Accountantsverslag 2021
Tekst van het document
7 juli 2022
ACCOUNTANTSVERSLAG 2021
Gemeente Twenterand
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van gemeente Twenterand T.a.v. de heer R. Ros Postbus 67 6770 AB VRIEZENVEEN
Wij hebben de jaarrekening 2021 van gemeente Twenterand (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 18 oktober 2021, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2021. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Hengelo, 7 juli 2022
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: 1053139/MZ/IB/hb/1638
Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle, zeker aangezien (een deel van) de controle wederom op afstand heeft moeten plaatsvinden, wat het niet eenvoudiger maakt. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
M. Zoetman-Kiers RA Partner en extern accountant gemeente Twenterand
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole (1/2) STREKKING CONTROLEVERKLARING
5
AANDACHTSPUNTEN VOOR 2022
Wij hebben bij de jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt.
Naar aanleiding van onze controle over het boekjaar 2021 willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor 2022 benoemen:
De baten en lasten alsook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen
Opvang vluchtelingen Oekraïne.
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.100.000 respectievelijk € 3.300.000.
Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van boek- en kalenderjaar 2023.
Rechtmatigheid uit hoofde van aanbestedingen.
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.
Rapportering over fraudebeheersing in de controleverklaring vanaf 2022.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het Besluit Begroten en Verantwoorden wordt nageleefd.
Herziening Gemeentelijk Rioleringsplan.
De Wet Normering Topinkomens is nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSa (Single Information, single audit)-bijlage.
ONTWIKKELINGEN GRONDEXPLOITATIES
BEVINDINGEN CONTROLE GRONDEXPLOITATIES
De boekwaarde van de grondexploitaties betreft € 4 miljoen per ultimo boekjaar (2020: € 7,8 miljoen).
De kostenstijging voor grondexploitaties was te optimistisch ingeschat en is aangepast van 2% naar 3% in de definitieve jaarrekening
De (tussentijdse) winst- en verliesnemingen van exploitaties betreft per ultimo boekjaar € 0,2 miljoen.
Voor Oosterweilanden was de ingerekende verkoopprijs onjuist verantwoord. Dit is aangepast in de definitieve jaarrekening.
In 2021 zijn met name meer bedrijfskavels verkocht dan vooraf werd verwacht. Ook de woningbouwkavels verkopen goed.
Een tweetal grondexploitaties was te vroeg afgesloten met een effect ad € 832.000 wat is gecorrigeerd in de jaarrekening.
De winstgevendheid op de lange termijn staat wel onder druk als gevolg van stijgende kosten terwijl (opties op) kavels al verkocht zijn.
Vanwege capaciteitsproblemen op de afdeling ruimte zijn niet alle kostenramingen nauwkeurig herzien. Wij hebben hiervoor een onzekerheid van €206.000 opgenomen.
De controles en inschattingen voor de kosten woonrijp maken voor Vroomshoop Oost behoeft aandacht vanwege gedwongen winkelnering die in het verleden met een ondernemer is overeengekomen.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
ONTWIKKELINGEN SOCIAAL DOMEIN
OVERIGE BELANGRIJKE BEVINDINGEN
DASHBOARD
BEVINDINGEN
1.1 Dashboard accountantscontrole (2/2)
6
RESULTAAT 2021
ONTWIKKELING SOCIAAL DOMEIN
Het voordeel ten opzichte van de begroting wordt binnen diverse programma’s veroorzaakt. Zie hiervoor de toelichting in paragraaf 3.1.
Lasten Wet Maatschappelijke Ondersteuning en Jeugd dalen met € 0,1 miljoen ten opzichte van 2020.
Sprake van minimale aansluitingsverschillen tussen productieverantwoording en gemeentelijke lasten.
Onzekerheid ten aanzien sociaal domein (WMO en Jeugd inclusief PGB) sterk gedaald van € 1,7 naar € 0,6 miljoen.
Het weerstandsvermogen is mede als gevolg van het positief resultaat en mutaties in de reserves met 1,37 boven de intern gestelde norm van 1 uitgestegen. (x €1.000)
2021
Begroting (na wijziging)
Saldo van baten en lasten
9.945
-/- 3.191
-/- 3.001
3.191
6.944
0
Mutatie reserves Resultaat
UW FINANCIËLE POSITIE – RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
Als gevolg van een aanzienlijk hoger positief resultaat dan vooraf verwacht is in 2021 het ratio weerstandsvermogen ruim boven 1 gekomen. Uit de PB 2022 blijkt (zonder rekening te houden met het positieve resultaat 2021) dat blijvende aandacht voor de financiële positie nodig is. JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
OVERIGE BELANGRIJKE BEVINDINGEN
Met betrekking tot onrechtmatigheid nalevering Europese aanbestedingsregels hebben wij voor € 612.000 fouten geconstateerd (2020 €1.649.000);
Wij hebben diverse onzekerheden geconstateerd in het sociaal domein. Deze zijn als volgt opgebouwd: - WMO ad. € 152.000 - Jeugd ad. € 314.000 - Persoons Gebonden Budget WMO & Jeugd ad €126.000
De WNT controle heeft aanzienlijke inspanning gevergd. Wij hebben vastgesteld dat de WNT is nageleefd en dat de WNT-verantwoording in de jaarrekening 2021 juist is.
De dossiervastlegging van de gemeente bij de controle op de financiële verantwoording van subsidieontvangers behoeft verbetering.
DASHBOARD
BEVINDINGEN
7
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw & rechtmatig 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Aandachtspunten voor 2022 2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne 2.6 Overige bevindingen
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1/4)
COVID-19-impact op boekjaar 2021
Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie
8
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2021 Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van de coronapandemie op de gemeente. Hieromtrent hebben wij overleg gevoerd met het management/de directie. De coronacrisis heeft gevolgen voor de operationele activiteiten van de gemeente. Daarbij zijn de financiële gevolgen van de crisis beperkt. In de jaarrekening en de tussentijdse rapportages is door de organisatie gerapporteerd over deze impact voor de gemeente. Ook voor 2022 zal dit naar verwachting nog het geval zijn. Eind februari 2021 is de BADO-notitie met betrekking tot de ‘COVID-19-effecten en -risico's voor decentrale overheden' uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is ook van toepassing voor de jaarrekening 2021. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-enrisicos-corona-voor-jaarrekening-2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en/of onze controleverklaring.
Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening (toelichting jaarverslag) en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle in relatie tot COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft onze controle van de jaarrekening deels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: Intern heeft de gemeente zichzelf een deadline voor de oplevering van de concept jaarrekening en het controledossier gesteld van 1 april. De organisatie heeft uiteindelijk twee extra weken nodig gehad om de concept jaarrekening af te ronden. Het compleet maken van het controledossier en het uitvoeren van interne controles heeft nog wel meer tijd nodig gehad. Het is goed om te zien dat de gemeente de ambitie heeft om de kwaliteit van het jaarrekeningproces te verbeteren. Nadat dit is gerealiseerd onderzoeken wij graag of het proces ook vervroegd kan worden met behoud van kwaliteit. Wij hebben vooraf aangegeven conform voorgaand jaar tussentijdse controles uit te willen voeren op belangrijke onderdelen van de verantwoording. Als gevolg van een wijziging van de planning en voorbereiding aan de kant van gemeente Twenterand is het niet mogelijk geweest om diverse belangrijke onderdelen eerder te controleren zoals de spend analyse, de grondexploitatie en de financiële vaste activa. Dit heeft de druk op het proces van de controle in mei/juni vergroot.
De kwaliteit van de jaarafsluiting en de jaarrekening kan verder verbeterd worden door intern (vooraf) door een onafhankelijke functionaris meer inhoudelijke en diepgaande controles uit te voeren op de verschillende onderdelen van de jaarrekening en de onderbouwende stukken. Wij hebben tevens de indruk dat de controles veelal toezien op “is de vraag beantwoord” in plaats van “is de vraag goed beantwoord”. De WNT heeft aanzienlijk meer tijd en energie gekost dan vooraf werd ingeschat. Zie hiervoor een verdere toelichting in paragraaf 4.5. De controle van de SiSa-bijlage heeft mede gezien het toenemende aantal regelingen (o.a. door COVID-19) relatief meer tijd gekost dan voorgaand jaar. De specifieke werkzaamheden als gevolgd van corona zijn aan de voorkant met uw organisatie afgestemd. Het proces heeft als gevolg van COVID-19 geen noemenswaardige vertraging opgelopen. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2/4)
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in het jaarverslag
9
Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. Gemeente Twenterand heeft gekozen een separate corona paragraaf op te nemen en daar toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op gemeente Twenterand heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft ondernomen. Hiermee voldoet de gemeente aan het BBV. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar het jaarverslag vanaf pagina 140.
Geen controlebevindingen of onzekerheden vanuit de ToZo-regeling
ToZo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (ToZo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten:
ToZo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 ToZo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 ToZo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021 ToZo 4: aanvragen vanaf 1 april 2021 tot 1 juli 2021 ToZo 5: aanvragen vanaf 1 juli 2021 tot 1 oktober 2021
Gemeente Twenterand heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het Rijk ontvangen van € 2,7 miljoen. Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het Rijk. De bestedingen in het kader van de ToZo-regeling over 2021 bedragen circa € 0,75 miljoen voor levensonderhoud en circa € 100.000 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole d.d. 31 januari 2022 en de nadere richtlijnen van de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA. Uit onze controle zijn geen fouten en/of onzekerheden gebleken. Wij hebben de toetsing van fouten en onzekerheden in ons oordeel meegewogen aan de hand van de aanwijzingen zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport. Op grond van de Tozo-regeling worden fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage Tozo. Wij achten deze voor gemeente Twenterand nihil.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (3/4)
10
M&O-beleid Wij hebben conform de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2021 de opzet van het beleid voor Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&Obeleid) van gemeente Twenterand inzake de ToZo-regeling gecontroleerd. Dit beleid ziet onder andere op de maatregelen die de gemeente heeft ingeregeld, waaronder de controle achteraf, en het gebruik en de behandeling van de IB(Inlichtingen Bureau)-signalen daarbij. Voorts is getoetst of de opzet die gemeente Twenterand voor dit M&O-beleid heeft gemaakt ook feitelijk wordt nageleefd.
Geen controlebevindingen of onzekerheden vanuit de ToZo-regeling
De aansturing van ROZ Twente geschiedt door gemeente Hengelo. Conform voorschrift schuift de opvolging van de over 2021 nog niet afgehandelde signalen door naar de verantwoording over 2022. Binnen gemeente Hengelo zijn in algemene zin procedures aanwezig om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Voor de Tozo heeft gemeente Hengelo een beleidsnota voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld met daarbij een uitgewerkte risicoanalyse. Beide documenten zijn intern besproken en akkoord bevonden door de sectormanager sociaal domein. In de beleidsnota staan de werkzaamheden rondom M&O weergeven, zoals het opvolgen van IB-signalen. De accountant van ROZ Twente heeft vastgesteld dat de procedures in opzet adequaat zijn. Het bestaan is vastgesteld door het vaststellen in hoeverre het beleid ook daadwerkelijk aanwezig is en stukken beschikbaar zijn. In overleg met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft gemeente Hengelo de uitvoering van de controlewerkzaamheden (en eventuele vervolgacties zoals het opleggen van mogelijke terugvorderingen) verschoven naar 2022. Werking van het M&O-beleid zal dan ook in 2022 door de accountant van het ROZ Twente getoetst worden. Eventuele financiële effecten zullen ook in de SiSa-verantwoording 2022 worden betrokken.
