer gegeven. Dit document vormt het nieuwe beleidskader Duurzame Energie Twenterand. De aanpassing van het huidig beleidskader met betrekking tot de opwekking van zon en wind in een kleinschalige vorm, bodemenergie en biovergisting is beschreven in hoofdstuk 3. De grootste verandering van het huidige beleidskader betreft de opwekking van windenergie. Deel 2: Ruimtelijke verkenning grootschalige opwekking van energie In dit deel worden de mogelijkheden voor de grootschalige opwekking van windenergie verkend. Hoofdstuk 4 zoomt in op de analyse waar grootschalige
Figuur 1.1 Open landschap in Twenterand
opwekking van wind plaats zou kunnen vinden binnen de gemeente en
6/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Deel 1 – Actualisatie beleidskader duurzame energie Twenterand Dit deel bevat een actualisatie van het beleidskader duurzame energie van gemeente Twenterand van 2017. De wijzigingen ten opzichte van het beleid uit 2017 zijn: • • •
De gemeente heeft als doelstelling 82 GWh duurzaam op te wekken in 2030 De moties en het Amendementen van de raad zijn in dit beleid meegenomen en uitgewerkt Er zijn ruimere mogelijkheden voor kleinschalige zonne-energie op veld en kleine windmolens
• • •
Op basis van de RES 1.0 Twente is de verkenning naar grootschalige windenergie mogelijk Dit beleidskader biedt een beschrijving van de verschillende fases voor participatie bij de ontwikkeling van grootschalige duurzame energie Procedures voor projecten grootschalige opwek duurzame energie (zon op veld > 1 ha, windturbines) gaan altijd via de raad
Volgorde van de bullets is gewijzigd.
7/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
2 Ontwikkelingen beleid duurzame energie Twenterand 2.1
Tijdlijn ontwikkelingen beleid duurzame energie
2017
2020
Figuur 2.1 Tijdlijn van beleid en besluitvorming duurzame energie in Twenterand, N.B. de tijdlijn loopt door op de volgende pagina
Vanaf 2017 zijn verschillende relevante stappen gezet rond beleid voor duurzame
grote A- of N-wegen wordt ingepast en dat de afstand van de turbines tot
energie in Twenterand. In het voorjaar van 2017 stelde de gemeente Twenterand
woongebied of woningen minimaal 1 km bedraagt. Ook wil de gemeente lokaal
het ruimtelijk beleidskader duurzame energie op, gevolgd door de agenda
eigenaarschap verkrijgen bij zonneparken op water en bij windenergie.
duurzaamheid en een actieprogramma vanaf 2018. In december 2019 werd een besluit genomen over het proces van de Regionale
In juni 2020 werd een peiling over duurzame energie gehouden onder inwoners.
Energiestrategie Twente (RES) met de startnota RES. Om de regie te houden
Daarna volgde in juli 2020 het collegebesluit over de concept RES. De kern van
over duurzame energie binnen eigen gemeentegrenzen werd daarbij eind 2019
de motie van de raad (december 2019) en het collegebesluit (juli 2020) op de
de motie 47 volgordelijke maatregelen RES Twente Gemeente Twenterand
RES was dat de gemeente wil bijdragen met de realisatie van zonnepanelen op
aangenomen. Hierin staat het streven naar samenwerking met buurgemeenten en
daken (zon op veld is al tot aan 2023 gerealiseerd onder andere met Zonnepark
te gaan voor “centralisatie van windmolens (windmolenpark) met als doel de
Oosterweilanden1). Verder stelde het college van de gemeente voor windturbines
ruimtelijke kwaliteit in Twente(rand) zoveel mogelijk in stand te houden”. Het liefst
te plaatsen met zoveel mogelijk lokaal eigenaarschap van duurzame energie.
ziet de gemeenteraad dat de afstand van de clustering van windturbines naast 1
Het jaartal 2023 volgde uit het provinciale programma Nieuwe Energie Overijssel dat een looptijd heeft tot 2023. 8/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
2020
2021
In een collegebesluit van 14 juli 2020 stelt het college een bijdrage van Twenterand voor van 82 GWh. Dit doet zij op basis van de inwonerpeiling over de RES, het raadsbesluit en de Motie volgordelijke maatregelen (M47) over de Startnota RES van 17 december 2019. Het aantal GWh is gebaseerd op een mix van energiemaatregelen tot 2030 (22 GWh grootschalig zon op vastgoed; 20 GWh zon op veld en 40 GWh windmolens groter dan 3 MW). De duurzame opwekking van 82 GWh komt overeen met ruim de helft van het elektriciteitsverbruik in Twenterand en vormt daarmee een belangrijke stap in de richting van de opgave 2050 (zie ook de factsheet Bijdrage energie Twenterand in bijlage 2). De raad heeft in het kader van de RES 1.0 met een amendement (6 juli 2021) laten weten dat de bijdrage van Twenterand 82 GWh blijft. Dit wil men realiseren door middel van een flexibele energiemix. De raad wil zich niet binden aan een vast aantal windmolens, zoals in het collegebesluit van juli 2020 stond. Inmiddels werkt de gemeente vanaf 2021 aan de herziening van het beleidskader duurzame energie uit 2017. In april 2021 is het gebiedsproces gestart en in juli 2021 heeft de raad besloten over de RES Twente 1.0. Zie hiervoor het raadsbesluit en het amendement A10. Ook is de gemeente bezig met het bepalen van de ruimtelijke kaders en randvoorwaarden voor het zoekgebied voor opwekking hernieuwbare energie.
Figuur 2.2 Bestaand zonneveld Oosterweilanden bij Vriezenveen
9/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Ontwikkeling vanaf RES 1.0
2021
Zon op veld
2023
2030
Windmolens
2050
Energieneutraal
In de tijdslijn tot aan 2050 zijn de ambities van de gemeente weergegeven voor
In de genoemde motie van december 2019 zijn nadere eisen opgesteld voor
de opwekking van zonne- en windenergie.
wind. Het is van belang samen op te trekken met de andere (buur)gemeenten (of
Tot aan 2023 is het aantal hectare (25) uit de ambitie voor zon op veld
een groot deel daarvan). Zoals gezegd zijn uitgangspunten in de motie om de
gerealiseerd met onder andere zonnepark Oosterweilanden, zonnepark
turbines geclusterd in te passen om daarmee de ruimtelijke kwaliteit in de
Flierbelten en twee kleinere zonnevelden bij RWZI’s. Tot 2050 wordt de
gemeente te behouden. Bij voorkeur ziet de gemeenteraad dat de turbines naast
opwekking van zonne-energie op daken gestimuleerd om zo zon op veld in de
grote A- of N-wegen worden ingepast en dat de afstand van de turbines tot
‘Groene Omgeving’ zoveel mogelijk te voorkomen2. Ook wordt gekeken naar
woongebied of woningen minimaal 1 km bedraagt.
zonnepanelen op water als mogelijkheid bij (voormalige) zandafgravingen en
In 2030 wil de gemeente in totaal 82 GWh duurzaam opwekken met zowel zon op
zandwinningsgebieden.
dak, kleinschalig zon op veld als windenergie. De mogelijkheden voor wind worden onderzocht in het gebiedsproces met inwoners. In 2050 wil de gemeente energieneutraal zijn.
