Accountantsverslag 2020.pdf
Tekst van het document
5 juli 2021
ACCOUNTANTSVERSLAG 2020
Gemeente Twenterand
Aanbiedingsbrief
Aan de raad van gemeente Twenterand T.a.v. de heer R. Ros, raadsgriffier Postbus 67 7670 AB VRIEZENVEEN
Geachte leden van de raad,
Hengelo, 5 juli 2021
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij op 15 juni 2020 afgestemd met een ambtelijke afvaardiging. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders.
Kenmerk: 1053139/MZ/IB/MGB/EK/hb/1210
Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Twenterand gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 26 oktober 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks denken wij dat het proces goed is verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van gemeente Twenterand bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
M. Zoetman-Kiers RA Partner en extern accountant gemeente Twenterand
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
BELANGRIJKSTE AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021
De jaarrekening 2020 is getrouw, als gevolg van rechtmatigheidsfouten zijn wij voornemens een controleverklaring met beperking af te geven.
De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
Ongecorrigeerde controleverschillen getrouwheid blijven onder de goedkeuringstolerantie.
Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben geen bevindingen ten aanzien van de SiSabijlage.
De samenwerking is constructief en plezierig verlopen.
ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEIN/ SISA
De grondexploitaties zijn adequaat onderbouwd en hiervoor is intern een zorgvuldig proces doorlopen.
Boekwaarde grondexploitatie loopt af van € 13,1 miljoen naar € 8,1 miljoen. Als gevolg van het afnemen van de boekwaarden zijn ook de bijbehorende risico’s verminderd.
Het nadeel op het sociaal domein ten opzichte van de begroting na wijziging bedraagt € 0,4 miljoen. De reserve sociaal domein is afgenomen van € 5,5 miljoen naar € 3,9 miljoen.
Uitvoering TOZO-regelingen door gemeente Twenterand is uitbesteed aan ROZ Twente (gemeente Hengelo). Wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van ROZ Twente. De totale bestedingen rondom de TOZO-regelingen bedragen € 3,0 miljoen. Deze bestedingen zijn rechtmatig.
DASHBOARD
5
JAARREKENING
RESULTAAT 2020
Aandacht houden voor effecten corona op de verschillende beleidsterreinen van de begroting 2021.
Overzicht van baten en lasten (x € 1.000)
2020
Begroting na wijzigingen
Realiseren van verdere besparingen binnen het sociale domein.
Saldo van baten en lasten
429
-/- 3.802
-/- 2.836
-/- 1.112
Controle op en borging van naleving Europese aanbestedingsregels en dossiervorming.
Dotatie aan reserves
5.669
4.914
Doorontwikkeling AO/IB en verbijzonderde interne controles. Structureel verbeteren jaarafsluiting en controle jaarrekening, met ook borging P&C in primaire proces.
Resultaat
2.404
0
Vernieuwing accountantscontrolerechtmatigheidsverklaring college en bepalen ambitieniveau interne beheersing.
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
De langetermijnimpact op de maatschappij en economie rond het coronavirus zijn hoogst onzeker. Tijdens de controle hebben wij aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op gemeente Twenterand. Zie verdere toelichting onder hoofdstuk 2.1
Begrotingsoverschrijdingen op drie programma’s passen binnen het bestaande beleid.
Onrechtmatigheden op naleving Europese aanbestedingsregels, zie paragraaf 4.6.
Bestemmingsreserve groot onderhoud en de berekening van de voorzieningen behoeft nadrukkelijke aandacht.
Controleverschil ten aanzien van de voorziening voor riool ad € 144.000. Tevens raden wij aan voor de vrijval van € 200.000 een bestemmingsreserve te vormen. ICT conversie naar CARel(leerlingenvervoer) is niet volledig conform plan verlopen.
FINANCIËLE POSITIE
Het resultaat over 2020 bedraagt € 2,4 miljoen positief terwijl een nihil resultaat was begroot. Het resultaat wijkt daarmee € 2,4 miljoen af. Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar de toelichting op de staat van baten en lasten vanaf blz. 152 e.v. en vanaf blz. 190 van de jaarstukken.
UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
Onttrekkingen reserves
BEVINDINGEN
Wij raden u aan de raad een norm te laten vaststellen voor het weerstandsratio.
Gemeente Twenterand heeft een structureel negatieve exploitatieruimte. In combinatie met een weerstandsratio lager dan 1 geeft dit het beeld van een kwetsbare financiële positie.
BIJLAGEN
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw & rechtmatig 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Belangrijkste aandachtspunten voor 2021
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (1)
COVID-19 enorme impact op boekjaar 2020. Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie.
7
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rondom het coronavirus hebben een grote impact op het afgelopen jaar en daarmee op de jaarrekening over boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting in belangrijke mate nog het geval zijn. Wij hebben in onze managementletter u hierover reeds geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg met uw organisatie geweest. Eind februari is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring.
Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening is goed verlopen.