Aangezien sprake is van een toereikend M&O-beleid behoeven de nog niet afgehandelde signalen niet te leiden tot een onzekerheid of fout in de verantwoording over 2021. De uitvoering van het M&O-beleid loopt door in 2022. Afhandeling van IB-signalen in 2021 (na sluiting van de administratie over 2021) met gevolgen voor eerder afgegeven beschikkingen ToZo, moeten worden verantwoord in de SiSa-bijlage over 2022. Uiteraard moet de gemeente in 2022 uitvoering blijven geven aan haar M&O-beleid en controleplan in deze. Bij eventuele nietnaleving dient de accountant daarover te rapporteren in het accountantsverslag bij de jaarrekening 2022. Oninbaarheid ToZo-vorderingen (uitzettingen) De ToZo-vorderingen zijn ultimo boekjaar opgenomen voor een bedrag van € 512.000. U heeft ervoor gekozen om deze post volledig te voorzien omdat alle ontvangsten en uitgaven via de SiSa verantwoording lopen. Het effect op het resultaat voor gemeente Twenterand is daarmee nihil. Door de huidige verwerkingswijze is de post vorderingen en de post schulden in de jaarrekening echter onvolledig. Wij hebben hiervoor een controleverschil aangemerkt. De vorderingen uit hoofde van TOZO zijn namelijk ten onrechte niet volledig opgenomen en voorzien. Uit de kamerbrief d.d.
27 januari 2021 heeft het ministerie SZW aangegeven dat het risico over de oninbaarheid van de vorderingen gedragen wordt door het Rijk en dat gemeenten gecompenseerd zullen worden voor het gedeelte wat op termijn oninbaar zal blijken. Dit is gecorrigeerd in de definitieve jaarrekening.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (4/4)
Geen schuld uit hoofde van overmatig stuwmeer verlofdagen verantwoord in lijn met BBV
DASHBOARD
11
Geen stuwmeer verlofdagen Conform het BBV dienen eventuele reserveringen ten aanzien van vakantiegeld en –dagen niet te worden verantwoord als schuld bij een gelijkblijvend saldo. Ten aanzien van de reservering vakantiedagen dient echter in het geval van een eventueel stuwmeer/spaarverlof wel een schuld opgenomen te worden op basis van artikel 44, lid 1a, BBV. Door COVID-19 is een algemene ontwikkeling dat meer sprake is van de opbouw van verlofuren ten opzichte van voorgaande jaren. Gemeente Twenterand heeft inzichtelijk gemaakt hoe de verhouding van het verlofsaldo per ultimo boekjaar ten opzichte van voorgaande jaren. Hieruit blijkt dat het aantal verlofuren per FTE slechts met 5,6% is gestegen van 23.388 verlofuren ultimo 2020 naar 27.107 verlofuren ultimo 2021. De gemeente is van mening dat deze stijging dermate beperkt is dat geen sprake is van een overmatig verlofsaldo ten opzichte van het normale patroon. Wij kunnen ons hierin vinden. In lijn met de voorschriften vanuit het BBV is hiervoor geen reservering opgenomen in de jaarrekening. Het BBV raadt aan om in de niet uit de balans blijkende verplichtingen wel een toelichting op te nemen inzake de financiële verplichting uit hoofde van verlof. U heeft ervoor gekozen om deze toelichting op te nemen in de definitieve jaarrekening.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw
De jaarrekening 2021 is getrouw en rechtmatig
12
Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2021 van gemeente Twenterand een goedkeurende controleverklaring af te geven met betrekking tot de getrouwheid en rechtmatigheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2021 als van de activa en passiva per 31 december 2021 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Sociaal domein – PGB Jeugdzorg en WMO
-
126
§ 4.2
Sociaal domein – WMO ZIN
-
152
§ 4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
-
314
§ 4.2
GREX – mogelijk te optimistische inschatting exploitatieopzet kosten 2021
-
206
§ 4.3
Totaal
-
798
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.100
3.300
Performance materialiteit (70% van de materialiteit)
770
-
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Getrouwheid
Daarnaast hebben wij enkele presentatiecorrecties voorgesteld waarbij enkele niet-materiële presentatiecorrecties inzake de investeringskredieten en niet uit de balans blijkende verplichtingen niet zijn aangepast. De overige presentatiecorrecties zijn door de gemeente zijn doorgevoerd in de jaarstukken. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende verklaring te verstrekken met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening
De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2021 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
13
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
-
798
§ 2.2
Aanbestedingsrechtmatigheid – spendanalyse
612
-
§ 4.4
Totaal
612
798
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.100
3.300
Performance materialiteit (70% van de materialiteit)
770
-
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Rechtmatigheid Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen en/of onzekerheden zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en zijn derhalve voornemens een goedkeurende verklaring te verstrekken met betrekking tot de rechtmatigheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Aandachtspunten voor 2022
14
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2021 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.
Opvang vluchtelingen Oekraïne Zie hiervoor paragraaf 2.5 vanaf de volgende pagina.
2.
Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van boek- en kalenderjaar 2023 Met ingang van 2023 wordt waarschijnlijk bij decentrale overheden (gemeenten en provincies) de rechtmatigheidsverantwoording ingevoerd. Dit heeft aanzienlijke gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Een uitdaging, maar naar onze mening ook een kans. Wij concluderen dat de beheersorganisatie van de gemeente voldoende is en hebben afgesproken mee te denken over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording.
3.
Rechtmatigheid uit hoofde van aanbestedingen Vanuit onze controle op de aanbestedingsrechtmatigheid is een fout ad € 612.000 geconstateerd, een afname ten opzichte van voorgaand jaar (€ 1.484.000, exclusief toekomstige onrechtmatigheden a € 165.000). De afname wordt met name veroorzaakt doordat onrechtmatige diensten zijn beëindigd in 2021. Bij de uitvoering van onze controle op de spendanalyse door de VIC en vanuit onze accountantscontrole komen diverse aandachtspunten naar voren voor 2022. De aandachtspunten zijn met uw VIC-medewerker gecommuniceerd. Zie verdere toelichting in paragraaf 4.4
DASHBOARD
4.
