Bijlagen motivering Bijlage 8 Archeologie

Laagland Archeologie Rapport 1366 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg, Geesteren, gemeente Tubbergen (OV). juni 2024 Versie 1.1 (concept) In opdracht van: BJZ.nu

7 Colofon Laagland Archeologie Rapport 1366 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen (OV) Auteur: Anne Ponten, Erwin Brouwer In opdracht van: BJZ.nu Foto’s en tekeningen: Laagland Archeologie Status rapport: concept Controle: E.W. Brouwer Redactie: E.W. Brouwer ISSN 2468-4759 Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo E-mail: info@laaglandarcheologie.nl KvK-Nummer: 75251876 © Laagland Archeologie BV, Almelo, juni 2024 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Laagland Archeologie BV aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. v3.3

Laagland Archeologie heeft in Mei 2024 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de Vriezenveenseweg te Geesteren. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de nieuwbouw van meerdere woningen. Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003. Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd. Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders Zandgebied. Op de paleogeografische kaarten is te zien dat het plangebied op oud dekzand ligt en dat op 820 m ten zuidoosten van het gebied een grondmorene ligt. Verder is te zien dat in het plangebied geen veenvorming heeft plaatsgevonden. Op de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart ligt het overgrote deel van het plangebied in een zone met dekzandwelvingen en -vlakten. Het noordwestelijke deel van het plangebied ligt in een beekdal en overige laagten. Op het AHN is te zien dat het plangebied op een overgang ligt van een hoger gelegen landschap in het oosten naar een lager gelegen landschap in het zuidwesten.

Het noordoostelijke deel van het plangebied ligt verder bijna een halve meter lager dan de rest van het plangebied. Op de bodemkaart is weergegeven dat het plangebied op veldpodzolgronden ligt. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd bekend. Op de Hottingerkaart ligt het plangebied nog in onontgonnen woeste gronden. Ten oosten van het plangebied liggen meerdere erven en ontgonnen akkers. In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als heide. Het plangebied is aldoor onbebouwd geweest. Vanaf 1900 wordt het in gebruik genomen als weiland en vanaf 1995 wordt een deel in gebruik genomen als bouwland. Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. De kans dat het gebied nog archeologische resten met een intacte archeologische context bevat wordt daarom laag geacht.

Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie. De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Tubbergen. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, mevr. Dr. E. Kaptijn Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een Samenvatting

meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed). Samenvatting ___________________________________________________ 3 1 Inleiding ____________________________________________________ 6 1.1 Aanleiding onderzoek______________________________________________ 6 1.2 Afbakening plan- en onderzoeksgebied ________________________________ 6 1.3 Administratieve gegevens __________________________________________ 7 1.4 Huidige situatie en toekomstig gebruik ________________________________ 9 1.5 Geplande verstoring _____________________________________________ 10 1.6 Gemeentelijk beleid ______________________________________________ 10 1.7 Onderzoeksdoel _________________________________________________ 10 2 Inventarisatie ________________________________________________ 11 2.1 Inleiding _______________________________________________________ 11 2.2 Landschappelijke ontwikkeling _____________________________________ 11 2.3 Archeologie ____________________________________________________ 13 2.3.1 Bekende archeologische waarden _________________________________ 13 2.3.2 Gemeentelijke verwachtingskaart _________________________________ 14 2.3.3 Eerder archeologisch onderzoek __________________________________ 14 2.4 Historie _______________________________________________________ 15 3 Conclusie en verwachtingsmodel

_________________________________ 19 3.1 Conclusie ______________________________________________________ 19 3.2 Verwachtingsmodel ______________________________________________ 19 3.3 Advies ________________________________________________________ 20 4 Veldonderzoek _______________________________________________ 21 4.1 Beschrijving onderzoeksmethodiek __________________________________ 21 4.2 Resultaten: lithologie, lithogenese en bodemontwikkeling ________________ 21 4.3 Resultaten: archeologie ___________________________________________ 23 5 Conclusie en verwachting ______________________________________ 24 6 Selectieadvies _______________________________________________ 25 literatuur _____________________________________________________ 26 BIJLAGE 1 AMZ-cyclus __________________________________________ 28 BIJLAGE 2 Archeologische perioden________________________________ 29 BIJLAGE 3 Actueel Hoogtebestand Nederland ________________________ 30 BIJLAGE 4 Gemeentelijke archeologische verwachtingskaart ____________ 31 BIJLAGE 5 Bodemkaart _________________________________________ 34 BIJLAGE 6 Waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen ______ 35 BIJLAGE 7 Boorpuntenkaart veldonderzoek _________________________ 36 BIJLAGE 8 Boorstaten __________________________________________ 37 BIJLAGE 9 Verklarende woordenlijst _______________________________ 47 Bureauonderzoek en

Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 6 HOOFDSTUK De aanleiding voor het onderzoek vormt de geplande bouw van nieuwe woningen aan de Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen (OV). De gemeente Tubbergen heeft een eigen archeologiebeleid. Op basis van het Omgevingsplan dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden om aan te tonen dat eventueel aanwezige archeologische waarden niet onevenredig worden of kunnen worden geschaad door de geplande bouwactiviteiten. De opdrachtgever beoogt met het onderzoek de gemeentelijke paraaf te krijgen voor het onderdeel archeologie. Aanvullende wensen zijn niet kenbaar gemaakt. Het plangebied betreft de Vriezenveenseweg in Geesteren, gemeente Tubbergen (OV), zie onderstaande afbeelding. Afbeelding 1. Ligging van het plan- en onderzoeksgebied. Bron: pdok.nl 1 INLEIDING 1.1 AANLEIDING ONDERZOEK 1.2 AFBAKENING PLAN- EN ONDERZOEKSGEBIED Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 7 Het plangebied heeft een omvang van circa 6 ha. Voor een beter begrip van de bodemkundige omstandigheden en de archeologie van de planlocatie is een groter gebied bestudeerd.

