Bijlage Woonvisie Tubbergen_2021+.pdf

prestatieafspraken

maken

om

de

mogelijkheden

voor

het

levensloopgeschikter maken van bestaande huurwoningen nader te concretiseren.

4.4 Acties en afspraken Verduurzaming van de bestaande woningvoorraad 28. We zetten actiever in op het informeren en bewust maken van onze inwoners om hun woning te verduurzamen. Hiervoor continueren we onze inzet op het Energieloket, HuisScan, wooncoaches. 29. We ondersteunen en faciliteren lokale energiecoöperaties (zoals Essenkracht) zodat zij meer bewoners weten te bereiken met hun acties.

1774.111 | Woonvisie 2021+

25

5 Wonen met zorg

1774.111 | Woonvisie 2021+

26

Prognose ontwikkeling aantal zorgvragers (per doelgroep) in Gemeente Tubbergen Figuur 7: Gemeente Tubbergen. Ontwikkeling aantal ouderen met een middelzware tot zware zorgvraag (2019-2030)

450

5 Wonen met zorg

400 350

Mensen met een zorgvraag blijven steeds langer zelfstandig wonen. Dat geldt niet alleen voor ouderen (in absolute zin de grootste groep zorgvragers), maar ook voor mensen met een verstandelijke beperking en mensen met psychiatrische problematiek. Dit

300 250 200

betekent dat onze woningvoorraad hierop moet worden aangepast. Er blijft ook een

150

groep mensen met een zware zorgvraag bestaan. Voor hen blijft er ook in de toekomst

100

behoefte aan verpleeghuiscapaciteit of een beschermd wonen-voorziening. Daarmee

50

staat Nederland (en dus ook de Gemeente Tubbergen) voor een grote woonzorgopgave

0 Middelzware zorgvraag

voor de komende jaren. De Landelijke Taskforce Wonen en Zorg heeft daarom als doel gesteld dat alle

Zware zorgvraag (PG)

2019

2025

Zware zorgvraag (SOM)

2030

gemeenten in 2021 de behoefte aan wonen met zorg hebben geïnventariseerd en op basis daarvan een Woonzorgvisie hebben opgesteld. Met de Provinciale Monitor

Bron: Monitor Gezond Wonen, Provincie Overijssel (2020)

Gezond Wonen en de visie op wonen en zorg in dit hoofdstuk, geven we voor een groot deel invulling aan de doelstelling van de Taskforce. Daarnaast hebben we acties en afspraken opgenomen om ontbrekende onderdelen in de vraag-aanbodanalyse en visie nader uit te werken.

Figuur 8: Gemeente Tubbergen. Ontwikkeling vraag en aanbod naar zelfstandige woonruimte voor mensen met verstandelijke beperking (2019-2030).

140

Eerder in deze woonvisie is de woningbehoefte van de mensen met een lichte zorgvraag

120

ter sprake gekomen. Voor hen volstaat vaak een levensloopgeschikte woning. In dit

100

hoofdstuk komt de woningbehoefte van mensen met een (middel)zware zorgvraag ter sprake.

80 60

5.1 Ouderen met een zorgvraag Zelfstandig wonen voor ouderen met middelzware zorgvraag Voor veel oudere huishoudens in de gemeente Tubbergen volstaat een zelfstandige woning, mogelijk met enkele fysieke aanpassingen. Zij hebben geen of slechts lichte

40 20 0 2019

2025 Vraag

2030

Aanbod

gezondheidsklachten, waardoor aanvullende zorg of ondersteuning (nog) niet aan de Bron: Monitor Gezond Wonen, Provincie Overijssel (2020)

1774.111 | Woonvisie 2021+

27

orde is. Maar er is ook een groep ouderen met een zwaardere zorgvraag die nog steeds

bijvoorbeeld als er een ontmoetingsfunctie aan wordt gekoppeld. In de toekomst willen

zelfstandig

we ruimte bieden aan nieuwe kleinschalige woonzorginitiatieven in de kleine kernen,

wonen.