Rapportering over fraudebeheersing in de controleverklaring vanaf 2022 Zoals aangegeven in onze managementletter zal de komende jaren vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie en zullen wij dit onderwerp ook gaan opnemen in onze controleverklaring. Wij adviseren gemeente Twenterand hier komend jaar ook aandacht aan te besteden en verwijzen voor adviezen naar onze managementletter.
5.
Herziening Gemeentelijk Riolering Plan (GRP) Wij hebben in onze controle 2020 en 2021 vastgesteld dat een efficiencyvoordeel is verantwoord op het product riool dat vrijvalt ten gunste van het resultaat. Voor 2021 bedraagt dit € 400.000. Wij hebben tevens vastgesteld op basis van enkele projecten in 2021 dat de werkelijke uitgaven significant lager uitvallen dan de vooraf gemaakte raming. Voor de vaststelling van de tarieven voor riool is het van belang dat een realistische begroting ten grondslag ligt aan het gemeentelijk riolering plan. Op basis van onze ervaringen in 2020 en 2021 hebben wij de indruk dat deze begroting nu te conservatief wordt bepaald. Wij adviseren u voor komend jaar de geraamde uitgaven te herijken, het GRP te herzien en eventuele effecten door te vertalen naar de door u toegepaste tariefstelling.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
Gemeenten hebben een essentiële rol in de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne
15
Onze visie op uw rol bij de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne Het conflict in Oekraïne heeft ook gevolgen voor Nederlandse gemeenten. Dat kan gaan om opvang van vluchtelingen door gemeenten en particulieren, ondersteuning van Oekraïners en Russen die momenteel in Nederland verblijven, risico's voor digitale veiligheid en economische sancties voor Russische bedrijven. Wat wij bij gemeente Twenterand en veel andere gemeenten zien is dat de opvang van de vluchtelingen tijd en capaciteit vraagt van de ambtelijke organisatie. Capaciteit die door de krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkelingen rond corona en de toenemende taken van gemeente al onder druk stond. Net als bij veel andere gemeente is en wordt actief gezocht naar opvangplekken. Deze beschikbare plekken, maar ook de bezetting van de plekken neemt nog dagelijks toe, het Ministerie van Justitie en Veiligheid publiceert over deze ontwikkeling. Naast het regelen van de opvangplekken en het energiecontract met Gazprom is gemeente Twenterand nog dagelijks bezig met het leefgeld en andere ondersteuning van de vluchtelingen. Twenterand werkt hierbij in lijn met de ministeriële regeling van 1 april 2022.
Vergoeding via SPUK
Voorschot van 50% verwachte opvangplekken in de gemeente
Correcte registratie van verstrekkingen en uitvoeringskosten is van belang
Specifieke uitkering Zoals het er nu uitziet zullen gemeenten gecompenseerd worden door middel van een specifieke uitkering (SPUK) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Deze SPUK is op dit moment in consultatie. De omvang van de uitkering lijkt als volgt te worden vormgegeven: 1. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten een normbedrag van € 100 per dag per gerealiseerde opvangplek; 2. Indien bovenstaand normbedrag niet toereikend is voor de kosten van de opvangvoorzieningen, dan kan de gemeente de werkelijke kosten ontvangen (incl. doorwerkende kosten die hoger zijn dan het normbedrag); 3. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van leefgeld van ontheemden bij particulieren een vergoeding van de werkelijke kosten per verstrekking als bedoeld in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne; 4. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten voor verzekering van wettelijke aansprakelijkheid en buitengewone kosten zoals genoemd in de Regeling opvang ontheemden Oekraïne, een normbedrag voor de werkelijke kosten per verstrekking; 5. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van de kosten die gemeenten maken voor het geschikt maken of realiseren van gebouwen voor de opvang van ontheemden (transitiekosten) de werkelijke kosten. Een voorschot van 50% van de naar verwachting te realiseren opvangplekken zal aan de gemeente worden uitgekeerd.
Definitieve afrekening zal op basis van de verantwoording in de SISA-Bijlage plaatsvinden. Processen, registraties en aanbestedingen De specifieke regeling vraagt verantwoording door uw gemeente. Omdat sprake is geweest van spoed vragen wij nadrukkelijk aandacht voor de kwaliteit van registraties en processen zodat gemeente Twenterand straks zonder veel onzekerheden volledige vergoeding ontvangt voor haar inzet. Specifiek vragen we aandacht voor: Functiescheiding bij de registratie van en controle op het verstrekte leefgeld; Functiescheiding bij de registratie van bestede uren en de gehanteerde uurtarieven; Tussentijdse controle dat vergoedingen, waaronder het leefgeld, voor het juiste aantal dagen is verstrekt; Adequate registratie van de werkelijke (transitie)kosten zoals hierboven opgesomd onder de punten 2 t/m 5. Uit gesprekken begrijpen wij dat vooral praktische afspraken zijn gemaakt. Medewerkers moeten uren zelf bij houden en kosten worden op een aparte grootboekrekening geregistreerd. Bij zorgkosten via samen14 vergt dit extra registratie en alertheid. Wij denken graag mee over registraties en de documentatie rondom dwingende spoed.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
EU- aanbesteden en dwingende spoed
16
Aanbestedingen Vanuit de specifieke regeling wordt tevens ingegaan op de aanbestedingswetgeving. Bij veel aan de opvang gerelateerde inkopen lijkt sprake van dwingende spoed. Echter is het essentieel om te monitoren en vast te leggen tot wanneer en voor welke inkopen deze dwingende spoed geldt. Vluchtelingenopvang Het kabinet heeft zich gecommitteerd aan 75.000 opvangplekken in veiligheidsregio’s door het land heen. De meeste van deze opvangplekken moeten nog worden gerealiseerd. Overheden moeten hiervoor met name vastgoed huren of inzetten, en het vastgoed inrichten ten behoeve van scholing, gezondheidszorg en wonen van vluchtelingen. De huur van vastgoed is niet aanbestedingplichtig. De overige inrichtingen en installaties zijn wel aanbestedingplichtig. Op grond van de uitzondering van dwingende spoed is er een mogelijkheid deze onderhands te gunnen. Het kabinet heeft uitgesproken dat de opvang voor minimaal zes maanden moet worden ingericht. De vluchtelingenopvang is acuut. Wij adviseren zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande (raam)contracten, bijvoorbeeld voor de inhuur van personeel. Mogelijk kunnen die ook worden uitgebreid vanwege deze onvoorziene omstandigheid. Leg dit goed vast in het inkoopdossier en zorg voor een aankondiging op TenderNed. Wanneer geen bestaande infrastructuur aanwezig is moet worden ingekocht of aanbesteed.