Een zone van 500 m rondom het plangebied wordt voldoende geacht om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen. Deze zone wordt aangeduid als ‘onderzoeksgebied’. ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Provincie Overijssel Gemeente Tubbergen Plaats Geesteren Beheerder/eigenaar grond - Toponiem Vriezenveenseweg Kadastrale perceelnummer(s)1 10535, 10538, 9490, 9213 Laagland Archeologie projectnummer EB-GEVR241 Datum conceptrapportage 6-6-2024 Datum definitief rapport XY-coördinaten 245966/493520 246291/493607 246268/493395 245966/493354 Kaartblad2 28E Oppervlakte/lengte Plangebied circa 6 ha Datering Paleolithicum - Nieuwe Tijd Complextype bewoning (inclusief verdediging) Onderzoeksmeldingsnr 5605527100 AMK-terrein n.v.t. Vondstmeldingsnr. n.v.t. Type onderzoek Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Datum begin veldonderzoek 4-6-2024 Datum eind veldonderzoek 4-6-2024 Opdrachtgever BJZ.nu Goedkeuring bevoegde overheid nog niet beoordeeld Bevoegde overheid Gemeente Tubbergen 1 kadastralekaart.com 2 www.imergis.nl/htm/opentopo800.htm 1.3 ADMINISTRATIEVE GEGEVENS Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 8 Adviseur namens bevoegde overheid E.

Kaptijn Beheer documentatie Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Overijssel E-depot voor de Nederlandse archeologie Archief Laagland archeologie BV Uitvoerder Laagland Archeologie BV Virulyweg 21F-G 7602 RG Almelo 06 51 95 35 53 Projectleider/opsteller onderzoek Erwin Brouwer erwin.brouwer@laaglandarcheologie.nl Tabel 1. Objectgegevens. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 9 Het oostelijke deel van plangebied is momenteel in gebruik als grasland. De rest van het plangebied is in gebruik als akker waarop maïs geteeld wordt.3 Het terrein bevat voor zover bekend geen kelders of andere ondergrondse kunstwerken en er zijn geen historisch waardevolle bouwwerken in het plangebied aanwezig.4 In dit stadium is de exacte invulling van de plannen nog niet bekend. De milieutechnische condities, huidige en eventuele nieuwe waterpeil en of en zo ja wie de toekomstige gebruiker(s) wordt/worden zijn in dit stadium evenmin bekend. Onderstaande afbeelding toont de huidige situatie. Afbeelding 2. Huidige situatie.

Bron: pdok.nl 3 Waargenomen tijdens verkennend booronderzoek 4 bron: gemeentelijke monumentenlijst 1.4 HUIDIGE SITUATIE EN TOEKOMSTIG GEBRUIK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 10 De ingrepen vinden plaats binnen het plangebied. De diepte van de geplande verstoring reikt vermoedelijk overwegend niet dieper dan ongeveer 100 cm –mv. Rioleringsbuizen kunnen dieper aangelegd worden. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. In het omgevingsplan is aangegeven dat archeologisch onderzoek is vereist bij ingrepen groter dan 100 m2, indien geen andere regeling is opgenomen in het tijdelijke deel van het omgevingsplan (de zogenaamde ‘bruidsschat’, waarin de oude bestemmingsplannen zijn opgenomen). Gemeenten hebben tot 2032 de tijd om die bestemmingsplannen om te zetten naar nieuwe onderdelen van het omgevingsplan. In de praktijk geldt dus nog het oude bestemmingsplan. Hierin is geregeld dat archeologisch onderzoek nodig is bij ingrepen met een oppervlakte groter dan 5000 m2 en een verstoringsdiepte van meer dan 0,4 m -mv. De omvang van de geplande verstoringen overschrijdt de vrijstellingsgrenzen zoals die in het vigerende Omgevingsplan zijn aangegeven. Het uitgevoerde onderzoek behoort tot de eerste fasen in het huidige archeologische onderzoeksproces (zie bijlage 1).

De initiatiefnemer beoogt met het hier uitgevoerde onderzoek te voldoen aan de gemeentelijke regelgeving omtrent archeologisch onderzoek. Het bureauonderzoek heeft tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen aan de hand van bestaande bronnen, en te bepalen of en zo ja welke delen van het plangebied in aanmerking komen voor vervolgonderzoek. Het verwachtingsmodel wordt getoetst en zo nodig aangevuld door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van de resultaten van dit onderzoek kan worden beoordeeld of en zo ja, welke vorm van vervolgonderzoek nodig is om de archeologische waarde van het gebied te kunnen vaststellen. 1.5 GEPLANDE VERSTORING 1.6 GEMEENTELIJK BELEID 1.7 ONDERZOEKSDOEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 11 HOOFDSTUK In dit hoofdstuk worden de relevante landschappelijke ontwikkeling en huidige bodemkundige situatie beschreven. Tevens wordt ingegaan op de bekende archeologische waarden in de omgeving van het plangebied en de historische situatie. Voor wat betreft de in de tekst genoemde archeologische perioden wordt verwezen naar bijlage 2. Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied. Dit landschap is gevormd tijdens de voorlaatste ijstijd (Saalien) en de laatste ijstijd (Weichselien).

Kenmerkend voor dit gebied is het dekzandlandschap, met dekzandvlakten, - welvingen en –ruggen. Beken doorsnijden dit landschap en her en der komen grotere en kleine stuwwallen voor. Gedurende het Saalien was dit deel van Nederland geheel met landijs bedekt dat een dikte van honderden meters kon bereiken. De stuwwallen ontstonden langs de flanken en het front van de voortkruiende, dikke ijsmassa. Ze bestaan uit oudere afzettingen van de voorloper van de Rijn (klei, zand, grind), die door de gletsjers zijn weggedrukt. De glaciale afzettingen afkomstig van de ijskap (glaciaal, inclusief subglaciaal (keileem/grondmorene), fluvioglaciaal (sandur, kame en esker; (kei)zand), en glaciale meersedimenten (klei met warven) die toen tot afzetting kwamen worden gerekend tot de Formatie van Drenthe. Tijdens de laatste fasen van het Weichselien werd het keileem afgedekt door dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Uit geraadpleegde paleogeografische kaarten (afbeelding 3) blijkt dat gedurende de laatste ijstijd (het Weichselien, 116.000 – 11.500 voor heden) het plangebied op oud dekzand ligt met een kleine stuwwal 860 m ten oosten van het plangebied. Tussen 1500 en 500 voor Chr. vindt veenvorming in de omgeving van het plangebied plaats. Het veen trekt zich tussen 800 en 1500 na Chr. weer terug.