2
Groene Omgeving is een begrip dat door de Provincie Overijssel is opgenomen in de Omgevingsverordening Overijssel (2021) en het Kwaliteitsimpuls Zonnevelden (2020) 10/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
3 Mogelijkheden en randvoorwaarden diverse vormen duurzame energie in Twenterand •
Om de ambitie voor duurzame opgewekte elektriciteit van 82 GWh waar te maken
Bij monumentale panden of significante schaduwwerking kan, met een
is tot 2030 aanvullend nog zo’n opwekking van 60 GWh nodig. Daarvan verwacht
zorgvuldige afweging van de verschillende belangen, gekeken worden
de gemeente nog 20 GWh aanvullend via zon op dak te realiseren. En de rest via
naar een maatwerkoplossing •
grootschalige opwek. In dit hoofdstuk zijn de mogelijkheden en randvoorwaarden
In het buitengebied is het mogelijk om naast zonnepanelen op dak,
benoemd voor verschillende vormen van duurzame energieopwekking. Het beleid
zonnepanelen voor eigen gebruik te plaatsen op een andere plaats op of
is richtinggevend. In algemene zin geldt dat bij kleinschalige vormen van opwek,
aansluitend aan het erf4. In dat geval wordt bij de maatwerkoplossing een
onderbouwd kan worden afgeweken van het beleid.
goede landschappelijke inpassing gevraagd, die aansluit bij het erf en passend is voor het landschapstype ter plaatse
3.1
Zonne-energie op daken en zonnevelden
Voor zonne-energie zijn de volgende vormen binnen de gemeente Twenterand
Kleine zonnevelden
mogelijk in de volgende voorkeursvolgorde: 1.
Zonne-energie op daken
2.
Zon drijvend op zandwinplas (zodra mogelijk)
3.
Kleine zonnevelden (tot max 1 ha)
4.
Grote zonnevelden (vanaf 1 ha)
Twenterand is kritisch op extra zonnevelden tot 2030. Dit wordt niet mogelijk gemaakt op goede landbouwgrond en in natuurgebieden. Kleinschalig binnen bouwvlakken biedt de gemeente wel mogelijkheden, voor grootschalige zonnevelden (> 1 ha) in principe voorlopig niet. Omdat Twenterand rekening wil houden met de ruimtelijke kwaliteit zijn de locaties waarop zonnevelden ontwikkeld
Kleine zonnevelden tot en met maximaal 1 ha bruto oppervlakte worden tijdelijk
kunnen worden beperkt. en (tot 2023) aan het maximum van 25 ha gebonden.
toegestaan op bedrijventerreinen en braakliggende gronden met een (uit te werken) bestemming voor industrie, kantoren of woningbouw. Ook worden kleine
Zonne-energie op daken3
velden zonnepanelen toegestaan binnen bestaande bouwvlakken in het
Twenterand wil maximaal inzetten op zon op dak. Dat gaat niet van zelf. Hiervoor
buitengebied. De gemeente wil in het buitengebied meewerken aan kleinschalige
is een Plan van Aanpak Zon op dak nodig om aan deze ambitie voor 2030 invulling
lokale initiatieven voor zon van maximaal 1 ha. Nieuwe initiatieven dienen in
te geven. De mogelijkheden zijn:
overeenstemming te zijn met de provinciale Zonneladder en de lokale
• 3
Zonnepanelen zijn mogelijk op daken van bebouwing
Zon op dak kan ook inhouden Zon op objecten of boven parkeerplaatsen.
4
Erf met functie wonen, agrarisch, bedrijf, recreatie, sport en vergelijkbare functies. 11/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
•
voorkeursvolgorde voor zon5. Voor een goede landschappelijke inpassing van
Grote zonnevelden worden niet toegestaan in bos- en natuurgebieden, op
zonnevelden is de ‘Landschappelijke inpassingstabel - Landschappelijke
gronden die deel uitmaken van het Natuur Netwerk Nederland of gronden
elementen, velden met zonnepanelen’ waardevol.
met waardevolle hoogteverschillen •
Randvoorwaarden
Ook in een zone van 1000 meter rond het Natura2000 gebied
•
Het gaat om energie opwek voor eigen gebruik
Engbertsdijksvenen en een zone van 700 meter rond het Natura2000
•
In het buitengebied in of aansluitend aan een erf of bebouwing
gebied Vecht-Beneden Regge worden grote zonnevelden niet
•
Afwijking van het bovenstaande is alleen mogelijk als bij de
toegestaan, tenzij de initiatiefnemer aantoont dat er geen significant
maatwerkoplossing ten minste een goede landschappelijke inpassing,
negatieve effecten op de Natura 2000 doelen optreden. •
passend voor het landschapstype ter plaatse, wordt toegepast en die goed
Plannen voor grote zonnevelden gaan altijd via de Raad
gemotiveerd wordt.
3.2
Kleine windmolens
Grote zonnevelden
De gemeente wil meewerken aan kleinschalige opwekking van windenergie in de
Grote zonnevelden (> 1ha bruto, max. 15ha) worden alleen tijdelijk toegestaan6 op
vorm van kleine windmolens, ook wel microturbines genoemd. Kleine windmolens
braakliggende gronden met een (uit te werken) bestemming voor industrie,
hebben een maximale tiphoogte van 35m.
kantoren of woningbouw. Voor een goede landschappelijke inpassing van zonnevelden is de ‘Landschappelijke inpassingstabel - Landschappelijke elementen, velden met zonnepanelen’ waardevol (bijlage 3 bij Beleidskader Duurzame Energie, 2017). Randvoorwaarden •
Het dient een lokaal coöperatief initiatief te zijn, via een gebiedsproces en bij voorkeur in het zoekgebied voor grootschalige opwek
•
Pas als mogelijkheden voor zon op daken en kleine zonnevelden voor het initiatief afvallen, zijn tijdelijke zonnevelden in de Groene Omgeving mogelijk onder de voorwaarde dat voldaan wordt aan de provinciale omgevingsverordening, waarbij gebruik gemaakt wordt van de Handreiking Kwaliteitsimpuls zonnevelden (april 2020)
•
5
Figuur 3.1 Kleine windmolen op een agrarisch bouwvlak
Niet op goede landbouwgrond (uitgaan van multifunctioneel gebruik)
zon op dak, zon op zandwinplas, (kleinschalig) zon op land – onder voorwaarden.
6
Volgens beleid provincie Overijssel. 12/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Randvoorwaarden
gebieden alleen tot een bepaalde diepte toegestaan. Ook staat in de tabel het
Voor kleine windmolens gelden de volgende randvoorwaarden:
relevante wettelijke kader voor beide systemen gepresenteerd. De Wabo, de
•
Het gaat om energie opwek voor eigen gebruik
Waterwet en het wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen7 zijn relevant.