In selecte gevallen kan het gerechtvaardigd zijn om opdrachten direct onderhands te gunnen met toepassing van de onderhandelingsprocedure zonder aankondiging vanwege dwingende spoed. Gegeven de omstandigheden is het verdedigbaar om kort durende contracten te sluiten in ieder geval tot november 2022, zonder dat hier sprake is van overtreding van het knipverbod. Vanwege de onzekere situatie verdient het aandacht om bij contractvorming al enige uitloop in de vorm van opties en verlengingen in te bouwen. Als de situatie langer duurt, moet gezocht worden naar een meer stabiele (middel)lange termijn oplossing. U verwacht op dit moment (nog) niet dat dit nodig is. De gemeente heeft wel duidelijk waar afwijkingsbesluiten nodig zijn en heeft hier haar processen op aangepast. Beëindiging overeenkomsten Gazprom De contracten met Russische entiteiten, waaronder Gazprom, moet voor 10 oktober 2022 zijn beëindigd. Overeenkomsten die nog doorlopen na deze datum overtreden de sancties en de Sanctiewet. In dat geval is er sprake van een economisch delict. Overheden moeten de contracten met Gazprom tijdig opzeggen. Het risico op boetes of schadevergoeding voor vroegtijdige beëindiging is aanwezig. Nieuwe procedure inkoop energie en gas Voor de vervolglevering van gas zal een nieuwe aanbestedingsprocedure moeten worden gevolgd.
De gehele energiemarkt is in beweging, dit leidt onverhoopt tot hogere prijzen. Vanuit dat perspectief is een overeenkomst met een korte(re) looptijd aan te bevelen. Leg de motivering van de korte looptijd ook goed vast in het inkoopdossier. De maatregelen zijn op tijd aangekondigd. Vooralsnog kan dan ook gewoon reguliere Europees worden aanbesteed. Voor een beroep op dwingende spoed zien wij momenteel onvoldoende grond. Uit gesprekken begrijpen wij dat gemeente Twenterand voornemens is om ontheffing aan te vragen. Naar verwachting zijn criteria daarvoor in de tweede helft van juni bekend en kan vanaf dan ook ontheffing worden aangevraagd. Gemeente Twenterand trekt hierbij op samen met twee buurgemeenten, waarmee ook gezamenlijk wordt aanbesteed indien geen ontheffing wordt verleend. Ook zal hieraan in de Bestuursrapportage aandacht worden besteed waarbij op de risico’s zal worden ingegaan.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Opvang vluchtelingen Oekraïne
De toelichting gebeurtenissen na balansdatum is voldoende
17
Gebeurtenissen na balansdatum Hoe ingrijpend de economische effecten van deze crisis zullen zijn, is op dit moment nog moeilijk te overzien. De impact op de bedrijfsvoering van gemeente Twenterand zal naar verwachting niet van aanzienlijke betekenis zijn. Rekening moet worden gehouden met (verder) stijgende prijzen, die zich kunnen vertalen in hogere inkoopkosten voor energie, hout, metaal en hulpstoffen. Het conflict heeft ook weerslag op de digitale veiligheid in Nederland. Momenteel lijkt het beeld stabiel maar het dreigingsbeeld kan abrupt veranderen. Verder is in dit verband van belang dat uw gemeente geen directe zakelijke relaties onderhoudt met bedrijven in Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland. Gemeente Twenterand heeft in de risicoparagraaf aandacht voor de oorlog in Oekraïne. Wij hebben tevens aangegeven dat een toelichting de paragraaf gebeurtenissen na balansdatum van belang is. Het jaarverslag is hierop vervolgens aangepast. Wij zijn van mening dat de (huidige) impact voor gemeente Twenterand hiermee goed is weergegeven.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.6 Overige bevindingen
Beheersing subsidievaststelling is niet gestructureerd
18
Subsidievaststelling Gemeente Twenterand verstrekt subsidies aan diverse grote en kleine organisaties. De gemeenteraad heeft een subsidieverordening vastgesteld op basis waarvan organisaties een aanvraag doen en de gemeente toetst. Wij hebben vastgesteld dat uw gemeente voor de beoordeling van aanvragen en voor het afgeven van definitieve beschikkingen (op basis van de t-1 regeling) heeft gehandeld conform de minimale voorschriften in de subsidieverordening. Voor onze controle van 2021 hebben wij tevens als specifiek aandachtspunt onderzocht in welke mate gemeente Twenterand de verantwoording van subsidieontvangers (kritisch) toetst alvorens de definitieve subsidiebeschikking wordt afgegeven. Wij hebben vanuit de VIC en vanuit de ambtelijke organisatie begrepen dat toetsing veelal niet gestructureerd/gedocumenteerd plaatsvindt. Wij hebben ook vastgesteld dat uw gemeente geen of slechts beperkt gebruik maakt van de aanvullende toetsingsmogelijkheden die in de subsidieverordening zijn opgenomen. De gemeente heeft bijvoorbeeld de mogelijkheid om aanvullende vragen te stellen of documenten op te vragen om vast te stellen dat de middelen goed zijn besteed en/of verantwoord. Dit vindt niet of slechts in beperkte mate plaats.