Het plangebied zelf is gedurende het Holoceen voor zover nooit met veen bedekt geweest. 2 INVENTARISATIE 2.1 INLEIDING 2.2 LANDSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 12 Afbeelding 3. Paleogeografische ontwikkeling van 9000 voor Chr. – 1500 na Chr. (naar Vos e.a., 2020). De gemeentelijke archeologische verwachtingskaart bevat ook een gedetailleerde geomorfologische kaart. Deze kaart is nauwkeuriger dan de reguliere geomorfologische kaart. Daarom prevaleert deze kaart boven de landelijke geomorfologische kaart. Deze laatste is daarom hier niet gebruikt. Op de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart (Bijlage 4) ligt het plangebied grotendeels in een zone met dekzandwelvingen en vlakten. De noordwestelijke hoek van het plangebied ligt in een zone met beekdalen en overige laagten. Op het AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), zie Bijlage 3 is te zien dat het plangebied op een lichte verhoging ligt in het landschap die sterk omhoog loopt richting het oosten en omlaag loopt naar het zuidwesten. Op onderstaande detailopname van het AHN is te zien dat er meer dan een halve meter hoogteverschil zit tussen het laagste deel in het noordwesten van het plangebied en het hoogste deel ten zuidoosten van het plangebied.

De laagte komt overeen met de dekzandlaagten zoals die op de gemeentelijke archeologisch verwachtingskaart wordt weergegeven. De percelen direct ten noorden van het plangebied zijn duidelijk opgehoogd en geëgaliseerd (sportvelden). De omliggende bebouwing en infrastructuur is eveneens opgehoogd. oud dekzand veen glaciaal Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 13 Afbeelding 4. Detailopname van het plangebied op het AHN. Bodemkundig (Bijlage 5) ligt het gebied in een zone met veldpodzolgronden. Veldpodzolgronden zijn gevormd in relatief laaggelegen, tamelijk vochtige gronden, al is het bodemtype gedurende lange tijd voldoende ontwaterd geweest om bodemvorming mogelijk te maken. Het zijn ietwat zure gronden, die niet zeer geschikt waren voor vroege vormen van akkerbouwen. Vaak zijn veldpodzolgronden pas vrij laat (Late Middeleeuwen of Nieuwe Tijd) in ontginning genomen op een moment dat meer geschikte bodemtypen niet meer voorhanden waren. Een veldpodzolgrond behoort tot de hydro-zandgronden, waarbij de inspoeling beperkt is als gevolg van relatief hoge grondwaterstanden. De uit- en inspoelingslagen zijn bij deze gronden over het algemeen slecht ontwikkeld.

Bijlage 6 toont de locaties van de bekende archeologische waarden en de uitgevoerde archeologische onderzoeken in de omgeving van het plangebied. In het onderzoeksgebied zijn diverse waarnemingen bekend: Zaakidentificatie 3188869100 betreft vondsten die zijn aangetroffen tijdens archeologisch booronderzoek (zie paragraaf 2.3.3). Deze vondsten bestaan uit fragmenten (onbewerkt) vuursteen, aardewerk en dierlijk bot. De vuursteenresten zijn niet bewerkt en afkomstig uit een plaggendek of geroerde grond; aardewerkfragmenten zijn aangetroffen in vier boringen en aan het maaiveld. Het betreft grijs- en roodbakkend aardewerk en geglazuurd aardewerk vanaf 1250 na Chr. en/of het begin van de Nieuwe Tijd (1500 – 1650 na Chr.). 2.3 ARCHEOLOGIE 2.3.1 BEKENDE ARCHEOLOGISCHE WAARDEN Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 14 In twee boringen zijn fragmentjes van (verbrand) dierlijk bot gezien. De vondstmelding bevindt zich op 140 m ten noordoosten van het plangebied. Op de gemeentelijke verwachtingskaart (bijlage 4) ligt het plangebied in een zone met een overwegend middelhoge verwachting. In het noordwestelijke deel van het plangebied geldt een lage verwachting. In de omgeving van het plangebied hebben eerder archeologische onderzoeken plaatsgevonden.

De onderzochte locaties zijn afgebeeld in Bijlage 6. Zaakidentificatie 2256339100 betreft een booronderzoek uitgevoerd door Oranjewoud BV in 2009.5 Het onderzoeksgebied bevindt zich op 250 m ten noordoosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek worden archeologische resten verwacht van het Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen. Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt archeologisch vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht. Zaakidentificatie 2012211100 betreft een booronderzoek uitgevoerd door RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2001.6 Het onderzoeksgebied bevindt zich tegen de oostzijde van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek wordt de kans op archeologische resten relatief hoog geacht. Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat in delen van het onderzochte plangebied plaggendekken van 50 – 110 cm dik aanwezig zijn. Dit betreft kampontginningen, aangelegd op twee dekzandruggen. Op het hoogste punt van de dekzandrug is het plaggendek het dikst. Naar de lagere delen wordt het dek dunner. Langs de randen is vaak sprake van een veldpodzolbodem waarop een dun (< 50 cm) cultuurdek is opgebracht.

Buiten de zones met plaggendek is sprake van een bouwvoor van 20-40 cm dik, die op een zwak ontwikkelde veldpodzol ligt. De top van de bodem (onder het plaggendek of bouwvoor) bestaat uit een veldpodzolbodem waarin meestal nog een BC- of een C-horizont aanwezig is. De bovenliggende horizonten zijn opgenomen in bouwvoor of plaggendek, maar vaak nog wel herkenbaar. De archeologische indicatoren die zijn gevonden tijdens dit onderzoek zijn behandeld in paragraaf 2.3.1. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek worden geen relevante archeologische resten verwacht en wordt geadviseerd om het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie. Zaakidentificatie 5087338100 betreft een booronderzoek uitgevoerd door Laagland Archeologie BV in 2021.7 Het onderzoeksgebied bevindt zich op 180 m ten oosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt een hoge verwachting voor archeologische resten uit de Nieuwe Tijd. Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat de bodem tot in de C-horizont is verstoord. Er zijn geen archeologische indicatoren of resten van een plaggendek aangetroffen. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt archeologisch vervolgonderzoek niet noodzakelijk geacht.