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle in relatie tot COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft zowel het samenstellen van de jaarrekening als onze controle grotendeels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: • Ook al zijn wij het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het blijft mooi om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening op afstand op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19 maatregelen, plezierig en constructief. • De kwaliteit van de oplevering is ten opzichte van vorig jaar verbeterd. Daarnaast zijn openstaande vragen tijdig opgevolgd en is de controle voorspoedig verlopen. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid dit proces met u te evalueren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (2)
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in de paragraaf ‘Corona’
8
Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen. Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. Gemeente Twenterand heeft gekozen om in één paragraaf ‘Corona’ de (financiële) gevolgen per programma toe te lichten. Voor een uitgebreide toelichting verwijzen wij naar deze paragraaf van het jaarverslag.
Tozo met drie tranches opgenomen in SiSabijlage
Tozo-regeling De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten:
Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020 Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020 Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021
Gemeente Twenterand heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het rijk ontvangen van € 5,6 miljoen waarvan € 4,5 miljoen is overgemaakt naar het ROZ Twente. Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het rijk. De bestedingen in het kader van de Tozo-regeling over 2020 bedragen € 2,6 miljoen voor levensonderhoud en € 0,5 miljoen verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de nota verwachtingen accountantscontrole d.d. 8 april 2021 en de nadere richtlijnen van de sector commissie decentrale overheden van de NBA. Steunen op werkzaamheden van accountant ROZ Twente voor uitvoering Tozo-regeling
DASHBOARD
De uitvoering van de Tozo-regeling wordt uitgevoerd door het ROZ Twente. In onze controle hebben wij gebruik gemaakt van de eindverantwoording van het ROZ Twente met de controleverklaring zoals die door de accountant van het ROZ Twente is afgegeven. Teneinde te waarborgen dat wij voor onze oordeelsvorming omtrent de jaarrekening van gemeente Twenterand kunnen steunen op het oordeel van de accountant van het ROZ Twente, hebben wij auditinstructies verstrekt aan de accountant van het ROZ Twente. Vanuit de accountant van het ROZ Twente hebben wij een bevestiging van naleving van de auditinstructies en een bevestiging van de onafhankelijkheid ten aanzien van Gemeente Twenterand ontvangen. Op basis van het verkregen controlememorandum vanuit de accountant van het ROZ Twente hebben wij geconcludeerd dat wij kunnen steunen op de uitgevoerde werkzaamheden.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (3)
9
Opzet, bestaan en werking Zoals beschreven in de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2020 dient de accountant van gemeente Twenterand over opzet, bestaan en werking van het Beleid ter bestrijding van Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) met behulp van IB-signalen te rapporteren. De aansturing van ROZ Twente geschiedt door gemeente Hengelo. En binnen gemeente Hengelo zijn in algemene zin procedures aanwezig om misbruik en oneigenlijk gebruik te detecteren. Voor de Tozo was in 2020 nog geen specifiek beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik opgesteld. Begin 2021 is een beleid misbruik en oneigenlijk gebruik voor ROZ Twente opgesteld door gemeente Hengelo. Dit beleid dient nog door het college te worden vastgesteld. Conclusie BDO heeft een review bij de accountant van gemeente Hengelo uitgevoerd voor de verantwoording van de Tozo-regeling door ROZ Twente. Hieruit blijkt dat gemeente Hengelo (en daarmee Twenterand) nog geen formele procedure heeft rondom misbruik en oneigenlijk gebruik. Begin 2021 is dit door de gemeente Hengelo opgepakt maar het beleid is nog in ontwikkeling. Op grond van de Tozo-regeling worden eventuele fouten en onzekerheden verwerkt in de definitieve rijksbijdrage Tozo.
Uit onze controle zijn geen fouten en/of onzekerheden gebleken, zoals opgenomen in hoofdstuk 9 van de nota verwachtingen accountantscontrole en gerapporteerd in bijlage B bij dit rapport.
Achteraf controles inzake Tozo nog niet uitgevoerd
Achteraf controles Voor de controle achteraf maken gemeenten in belangrijke mate gebruik van bestandskoppelingen van het Stichting Inlichtingenbureau (IB) met daaruit voortvloeiende ‘IB-signalen’, die zijn bedoeld om misbruik te detecteren. Gemeenten die geen IB-signalen opvragen bij het IB moeten de controle achteraf zelf vormgeven door alsnog informatie bij de aanvrager op te vragen en deze zelf te verifiëren. Gemeente Twenterand heeft voor geen van de Tozo regelingen een achteraf controle uitgevoerd ten aanzien van Misbruik & Oneigenlijk gebruik. Deze achteraf controle is vereist voor alle Tozo regelingen. Omdat de gemeente Twenterand de uitvoering heeft uitbesteed aan de gemeente Hengelo ligt deze achteraf controle ook bij de gemeente Hengelo. Conform de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2020 is het toegestaan afhandeling van IB-signalen in 2021 uit te voeren. Uiteraard moet de gemeente aan het Tozo M&O beleid en het controleplan IB-signalen in 2021 uitvoering blijven geven. Bij niet naleving neemt de accountant de gevolgen mee in diens accountantscontrole in 2021 en rapporteert daarover in diens verslag van bevindingen over 2021.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole (4)
Overige corona gerelateerde bevindingen
10
Overige corona gerelateerde bevindingen Zorgaanbieders en subsidieontvangers In onze managementletter 2020 adviseerden wij u dat het in het licht van de jaarafsluiting en het opstellen en controleren van de jaarrekening belangrijk is dat zorgaanbieders en subsidieontvangers en hun financiers onderling schriftelijk overeenstemming hebben bereikt over de compensatie en de prestatielevering. De hoogte van de meerkosten zijn in Samen14 verband tijdig vastgesteld met de zorgaanbieders en de hoogte van de continuïteitsbijdragen zijn lokaal afgestemd. De hoogte van de bijdragen voor gemeente Twenterand liggen in lijn met die van omliggende gemeenten. Gemeente Twenterand volgt daarnaast het landelijk beleid rondom de continuïteit van subsidie aan de verschillende instellingen. De meeste organisaties hebben voldaan aan de subsidievoorwaarden / prestatielevering of hebben in overleg met gemeente Twenterand op aangepaste wijze invulling gegeven aan de overeengekomen afspraken (binnen de mogelijkheden van de beschikking). Impact op de jaarrekening In onze controle hebben wij uitgebreid aandacht besteed aan de impact van het coronavirus op de jaarrekening 2020. Hiertoe is onder meer een uitgebreide checklist doorgenomen. Door gemeente Twenterand is in haar jaarstukken voldoende aandacht geschonken aan de gevolgen van de pandemie.