Wij adviseren u om voor de beoordeling van stukken voor de subsidievaststelling een meer gestructureerd proces uit te werken, waarin is opgenomen op welke wijze beoordeling (periodiek) plaatsvindt, op welke wijze vastlegging van die beoordeling plaatsvindt en op wanneer gebruik gemaakt kan/moet worden van het opvragen van aanvullende documentatie en het stellen van aanvullende vragen. Wij zullen bij onze interim-controle 2022 nagaan in hoeverre invulling is gegeven aan onze aanbeveling en u daarover in onze managementletter informeren. Toelichting meerjarige contracten in de jaarrekening In art. 52 BBV is opgenomen dat in de jaarrekening “belangrijke financiële verplichtingen” dienen te worden gepresenteerd onder de ‘niet uit de balans blijkende verplichtingen’. Wat exact “belangrijke financiële verplichtingen” zijn, wordt verder niet benoemd. Bij onze controle van de volledigheid van de niet uit de balans blijkende verplichtingen is gebleken dat de gemeente geen geformaliseerd beleid heeft inzake welke contracten dienen te worden toegelicht in de jaarrekening. Wij raden aan om hiervoor een beleid te formaliseren zodat transparant is welke financiële verplichtingen dienen te worden toegelicht in de jaarrekening. Dit betreft dan ook een aandachtspunt voor boekjaar 2022.
In de jaarrekening van dit boekjaar zijn de toegelichte meerjarige contracten in onze ogen, mede vanwege het ontbrekende geformaliseerde beleid, nog niet volledig. Aangezien dit echter enkel een toelichting in de jaarrekening betreft en het aanpassen van dit overzicht niet zal leiden tot een ander beeld voor de gebruiker van de jaarrekening, heeft deze constatering voor dit boekjaar geen gevolgen voor de uitkomsten van onze controle.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
19
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2021 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2021
Resultaat 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,9 miljoen
20
Het resultaat van gemeente Twenterand over het jaar 2021 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 6,9 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2021
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
Saldo van baten en lasten
9.945
-/-3.191
13.136
Onttrekkingen reserves
5.595
6.856
-1.261
-/- 8.596
-/- 3.665
-4.931
6.944
0
6.944
Dotatie aan reserves Resultaat
Per programma wordt in de financiële toelichting een verklaring gegeven van de afwijkingen van het saldo in de jaarrekening 2021 ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Net zoals bij andere gemeenten zien wij een belangrijk effect van corona over de verschillende programma’s. Aan de ene kant zijn diverse activiteiten niet uitgevoerd omdat deze als gevolg van corona geen doorgang konden vinden. In sommige gevallen zijn deze activiteiten uitgesteld en worden hier nog kosten voor verwacht, maar we zien ook dat veel activiteiten definitief geen doorgang meer vinden. Daarnaast heeft de Rijksoverheid via verschillende regelingen gemeente Twenterand gecompenseerd voor corona gerelateerde kosten. Deze vergoeding is over het algemeen ruim voldoende en daaruit volgt dan ook een positief resultaat voor gemeente Twenterand. We zien dat reserves en voorzieningen in 2021 zijn gestegen van € 43 miljoen naar € 51,6 miljoen waarmee een deel van de extra middelen reeds uit voorzichtigheid is geserveerd. In het kader van de financiële uitdagingen waar gemeente Twenterand voor staat is dit verstandig. Dat blijkt tevens uit de programmabegroting 2022.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Uw financiële positie vergeleken
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
1,80 1,60
SOLVABILITEITSRATIO
40,0%
1,57
25,0% 20,0% Norm 0,98
1
0,80
0,90
27,4%
25,5%
21,6%
15,0%
Gemeente Gemid. NL*
10,0% 5,0%
0,60
0,0% 2019
2020
2021
PB 2022
NETTO SCHULDQUOTE
2019
16,0%
70,0%
PB 2022
14,4%
12,0%
51,4%
47,7%
35,1%
30,0%
10,0% Gemid. NL* Gemeente
34,2%
10,0%
2,0%
0,0%
0,0% 2021
PB 2022
7,5%
6,0% 4,0%
2020
9,80%
8,0%
20,0%
2019
2021
14,0%
68,5%
40,0%
2020
RATIO GRONDEXPLOITATIE
80,0%
50,0%
35,5%
30,0%
1,37
1,20
60,0%
35,4%
35,0%
1,40
1,00
21
Gemeente Gemid. NL*
3,6% 1,4%
2019
2020
2021
PB 2022
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2020 voor gemeenten in de categorie 20.0000 tot 50.000 inwoners. Data gebaseerd op Benchmark Nederlandse Gemeenten BDO.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
Uw financiële positie is ruim voldoende Uw weerstandsvermogen is €7,7 miljoen
De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
22
Onze rol in relatie tot het weerstandsratio en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsratio en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van gemeente Twenterand. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Weerstandsvermogen gemeente Twenterand is voldoende In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de beschikbare weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 7,7 miljoen (2020: € 4,8 miljoen). In het weerstandsvermogen ultimo 2021 is een bedrag van € 2,9 miljoen (2020: € 0,9 miljoen) meegeteld aan vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven.
In de paragraaf weerstandsvermogen zijn eveneens de relevante risico’s benoemd. Gemeente Twenterand heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 5,7 miljoen (2020: € 5,4 miljoen). In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een specificatie van deze risico’s opgenomen. Het weerstandsvermogen van gemeente Twenterand is op basis hiervan als voldoende te kwalificeren. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2021 35,4% (2020: 25,5%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Twenterand in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 34,2% (2020: 35,1%) (gecorrigeerd voor verstrekte leningen 21,9% (2020: 35,1%)). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote zijn gunstiger dan de landelijke gemiddelden.