5 Teekens en Spoelstra 2009 (1) 6 Scholte Lubberink 2001 7 Brouwer 2021 2.3.2 GEMEENTELIJKE VERWACHTINGSKAART 2.3.3 EERDER ARCHEOLOGISCH ONDERZOEK Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 15 Op de Hottingerkaart (zie onderstaande afbeelding) ligt het plangebied nog in onontgonnen woeste gronden. Ten oosten van het plangebied liggen meerdere erven en ontgonnen akkers. Afbeelding 5. Uitsnede op de Hottingerkaart van 1787. De locatie van het plangebied is (bij benadering) rood omcirkeld. Op de eerste kadastrale kaart (circa 1832)8 is het plangebied en haar omgeving nog steeds onbebouwd (zie onderstaande afbeelding). Het terrein is op de OAT (Oorspronkelijke Aanwijzende Tafel) aangeduid als heide. Door de zuidelijke helft en het meest noordoostelijke deel van het plangebied lopen wel wegen. Op de detailopname van de AHN (zie afbeelding 4) zijn geen karrensporen herkend in het plangebied. Verder is tegen de noordoostzijde van het plangebied een erf verschenen. 8 bron: hisgis.nl 2.4 HISTORIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 16 Afbeelding 6. Uitsnede uit de eerste kadastrale kaart, circa 1832. De locatie van het plangebied is blauw omlijnd.

Beige: bouwland, bruin: hakhout, lichtgroen: weideland, donkergroen: bos/opgaand hout, rood met grijs: bebouwing met erf. Bron: hisgis.nl. Op de topografische kaart van 1901 (zie Afbeelding 7) worden grote delen van het plangebied voor het eerst in cultuur genomen. Rond 1935 is het plangebied volledig in gebruik als weiland (Afbeelding 8). Het terrein ten noorden van het plangebied wordt vanaf 1975 aangeduid als sportterrein. Vanaf 1995 wordt een groot deel van het plangebied in gebruik genomen als bouwland (Afbeelding 9 en Afbeelding 10).

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 17 Afbeelding 7. Uitsnede uit de topografische kaart van 1901. Bron: Topotijdreis.nl Afbeelding 8. Uitsnede uit de topografische kaart van 1935. Bron: Topotijdreis.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 18 Afbeelding 9. Uitsnede uit de topografische kaart van 1976. Bron: Topotijdreis.nl Afbeelding 10. Uitsnede uit de topografische kaart van 1995. Bron: Topotijdreis.nl

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 19 HOOFDSTUK Op basis van de inventarisatie kan het volgende geconcludeerd worden. Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders Zandgebied. Op de paleogeografische kaarten is te zien dat het plangebied op oud dekzand ligt en dat op 820 m ten zuidoosten van het gebied een grondmorene ligt. Verder is te zien dat in het plangebied geen veenvorming heeft plaatsgevonden. Op de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart ligt het overgrote deel van het plangebied in een zone met dekzandwelvingen en vlakten. Het noordwestelijke deel van het plangebied ligt in een beekdal en overige laagten. Op het AHN is te zien dat het plangebied op een overgang ligt van een hoger gelegen landschap in het oosten naar een lager gelegen landschap in het zuidwesten. Het noordoostelijke deel van het plangebied ligt verder bijna een halve meter lager dan de rest van het plangebied. Op de bodemkaart is weergegeven dat het plangebied op veldpodzolgronden ligt. In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd bekend. Resten uit deze periode kunnen ook in het plangebied worden verwacht. Op de Hottingerkaart ligt het plangebied nog in onontgonnen woeste gronden.

Ten oosten van het plangebied liggen meerdere erven en ontgonnen akkers. In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als heide. Het plangebied is aldoor onbebouwd geweest. Vanaf 1900 wordt het in gebruik genomen als weiland en vanaf 1995 wordt een deel in gebruik genomen als bouwland. Op basis van geomorfologische kenmerken geldt een middelhoge verwachting voor de periode Paleolithicum – Vroeg Neolithicum. Het plangebied ligt op dekzandwelvingen en vlakten en in de noordwestelijke hoek van het plangebied ligt een beekdal of andere laagte. Hoewel rondom het plangebied meerdere hoogten liggen die geschikter zijn voor steentijdbewoning kunnen indirecte steentijdsporen, van bijvoorbeeld jacht, niet worden uitgesloten. Voor de periode Laat Neolithicum – Vroege Middeleeuwen en Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd geld een lage verwachting. Het plangebied ligt in een zone met veldpodzolgronden. Dit zijn overwegend natte zure gronden die weinig geschikt zijn voor landbouw. In historische tijden is het plangebied aangegeven als heide en ligt ten westen van eerder ontgonnen bouwlanden. Pas in 1900 wordt in historische tijden het plangebied als weiland ontgonnen en is verder nooit bebouwd.

3 CONCLUSIE EN VERWACHTINGSMODEL 3.1 CONCLUSIE 3.2 VERWACHTINGSMODEL Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 20 Eventuele nederzettingen uit de steentijd hebben een omvang van 50 – 200 m2 (kleine variant) of 200 – 1000 m2 (middelgrote variant). Nederzettingen uit de periode Bronstijd – middeleeuwen hebben meestal een omvang tussen 500 – 2000 m2 (huisplaats) of meer dan 8000 m2 (dorp).9 Deze resten liggen in de top van de natuurlijke ondergrond, mogelijk dicht onder het maaiveld onder een bouwvoor of eventuele ophogingslaag. De natuurlijke bodem wordt hier gevormd door dekzand waarin zich een podzol heeft ontwikkeld. Eventuele resten bestaan uit vuursteenstrooiingen (voornamelijk Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum, in mindere mate Bronstijd en IJzertijd). Daarnaast kan (gefragmenteerd) aardewerk worden verwacht, evenals houtskool, verbrande huttenleem en natuursteen. Vanaf ongeveer de 17e eeuw is ook baksteen te verwachten (rurale gebieden; in bewoningskernen al eerder). Deze vondstcategorieën bevinden zich aan of in het pleistocene zand, direct onder een bouwvoor. Daarnaast kunnen grondsporen worden verwacht. Het gaat daarbij overwegend om paalkuilen, greppels en afvalkuilen en dergelijke.