Gemeente Twenterand heeft een aparte paragraaf Corona opgenomen. In de paragraaf “Corona” is opgenomen dat gemeente Twenterand als gevolg van doorlopende kosten in 2021 € 0,6 miljoen doteert aan de nieuw te vormen reserve.
Impact corona op de jaarrekening toegelicht
DASHBOARD
Wij concluderen dat geen materiële onzekerheden resteren ten aanzien van de waardering van activaposten, borgstellingen en garantiestellingen, schattingsonzekerheden ten aanzien zorgcontinuïteit tussen gemeente Twenterand en de zorgaanbieder, onzekerheden als gevolg van de omzetting van inkopen in exploitatiebijdragen waarbij afspraken tussen gemeente Twenterand en de tegenpartij nog niet definitief zijn alsmede overige schattingsonzekerheden.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw
De jaarrekening 2020 is getrouw
11
Wij hebben bij de jaarrekening 2020 van gemeente Twenterand een controleverklaring afgegeven met beperking met betrekking tot de rechtmatigheid. Op het gebied van getrouwheid geven wij een goedkeurend oordeel. Met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang die door gemeente Twenterand zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Getrouwheid Ongecorrigeerde controleverschillen mbt getrouwheid niet materieel
Sociaal domein – PGB Jeugdzorg
70
Paragraaf 4.2
Sociaal domein – PGB WMO
75
Paragraaf 4.2
Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN
569
Paragraaf 4.2
Sociaal domein – WMO ZIN
944
Paragraaf 4.8
Voorziening riool te hoog verantwoord
144
Paragraaf 4.7
Overige bevindingen onder de rapporteringstolerantie
70
Totaal
214
1.658
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.055
3.165
Performance materialiteit (65% van de materialiteit)
686
2.057
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende verklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening
12
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 100.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Als gevolg van het feit dat de rechtmatigheidsfouten groter zijn dan 1%, maar kleiner dan 3%, hebben wij een verklaring met beperking afgegeven op het gebied van rechtmatigheid. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000) Ongecorrigeerde controleverschillen mbt rechtmatigheid zijn materieel
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
214
1.658
VERWIJZING
Rechtmatigheid Fouten en onzekerheden getrouwheid (zie vorige pagina) Naleving Europese aanbestedingsregels jaarlaag 2020 Naleving Europese aanbestedingsregels inhuur doorlopend contract 2021
Paragraaf 2.2
1.484
Paragraaf 4.6
165
Paragraaf 4.6
Totaal
1.863
1.658
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.055
3.165
Performance materialiteit (65% van de materialiteit)
686
2.057
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
100
100
Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk groter zijn dan 1%, maar kleiner dan 3%. Dit is materieel de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een verklaring met beperking verstrekt met betrekking tot de rechtmatigheid. Schatkistbankieren Er mag maximaal drie kwartalen op één volgend worden overschreden. Bij gemeente Twenterand is de drempel 4 kwartalen achtereenvolgend overschreden. In lijn met het BBV heeft u een plan van aanpak opgesteld om herhaling te voorkomen. In overleg met de bank worden de rekeningen op een dermate wijze ingesteld dat de lopende rekening periodiek automatisch wordt afgeroomd naar de rekening voor Schatkistbankieren. U verwacht daarmee dat deze omissie in 2021 is verholpen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Belangrijkste aandachtspunten voor 2021
Vijf belangrijke aandachtspunten voor 2021
13
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1.
Aandacht houden voor effecten corona op de verschillende beleidsterreinen van de begroting 2021 De langetermijnimpact van de coronacrisis op de maatschappij en economie zijn nog steeds hoogst onzeker. Gemeente Twenterand heeft de reserve ‘Corona’ ter hoogte van 0,6 miljoen gevormd om een buffer aan te leggen voor het opvangen van de huidige en toekomstige nadelen van de coronacrisis. De gevolgen voor de rest van het jaar en de komende jaren laten zich moeilijk voorspellen. Hier is blijvende aandacht voor nodig.
2.