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag
DASHBOARD
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, des te minder risico’s de gemeente loopt. De ratio grondexploitatie van gemeente Twenterand bedraagt 3,57% (2020: 7,54%) en is daarmee gedaald ten opzichte van voorgaand jaar. Het risico is daarmee lager geworden, een ratio van 3,57% is relatief laag.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
23
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 Aanbestedingsrechtmatigheid 4.5 BBV, WNT en SiSa 4.6 Begrotingsrechtmatigheid
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)
Zie onze managementletter 2021 voor aandachtspunten in de interne beheersing Onze aanpak voor 2021 is vooral gegevensgericht.
24
Interne beheersing en onze aanpak voor 2022 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 22 december 2021. Wij hebben in onze managementletter vermeld dat gemeente Twenterand nog in beperkte mate in staat is geweest om onze aanbevelingen op te volgen. We zien wel dat de organisatie haar best doet om verbeteringen door te voeren. Daarnaast is de VIC-functie versterkt en zien wij dat extra controles worden uitgevoerd. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat bij uw gemeente, net als bij veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Voor diverse processen resteren aandachtspunten vanuit de eerste lijn. De VIC verricht echter diverse controles waardoor de risico’s in de processen adequaat beheerst worden. Onze controle bestaat uit een mix van gegevensgerichte en systeemgerichte werkzaamheden waarbij wij vanwege de aard van onze controleaanpak (keuze) de nadruk leggen op controles achteraf en gegevensgericht (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven, etc.). Fraude De komende jaren zal vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie.
Onze beroepsorganisatie, de NBA, werkt momenteel aan een notitie betreffende ‘best practicemaatregelen fraude(risico)beheersing voor bestuurders en toezichthouders'. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen, zoals de gemeenteraad, bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude, kunnen de gelegenheden die tot fraude leiden, afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersingsmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. De landelijke pilots waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude (o.a. Gemeente Breda) hebben bijgedragen aan de best practices. De best practices van de NBA zijn erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. In onze managementletter hebben wij reeds aandacht gevraagd voor dit onderwerp. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van de audit commissie ten aanzien van frauderisicobeheersing.
Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne controleafdeling, een accountant of een gespecialiseerde (fraude)onderzoeker.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)
Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2022
25
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2023 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt en heeft augustus 2021 de kadernota rechtmatigheid 2022 gepubliceerd. Eind mei heeft de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaatsgevonden. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van wetgeving en notities vanuit onder ander het NBA. Inmiddels is duidelijk dat de rechtmatigheidsverantwoording per boekjaar 2023 wordt ingevoerd. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Gemeente Twenterand wordt met ingang van verslagjaar 2023 immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en het college moet vanaf dat boekjaar dan ook een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid.
De wetswijziging is niet alleen een technische verandering, maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de gemeente.
Stand van zaken binnen uw gemeente
DASHBOARD
Stand van zaken binnen uw gemeente Gemeente Twenterand heeft inmiddels diverse stappen genomen ter voorbereiding op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Uw gemeente heeft middels een plan van aanpak concrete acties geformuleerd en heeft proef gedraaid met enkele specifieke rechtmatigheidsverantwoordingen. U gaat daarbij vooralsnog uit van invoering van de rechtmatigheidsverantwoording voor boekjaar 2022. Wij hebben afgesproken om na afronding van de controleopdracht 2021 met u mee te denken (vanuit onze controlerende- en natuurlijke adviesrol) over de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording bij gemeente Twenterand.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (1/2)
Sociaal domein Jeugd en WMO 2021 bedragen circa € 22,6 miljoen
26
Sociaal domein in de jaarrekening Het totale saldo van het programma sociaal domein van gemeente Twenterand bedraagt over 2021 circa € 33,2 miljoen(2020: 37,1 miljoen). Wij gaan in deze paragraaf nader in op het onderdeel Jeugd en WMO. Deze zijn als volgt opgebouwd: ONDERDEEL
2020
2021
Jeugdzorg ZIN, incl. PGB en uitvoeringskosten
€ 14,4 miljoen
€ 15,1 miljoen
Wmo ZIN, incl. PGB en uitvoeringskosten
€ 8,1 miljoen
€ 7,5 miljoen
€ 22,5 miljoen
€ 22,6 miljoen
Totaal
Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering
Wmo ZIN (Wet Maatschappelijke Ondersteuning, zorg in natura) De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2021 circa € 6,5 miljoen. De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit gemeente Twenterand. Uw gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Gemeente Twenterand heeft een IC-plan opgesteld waarin de wijze van verantwoorden is opgenomen. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt gemeente Twenterand per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat door gemeente Twenterand kleine verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen die zijn voorzien van een controleverklaring. Deze zijn lager dan de rapporteringstolerantie.
Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 152.000
Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2021 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 152.000 van de € 6,5 miljoen. Voor 2020 was de onzekerheid voor WMO ZIN hoger, namelijk €618.000.
Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 314.000
Jeugdzorg ZIN (zorg in natura) Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt gemeente Twenterand bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording. De productieomvang van Jeugd ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2021 circa € 14,5 miljoen. Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een beperkt aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2021 ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op circa € 314.000 (2020: 944.000). De daling van de onzekerheden wordt met name veroorzaakt doordat meer productieverantwoordingen zijn ontvangen van de zorginstellingen en hun accountant en het feit dat hierin minder afwijkingen zijn geconstateerd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (2/2)
Fout pgb mede gebaseerd op projectiebrieven
27
Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen pgb en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2021 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een afkeurend oordeel. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Twenterand zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE
FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT
FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT
Jeugdzorg
1,58%
1,58%
Wmo
1,71%
1,81%
De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor gemeente Twenterand zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB van gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties van €100.000. In het kader van de rechtmatigheid is derhalve geen sprake van een controleverschil ten aanzien van de PGB.
Onzekerheden pgb geraamd op € 397.000
Twenterand is afhankelijk van derden voor grip op lasten Wmo en Jeugd Toelichting ontbreken verklaringen uitgaven WMO ZIN Jeugd ZIN.