Deze bevinden zich in de top van de pleistocene ondergrond en kunnen zich tot op grote diepte uitstrekken. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek worden archeologische resten verwacht. De geplande bodemingrepen zullen deze resten zeer waarschijnlijk aantasten. We adviseren daarom vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek. Hierbij worden verspreid over de toegankelijke delen van het plangebied in circa zesendertig grondboringen gezet. De boringen hebben tot doel het archeologische verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Met dit booronderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht. Aangezien de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied niet precies bekend is, vormt een verkennend booronderzoek de aangewezen onderzoeksmethode. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kunnen kansrijke delen worden geselecteerd voor eventueel vervolgonderzoek, terwijl delen met geen of weinig kansrijke delen van vervolgonderzoek kunnen worden uitgesloten. 9 bron: Tol e.a., 2006. 3.3 ADVIES Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 21 HOOFDSTUK Het veldonderzoek heeft tot doel om meer inzicht te verkrijgen in de fysische situatie in het plangebied.

Het dient de in het plangebied aanwezige bodems, de mate van verstoring en de aanwezigheid van potentiële archeologische niveaus in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan er voor het plangebied een gespecificeerd verwachtingsmodel worden opgesteld dat gedetailleerder en nauwkeuriger is dan een verwachtingsmodel dat louter gebaseerd is op bronnen en globalere bodem- en geomorfologische kaarten. Het hele plangebied was toegankelijk voor archeologisch booronderzoek. Voor aanvang van het veldonderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) opgesteld10 en gedeponeerd in Archis3. Het veldonderzoek bestond uit het zetten van zesendertig verkennende boringen. Verkennend booronderzoek is een snelle en kostenefficiënte onderzoeksmethode om de archeologische potentie van een plangebied in kaart te brengen. Aangezien de specifieke bodemopbouw in het plangebied niet bekend is, is verkennend onderzoek in dit stadium de meest geschikte onderzoeksmethode. De boringen zijn uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boorkernen zijn visueel geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. De boringen zijn gemeten met GPS met een nauwkeurigheid van 3 m. Het bodemprofiel is beschreven volgens de norm NEN 5104 en ASB. De NAP-maaiveldhoogtes van de boringen zijn bepaald aan de hand van het AHN. De profielbeschrijvingen zijn opgenomen in Bijlage 8.

De boorpuntenkaart met de posities van de boringen is opgenomen in bijlage 7. Het typerende bodemprofiel bestaat uit een verstoord pakket met een gemiddelde dikte van 33 cm. Deze ligt meestal scherp begrensd op een C-horizont (dekzand). De minimale verstoringsdikte is 20 cm (boring 4, 6, 9, 11, 19, 24 en 32); de maximale verstoringsdikte is 85 cm (boring 3). De samenstelling van het verstoorde pakket varieert. In het algemeen gaat het om zeer matig fijn, zwak siltig zand. Dit zand is iets humeus en heeft een overwegend donker bruingrijze kleur. Hieronder zit in enkele boringen nog een verstoorde C – horizont met brokken bouwvoor ertussendoor. In boring 5 en 7 is mogelijk een verstoorde B-horizont 10 E. Brouwer, 2024 4 VELDONDERZOEK 4.1 BESCHRIJVING ONDERZOEKSMETHODIEK 4.2 RESULTATEN: LITHOLOGIE, LITHOGENESE EN BODEMONTWIKKELING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 22 aanwezig. Door dit pakket lopen wel meerdere brokken bouwvoor en C-horizont. Het wordt daarom niet als archeologisch relevant beschouwd. Op onderstaande afbeelding is een interpolatie van de dikte van het verstoorde pakket in het plangebied weergegeven. Afbeelding 11. Interpolatie van de dikte van het verstoorde pakket in centimeters De C-horizont ligt gemiddeld op een diepte van circa 0.3 m -mv (14,49 m -NAP).

Het hoogste punt is aangetroffen in boring 36 (14,87 m +NAP); het laagste punt in boring 25 (13,99 m +NAP). De C-horizont bestaat overwegend uit zwak siltig, matig fijn zand. Dit zand is donkergeel/geel van kleur en is licht grindig, wat erop wijst dat enige verspoeling heeft plaatsgevonden. Op onderstaande afbeelding is een interpolatie weergegeven van de top van het intacte dekzand binnen het plangebied. Op de interpolatie is goed te zien dat de top van het dekzand naar het oosten toe iets omhoog loopt. Dit komt overeen met de hoogteverschillen die op de AHN weergegeven zijn (zie ook afbeelding 4)

Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 23 Afbeelding 12. Interpolatie van de top van het intacte dekzand in m +NAP. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Opsporing hiervan vergt meer intensieve vormen van archeologisch veldonderzoek en was niet het doel van het hier uitgevoerde verkennende booronderzoek (zie paragraaf 1.7). 4.3 RESULTATEN: ARCHEOLOGIE Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 24 HOOFDSTUK Er is sprake van een verstoord pakket met een gemiddelde dikte van 33 cm. Deze sluit vrijwel overal scherp aan op de C-horizont (dekzand). Er is geen intacte bodemvorming waargenomen in het plangebied. Waarschijnlijk is de top van het dekzand opgenomen in de bouwvoor. Ook zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. De kans dat (nog) archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn wordt daarom laag geacht. 5 CONCLUSIE EN VERWACHTING Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 25 HOOFDSTUK Op basis van het uitgevoerde booronderzoek is de kans klein dat het plangebied archeologische sporen bevat. Om deze reden adviseren we geen vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied vrij te geven.