•
Kleine windmolens zijn toegestaan in het buitengebied op of aansluitend
Het aantal bekende bodemenergiesystemen in Twenterand is beperkt. Systemen
aan een erf of bebouwing met een agrarische, wonen, recreatieve,
voor bodemenergie zijn volgens de omgevingsverordening Overijssel8 verboden in
bedrijfsmatige, maatschappelijke of sportfunctie
waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden. Meer over de wetgeving
De kleine windmolen sluit aan bij het erf en wordt zorgvuldig geplaatst ten
en meldingsplicht is te lezen in de factsheet Bodemenergiesystemen Wet en
opzichte van de bebouwing, het erf en het omringende landschap. In
Regelgeving gemeenten9. Bodemenergiesystemen leggen een beslag op de
gebieden waar de mogelijke aantasting van natuur, landschappelijke of
ondergrond. Die ruimte kan gemiddeld 50 jaar (periode dat systeem in gebruik is)
cultuurhistorische waarden zwaarder weegt, bijvoorbeeld op en in een
niet meer voor andere zaken worden gebruikt. Indien nodig worden
strook van 200 meter rondom de Mageler es, werken we niet mee aan
beleidswijzigingen die voortkomen uit het ontwikkelen van beleid voor de
aanvragen.
ondergrond, bij het omgevingsgericht werken (ondergrondse ruimte)
Bij de plaatsing van een kleine windmolen moet rekening gehouden
meegenomen.
•
•
worden met omliggende woningen en wordt de windmolen vanaf de Tabel 3.3 Uitgangspunten voor gesloten en open bodemenergiesystemen
openbare weg zoveel mogelijk achter(op) het erf geplaatst •
De turbine dient qua materiaal- en kleurgebruik aan te sluiten bij de omgeving
•
Voor een kleine windmolen moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. Hierbij spelen o.a. de aspecten geluid (inclusief gemeentelijk geluidbeleid), slagschaduw, veiligheid en natuurwetgeving mee
3.3
Bodemenergie
In de tabel (rechts) zijn de uitgangspunten vermeld voor gesloten en open bodemenergiesystemen. Of een bodemenergiesysteem mogelijk is, hangt af van de lokale bodemopbouw. In boringsvrije zones mag een bepaalde bodemlaag niet doorboord worden. Open en gesloten bodemenergiesystemen zijn in deze 7
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Staatsblad 2013, 112 (2013) Verkregen via: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2013-112.html
8
Provincie Overijssel, Ontwerp Omgevingsverordening (2013) Verkregen via: https://overijssel.tercera-ro.nl/mapviewer/ 9 Factsheet W&R gemeente (2013) Verkregen via: allesoverbodemenergie.nl 13/43
Kenmerk
3.4
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Biovergisting
Lokale uitgangspunten Het beleidskader van 2017 (inclusief bijlage 3 tabel landschappelijke inpassing
Provinciale en regionale uitgangspunten
vergisters) geeft ruimte voor kleinschalige mestvergisters tot 15 meter hoog, die
In de Omgevingsvisie Overijssel 2017 wil de provincie vergisting van biomassa
bijna overal in het buitengebied op agrarische en agrarisch aanverwante erven
dichtbij de productiebedrijven stimuleren. Grootschalige vergistingsbedrijven
kunnen worden ingepast. Middelgrote vergisters worden toegelaten op
dienen zich primair op bedrijventerreinen of op locaties gekoppeld aan
bouwpercelen (van agrarische bedrijven en loonbedrijven) in het agrarische gebied
grootschalige afvalverwerking te vestigen en zijn ook mogelijk bij grote
en eventueel op industrieterreinen. Grootschalige vergistingsinstallaties mogen
veehouderijen.
zich alleen op industrieterreinen vestigen, daar waar het past. Dergelijke initiatieven vergen een maatwerkafweging. De infrastructuur moet het aankunnen
Voor bio-energie is de doelstelling voor 2023 in NEO (Nieuwe Energie Overijssel)
en het initiatief moet ook milieutechnisch inpasbaar zijn.
vertaald in een beoogde toename van 6 PJ via afvalverwerker Twence,
Biomassa(vergisting) is tot nu nog weinig gerealiseerd in Twenterand.
houtverbrandingsinstallaties bij huishoudens en bedrijven, vergistingsinstallaties en pyrolyseprojecten in de industrie. De Omgevingsvisie legt de
Ruimtelijke procedures biovergisting
verantwoordelijkheid om planologisch ruimte te maken voor biomassa-installaties
Voor het verwerken van dierlijke mest is altijd een omgevingsvergunning milieu
bij gemeenten; de provincie stelt het kader voor locatiekeuze en ontwerp, passend
nodig. Een uitzondering hierop is het kleinschalig vergisten van alleen dierlijke
bij de gebiedskenmerken. De voorkeur gaat uit naar verwerking van biomassa
mest op boerderijschaal (verwerkingscapaciteit maximaal 25.000 m3 per jaar). Een
dicht bij de bron. In de Groene Omgeving is kleinschalige mestvergisting mogelijk
omgevingsvergunning beperkte milieutoets (OBM) is daarvoor voldoende. Een
op het eigen erf. Vergisting op regionale schaal kan onder voorwaarden in de
OBM is niet vereist als de activiteit deel uitmaakt van een IPPC-installatie. In dat
Groene Omgeving, mits die opgaan met verbeteringen van de ruimtelijke
geval moet namelijk de Omgevingsvergunning milieu worden gewijzigd. De
kwaliteit.10 Een goede ontsluiting en uitvoering volgens de gebiedskenmerken is
voorschriften voor het kleinschalig vergisten van mest staan in paragraaf 3.5.10
hier onderdeel van. Grootschalige industriële bio-energie-installaties moeten zich
van het Activiteitenbesluit. In vrijwel alle gevallen is de gemeente het bevoegd
primair vestigen in bestaand bebouwd gebied op bedrijventerreinen vanaf
gezag als een veehouderij dierlijke mest verwerkt op boerderijschaal. Alleen als
categorie 3 of op locaties gekoppeld aan grootschalige afvalverwerking en
een bedrijf op grotere schaal mest van derden gaat verwerken en daarnaast onder
rioolwaterzuiveringen.
de IPPC-richtlijn of het Besluit risico's zware ongevallen 1999 valt, is de provincie het bevoegd gezag.
10
Groene Omgeving is een begrip dat door de Provincie Overijssel is opgenomen in de Omgevingsverordening Overijssel (2021) en het Kwaliteitsimpuls Zonnevelden (2020). Zie Ruimtelijke kwaliteit - Provincie Overijssel 14/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Vergisting heeft positieve en negatieve milieueffecten; het risico op milieubelasting
3.5
is beperkt, mits juiste toepassing van de aangewezen covergistingsmaterialen.