Het

zijn

ouderen

met

somatische

en/of

beginnende

psychogeriatrische klachten (dementie). Uit onderzoek van de Provincie Overijssel

als deze tegemoetkomen aan de lokale woonzorgbehoefte.

kwam naar voren dat deze doelgroep de komende tien jaar toeneemt met ongeveer 110

We streven naar een woningvoorraad en woonomgeving die ingesteld is op een

huishoudens in de gemeente Tubbergen. Een deel van hen zal niet willen verhuizen en

inclusieve samenleving, waarin mensen met en zonder zorgvraag volledig kunnen

blijft (ook met gezondheidsklachten) in de huidige (reguliere) woning wonen. Maar een

participeren. Daarvoor dienen voldoende geschikte woonvormen in onze gemeente te

deel van hen zal overwegen om te verhuizen naar een levensloopgeschikte woning met

zijn om de lokale zorgvraag (zorgvragers afkomstig uit de gemeente Tubbergen) van een

professionele zorg nabij, als dit woningaanbod voorhanden is. Hoe beter nieuwe

passende woonruimte te voorzien. Tegelijkertijd willen we met betrokken zorgpartijen

wooninitiatieven aansluiten op de woonwensen en zorgbehoefte van deze doelgroep,

de wijkverpleging gerichter inzetten, zodat een deel van de ouderen met een

hoe groter de groep ouderen die een verhuizing zal overwegen. Daarbij kan het gaan

(middel)zware zorgvraag in hun huidige woning kan blijven wonen. Daardoor is de

om levensloopgeschikte woningen in of nabij een zorgsteunpunt (zoals een

uitbreidingsopgave voor woonzorginitiatieven naar verwachting lager dan de verwachte

verpleeghuis), maar het kan ook gaan om het eerdere genoemde hofjeswonen (zie

groei van het aantal ouderen met deze zorgzwaarte. Maar om hier een scherp inzicht te

hoofdstuk 2). Deze woningen kunnen inspelen op de vraag van ouderen met én zonder

krijgen is een beter inzicht in het huidige woonzorgaanbod in onze gemeente

zorgvraag. Net als voor de reguliere woningvraag geldt dat ook voor deze doelgroep de

noodzakelijk. Hiervoor zullen we eerst een nadere inventarisatie van het huidige aanbod

nadruk ligt een grondgebonden woonvorm. Daarnaast is er beperkte vraag naar

moeten uitvoeren.

appartementen. Voorwaarde is wel dat appartementen over enige buitenruimte beschikken (balkon of tuin). Daarnaast hebben ouderen een voorkeur om op korte

Ouderen met een zware zorgvraag

afstand van voorzieningen te zitten. De grote kernen zijn daarom het meest populair.

Alleen ouderen met een zware zorgvraag (meestal psychogeriatrisch, soms somatisch)

Het ligt voor de hand dat hier de grootste opgave voor uitbreiding van het

komen nog in aanmerking voor intramurale zorg. Doordat het aantal ouderen de

woonzorgaanbod ligt. Goede spreiding is daarbij van belang. We merken nu dat er door

komende jaren in de gemeente zal toenemen (en dan met name de ‘oudere ouderen’),

veel zorgvragers en zorgaanbieders vooral gekeken wordt naar de mogelijkheden voor

zal ook de groep ouderen met een zware zorgvraag toenemen. De verwachting is wel

woningaanbod in het centrum van de grote kernen. Dit zijn locaties die voor de hand

dat ouderen pas op latere leeftijd instromen en daardoor ook gemiddeld genomen

liggen qua nabijheid van voorzieningen. Maar ook voor deze gebieden geldt dat we tot

korter in een verpleeghuis zullen wonen. Op basis van Provinciaal onderzoek zou de

een gevarieerde bevolkingssamenstelling willen komen en dus niet alleen maar

verpleeghuiscapaciteit in Tubbergen de komende tien jaar met 80 plaatsen moeten

woningen willen bouwen voor mensen met een zorgvraag.

uitbreiden, om tegemoet te kunnen komen aan de groei van de lokale vraag. Deze groei