De implementatie van dit advies is in handen van de gemeente Tubbergen, hierin vertegenwoordigd door de archeologisch adviseur van de gemeente, mevr. Dr. E. Kaptijn. Mochten bij graafwerkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan geldt conform de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (033 421 74 56) of via de website: www.cultureelerfgoed.nl/contact. 6 SELECTIEADVIES Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 26 literatuur Berendsen, H.J.A., 2005 (1997). Landschappelijk Nederland. De fysisch geografische regio’s. Assen. Berendsen, H.J.A., 2008. De vorming van het land. Assen. Brouwer, E., 2021. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg 8-12 te Geesteren, gemeente Tubbergen (OV). Almelo. Brouwer, E. , 2024. Plan van Aanpak ivo-verkennend Plangebied Vriezenveenseweg, Geesteren, Tubbergen. Almelo. Borsboom, A.J. en J.W.H.P. Verhagen, 2012. KNA Leidraad Inventariserend Veldonderzoek. Deel: Proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gouda. Bosch, J.H.A.,2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Op basis van de Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 5.2. Deltares-rapport 2008-U- R0881/A. Mulder, E.F.J. de., 2003. De ondergrond van Nederland. Groningen.

Nederlands Normalisatie-instituut, 1989. Nederlandse Norm NEN 5104, Classificatie van onverharde grondmonsters, Nederlands Normalisatie-instituut Delft. Scholte Lubberink, H.B.G., 2001, Plangebied Peuverhoek te Geesteren, gemeente Tubbergen; een inventariserend archeologisch onderzoek. Amsterdam. Teekens, P. en Spoelstra, A., 2009 (1). Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek ten behoeve van de herontwikkeling van een locatie aan de Vermolenweg te Geesteren, gemeente Tubbergen (Ov.). Heerenveen. Teekens, P. en Spoelstra, A., 2009 (2). Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek t.b.v. deherontwikkeling van een locatie aan de Steenbrei te Vasse, gemeente Tubbergen (Ov.). Heerenveen. Tol, A.J., J.W.H.P. Verhagen en M. Verbruggen, 2012. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek v2. SIKB Archeologische databases/internetbronnen ArchisIII www.boorstaten.nl www.topotijdreis.nl www.hisgis.nl www.grondwatertools.nl www.kadastralekaart.com Gebruikte kaarten Historische kaarten vanaf 1890 tot en met 2015. Bron: www.topotijdreis.nl. Geraadpleegd op 13-5-2024 Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2), nauwkeurigheid Z-waarde <= 5 cm. Bron: www.ahn.nl. Geraadpleegd op 13-5-2024 Kaart waarnemingen, AMK-terreinen en onderzoeksmeldingen. Bron: www.zoeken.cultureelerfgoed.nl.

Geraadpleegd op 13-5-2024 Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Vriezenveenseweg te Geesteren, gemeente Tubbergen, Overijssel 27 Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 13-5- 2024 gemeentelijke archeologische verwachtingskaart. Bron: gemeente Tubbergen. Geraadpleegd op 13-5-2024 kadastrale minuut 1832. Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl. Geraadpleegd op 13-5- 2024 Topografische kaart, schaal 1:10.000. Bron: www.pdok.nl. Geraadpleegd op 13-5-2024 BIJLAGE 1AMZ-CYCLUS

BIJLAGE 2 ARCHEOLOGISCHE PERIODEN

BIJLAGE 3 ACTUEEL HOOGTEBESTAND NEDERLAND AHNkaart

BIJLAGE 4 GEMEENTELIJKE ARCHEOLOGISCHE VERWACHTINGSKAART gwk

BIJLAGE 5 BODEMKAART dem Hn21 veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Hn23 veldpodzolgronden; lemig fijn zand pZn23 gooreerdgronden; lemig fijn zand zEZ23 hoge zwarte enkeerdgronden; lemig fijn zand BIJLAGE 6 WAARNEMINGEN, AMK- TERREINEN EN ONDERZOEKSMELDINGEN archis

BIJLAGE 7 BOORPUNTENKAART VELDONDERZOEK

Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren BIJLAGE 8 BOORSTATEN 25 Boring 1 RD-coördinaten: 246183/493403 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ bruin, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 30 Boring 2 RD-coördinaten: 246130/493397 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, C-horizont, dekzand 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 30 Boring 3 RD-coördinaten: 246075/493391 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 0,75 14,15 1 13,9 zand, matig fijn, zwak siltig, donkerbruin/ grijs, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, bouwvoor 85 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel/ bruin/ grijs, C-horizont, gevlekt/ verstoord 105 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand 20 Boring 4 RD-coördinaten: 246025/493386 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,98 0,25 14,73

0,5 14,48 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, matig grindig, donkergeel/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand, matig gesorteerd60 zand, matig fijn, zwak siltig, matig grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand, matig gesorteerd Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 30 Boring 5 RD-coördinaten: 245976/493382 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,91 0,25 14,66 0,5 14,41 0,75 14,16 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ bruin/ geel, matig baksteenhoudend, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, hard 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ geel/ bruin, B-horizont, gevlekt/ verstoord 60 zand, matig fijn, zwak siltig, donkergeel/ geel, C-horizont, gevlekt/ verstoord, brokken bho 80 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 20 Boring 6 RD-coördinaten: 245997/493407 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,84 0,25 14,59 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 30 zand, matig fijn, zwak siltig, geel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand 45 zand, matig fijn, zwak siltig,

lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand 20 Boring 7 RD-coördinaten: 246049/493410 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,83 0,25 14,58 0,5 14,33 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, bruin/ grijs/ bruin, onscherpe ondergrens, B-horizont, gevlekt/ verstoord 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 8 RD-coördinaten: 246102/493417 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,8 0,25 14,55 0,5 14,3 0,75 14,05 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, bruin/ grijs/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel/ bruin/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord 75 zand, matig fijn, zwak siltig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 20 Boring 9 RD-coördinaten: 246156/493421 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,85 0,25 14,6 0,5 14,35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, zwak grindig, donkergrijs/ bruin, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, bouwvoor30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel, C-horizont, dekzand 50 zand, matig

fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 10 RD-coördinaten: 246179/493443 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,82 0,25 14,57 0,5 14,32 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ bruin/ grijs, ondergrens diffuus, BC-horizont, dekzand 40 zand, matig fijn, zwak siltig, matig grindig, geel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand, matig gesorteerd 55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel, C-horizont, dekzand 20 Boring 11 RD-coördinaten: 246129/493440 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,87 0,25 14,62 0,5 14,37 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, ondergrens diffuus 55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 12 RD-coördinaten: 246075/493435 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,83 0,25 14,58 0,5 14,33 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, zwak doorworteld, scherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, bruin/ geel/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND

ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 15 Boring 13 RD-coördinaten: 246022/493433 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,76 0,25 14,51 0,5 14,26 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, donkergrijs/ bruin, scherpe ondergrens, bouwvoor, brokken cho 30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel/ grijs, onscherpe ondergrens, C-horizont, gevlekt/ verstoord 55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 30 Boring 14 RD-coördinaten: 245975/493429 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,67 0,25 14,42 0,5 14,17 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 15 RD-coördinaten: 245995/493459 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,48 0,25 14,23 0,5 13,98 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor 45 zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ grijs/ bruin, veenbrokken, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 35 Boring 16 RD-coördinaten: 246044/493459 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,58 0,25 14,33 0,5 14,08 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, onscherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak

siltig, bruin/ grijs/ geel, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 65 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 30 Boring 17 RD-coördinaten: 246100/493459 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,78 0,25 14,53 0,5 14,28 0,75 14,03 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor 50 zand, matig fijn, zwak siltig, geel/ bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 75 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel, C-horizont, dekzand 25 Boring 18 RD-coördinaten: 246152/493462 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,84 0,25 14,59 0,5 14,34 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel/ bruin/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 20 Boring 19 RD-coördinaten: 246172/493483 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,85 0,25 14,6 0,5 14,35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig,

geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 20 RD-coördinaten: 246124/493483 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgrijs/ bruin/ geel, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 25 Boring 21 RD-coördinaten: 246069/493485 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,56 0,25 14,31 0,5 14,06 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 30 Boring 22 RD-coördinaten: 246020/493486 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,48 0,25 14,23 0,5 13,98 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig,

donkergeel/ geel, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 23 RD-coördinaten: 245976/493484 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,47 0,25 14,22 0,5 13,97 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 35 zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, humeuze brokken 40 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, zwart, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, C-horizont, dekzand 20 Boring 24 RD-coördinaten: 245996/493510 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,46 0,25 14,21 0,5 13,96 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 35 Boring 25 RD-coördinaten: 246044/493512 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,39 0,25 14,14 0,5 13,89 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, bouwvoor 40 zand, matig fijn, zwak siltig, sterk humeus, zwart, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig,

donkergeel/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 25 Boring 26 RD-coördinaten: 246091/493509 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,56 0,25 14,31 0,5 14,06 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel, zwak roesthoudend, C-horizont, dekzand 30 Boring 27 RD-coördinaten: 246141/493507 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,84 0,25 14,59 0,5 14,34 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 40 Boring 28 RD-coördinaten: 246189/493508 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,93 0,25 14,68 0,5 14,43 0,75 14,18 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, bouwvoor 50 zand, matig fijn, zwak siltig, grijs/ geel/ bruin, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 80 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 10

Boring 29 RD-coördinaten: 246230/493509 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin, matig doorworteld, onscherpe ondergrens, graszode 30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkergrijs/ bruin/ geel, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, brokken cho60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 5 Boring 30 RD-coördinaten: 246242/493545 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, donkergrijs/ bruin, matig doorworteld, onscherpe ondergrens, graszode25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 5 Boring 31 RD-coördinaten: 246223/493583 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,89 0,25 14,64 0,5 14,39 zand, matig fijn, zwak siltig, bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, graszode 25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 30 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel, C-horizont, dekzand 55 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 5 Boring 32 RD-coördinaten: 246282/493581 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,9 0,25 14,65 0,5 14,4 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/

grijs, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, graszode 20 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 35 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren 5 Boring 33 RD-coördinaten: 246291/493542 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 14,95 0,25 14,7 0,5 14,45 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ grijs, onscherpe ondergrens, graszode 25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, bruin/ geel/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord, brokken cho 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, ondergrens diffuus, C-horizont, dekzand 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel, C-horizont, dekzand 5 Boring 34 RD-coördinaten: 246277/493498 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 15,09 0,25 14,84 0,5 14,59 zand, matig fijn, zwak siltig, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, graszode 25 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 40 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 60 zand, matig fijn,

zwak siltig, zwak grindig, lichtgeel/ geel, C-horizont, dekzand 5 Boring 35 RD-coördinaten: 246271/493461 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 15,18 0,25 14,93 0,5 14,68 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, graszode 20 zand, matig fijn, zwak siltig, slecht gesorteerd, zwak humeus, zwak grindig, donkerbruin/ grijs, scherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 40 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, lichtgrijs/ beige, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 60 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, onscherpe ondergrens, C-horizont, dekzand 70 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, geel, C-horizont, dekzand 5 Boring 36 RD-coördinaten: 246272/493422 -mv (m) NAP(m) lithologie kleurbeeld0 15,12 0,25 14,87 0,5 14,62 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, zwak doorworteld, onscherpe ondergrens, graszode25 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak humeus, donkerbruin/ grijs, onscherpe ondergrens, gevlekt/ verstoord 50 zand, matig fijn, zwak siltig, zwak grindig, donkergeel/ geel, C-horizont, dekzand Projectnummer Locatie-adres LAAGLAND ARCHEOLOGIE EB-GEVR241 Vriezenveenseweg Boormeester Plaats Erwin Brouwer Geesteren