Op 6 juli 2021 heeft de raad Motie 23 (Vol gas naar morgen met een
Naast een omgevingsvergunning milieu kan een omgevingsvergunning voor
biogasnetwerk) aangenomen11. Het college heeft hiermee de opdracht gekregen
bouwen nodig zijn. Ook kan een herziening van het bestemmingsplan of een
om te onderzoeken hoe Twenterand gebruik kan maken van de kansen en
projectafwijkingsbesluit noodzakelijk zijn.
mogelijkheden van het voorstel van Cogas voor een Regionaal Biogas- of
Als de gemeente ruimte wil creëren voor (co)vergisting van mest zullen de
waterstofnetwerk. En hiervoor samen met Cogas en de provincie Overijssel zich in
beleidskeuzes moeten worden vertaald in het bestemmingsplan buitengebied. Het
te zetten om te komen tot een realistisch plan en de Raad hierover zo spoedig
gaat om mestverwerking waarbij:
mogelijk te informeren, zodat het belang hiervan afgewogen kan worden met in
•
Het digestaat voor minstens 50 % bestaat uit dierlijke mest en voor het
Biogas en groengas
achtneming van andere ontwikkelingen die hieraan raken.
overige uitsluitend uit cosubstraten van de positieve lijst co-vergisting •
Het gaat om een bedrijfseigen agrarische activiteit (aanvoer van mest
De uitvoering van de motie koppelt de gemeente aan het onderzoek van kansen
en/of cosubstraat en afvoer van digestaat - in hoofdzaak van eigen
en mogelijkheden voor biogas/groengas in het kader van de RES-opgave: welke
bedrijf)
warmtebronnen zijn te gebruiken voor het verduurzamen van de warmtevraag, zodat woningen en gebouwen op termijn van het aardgas af kunnen. Twenterand
Monovergisting (van alleen mest) is sinds najaar 2015 meldingsplichtig (4e tranche
verkent samen met andere Twentse plattelandsgemeenten de kansen voor groen
Activiteitenbesluit). Het milieukader voor vergisting op kleine
gas/biogas in een groengas coalitie in RES Twente verband. Ook daar gaat het
(buurt/boerderij)schaal (met een vaste of mobiele installatie) is kort samengevat
om monovergisters (boerderijvergisters). Afstemming met het plan van Cogas zal
als volgt: als het agrarisch bedrijf meldingsplichtig is, is de vergister ook
ook plaatsvinden in RES-verband. Op dit moment is nog niet duidelijk wanneer
meldingsplichtig; als het agrarisch bedrijf vergunningplichtig is, is de vergister ook
resultaten van de verkenningen en het onderzoek beschikbaar zijn.
vergunningplichtig. In praktijk blijkt er behoefte aan mogelijkheden voor buurtprojecten en nieuwe ontwikkelingen zoals mobiele vergistingsinstallaties. De
3.6
gemeente wil enige ruimte geven aan mogelijkheden voor een gezamenlijk initiatief
Plannen voor grootschalige windenergie gaan altijd via de raad.
voor vergisting op buurtschaal. Daarvoor kan in een maatwerkafweging worden geproduceerde mest verwerkt (eventueel aangevuld met mest uit de nabije
De mogelijkheden om grootschalige windenergie in de gemeente te realiseren worden sterk bepaald door ruimtelijke beperkingen op het gebied van veiligheid en geluid. Deze paragraaf geeft een globaal beeld van deze
omgeving - straal maximaal 5 km).
beperkingen in de hele gemeente.
opgenomen dat de vergistingsinstallatie hoofdzakelijk op het eigen bedrijf
Grootschalige windenergie
11
Gemeente Twenterand (2021, 07-06) Totaaloverzicht Moties Kadernota. Verkregen via: https://ibabsonline.eu/Lijst.aspx?site=twenterand&ListId=aa0e2814-ae47-4ded-a3ad8d6907fc3b41&ReportId= 15/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
dergelijke windturbines. Er gelden contouren voor veiligheid en of geluid Technische kenmerken windmolens Voor grootschalige opwekking van windenergie zijn verschillende windturbines mogelijk met verschillende afmetingen. In onderstaand overzicht zijn de
rondom woningen en kwetsbare bebouwing, veiligheidszones langs infrastructuur en er ligt een laagvliegroute in het gebied van defensie. Als maximum hoogte voor windmolens geldt hier 75m. De grootte van de
technische specificaties gegeven voor een windturbine van respectievelijk 5,6 en 3,4 MW. Een windturbine van 3 of meer MW wordt als minimum voor een grote windturbine beschouwd. Dit hoofdstuk geeft inzicht in enkele kenmerken.
contouren zijn bepaald aan de hand van het Handboek Risicozonering Windturbines van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO, 2014). Enkele veiligheidsnormen komen uit het Activiteitenbesluit. De algemene
Het type windturbine en de hoogte dienen voor het zoekgebied nader bepaald te worden en liggen vooraf niet vast.
regels voor windturbines in dit besluit zijn echter als gevolg van een uitspraak van de Raad van State over het windturbinepark Delfzijl Zuid buiten toepassing verklaard. De uitspraak heeft géén gevolgen voor 1 of 2 losse windturbines. Daarvoor blijven de rijksregels gelden. Maar voor windturbineparken (dus vanaf 3 windturbines) kunnen de rijksregels niet meer worden toegepast, totdat een milieueffectrapport voor de algemene regels voor windmolens in het Activiteitenbesluit is gemaakt. Overheden zullen tot die tijd voor nieuwe windturbineparken zelf moeten afwegen welk milieubeschermingsniveau zij aanvaardbaar vinden. Bestaande
Figuur 3.2 Technische aspecten windturbines 5,6 en 3,4 MW
Beperkingen veiligheid en geluid windmolens Elk type turbine heeft eigen contouren (vuistregelafstanden) voor geluid en veiligheid. In figuur 3.3 zijn deze weergegeven voor een windturbine van 3 en 5,6 MW. In figuur 3.4 is te zien hoe de contouren vanuit geluid en veiligheid over de gemeente liggen voor windturbines van 5,6 MW (type Vestas V-150). Deze kaart geeft daarmee een globaal beeld van op welke (de witte) plekken in de gemeente geen beperkingen vanuit veiligheid en geluid gelden voor
12
Uitspraak Raad van State uitbreiding windpark Delfzijl Zuid en Activiteitenbesluit Kenniscentrum InfoMil
windturbineparken mogen blijven draaien. Onherroepelijke omgevingsvergunningen en bestemmingsplannen blijven geldig.12 Zo nodig kunnen in een nieuw bestemmingsplan (of omgevingsvergunning voor afwijken van het bestemmingsplan) voor windturbineparken regels over het gebruik windturbines worden opgenomen. Bestemmingsplannen voor windturbineparken zijn zelf plan-mer-plichtig. Deze regels kunnen ook gaan over het voorkomen of beperken van hinder door het windturbinepark. Mits deze regels worden gesteld uit het oogpunt van een goede ruimtelijke ordening. Regels die hinder voor de omgeving moeten voorkomen of beperken, vallen in het algemeen onder dat begrip. 13 Deze regels moeten
13
Voor meer informatie over onderzoeken naar de relatie tussen windmolens, hinder en gezondheid zie Windmolens en gezondheid | RIVM. 16/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
worden voorzien van “een actuele, deugdelijke, op zichzelf staande en op de aan de orde zijnde situatie toegesneden motivering”. 3 MW
5,6 MW
Bronobject
Specificatie bronobject
Impact
Juridische status
Berekende afstand
Berekende afstand
Losse woonbebouwing
Woningen buiten woonkernen
Geluidsnorm
Bij ruimtelijke besluitvorming windturbines
Nader te bepalen
300 meter vanaf gevel
Woonkernen
Aaneengesloten woningen binnen een woonkern
Geluidsnorm
Bij ruimtelijke besluitvorming windturbines
475 m vanaf gevel
500 meter vanaf gevel
Beperkt kwetsbare bebouwing
Hotels, winkels, bedrijfsgebouwen, kantoren kleiner dan 1.500 m2
Veiligheidsnorm
Bij ruimtelijke besluitvorming windturbines
Nader te bepalen
Nader te bepalen
(Activiteitenbesluit buiten toepassing verklaard door RvS)
(was 45 m vanaf gevel)
(was 75m vanaf de gevel)
Bij ruimtelijke besluitvorming windturbines
Nader te bepalen
Nader te bepalen
(Activiteitenbesluit buiten toepassing verklaard door RvS)
(was 198 m vanaf gevel)
(was 241 meter vanaf de gevel)
Kwetsbare bebouwing
Woningen, ziekenhuizen, scholen, kantoren groter dan 1.500 m2
Veiligheidsnorm
Figuur 3.3 Overzicht ruimtelijke beperkingen windturbine van 3 MW en 5,6 MW; het type turbine en de hoogte zijn nog nader te bepalen en staan nog niet vast (bron: RES viewer).