De grootste woonzorgopgave ligt dus in de grote kernen. Tegelijkertijd kunnen

komt vooral voor rekening van de groei van het aantal ouderen met dementie (PG). Er

woonzorgvoorzieningen in de kleinere kernen juist voorzien in de specifieke

wordt slechts een lichte stijging van de woningbehoefte van ouderen met een zware

woonzorgvraag van ouderen die graag in hun vertrouwde omgeving willen blijven

somatische zorgvraag verwacht.

wonen en op zoek zijn naar een kleinschalige woonzorgvorm. Dergelijke concepten

Op dit moment bevindt de verpleeghuiscapaciteit voor ouderen zich met name in

kunnen ook een waardevolle bijdrage leveren aan de leefbaarheid van deze kernen,

Tubbergen (Meulenhof, Woonzorgcentrum De Eeshof) en Geesteren (Erve Mensman).

1774.111 | Woonvisie 2021+

28

Zorgaanbieders zoals Sint Maarten constateren dat er momenteel lange wachtlijsten

appartement met eigen woonkamer, slaapkamer, badkamer en keuken, maar met

zijn voor hun woonzorgcentra; een teken dat er duidelijk behoefte is aan

aanwezigheid van een gemeenschappelijke eet- en ontmoetingsruimte.

woonzorgaanbod; zowel zelfstandige woonruimte als verpleeghuiscapaciteit.

Mensen met een verstandelijke beperking hebben met name behoefte aan een

De komende jaren willen we als gemeente enerzijds ruimte bieden aan ontwikkelende

betaalbare (huur)woning, liefst in de nabijheid van voorzieningen. Men heeft doorgaans

partijen om woonzorgaanbod te creëren, passend bij de lokale behoefte in de gemeente

behoefte aan een woonoppervlak van 50 tot 60 m². Voor mensen met een lichamelijke

Tubbergen. Anderzijds is het van belang om samen met zorgaanbieders en

beperking is het van belang dat woonruimte drempelvrij en rolstoeltoegankelijk is.

Woningstichting Tubbergen te kijken hoe zelfstandig wonende ouderen met een (middel)zware zorgvraag beter geïnformeerd kunnen worden en vooral bewust worden

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang

gemaakt dat ze tijdig nadenken over hun toekomstige woonsituatie. De praktijk is

Vanaf 2022 worden alle gemeenten (niet alleen de centrumgemeente) verantwoordelijk

namelijk dat veel ouderen (ook met een zorgvraag) pas op zoek gaan naar een andere

voor het aanbod van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Op dit moment

woonruimte op het moment dat de zorgvraag dusdanig is dat men niet meer in een

is de gemeente Almelo centrumgemeente. Daardoor worden mensen met

reguliere woning kan wonen. Vervolgens kan men niet direct terecht in een aangepaste

psychiatrische problematiek uit Tubbergen nu in Almelo gehuisvest. De komende tijd

woning of verpleeghuis, omdat er sprake is van een wachtlijst. Daardoor blijven veel

worden afspraken gemaakt over de toekomstige opgaven voor de regiogemeenten als

ouderen met een zware zorgvraag lang in hun huidige ruime grondgebonden woning

het gaat om het bieden van Beschermd Wonen voor mensen met psychiatrische

wonen, vaak inclusief grote tuin. Dat gaat ten koste van de leefsituatie van de bewoners

problematiek. Vooralsnog is de verwachting dat de gemeente Almelo ook in de

zelf en van het onderhoud aan de woning. We willen als gemeente, samen met onze

toekomst het grootste deel van deze huisvestingsopgave zal invullen. Waar mogelijk

partners sterker inzetten op het stimuleren van tijdige doorstroming van oudere

willen we als Gemeente Tubbergen hierin onze verantwoordelijkheid nemen, door het

zorgvragers naar een aangepaste woonomgeving met zo nodig aanvullende zorg.

bieden van kleinschalige woonlocaties voor deze doelgroep. Hierover willen we nadere afspraken maken met de centrumgemeente Almelo. Daarnaast is er voor de gemeente Tubbergen samen met Woningstichting Tubbergen