BIJLAGE 9 VERKLARENDE WOORDENLIJST AMK-terreinen - De AMK (Archeologische Monumentenkaart) is een bestand van alle bekende, behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland. Op de kaart staan terreinen van archeologische, hoge archeologische en zeer hoge archeologische waarde (al dan niet wettelijk beschermd) aangegeven. De AMK wordt niet meer geactualiseerd. Es – een es (enk, eng) is een areaal bouwland dat door meerdere grondgebruikers wordt gebruikt. Een es is ruimtelijk begrensd en als zodanig herkenbaar, maar de individuele percelen zijn niet gescheiden door duidelijk herkenbare grenzen. Met een esker wordt een heuvel aangeduid die is ontstaan door smeltwater onder een gletsjer. Een esker, ook aangeduid als smeltwaterrug, is gevormd tijdens het Saalien aan de rand van het landijs. De heuvel bestaat uit glaciofluviaal sediment, hoofdzakelijk grove zanden en grind met kleine keien Formatie van Boxtel – de Boxtel-afzettingen bestaan overwegend uit zand en in wat mindere mate uit leem. Deze afzettingen zijn vooral onder koude, periglaciale omstandigheden gevormd. Het betreft onder andere afzettingen die door de wind zijn afgezet (eolische afzettingen), niet-eolische afzettingen zoals löss, kleinschalige fluviatiele afzettingen, hellingafzettingen, en lacustriene afzettingen.

Formatie van Drenthe – de sedimenten van de Drentheformatie bestaan overwegend uit matig fijn tot uiterst grof grindhoudend zand, klei en leem. Deze sedimenten zijn gevormd door of nabij het landijs tijdens het Saalien. Het afzettingsmilieu was glaciaal, inclusief subglaciaal (keileem/grondmorene; diamict), fluvioglaciaal (sandur, kame en esker; (kei)zand), en glaciolacustrien (klei met warven). Glaciolacustriene afzettingen – deze afzettingen zijn gevormd in een glaciaal. Het zijn zeer fijngelaagde kleiafzettingen, waarbij de fijne gelaagdheid is ontstaan door de toenmalige grote verschillen in temperatuur en organische activiteit tussen zomer en winter. Bodemhorizont – een bodemhorizont is een laag of zone die wordt gevormd door bodemvorming. Een bodemhorizont onderscheidt zich van andere lagen door kleur, textuur, structuur en abiotische factoren. De aan- of afwezigheid van bodemhorizonten in podzolgronden geeft belangrijke informatie in hoeverre het vroegere loop-/woonniveau nog intact is en in welke mate daarmee archeologische resten zijn te verwachten. De A-horizont ligt meestal aan of vlak onder het maaiveld en is vaak humeus. Vaak vormt de bouwvoor de A-horizont. De E-horizont ligt meestal onder de A-horizont. De E-horizont is ontstaan onder invloed van (regen)water, waardoor klei, humus en/of aluminium omlaag zijn getransporteerd.

De E-horizont is vaak lichtgrijs van kleur (‘loodzand’). De B-horizont ligt onder de E-horizont. Dit is een inspoelingslaag. De B-horizont is meestal bruin of donkerbruin gekleurd. De BC-horizont kan onder de B-horizont voorkomen. Dit is een overgangslaag van B- naar C-horizont. De kleur is meestal donkergeel, bruingeel of geelbruin De C-horizont is de minerale horizont van ongeconsolideerd materiaal. Het is het moedermateriaal waarin de bovenliggende horizonten zijn gevormd. Laagpakket van Wierden - (Boxtelformatie). Tot dit laagpakket worden de dekzanden gerekend. Dekzand is gedurende het laat-Weichselien – vroeg-Holoceen gevormd onder invloed van de wind Loodzand - In een plaggendek wordt regelmatig loodzand aangetroffen: bij het winnen van plaggen werd eerst de natuurlijke toplaag afgestoken. In deze toplaag was een E- horizont (uitspoelingslaag) aanwezig met een kenmerkende grijze kleur. Loodzand wordt meestal aangetroffen in de onderzijde van het plaggendek. Middeleeuwen - De Middeleeuwen duurden van 450 – 1500 na Chr. Over de periode vlak na het definitieve vertrek van de Romeinen uit Nederland is weinig bekend. Tot op heden zijn relatief weinig vindplaatsen uit deze periode aangetroffen. Er zijn sterke vermoedens dat resten uit deze periode voor een belangrijk deel onder de huidige oude stads- en dorpskernen en oude akkercomplexen liggen.

Vanaf ongeveer de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is sprake van een min of meer centraal gezag. De maatschappij raakt gefeodaliseerd. In deze periode werd een begin gemaakt met de ontginning van veen, heide en bos. Moedermateriaal – ook wel het uitgangsmateriaal genoemd, is het materiaal waaruit de bodem is gevormd, het verse sediment vóór de verandering door de bodem vorming. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) – De RCE is een onderdeel van het ministerie van OCW. Het voert wet- en regelgeving uit, ontwikkelt kennis en geeft advies over rijksmonumenten, landschap & omgeving, archeologie en roerend erfgoed. Saalien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 236 – 126 duizend jaar geleden. Het Saalien was de voorlaatste ijstijd (voorlaatste glaciaal). Gedurende deze periode kwam het landijs tot in Midden-Nederland. Stuwwallen - de stuwwallen zijn in de loop van de voorlaatste ijstijd (Saalien, 238 – 126 duizend jaar geleden) gevormd. Gedurende deze ijstijd waren grote delen van Nederland bedekt met landijs. Het gewicht van het ijspakket, dat vele honderden meters dik kon zijn, perste oudere afzettingen onder het ijs weg. Aan de voor- en zijkanten van gletsjertongen ontstonden hierdoor opgestuwde heuvels.

De stuwwal kenmerkt zich door een patroon van min of meer evenwijdig lopende dagzomen, die soms door een overschuivingsvlak worden gescheiden. Weichselien – een geologische periode in het Pleistoceen die duurde van 116 – 11,7 duizend jaar geleden. Het Weichselien is de laatste ijstijd (glaciaal) die we in Nederland gehad hebben. Het landijs bereikte de Nederlandse grenzen niet, maar wel was de bodem van grote delen permanent bevroren (permafrost).