Realiseren van verdere besparingen binnen het sociale domein Sinds de decentralisaties in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de Jeugdwet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en de Participatiewet. Conform het landelijke beeld lopen de lasten in het sociaal domein verder op en dit geldt ook voor de gemeente Twenterand. Naar aanleiding van de tekorten in de jaarrekening 2018 heeft het college opdracht gegeven tot een diepgaande analyse over aard, oorzaak en doorwerking van de geconstateerde overschrijdingen. Daarnaast heeft gemeente Twenterand in 2019 deelgenomen aan de pilot sociaal domein. Hoewel voor de gemeente Twenterand de kosten in 2020 uiteindelijk lager uitvielen dan de (gewijzigde) begroting (sprake van € 276.000 voordeel voor Jeugd en WMO Begeleiding) blijft sprake van een kostenstijging ten opzichte van voorgaande jaren en die ontwikkeling is zorgelijk. In 2020 is € 3 miljoen aan de reserve sociaal domein onttrokken en € 1,4 miljoen aan de reserve gedoteerd. Hierdoor bedraagt de reserve sociaal domein € 3,9 miljoen.
3.
Borgen naleving aanbestedingsregels en opstellen contractenregister Tijdens de interim-controle hebben wij geconstateerd dat wij niet kunnen steunen op de interne beheersmaatregelen in het proces ten aanzien van aanbestedingen. Evenals voorgaande jaren heeft de gemeente Twenterand daarom achteraf een zogenaamde ‘spendanalyse’ uitgevoerd. Naar aanleiding van de ‘good practice’ van de Sectorcommissie decentrale overheden (SDO) in samenspraak met de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) hebben wij extra aandacht besteed aan de naleving van de aanbestedingsrichtlijnen. Het blijkt in een aantal gevallen dat onderbouwing van inkoopdossiers onvoldoende is en dat in een aantal gevallen geconcludeerd moet worden dat inkopen niet rechtmatig zijn. Op het gebied van inhuur personeel zijn de onrechtmatigheden zelfs sterk toegenomen. De gemeente Twenterand heeft weliswaar aanvullende maatregelen in gang gezet om deze diensten te beëindigen of alsnog Europees aan te besteden. Desondanks blijven wij aandacht vragen voor meer preventieve maatregelen om (nieuwe) onrechtmatigheden in 2021 te voorkomen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Belangrijkste aandachtspunten voor 2021
Vijf belangrijke aandachtspunten voor 2021
14
4. Structureel verbeteren jaarafsluiting en controle jaarrekening 2020 De afgelopen jaren is het een grote uitdaging gebleken om de controle van de gemeente Twenterand voor zowel de gemeente als BDO tijdig af te ronden. Over de controle van boekjaar 2020 zijn concrete afspraken gemaakt met betrekking tot de aanlevering van de stukken, beantwoording van vragen en een controleaanpak met flexibele controlemomenten. Dit heeft geresulteerd in een beter verloop van controle 2020 ten opzichte van voorgaande jaren. Vooraf heeft veelvuldig afstemming plaats gevonden over bijzonderheden in de jaarrekening. De eerste stappen zijn gezet om het planning & control cyclus in control te krijgen. Wij adviseren u dit proces verder uit te bouwen en dit structureel in de planning & control cyclus te borgen, waar mogelijk met vaste krachten. 5. Vernieuwing Accountantscontrole –Rechtmatigheidsverklaring College & bepalen ambitieniveau Interne Beheersing Naar verwachting moet het dagelijks bestuur bij gemeentes vanaf 2022 zelf een rechtmatigheidsverantwoording afgeven bij de jaarrekening. Op basis van recente afstemming met het ministerie verwachten wij dat de invoering rechtmatigheidsverantwoording wordt uitgesteld van 2021 naar 2022.
Wij raden u aan om dit uitstel te gebruiken om de laatste voorbereidingen te treffen zodat de interne organisatie direct vanaf 1 januari 2022 conform dit nieuwe kader kan werken. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording bij het college heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Een uitdaging, maar naar onze mening ook een kans. Wij concluderen dat de beheersorganisatie van Twenterand in opzet en bestaan – rekening houdend met het feit dat intern achteraf de nodige controles worden uitgevoerd – doorgaans voldoende tot goed is. De uitdaging is om de interne beheersing beter te borgen in de procesgang in plaats van het achteraf uitvoeren van controles. Verder zijn enkele aandachtspunten in de interne beheersing (zie ook onze boardletter 2020).