DASHBOARD
De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is sprake van een onzekerheid. De processen van PGB Jeugdzorg en PGB WMO lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en WMO niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt gemeente Twenterand aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat gemeente Twenterand hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 126.000, waarvan € 58.000 PGB WMO en €68.000 Jeugd PGB. Wij hebben een review gedaan en kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2021 van uw gemeente. Grip op lasten Wmo en Jeugdzorg Wij concluderen dat gemeente Twenterand afhankelijk is van derden voor de grip op een groot deel van de lasten inzake Wmo en Jeugdzorg. Dit resulteert in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming. De geconstateerde onzekerheid voor 2021 is van relatief beperkte omvang a 0,5%. De tolerantie voor onzekerheden bedraagt maximaal 3%.
Zie hiervoor paragraaf 2.2 Bij WMO ZIN en Jeugd ZIN hebben wij op de voorgaande pagina aangegeven dat niet voor alle zorginstellingen een productieverantwoording met controleverklaring van een accountant beschikbaar is. Dit heeft verschillende oorzaken die we ook terug zien bij andere gemeenten. Zo wordt bij kleine zorginstellingen in het kader van administratieve lastenverlichting een dergelijke verklaring niet gevraagd. Het kan ook zijn dat de zorginstelling haar administratie niet heeft laten controleren voordat de controle van gemeente Twenterand wordt uitgevoerd. Wij merken overigens om dat het aantal ontbrekende verklaringen of verklaringen met bevindingen voor 2021 relatief gering is.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (1/4)
28
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot de voorraden betreft het onderhanden werk (grondexploitaties) onder de voorraden. Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd.
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2021 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd. en of er mogelijk een (aanvullende) verliesneming moet worden getroffen waarbij de gemeente de systematiek hanteert om toekomstige verliezen rechtstreeks in het resultaat te verantwoorden. De ontwikkeling van de boekwaarden Per ultimo 2021 is de boekwaarde van de grondexploitaties € 4 miljoen.
Dit is een daling ten opzichte van 2020 van € 3,8 miljoen. De ontwikkeling van de boekwaarde van gronden in 2021 is als volgt weer te geven: BW 31-12-2020
Investeringen
Inkomsten
Resultaatnemin g/verlies
BW 31-12-2021
Woningbouw
2.056
1.782
-/- 1.806
16
2.047
Bedrijventerreinen
6.076
204
-/- 4.499
185
1.976
Voorziening grondbedrijf
-/- 368
Totaal in exploitatie genomen gronden
7.765
1.986
-/- 6.305
211
4.023
( * € 1.000)
Door hogere verkopen dan geraamd is de boekwaarde gedaald
Op pagina 161/162 van de jaarrekening is een gedetailleerd verloop per grondexploitatie toegelicht Op de volgende pagina gaan wij in op de belangrijkste ontwikkelingen, tussentijdse winstneming en overige constateringen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (2/4)
Zowel verkoop kavels woningbouw als bedrijventerreinen is aangetrokken
Woningbouw: voornaamste risico blijft balans tussen vraag en aanbod
Kostenstijgingen optimistisch ingerekend
29
Grondverkopen woningbouw en bedrijventerreinen ontwikkelen zich positief Inherent aan het opstellen van de jaarrekening en het actualiseren van de grondexploitaties is dat gemeente Twenterand schattingen moet maken. Eén van de schattingen betreft het ramen van de te verkopen kavels, zowel per jaarschijf als gedurende de gehele looptijd van de grondexploitatie(s). Zoals in de paragraaf ‘Grondbeleid 2021’ in het jaarverslag is toegelicht hebben de grondexploitaties zich sneller ontwikkeld dan geraamd. Met name de verkopen in Zuidmaten Oost en Oosterweilanden is meer verkocht dan geraamd. De provincie heeft ook ingestemd met de uitbreiding van de 2e fase Garstelanden Oost. Voor het opstellen van de verkoopramingen hanteert uw gemeente een systematiek waarbij de geraamde verkopen op korte termijn worden bepaald op basis van interesse en optieovereenkomsten en voor de (middel) lange termijn raamt op basis van marktonderzoek. De interesse naar en de verkoop van woningbouwkavels gaat ook goed. In de verschillende kernen is de vraag hoog. Hoewel wij kunnen instemmen met de inschatting van de programmering adviseren wij om komend jaar marktonderzoek te verrichten om te bepalen of ook voor de langere termijn sprake blijft van een balans tussen vraag en aanbod in relatie tot stijging van de hypotheekrente, hoge inflatie en onzekerheden als gevolg van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Kostenstijgingen grondexploitaties Door schaarste op de grondstoffenmarkt, de arbeidsmarkt(bouw) en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne is momenteel sprake van snel stijgende grondstoffen en bouwmaterialen. Twenterand heeft in eerste instantie in de concept jaarrekening een kostenstijging van 2% ingerekend. Op basis van branchecijfers en externe onderzoeken hebben wij aangegeven dat een jaarlijkse kostenstijging van 3% op dit moment de minimale verwachting is. Daarop hebben wij aangegeven dat de opgenomen kostenstijging te optimistisch was bepaald. Naar aanleiding van onze constatering heeft gemeente Twenterand de kostenramingen herzien en is een jaarlijkse kostenstijging van 3% ingerekend en verwerkt in de definitieve jaarrekening. Wij hebben ook de huidige kostenraming vergeleken met de effecten van de tweede helft van 2021 en de eerste helft van 2022. Sinds het moment dat de kostenramingen zijn geactualiseerd zien wij dat de werkelijke kosten circa 5,5% hoger zijn uitgevallen. Wij hebben daarom een inschatting gemaakt op het mogelijke effect op de ingerekende kosten in de diverse grondexploitaties. Uit onze inschatting blijkt dat de totale kosten mogelijk éénmalig (los van de 3% kostenstijging) mogelijk € 546.000 hoger kunnen uitvallen dan nu verwacht. Het effect daarvan op het POC resultaat van 2021 bedraagt circa € 175.000.