17/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Twenterand
wegen
kwetsbare gebouwen
hoogspanningsinfrastructuur
beperkte kwetsbare gebouwen
Almelo
woningen buiten
buisleidingen luchtvaart en laagvliegroutes
woonkernen
spoorwegen
woningen in woonkernen
waterwegen
gemeentegrenzen
Figuur 3.4 Veiligheids- en geluidcontouren kaart windenergie voor windmolens van 5,6 MW in gemeente Twenterand en directe omgeving (bron: Analysekaarten NP RES)
LET OP: vuistregelafstanden op basis van voormalige landelijke normen. 18/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Deel 2 – Ruimtelijke verkenning grootschalige opwekking duurzame energie Deel 2 bevat een ruimtelijke verkenning naar de grootschalige opwekking van duurzame energie in de gemeente Twenterand. Voor de opwekking van hernieuwbare energie is gekeken naar de kansen en belemmeringen voor vier zoekgebieden die in de RES Twente staan (hoofdstuk 4). Na een afweging vanuit de combinatie van alle verschillende belangen is duidelijk dat drie zoekgebieden niet kansrijk zijn en het zoekgebied Vriezenveen Zuidoost wel. Een globale eerste verkenning van dit zoekgebied staat in dit hoofdstuk 5. De optelsom in de afweging van de verschillende aspecten leidden tot de keuze voor het zoekgebied Vriezenveen zuid oost. De keuze voor het zoekgebied Vriezenveen Zuidoost betekent de verdere verkenning in het gebiedsproces ATT met de buurgemeenten en de provincie. De overige delen van de gemeente zijn hiermee in het gemeentelijk beleid uitgesloten voor ontwikkeling van grootschalige windenergie voor zolang dit beleid van toepassing is. Zolang de uitgangspunten onvoldoende zijn uitgewerkt in het ATT gebiedsproces (bij voorkeur via een omgevingsovereenkomst) werkt de gemeente niet mee aan initiatieven voor grootschalige windenergie.
19/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
4 Kansen en belemmeringen zoekgebieden voor grootschalige energie In dit hoofdstuk worden de kansen en belemmeringen van verschillende potentiële zoekgebieden voor de opwekking van grootschalige duurzame energie belicht. In paragraaf 4.1 staat de voorzet vanuit de Regionale
voor grootschalige opwekking met wind en zon, zie figuur 4.1. De ruimtelijke beperkingen voor wind zijn daarbij meer bepalend dan voor grootschalig zon. Deze zoekgebieden zijn geselecteerd op basis van verschillende criteria. Dit
Energiestrategie (RES) Twente. In de opvolgende paragrafen komen de kansen en belemmeringen aan bod vanuit natuurwaarden (paragraaf 4.2), landschappelijke waarden (paragraaf 4.3) en de aansluiting op
zijn onder meer de belemmeringen vanuit veiligheid en geluid, uitsluiting van Natuurnetwerk Nederland (NNN) en Natura 2000 gebied en van nationale landschappen. Vier van deze zoekgebieden uit de RES Twente liggen (deels)
ontwikkelingen in buurgemeenten (paragraaf 4.4). Dit hoofdstuk sluit af met de afweging van de zoekgebieden en een argumentatie voor de keuze voor het zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost.
binnen de gemeente Twenterand: • Zoekgebied 1 ligt op de grens met de gemeenten Hellendoorn en Wierden •
4.1
Voorzet RES Twente zoekgebieden in Twenterand
In de ‘Redeneerlijn grootschalige concentratiegebieden, bouwsteen voor de RES Twente’14 zijn de voordelen in beeld gebracht van clustering van wind en zon. Grote delen van het landschap worden ontzien. Zo ontstaat geen versnippering door de hele regio. Een logisch gevolg van clustering is dat er minder inwoners wonen en verblijven in de buurt van windmolens en zonnevelden. Het bundelen van grootschalige opwekking is ook voordeliger: de kosten van het opwekken van energie zijn lager, middelen en mensen
• •
Zoekgebied 14 ligt ten oosten van de Engbertsdijksvenen en ligt deels in gemeente Tubbergen Zoekgebied 15 ligt ten zuidwesten van de Engbertsdijksvenen en aan weerszijden van het Veenschap Zoekgebied 16 ligt in het zuiden van de gemeente tussen Vriezenveen, Almelo en Geesteren. Dit zoekgebied is gemeentegrens overstijgend met Almelo en Tubbergen
kunnen efficiënter worden ingezet en er zijn minder aanpassingen nodig op het elektriciteitsnet. In het regionale proces om tot eerst een concept-RES en vervolgens een RES 1.0 voor Twente te komen is een aantal zoekgebieden geselecteerd
14
2019-Redeneerlijn-Concentratiegebieden-Eindrapport.pdf (energiestrategietwente.nl) 20/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
omgevingsverordening van provincie Overijssel zijn grote windmolens in Natura 2000 of Natuurnetwerk Nederland (NNN) uitgesloten. Binnen NNN mag geen aantasting plaatsvinden van de wezenlijke kenmerken en waarden. Bij Natura 2000 mag geen aantasting zijn van de huidige staat van instandhouding van de habitattypen. Bij Natura 2000 speelt ook de externe werking van effecten door ontwikkelingen buiten het betreffende Natura 2000-gebied. Dit kan mogelijk van invloed zijn op de ontwikkelingen in de aangrenzende zoekgebieden. •
Zoekgebied 1 ligt buiten NNN en Natura 2000
•
Van zoekgebied 14 ligt het noordelijk deel in het NNN en nabij het Natura 2000 gebied Engbertsdijkveen. Dit gebied wordt gebruikt als foerageergebied door Kraanvogels. Er kan dus sprake zijn van externe werking. Verder is het via provinciaal beleid aangewezen voor Nieuwe natuur en als waterkwaliteitsgebied
•
Zoekgebied 15 ligt ten noorden en ten zuiden van het Veenschap. Dit Veenschap is onderdeel van NNN en van een beeksysteem. Het ligt langs de verbindingsleiding
•
Zoekgebied 16 ligt niet in of grenst niet direct aan NNN of Natura 2000
Conclusie Door de ligging ten opzichte van NNN en/of Natura 2000 zijn de mogelijkheden Figuur 4.1 Zoekgebieden grootschalige opwekking duurzame energie RES in en nabij
voor windenergie in zoekgebieden 14 en 15 beperkt. Voor de zoekgebieden 1 en
gemeente Twenterand
16 is dit daarentegen niet het geval.