5.2 Overige zorgdoelgroepen Mensen met een verstandelijke beperking Ook mensen met een verstandelijke beperking wonen langer zelfstandig. De

een opgave om voldoende zelfstandige huisvesting te bieden voor mensen die uitstromen vanuit een Beschermd Wonen locatie. Deze mensen hebben vooral behoefte aan een goedkope sociale huurwoning, in de buurt van hun sociale netwerk, voorzieningen en goede bereikbaarheid ten opzichte van werk of dagbesteding.

verwachting is dat de behoefte aan zelfstandige woonruimte voor deze zorgdoelgroep in Tubbergen de komende tien jaar min of meer stabiel zal blijven (ongeveer 120 tot 130 woningen). Maar het huidige woningaanbod ligt aanzienlijk lager dan de huidige (en dus ook toekomstige) vraag. Er is dus behoefte aan uitbreiding van het zelfstandige woningaanbod. Hierbij kan het ook gaan om een hybride woonvorm; een zelfstandig

1774.111 | Woonvisie 2021+

29

5.3 Een prettige woonomgeving

mensen steeds meer capaciteit. Gemeente en Woningstichting Tubbergen willen daarom samen optrekken bij het voorkomen en aanpakken van overlastsituaties om

Voorzieningen bereikbaar, toegankelijke woonomgeving

prettig samenwonen en leven te bevorderen.

Om langer zelfstandig te kunnen wonen is niet alleen voldoende aanbod van de juiste

Daarnaast moeten eventuele problemen tijdig gesignaleerd worden. Er is behoefte aan

woningen nodig. De woonomgeving moet ook ingericht zijn op de groeiende groep

een concreet aanspreekpunt in de wijk of het dorp waar mensen kunnen aangeven dat

zelfstandig wonende zorgvragers. Op het vlak van de fysieke woonomgeving is

er een probleem speelt of iemand hulp of ondersteuning nodig heeft. Hiervoor is goede

bereikbaarheid van voorzieningen een belangrijk aandachtspunt. Daarbij gaat het om

afstemming tussen woningcorporatie, gemeente en zorgaanbieders nodig.

winkel- en zorgvoorzieningen, maar ook ontmoetingsplekken. Door het voorzien in ontmoetingsplekken waar activiteiten georganiseerd worden, kan een deel van de

Vitale kernen

zorgvraag uitgesteld worden.

Een aantrekkelijke fysieke en sociale woonomgeving is uiteraard niet alleen van belang

Met betrekking tot bereikbare zorgvoorzieningen is de organisatie van ambulante zorg

voor mensen met zorgvraag, maar ook voor mensen zonder zorgvraag. Onze kernen

een belangrijk aspect, zeker in een gemeente als Tubbergen met veel kernen en een

staan bekend om de sterke onderlinge betrokkenheid en het zelforganiserend

groot buitengebied.

vermogen; het naoberschap. Dit willen we graag zo houden en zo mogelijk versterken.

Verder is het belangrijk dat de fysieke woonomgeving voldoende toegankelijk is voor

In het proces van MijnDorp2030 denken en werken de kernen al een aantal jaren aan

ouderen en mensen met een lichamelijke beperking. Daarbij gaat het onder andere om

wat zij belangrijk vinden voor de leefbaarheid van hun kern. Hierbij geldt dat er sprake

de hoogte van trottoirs, steile hellingen en bruggetjes. In het ontwerp of herinrichting

moet zijn van een maatschappelijke meerwaarde voor het dorp zelf. Niet de stenen,

van openbare ruimte kunnen hiervoor belangenorganisaties of adviescommissies

maar de ontmoeting en activiteiten die daar uit voortkomen zijn bepalend. Zowel voor

betrokken worden.

inwoners als voor bezoekers. Een punt van aandacht daarbij is iedere kern het liefst zijn eigen voorzieningen heeft, maar het moet voor de gemeente ook haalbaar en