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
15
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2020
Resultaat 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 2,4 miljoen
Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2020
16
Het resultaat van gemeente Twenterand over het jaar 2020 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 2,4 miljoen voordelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2020
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
Saldo van baten en lasten
- 429
- 3.802
3.373
Onttrekkingen reserves
- 2.836
- 1.112
- 1.724
Dotatie aan reserves
5.669
4.914
755
Resultaat
2.404
0
- 2.404
In de jaarrekening, onderdeel ‘inleiding’ is een verkorte analyse en toelichting opgenomen. Wij verwijzen dan ook naar deze onderdelen van de jaarrekening voor de verklaring van de verschillen. Het resultaat 2020 wijkt ongeveer 2% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door het programma sociaal domein. Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Uw financiële positie vergeleken
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
1,80 1,60 1,40 1,20 1,00 0,80 0,60 0,40 0,20 0,00
SOLVABILITEITSRATIO
40,0%
1,57
36,8%
35,0% 30,0%
1,26
25,0%
0,90 0,85
20,0%
25,5% 27,4%
21,1% 22,7%
15,0%
Gemid. NL*
5,0% 0,0% PB 2020
JR 2020
PB 2021
NETTO SCHULDQUOTE
JR 2019
16,0% 51,4%
PB 2020
JR 2020
PB 2021
RATIO GRONDEXPLOITATIE
60,0% 42,7%
38,8%
12,0%
37,6%
10,0%
35,1%
30,0%
14,4%
14,0%
40,0%
20,0%
Gemid. NL*
8,0%
Gemeente
6,0%
12,8%
11,9%
7,5%
Gemeente
7,1%
Gemid. NL*
4,0%
10,0%
2,0%
0,0%
0,0% JR 2019
PB 2020
JR 2020
PB 2021
JR 2019
PB 2020
JR 2020
PB 2021
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde over 2019 voor gemeenten in de categorie < 25.000. Data gebaseerd op www.waarstaatjegemeente.nl.
DASHBOARD
Gemeente
10,0%
JR 2019
50,0%
17
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
18
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van gemeente Twenterand. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden
Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 gaat gelden. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van gemeente Twenterand. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.
Uw financiële positie is voldoende Uw weerstandsvermogen is lager dan benodigd
Gemeente Twenterand kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen
Weerstandsvermogen gemeente Twenterand is lager dan benodigd In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 4,8 miljoen. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. Gemeente Twenterand heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld, bepaald op € 5,4 miljoen. Het weerstandsvermogen van de gemeente Twenterand is daarmee lager dan benodigd om de risico’s op te vangen. De gemeenteraad van Twenterand heeft geen minimale norm vastgesteld voor het weerstandsratio. Het is gebruikelijk dat deze op minimaal 1,0 wordt bepaald. Het huidige weerstandsratio is op dit moment 0,9. Wij raden u aan om in overleg met de Raad een minimale norm te bepalen. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 25,5%. Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter gemeente Twenterand in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. Op basis van de signaleringswaarden van het GTK 2020 valt gemeente Twenterand op deze ratio binnen de categorie ‘neutraal’. De netto schuldquote bedraagt 35,1%.
De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Op basis van de signaleringswaarden van het GTK 2020 valt gemeente Twenterand met deze ratio binnen de categorie ‘minst risicovol’.
Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is laag
Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van gemeente Twenterand is laag doordat de grondpositie (de waarde van de grond) ten opzichte van de totale baten laag is. Een ratio grondexploitatie die kleiner is dan 20% is het minst risicovol te noemen volgens het GTK 2020. De ratio grondexploitatie van gemeente Twenterand is nihil. Dit wordt veroorzaakt doordat de grondexploitatie nagenoeg geen boekwaarde meer heeft.
Structurele exploitatieruimte is negatief. Financiële positie is kwetsbaar
Structurele exploitatieruimte negatief Uit uw programmabegroting volgt een structurele negatieve exploitatieruimte voor 2021 tot en met 2023. De gemeente Twenterand begeeft zich daarmee volgens het GTK 2020 in de meest risicovolle categorie. In combinatie met een weerstandsratio lager dan 1 geeft dit een beeld van een kwetsbare financiële positie.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
19
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 BBV, WNT en SiSa 4.5 Begrotingsrechtmatigheid 4.6 Rechtmatigheid inkoop- en aanbesteding 4.7 Significante schattingsposten 4.8 Actuele IT ontwikkelingen vanuit onze natuurlijke adviesrol
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)
20
Nog aandachtspunten in de interne beheersing.
Interne beheersing en onze aanpak voor 2021 Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 14 december 2020.
Onze controle vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2020.
Samenvattend hebben wij geconstateerd dat bij gemeente Twenterand, net als veel andere gemeenten, nog aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat gemeente Twenterand niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle (nog) niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college / de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controleaanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren. Wij gaan graag voorafgaand aan de controle 2021 met u het gesprek aan over uw ambitie en de gewenste (flexibele) samenwerking met ons als accountant bij de interim- en eindejaars controle. Fraude De komende jaren zal vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie.
Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kunnen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is gericht op het vergroten van het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing. Gemeente Twenterand heeft een klokkenluidersregeling ingesteld. Gemeente Twenterand houdt in het weerstandsvermogen geen rekening met risico’s ten aanzien van fraude. Graag gaan wij met u in overleg over het vergroten van de actieve rol van auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing.
Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de interne audit afdeling, door ons als uw accountant of door gespecialiseerde (fraude)onderzoekers.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)
Invoering rechtmatigheidsverantwoording 2021
21
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college met ingang van 2021 2022 In onze eerdere rapportages zijn wij uitgebreid ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt. Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktijdig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Het wetsvoorstel is niet controversieel verklaard en dat betekent dat de behandeling in de Tweede Kamer bij wijze van spreken direct kan beginnen nadat het wetsvoorstel naar de kamer is gestuurd. Op basis van recente afstemming met het ministerie verwachten wij dat de invoering rechtmatigheidsverantwoording wordt uitgesteld van 2021 naar 2022. Wij raden u aan om dit uitstel te gebruiken om de laatste voorbereidingen te treffen zodat de interne organisatie direct vanaf 1 januari 2022 conform dit nieuwe kader kan werken.