4.2
Zoekgebieden en beschermde natuurgebieden
Deze paragraaf laat zien waar beschermde natuurgebieden liggen ten opzichte van de zoekgebieden binnen Twenterand (zie ook figuur 4.2). In de
21/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
= Natura 2000 = Natuur Netwerk Nederland
14
= Gemeentegrens Twenterand 14
= Nummer zoekgebied
15 1 16
Figuur 4.2 Zoekgebieden duurzame energie en natuurwaarden in en nabij gemeente Twenterand
22/43
Kenmerk
4.3
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Zoekgebieden en landschapswaarden
Deze paragraaf geeft een overzicht welke landschapswaarden aanwezig zijn bij de zoekgebieden. Deze zijn weergegeven op de landschappelijke waardenkaarten uit het Bestemmingsplan buitengebied (figuur 4.3) en het Landschapsontwikkelingsplan (figuur 4.5). •
14
Zoekgebied 1 ligt op de grens van het jong en het herverkaveld hoogveenontginningen landschap. Juist ten westen ervan ligt een nat maten en flierenlandschap
•
1
Zoekgebied 14 valt binnen het landschapstype van herverkaveld
15
hoogveenontginningenlandschap. Voor dit type is bepaald dat het open
16
karakter behouden en versterkt dient te worden. In het algemeen geldt dat de landschapswaarden hier behouden moeten worden en ontwikkelingen de nabij liggende natuur niet mogen schaden (Eelerwoude, 2008) •
Zoekgebied 15 valt onder het veenkoloniaal landschap, doorsneden door een strook (oud) hoogveen landschap. Deze middenstrook leent zich
Figuur 4.3 Landschappelijke waardenkaart en ligging zoekgebieden (bron:
niet voor grootschalige nieuwe ontwikkelingen, de buitenzijden eventueel
Bestemmingsplan buitengebied)
wel •
Zoekgebied 16 valt binnen herverkaveld hoogveenontginningenlandschap; hier zijn vanuit landschappelijk oogpunt nieuwe ontwikkelingen beter inpasbaar dan in de oudere landschappen
Conclusie In landschappelijk opzicht lijkt een nieuw grootschalig cluster van wind het beste te passen in het herverkaveld hoogveenontginningenlandschap van zoekgebied 16. Dit landschapstype komt in alle zoekgebieden voor, maar wordt in zoekgebied 15 doorsneden door een oud veenlandschap, ligt in zoekgebied 1 op de grens naar een ander landschapstype en grenst in zoekgebied 14 aan een gebied met veel natuurwaarden. 23/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
niveau dient te gebeuren om de energietransitie met oog voor natuur en landschap in te passen in Overijssel.
14
Duiding landschapstypenkaart In de Landschapstypenkaart is aangegeven welke gebieden de hiervoor beschreven
1
organisaties geschikt en ongeschikt vinden
15
voor grootschalige opwekking (zie figuur 4.5). De analyse achter dit kaartje is globaal gedaan aan de hand van een combinatie van beleid en onderzoeken naar de kwaliteit van
16
natuur en landschap. De organisaties sluiten Natura 2000 gebieden uit voor grootschalige opwekking, omdat hier de nadruk op natuur moet liggen. Grootschalige opwekking is overigens ook wettelijk in het beleid van de
Figuur 4.4 Landschapstypen en ligging zoekgebieden (bron: Eelerwoude 2008).
Inpassen van de energietransitie met oog voor natuur en landschap De landschapstypenkaart in figuur 4.5 komt uit de Wegwijzer Energie in het Overijsselse Landschap. In dit adviesdocument hebben Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel, Het Overijssels Particulier Grondbezit (OPG) en Natuur en Milieu Overijssel (NMO) bekeken hoe eventuele bedreigingen van de energietransitie op het Overijsselse landschap zodanig aan te pakken zijn dat er kansen ontstaan voor natuur en landschap. Op basis van groene ontwikkelprincipes wordt aangegeven wat er op provinciaal en gemeentelijk
provincie Overijssel uitgesloten in Natura 2000 gebieden. In de kaart is een indicatie gegeven van de wenselijkheid van grootschalige opwekking in verschillende gebieden. Zoals te zien in de legenda is er een onderscheid gemaakt tussen vier gebieden. Dit zijn Natura 2000-gebieden, overige natuurgebieden, landelijk gebied met meer landschappelijke waarde, landelijk gebied met minder landschappelijke waarde en bedrijventerreinen. Staatsbosbeheer, Landschap Overijssel, Het Overijssels Particulier Grondbezit (OPG) en Natuur en Milieu Overijssel (NMO) adviseren om de kwaliteit van natuur en landschap centraal te houden bij de energietransitie mede om de acceptatie voor die transitie te laten groeien. Op bedrijventerreinen is meer mogelijk.
24/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Voor zoekgebied 16 geldt dat de organisaties veel mogelijkheden zien en goede ruimtelijke inpassing is gewenst.
14 1
15 16
Figuur 4.5 Landschapstypenkaart met aanduiding mogelijkheden voor grootschalige opwekking duurzame energie inclusief globale aanduiding zoekgebieden (Bron: Wegwijzer Energie in het Overijsselse Landschap, 2020)
25/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Cultuurhistorische en landschappelijke waarden
landelijk gebied
De kaart (figuur 4.6) is een uitsnede van de
(wederopbouw) jongere zandgrond-
14
Cultuurhistorische en landschappelijke waardenkaart bovenop de contouren van de RES-regio’s. Zichtbaar is
/ heideontginningen
een globale aanduiding per zoekgebied.
Veenkoloniën
Twenterand
In de landschapstypes landelijk gebied (wederopbouw), veenontginning en jongere
bebouwing
15
1
eendenkooiplas
zandgrondontginningen/heide-ontginningen is landschappelijk meer mogelijk dan in de
Overijssels kanaal
Hoogveenontginning van de Engbertsdijkvenen. Rijksmonument
16
stroom kanaal/broekbeek veenontginning
15
Nr. zoekgebied
Almelo
Figuur 4.6 Uitsnede Cultuurhistorische- en landschappelijke waardenkaart van gemeente Twenterand en omgeving
26/43
Kenmerk
4.4
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Aansluiting op buurgemeenten, ruimtelijke ontwikkelingen en kansen
4.5
Afweging zoekgebieden en keuze voor uitwerken zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost
Omdat zoekgebieden 14 en 15 vanwege de natuurwaarden al in mogelijkheden
Uit de analyse blijkt dat zoekgebied 16 de meest logische keuze is voor inpassing
belemmerd zijn, komen alleen zoekgebieden 1 en 16 aan bod in deze paragraaf.
van duurzame energie met een cluster voor wind en koppelkansen voor zon. De zoekgebieden 14 en 15 vallen af vanwege de geldende beschermingsregimes
Zoekgebied 1
vanuit NNN en Natura 2000. Ook zoekgebied 1 valt af. De buurgemeente
Buurgemeente Wierden wil geen windenergie, maar zoekgebied 1 loopt wel deels
Wierden wil geen windenergie en Hellendoorn kijkt tot op heden niet naar dit
door gemeente Wierden. Buurgemeente Hellendoorn kijkt niet naar zoekgebied 1
gebied voor de realisatie van duurzame energie. Het is dus niet mogelijk hier
voor duurzame energie.
samen op te trekken met buurgemeenten. Bovendien is het in zoekgebied 1 niet goed mogelijk om de windturbines te clusteren naast een grote A- of N-weg.