Signalering en begeleiding voor zelfstandig wonende zorgvragers

betaalbaar zijn. Daarom kijken we samen wat er mogelijk is en hoe de kernen daarin ook

Voor mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische problematiek is het

zelf een bijdrage kunnen leveren. Zowel bij de realisatie als ook bij de exploitatie van

belangrijk dat zij goede woonbegeleiding krijgen. Het gaat vooral om praktische

een voorziening.

ondersteuning bij het zelfstandig (leren) wonen en het vroegtijdig signaleren van eventuele problemen als iemand niet (meer) goed voor zichzelf kan zorgen in een zelfstandige woning. Hierin moeten gemeente, Woningstichting Tubbergen en zorg- en

5.4 Acties en afspraken

welzijnsaanbieders samen optrekken om goede ambulante zorg en/of ondersteuning te bieden.

Algemeen

Als kwetsbare huishoudens en/of mensen met een zorgvraag onvoldoende zorg of

34. We maken een nadere verdieping op het woonzorgonderzoek van de Provincie

ondersteuning krijgen, kunnen zich overlastsituaties voordoen. Doordat kwetsbare

(Monitor Gezond Wonen), waardoor we een volledig beeld krijgen van vraag en

huishoudens steeds vaker zelfstandig wonen, vraagt een goede begeleiding van deze

1774.111 | Woonvisie 2021+

30

aanbod (per doelgroep) aan verschillende vormen van wonen met zorg in de gemeente Tubbergen. 35. Op basis van de uitkomsten van deze verdieping stellen we een toetsingskader voor woonzorginitiatieven op. Uitgangspunt daarbij is dat nieuwe woonzorginitiatieven gericht zijn op het voorzien in de lokale woonzorgbehoefte (lees: Gemeente Tubbergen).

42. We maken nadere afspraken met centrumgemeente Almelo over het bieden van Beschermd Wonen voorzieningen voor mensen met psychiatrische problematiek. Bij

een

eventuele

lokale

opgave

richten

we

ons

op

kleinschalige

woonvoorzieningen. 43. Mensen met een verstandelijke beperking en mensen die vanuit Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang op zoek zijn naar een zelfstandige

36. We betrekken de Adviesraad Sociaal Domein bij het beoordelen van het ontwerp

(huur)woning willen we zo spoedig mogelijk huisvesten. Hierbij houden we

van nieuwe levensloopgeschikte woningen en woonzorgvastgoed in onze

aandacht voor zorgvuldige spreiding in wijken en kernen. Zo nodig maken we

gemeente.

hierover nadere prestatieafspraken met Woningstichting Tubbergen. 44. We maken met Woningstichting Tubbergen, zorg- en welzijnspartijen

Ouderen

samenwerkingsafspraken over ondersteuning en begeleiding van zelfstandig

37. We zetten in op het vergroten van de verpleeghuiscapaciteit voor ouderen

wonende zorgvragers / kwetsbare huishoudens. We streven naar een zachte

(behoefte +80 plaatsen). Een deel hiervan kan mogelijk via (intensieve) zorg aan

landing in de wijk.

huis geleverd worden. De exacte huisvestingsopgave bepalen we daarom na uitvoering van het verdiepende onderzoek. 38. Uitbreiding van de verpleeghuiscapaciteit willen we met name in de drie grotere kernen realiseren, gelet op de benodigde schaalgrootte. 39. Uitbreiding van zelfstandige woonzorgvormen zijn in elke kern van de gemeente mogelijk, mits er sprake is van een lokale behoefte. We nemen een faciliterende rol aan bij het realiseren van kleinschalige woonzorginitiatieven in de kleine kernen.

Leefbaarheid en woonomgeving 45. We voeren periodiek overleg met Woningstichting Tubbergen, zorg- en welzijnsorganisaties over signalering van eventuele probleemsituaties en begeleiding aan zelfstandig wonende zorgvragers. Zo nodig leggen we rolverdeling nader vast. 46. Gemeente en Woningstichting Tubbergen trekken samen op bij de aanpak van overlastsituaties bij kwetsbare huishoudens.