Stand van zaken rechtmatigheidsverantwoording
De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Wanneer de rechtmatigheidsverantwoording met ingang van 1 januari 2022 wordt ingevoerd, wordt gemeente Twenterand met ingang van dat jaar immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid. De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie. Stand van zaken gemeente Twenterand Gemeente Twenterand heeft diverse stappen genomen ter voorbereiding op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. De gemeente Twenterand heeft een softwarepakket aangeschaft om uitvoering te geven aan risicobeheersing. Daarnaast loopt op dit moment een aanbesteding om de verbijzonderde interne controle door een externe partij uit te laten voeren. Ook staat een vacature uit om invulling te geven aan de functie functioneel gegevensbeschermer / Chief Information Security Officer.
Het plan van aanpak ten aanzien van de rechtmatigheidsverantwoording is in concept gereed en wordt medio juni met het CT besproken.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (1/2)
Sociaal domein 2020 bedragen circa € 22,5 miljoen
22
Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Twenterand met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2020 circa € 22,2 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL
2020
Begroting 2020 na wijziging
2019
Jeugdzorg (incl. PGB en uitvoeringskosten)
€ 14,4 miljoen
€ 13,6 miljoen
€ 12,3 miljoen
WMO begeleiding
€ 3,9 miljoen
€ 5,0 miljoen
€ 4,2 miljoen
WMO HO
€ 3,2 miljoen
€ 2,8 miljoen
€ 2,6 miljoen
WMO voorzieningen
€ 1,0 miljoen
€ 0,7 miljoen
€ 0,7 miljoen
Totaal
€ 22,5 miljoen
€ 22,1 miljoen
€ 19,8 miljoen
Zichtbaar is dat over 2020 sprake is van een stijging van de lasten van het sociaal domein ad € 2,7 miljoen die voornamelijk wordt veroorzaakt door de kosten van Jeugdzorg. Ten opzichte van de begroting 2020 na wijziging bedraagt het saldo € 0,4 miljoen negatief. Dit betreft € 276.000 positief Jeugd en WMO Begeleiding, € 270.000 negatief WMO voorzieningen en € 390.000 negatief WMO HO. PGB De Sociale Verzekering Bank (SVB) toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is inherent sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt beperkte zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, de controles op betalingen en de door de gemeente gevraagde bevestigingen aan geselecteerde cliënten. Tevens verkrijgt de gemeente Twenterand aanvullende zekerheid t.b.v. PGB WMO vanwege de ontvangsten van het CAK. Hierdoor resteert voor 2020 een onzekerheid PGB van € 74.505 voor WMO en circa € 70.014 voor Jeugd. Deze zijn opgenomen in het overzicht met onzekerheden in paragraaf 2.2, pagina 11.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (2/2)
Onzekerheid ten aanzien van prestatielevering
Resterende onzekerheid Wmo ZIN circa € 0,9 miljoen
Resterende onzekerheid Jeugdzorg circa € 0,6 miljoen
23
Wmo ZIN (Zorg In Natura) De productieomvang van Wmo Begeleiding en HO ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2020 circa € 6,6 miljoen (€ 0,5 miljoen betreft PGB). De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit gemeente Twenterand. Gemeente Twenterand heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt gemeente Twenterand per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat door gemeente Twenterand verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productie-verantwoordingen die zijn voorzien van een controleverklaring. De productieverantwoordingen zijn € 90.000 hoger dan de lasten in de jaarrekening. Voor nagekomen facturen in het jaar 2021 over het boekjaar 2020 is een overlopende post gevormd van € 550.000. Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten.
Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij gemeente Twenterand, de ervaringen uit voorgaande jaren ende uitkomsten van de in 2020 ontvangen controleverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 944.000 van de € 7,45 miljoen. Jeugdzorg ZIN De productieomvang van Jeugd ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2020 circa € 14,3 miljoen waarvan € 2,6 miljoen via regionale subsidiebekostiging (€ 0,1 miljoen betreft PGB). De toekenning van voorzieningen in het kader van Jeugd ZIN vindt plaats vanuit gemeente Twenterand. Gemeente Twenterand heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Met betrekking tot de lasten Jeugd ZIN vraagt gemeente Twenterand per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat door gemeente Twenterand verschillen zijn geconstateerd tussen de eigen administratie en de productieverantwoordingen die zijn voorzien van een controleverklaring. De productieverantwoordingen zijn € 180.000 hoger dan de lasten in de jaarrekening. Voor nagekomen facturen in het jaar 2021 over het boekjaar 2020 is een overlopende post gevormd van € 795.000.
Tevens is van een aantal zorginstellingen geen controleverklaring ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering, zowel omtrent de getrouwheid als rechtmatigheid van deze lasten. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij gemeente Twenterand, de ervaringen uit voorgaande jaren en de uitkomsten van de in 2020 ontvangen controleverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 618.000 van de € 14,2 miljoen.