Zoekgebied 16
In zoekgebied 16 zijn de twee buurgemeenten wel voornemens het zoekgebied
Dit zoekgebied ligt eveneens in twee buurgemeenten, te weten Almelo en
nader te onderzoeken op mogelijkheden voor grootschalige windenergie.
Tubbergen. Deze beide gemeenten willen dit zoekgebied beleidsmatig nader
Hierdoor kunnen de verschillende opties voor een windopstelling
verkennen op haar mogelijkheden voor grootschalige opwekking van wind (en
gemeentegrensoverschrijdend in één gebiedsproces in samenhang met elkaar
eventueel zon), zie voor een nadere toelichting bijlage 3. De duurzame
onderzocht worden.
energieopwekking kan aansluiten bij de zandwinning in het gebied, die reeds om
Daarnaast biedt de zandwinning mogelijkheden voor een geïntegreerde
een gebiedsontwikkeling vraagt. Hiervoor zijn ook reeds enkele huizen
gebiedsontwikkeling. De ligging van de N36 geeft aanleiding om te onderzoeken
geamoveerd. De gebiedsontwikkeling kan worden verbreed met de
of een windopstelling op deze lijn kan aansluiten.
energieopgave. Tevens kan de wens om aan te sluiten bij infrastructuur (N36) voor dit deelgebied nader onderzocht worden. Conclusie Om bovenstaande redenen is in zoekgebied 1 samenwerking met buurgemeenten lastig en is in zoekgebied 16 samenwerking met buurgemeenten juist goed mogelijk. Daarnaast biedt zoekgebied 16 kansen voor een geïntegreerde gebiedsontwikkeling samen met de zandwinning en een mogelijke combinatie met de infrastructuur van de N36.
27/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
5 Mogelijkheden en beperkingen zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost In dit hoofdstuk worden verschillende technische en landschappelijke aspecten van het zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost nader verkend, als eerste toetsing of een grootschalige windopstelling hier inpasbaar is. Deze verkenning dient als eerste aanzet voor het gebiedsproces met de omgeving.15
Figuur 5.1 Zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost (bron: RES Twente)
15
N.b. Begin 2022 is gestart met de verkenningsfase in het gebiedsproces ATT (Almelo, Tubbergen Twenterand). Daarin zijn voor het gehele ATT gebied gemeentegrensontkennend de technisch-ruimtelijke belemmeringen en mogelijkheden verkend. 28/43
Kenmerk
5.1
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Contouren veiligheid en geluid
Zoals in paragraaf 3.6 is beschreven zijn er bij windmolens veiligheidsen geluidscontouren. In figuur 5.2 is een uitsnede opgenomen van de contouren bij zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost die vanuit geluid en veiligheid voor zowel woningen als infrastructuur over dit plangebied liggen voor windturbines van 5,6 MW. Op de kaart geven de licht gekleurde ruimtes de mogelijkheden weer voor realisatie van een
x x
windcluster. Hierbij staan nog drie woningen met een contour aangeduid die binnen de bestemming van de zandwinning Oosterweilanden vallen. De kaart is gebaseerd op normafstanden. Hierin is nog geen rekening
x
gehouden met de wens van de raad (Motie 47) om 1 km afstand te houden tot woonkernen en losse woningen.
x
woning valt in bestemming zandwindplas kwetsbare gebouwen
wegen hoogspanningsinfrastructuur Figuur 5.2 Kaart met veiligheids- en geluidscontouren over en nabij zoekgebied 16
beperkte kwetsbare
buisleidingen
Disclaimer: In deze kaart zijn de afstanden voor windturbines van 5,6 MW weergegeven. In
gebouwen
luchtvaart en
het gebiedsproces kan verder worden uitgewerkt welke windturbines (hoogte, vermogen,
laagvliegroutes
type) in het gebied het mogelijk zijn.
woningen buiten woonkernen
spoorwegen woningen in woonkernen
waterwegen
29/43
Kenmerk
5.2
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Landschappelijk en ruimtelijke analyse zoekgebied Vriezenveen Zuid Oost
In deze paragraaf staat een beknopte landschappelijke en ruimtelijke analyse. Ten eerste hoe de aansluiting is met clustergebied Almelo Noord en ten tweede een analyse van het zoekgebied zelf. Ruimtelijke aansluiting clustergebied Almelo Noord In de figuur rechts zijn de belangrijkste structuren in het clustergebied Almelo Noord weergegeven. Het clustergebied Almelo Noord vormt onderdeel van/ sluit aan op zoekgebied 16 in de gemeente Twenterand. De landschappelijke structuur van het clustergebied van Almelo Noord sluit aan bij de landschappelijke kenmerken in de gemeente Twenterand. De strokenverkaveling en de groene lijnen zorgen voor een duidelijke en rationele onderverdeling van het gebied. Het bebouwingslint langs de Oostermaatweg vormt in de huidige situatie de uitvalsbasis voor de verkaveling. Het Overijssels kanaal en het Lateraalkanaal vormen herkenbare lineaire elementen. De N36 is een andere duidelijke lijn in het noorden van het
Figuur 5.3 Landschappelijke structuren clustergebied Almelo Noord
gebied. Wat verder opvalt is het uitloopgebied of de Groene Long vanuit Almelo. De genoemde structuren bieden aanknopingspunten om ruimtelijk gezien de aansluiting te zoeken bij de invulling van het zoekgebied 16 in Twenterand.
30/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Landschappelijke analyse zoekgebied Vriezenveen Zuidoost Het zoekgebied Vriezenveen ZO is een agrarisch gebied op tussen Vriezenveen, Almelo en Tubbergen. Aan de westzijde is het landschap van de ruilverkaveling herkenbaar, maar wel doorsneden door de N36 en het Lateraalkanaal. Aan oostzijde liggen cirkelvormige wegenpatronen, deze vormen de overgang naar het zandlandschap in de gemeente Tubbergen. Aan noordzijde speelt een verandering van grondgebruik zich af. Daar vindt
A
zandwinning plaats, die naar het oosten wordt uitgebreid. Het zuidoostelijk deel binnen de gemeente wordt de Weitemanslanden genoemd. Er zijn twee ‘witte ruimten’ waar windturbines technisch binnen het
B
zoekgebied binnen de gemeentegrenzen van Twenterand mogelijk zijn; om en nabij de zandwinplas (A) en in de Weitemanslanden (B). Nabij de zandwinplas kan worden aangesloten bij de nieuwe ontwikkeling van deze plas in het landschap en bij de rationele verkavelingsstructuur. Dit zou kunnen met een cluster of lijnopstelling. Een oost-west richting past bij de oorspronkelijke richting van het dorp Vriezenveen als ontginningsbasis. Een opstelling kan mogelijk in westelijke richting aansluiting vinden bij de N36 in de gemeente Almelo. Ook kan gekozen worden windenergie te combineren met zonne-energie en eventueel biomassa, zodat een nieuw
Figuur 5.4 Mogelijke ruimte waar windturbines technisch mogelijk zijn in zoekgebied
energielandschap ontstaat. Gebied A nabij de zandwinplas biedt daarvoor de beste mogelijkheden. In een gebiedsproces dienen de mogelijkheden voor een windopstelling met het type en de hoogte nader onderzocht te worden.
om een indicatieve aanwijzing. Hoe en waar de opstelling precies komt, wordt nader vorm
In het zuidelijke deel van het zoekgebied, gebied B, is het lastiger een rechte lijn- of clusteropstelling te maken van minimaal 3 windmolens, aansluitend bij de ruimtelijke concepten van de provincie, vanwege de verschillende richtingen in de verkaveling. Bovendien heeft dit gebied een groene, landschappelijke uitstraling.
Vriezenveen Zuid Oost: A nabij de Zandwinplas en B in de Weitemanslanden. Disclaimer: de op de kaart aangegeven gebieden hebben geen harde grenzen – het gaat
gegeven in het gebiedsproces
Op basis van de landschappelijke analyse lijkt het noordelijk deel (A) van zoekgebied 16 de meest logische keuze voor inpassing van grootschalige opwekking van duurzame energie met een cluster of lijnopstelling voor wind. In combinatie met de zandwinplas en eventuele lokale meekoppelkansen voor zon, natuurontwikkeling en recreatie zijn er kansen om een nieuw energielandschap vorm te geven, aansluitend bij de ruimtelijke concepten die
31/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
de provincie voorstelt. Bovendien sluit gebied A beter aan bij de hoofdinfrastructuur van de N36.
Figuur 5.5 Afbeelding Zandwinplas van Zandwinning Oosterweilanden B.V. in gemeente Twenterand nabij Vriezenveen
32/43
Kenmerk
5.3
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Meekoppel kansen in het zoekgebied
Vriezenveen Zuidoost was voorheen een wederopbouwgebied met een vrij rationele verkaveling. Het landschap is relatief jong, waardoor het mogelijk is hier nu een nieuwe laag aan toe te voegen in de vorm van een energielandschap met een mix aan energievormen. Meekoppelkansen doen zich voor op meerdere vlakken in ruimtelijk en functioneel opzicht. Kansen Combinatie met bestaande zonnevelden. Combinatie met de zandwinplas die in ontwikkeling is; tevens kansen voor zon op water en natuur- en landschapsontwikkeling rondom de plas Transportondernemers aan de oostzijde van Vriezenveen op bedrijventerrein Oosterweilanden aansluiten op energie (met waterstof als buffer). Kansen voor energieopwekking voor agrariërs ten oosten van zandwinplas
Figuur 5.6 Kansen in en nabij het Zoekgebied Vriezenveen Zuid-Oost
33/43
Kenmerk
5.4
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Ruimtelijke aandachtspunten en randvoorwaarden voor het verdere gebiedsproces
Om voor een goede invulling van het zoekgebied Vriezenveen ZO te zorgen, zijn enkele aandachtspunten en randvoorwaarden van belang. Voor het zoekgebied wind Vriezenveen Zuid-Oost dienen in een gebiedsproces van Twenterand in samenwerking met de gemeenten Almelo en Tubbergen de kaders en randvoorwaarden uit deze paragraaf nader uitgewerkt te worden. Ontwikkel een passend ruimtelijk concept In de handreiking 'Energie-opwekking in de landschappen van Overijssel (Ruimtelijke concepten voor zonnevelden en windturbines)'16, HNS 2019, geeft de provincie Overijssel een visie op de mogelijke ruimtelijke inpassing van wind en zonne-energie. In een gebiedsproces dienen de mogelijkheden voor een windopstelling binnen het zoekgebied nader verkend te worden. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de in dit rapport aangereikte ontwerpprincipes voor een lijn- of clusteropstelling of een energielandschap in het hoogveen en veenkoloniaal landschap. Belangrijke aandachtspunten bij een goed passend ruimtelijk concept zijn: specifiek toegespitst op haar omgeving (met de principes van de provincie als richtinggevend); minimaal 3 windturbines, van gelijk type, op gelijke afstand, aansluitend bij hoofdrichtingen in het landschap, zonder ongewenste interferentie. Figuur 5.7 Hoogveen en veenkoloniaal landschap, foto’s omgeving zoekgebied 16
16
H+N+S, 2019 34/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Werk samen met buurgemeenten Er is een gebiedsproces gestart in samenwerking met de buurgemeenten Almelo en Tubbergen en de provincie om te onderzoeken of er een gezamenlijk ruimtelijk concept kan ontstaan, gebiedsspecifiek, waarbij de
Onderzoek gezondheidseffecten De besluitvorming over de RES Twente 1.0 door de raad vraagt extra onderzoek naar gezondheidseffecten in relatie tot windenergie.
principes van de provincie richtinggevend zijn. Tubbergen heeft daarbij kenbaar gemaakt dat ze de besluitvorming over haar concept windbeleid voorlopig heeft uitgesteld. De provincie (NEO, Nieuwe Energie Overijssel) biedt een gebiedsregisseur aan. Deze begeleidt de samenwerking tussen de drie gemeenten. Op bestuurlijk niveau zal er ook afstemming plaatsvinden tussen de gemeenten. Toets en optimaliseer wettelijke normen en wensen geluid en veiligheid Er dient een toetsing en optimalisatie plaats te vinden aan wettelijk verplichte en maatschappelijk gewenste veiligheids- en geluidscontouren ten opzichte van de woonkern Vriezenveen (liefst minimaal 1000m) en ten opzichte van losse bebouwing. Onderzoek meekoppelkansen De initiatiefnemer wordt gevraagd meekoppelkansen te onderzoeken die bijdragen aan een integraal plan, dat aansluit bij de behoeften vanuit de omgeving. Denk hierbij aan verduurzaming van de landbouw, ecologische zones en biodiversiteit, landschapsontwikkeling en landschappelijke inpassing met bossages, recreatieve routes, groenblauwe structuren, klimaatadaptatie en wateropgaven en nieuwe teelten waaronder biomassa. Ook een combinatie met zonnevelden is mogelijk, als dat voortkomt uit een lokaal coöperatief initiatief.
35/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
Deel 3 – Participatie van de omgeving bij projecten duurzame energie Om te komen tot energieopwekking met acceptatie vanuit de omgeving is vanaf een zo vroeg mogelijk stadium betrokkenheid vanuit de omgeving wenselijk en noodzakelijk. Dit deel schetst een aantal participatiefasen met de mogelijke betrokkenheid van de omgeving bij grootschalige projecten voor duurzame opwek energie.
Figuur 5.8 Overzicht vier fasen in het participatietraject om te komen tot lokaal eigenaarschap 17
17
Voor de fasen in het ontwikkeltraject van grootschalige windenergie wordt verwezen naar de Windwijzer | Nieuwe Energie Overijssel en Schema - Ontwikkeltraject windpark - v2 (nieuweenergieoverijssel.nl) 36/43
Kenmerk
R002-1279312DSG-V02-nda-NL
6 Participatie van de omgeving 6.1
Lokaal eigendom
participatie en informatievoorziening van en naar de omgeving zijn essentieel
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat bij opwekking van duurzame energie op
voor het verkrijgen van acceptatie in de omgeving. Per stap gaan we nader in op
land (zonneparken en windmolens) burgers voor minstens de helft moeten kunnen
de mogelijkheden voor participatie. We beginnen in een gebiedsproces met
profiteren van het project. Dit kan bijvoorbeeld doordat buurtbewoners voor de helft
onderzoek naar mogelijkheden met inwoners en ondernemers uit het zoekgebied