Zelfstandig onvoldoende grip op lasten Wmo en Jeugd
DASHBOARD
Grip op lasten Wmo en Jeugdzorg De onzekerheden in de lasten WMO en Jeugdzorg ten aanzien van de prestatielevering van de zorg zijn voor gemeente Twenterand bedragen circa de helft van de daartoe door de Raad gestelde tolerantie van 3%. De gemeente Twenterand is voor de controle op de uitgaven van het sociaal domein net als veel andere gemeentes sterk afhankelijk van de verantwoording van zorginstellingen en hun accountant. Wij hebben geconstateerd dat de gemeente Twenterand de productieverantwoordingen beter monitort dan voorgaand jaar. Aan de andere kant zien wij dat diverse zorginstellingen kiezen voor accountants welke mogelijk niet beschikken over een volwaardig kwaliteitsbeleid. Dit is inherent aan de contractuele afspraken die via Samen14 zijn afgesloten. Gemeente Twenterand volgt hierin het landelijk protocol. Echter resulteert dit punt wel in een onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg die wij hebben meegewogen in onze oordeelsvorming.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (1/3)
24
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: inherent gevolg van de economische crisis is dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk staan. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn de uitgangspunten gechallenged. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2020 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Ultimo 2020 is voor één complex een voorziening gevormd, dit betreft Zuidmaten Oost voor een bedrag van €367.674 (vj: €395.268). Het saldo van de grondexploitaties ultimo 2020 is in de jaarrekening als volgt opgebouwd: Omschrijving
DASHBOARD
Bruto boekwaarde complexen
€ 8,8 miljoen
Af: voorziening verlieslatende complexen:
€ 0,4 miljoen
Netto boekwaarde complexen per 31-12-2020
€ 8,4 miljoen
JAARREKENING
BEVINDINGEN
FINANCIËLE POSITIE
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (2/3)
25
Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van het grondexploitatiecomplex. In de notitie Grondexploitatie is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt: voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd dient tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitaties winst te worden genomen. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).
ONTWIKKELING NETTO BOEKWAARDE GRONDEXPLOITATIES 2020–2019 (x € 1 miljoen) 14,0 13,1
12,0
10,0
Voor de grondexploitaties van gemeente Twenterand heeft deze methode geresulteerd in een winstneming in 2020 van circa € 706.000 wat met name toeziet op € 581.000 voor Kruidenwijk 3 en voor drie andere complexen circa €125.000 in totaal.
9,0 8,1 8,0
6,1 6,0
4,1 4,0
Een uitsplitsing van de bouwgronden in exploitatie naar soort project is in het schema hiernaast weergegeven.
2,0
0,0
2,0
BIE - woningbouw
BIE - bedrijventerreinen
2020
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2019
Totaal
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties (3/3)
26
Woningbouw: markt trekt verder aan
Woningbouwplannen (€ 2,0 miljoen) Het grootste deel van de boekwaarde komt voor rekening van bouwgrondexploitatie Zuidmaten Oost met € 2,6 miljoen aan positieve boekwaarde. Overige exploitaties zijn Kruidenwijk (1,5 miljoen negatieve boekwaarde), Centrum Vroomshoop (€ 200.000 positieve boekwaarde), Poorthuis (geen boekwaarde), Smithoek (€ 400.000 positieve boekwaarde), Mozaiek (€ 80.000 positieve boekwaarde) en de restkavels woningbouw (€ 300.000 positieve boekwaarde). Door de economische ontwikkelingen zien we dat het risico ten aanzien van uitgifte van kavels inzake woningbouw beperkter is geworden.
Bedrijventerreinen: Risico’s zijn afgenomen
Industrieterreinen (€ 6,1 miljoen positief) Het grootste deel van de boekwaarde komt voor rekening van bouwgrondexploitatie Oosterweilanden ad € 3,8miljoen. Overige exploitaties zijn Almeloseweg Oost (€ 1,2 miljoen positieve boekwaarde), Garstelanden (€ 600.000 positieve boekwaarde), en restkavels bedrijventerreinen (€ 400.000 positieve boekwaarde). De boekwaarde is ten opzichte van 2020 fors gedaald. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten, parameters en waardering ten aanzien van de grondexploitaties (woningbouw en industrieterreinen) kritisch geëvalueerd en wij vinden deze aanvaardbaar.
Vordering Vroomshoop Oost.
Impact Covid-19 lijkt niet aanwezig
DASHBOARD
Vordering Vroomshoop Oost In het verleden heeft u een weg aangelegd naar een locatie die buiten uw gemeente wordt ontwikkeld voor een bedrag van € 1,2 miljoen. U bent met de ontwikkelaar overeengekomen dat u deze uitgaven terugbetaald krijgt zodra voldoende middelen uit de grondexploitatie beschikbaar zijn. Daarnaast deelt u voor een deel mee in de opbrengsten van de grondexploitatie. Op basis van de verwachte opbrengsten van de grondexploitatie en de voortgang van de ontwikkeling verwacht u nog een aanvulling van circa € 700.000 te ontvangen. In totaal heeft u € 1,9 miljoen aan vordering in uw jaarrekening opgenomen. Voor de komende jaren verwacht u nog een verwachte bijdrage ad € 1,3 miljoen te realiseren. Deze bijdrage dient u als vordering te verantwoorden op het moment dat de transport van de gronden daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. In 2020 is dit nog niet het geval, u heeft daarom dit recht opgenomen in de niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen. Wij kunnen instemmen met deze verwerkingswijze. Impact Covid-19 De vraag naar kavels bedrijventerrein binnen gemeente Twenterand is momenteel groot en gemeente Twenterand heeft de verwachting dat de resterende kavels binnenkort allen in optie zijn genomen. Hierdoor bestaat op dit moment beperkte onzekerheid rondom waardering van het bedrijventerrein.
Dit beeld wordt ondersteund vanuit recente marktrapportages waaruit de vraag naar kavels bedrijventerreinen in Twente laten zien. Een negatieve impact op de waardering van de grondexploitatie als gevolg van Covid-19 lijkt dan ook niet aanwezig.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 BBV, WNT en SiSa
BBV wordt op alle punten nageleefd
27
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Twenterand de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 van gemeente Twenterand niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 van gemeente Twenterand voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Geen bevindingen SiSa-bijlage
DASHBOARD
SiSa-bijlage inclusie de TOZO verantwoording Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens Bijlage B.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsrechtmatigheid
28
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid. In totaal heeft gemeente Twenterand circa € 98,6 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 103,3 miljoen aan werkelijke lasten in 2020. Dit is in totaal een overschrijding van 4,7 miljoen (4,8%). Aan baten had gemeente Twenterand een bedrag van € 94,8 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 102,9 miljoen aan werkelijke baten in 2020. In totaal gaat het om een hogere realisatie van baten van 8,1 miljoen (8,5%). Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2020 is per saldo circa € 2,8 miljoen op de reserves gemuteerd zodat het gerealiseerde resultaat € 2,4 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel, bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd. Wij hebben geen indicaties dat deze analyse niet toereikend is. Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel.
In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de toelichting op de programmarekening is per programma de begrotingsrechtmatigheid toegelicht. Voor drie programma’s is sprake van een begrotingsoverschrijding. Deze overschrijdingen zijn te wijten aan hogere kosten van het sociaal domein, hogere kosten vanwege de coronacrisis en hogere kosten door een storting aan de voorziening riolering. De overschrijdingen passen binnen het beleid. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid hebben wij tevens de lastenoverschrijdingen op investeringskredieten beoordeeld om vast te stellen of de gerealiseerde uitgaven binnen de door de gemeenteraad geautoriseerde begroting zijn gebleven. Uit deze analyse blijkt dat op enkele investeringskredieten sprake is van een overschrijding van de door de gemeenteraad vastgestelde investeringskredieten. Ook deze overschrijdingen passen binnen het bestaand beleid. Bij het vaststellen van de jaarstukken door de gemeenteraad worden deze overschrijdingen alsnog door de gemeenteraad geautoriseerd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Rechtmatigheid inkoop- en aanbesteding
Niet alle aanbestedingen zijn rechtmatig
29
Naleving Europese aanbestedingsregels In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde inkoopanalyse (met behulp van de in januari 2019 gepubliceerde SDO-notitie “Uitvoering van de controle op aanbestedingsrechtmatigheid bij de jaarrekeningcontrole van decentrale overheden”). In de dagelijkse praktijk van gemeenten is een verandering en verzakelijking van de markt zichtbaar, waardoor bijvoorbeeld subsidies steeds vaker het karakter krijgen van inkoop. Denk bijvoorbeeld aan het sociaal domein. Mede door een professionalisering van gemeenten en de inkoopfunctie, ontstaan vaker vragen en bevindingen ten aanzien van de rechtmatige besteding van publieke middelen middels subsidies. Het overleg in het SDO heeft onder meer geleid tot het maken van een ‘goodpractice’ voor de uitvoering van de controle op aanbestedingsrechtmatigheid bij de jaarrekeningcontrole van gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen. Deze goodpracticeeis is in samenwerking met alle accountantskantoren tot stand gekomen (met behulp van aanbestedingsjuristen) en omvat naast controletechnische informatie ook de belangrijkste aandachtsgebieden als gevolg van de complexe aanbestedingswetgeving.
De notitie heeft geleid tot een aanscherping en verdere verduidelijking van de controle van Europese aanbesteding. De geconstateerde onrechtmatigheid bedraagt €1.649.000 (vj: € 703.000) en bestaat uit: Onrechtmatigheden jaarlaag 2020 bedraagt € 1.484.000: - Onrechtmatigheid ICT - Onrechtmatigheid inhuur derden - Onrechtmatigheden overige dienstverlening
– €491.000 - €856.000 - €137.000
(vj: € 301.000) (vj: € 243.000) (vj: € 159.000)
Voor inhuur personeel is sprake van een sterke toename wat met name wordt veroorzaakt door extra inhuur van personeel voor het sociaal domein-jeugd. Uit de controle bij gemeente Twenterand blijken uitgaven aan twaalf leveranciers welke onrechtmatig zijn. Deze analyse is op basis van de SDO ook voorbereid door de VIC. Onze bevindingen op het gebied van ICT en overige dienstverlening komen grotendeels voort uit voorgaand jaar waarbij alleen de omvang voor ICT is toegenomen als gevolg van toegenomen lasten uit hetzelfde contract. Onrechtmatigheden contractuele verplichtingen 2021 bedraagt €165.000: - Inhuur derden 2021