40. We kijken samen met Woningstichting Tubbergen en zorgaanbieders naar hoe we

47. We hebben halfjaarlijks overleg met MijnDorp2030, Woningstichting Tubbergen en

ouderen en hun omgeving nog beter kunnen informeren en bewustmaken van het

welzijnsinstanties over aandachtspunten met betrekking tot leefbaarheid en

belang om tijdig na te denken over hun toekomstige woonsituatie.

vitaliteit van de kleine kernen. Buurtmannen en -vrouwen reageren op initiatieven van MijnDorp2030. We kijken hoe zij ook proactief ingezet kunnen worden om de

Overige zorgdoelgroepen

leefbaarheid en vitaliteit te verbeteren. Hierbij kijken we specifiek naar de

41. We zetten in op het vergroten van het zelfstandig woningaanbod voor mensen met

mogelijkheden om huurders(organisaties) beter aan te laten haken op

een verstandelijke beperking. De exacte huisvestingsopgave bepalen we na

leefbaarheidsinitiatieven vanuit de kernen.

uitvoering van het verdiepende onderzoek.

1774.111 | Woonvisie 2021+

31

6 Specifieke woningbehoeften

1774.111 | Woonvisie 2021+

32

6 Specifieke woningbehoeften

Deze logies dienen wel aan verschillende voorwaarden te voldoen, zoals de aanwezigheid van een woonkamer, keuken, sanitair. Er moet ook sprake zijn van een goede landschappelijke inpassing, het verblijven mag geen onevenredige uitwerking

6.1 Huisvesting voor arbeidsmigranten

hebben op de omgeving en de verblijfsruimte moet voldoen aan het SNF Keurmerk (Stichting Normering Flexwonen).

Hoewel met de Corona-crisis onzekere economische tijden zijn aangebroken, is in de afgelopen jaren de economie sterk aangetrokken, terwijl de beroepsbevolking is

6.2 Huisvesting voor statushouders

afgenomen als gevolg van de vergrijzing. Een deel van de Twentse bedrijven is daarom structureel aangewezen op werknemers uit het buitenland, vooral uit Zuid-, Midden- en

Asielzoekers met een verblijfsvergunning gaan deel uitmaken van de Nederlandse

Oost-Europa. Deze arbeidsmigranten verblijven voor korte of langere termijn in

maatschappij. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) wijst een aantal

Nederland; liefst op niet al te grote afstand van de werklocaties.

vergunninghouders per jaar toe aan de gemeente. De gemeente moet asielzoekers met

Op dit moment wonen er ongeveer 60 arbeidsmigranten in de gemeente Tubbergen4.

een verblijfsvergunning passende woonruimte aanbieden. De Rijksoverheid bepaalt elk

Het merendeel van hen werkt ook in onze gemeente. Uitgaande van een gemiddelde

half jaar het aantal vergunninghouders dat de gemeente moet huisvesten. Om hieraan

economische groei (langjarig gemiddelde) zou het aantal arbeidsmigranten met

te kunnen voldoen spreken gemeente en corporatie in de prestatieafspraken af welke

ongeveer 1,6% per jaar toenemen.

bijdrage de woningcorporatie hieraan levert.

In het verleden heeft huisvesting voor arbeidsmigranten tot problemen voor bewoners

In de afgelopen jaren is het telkens gelukt om het aantal statushouders te huisvesten in

en omwonden geleid. Het is daarom belangrijk dat er voldoende en fatsoenlijke

de reguliere woningvoorraad. Na enkele jaren van een relatief lage taakstelling, zien we

huisvesting komt voor de groeiende groep arbeidsmigranten. Voorkomen moet worden

de taakstelling voor statushouders de komende tijd weer sterk toenemen, waardoor

dat huisvesting voor arbeidsmigranten leidt tot leefbaarheidsproblemen voor

ook onze opgave om in voldoende huisvesting te voorzien groter wordt.

omwonenden en/of arbeidsmigranten of tot een sterke afname van het woningaanbod

Om statushouders tijdig van woonruimte te voorzien en daarnaast de zoektijden voor

van reguliere woningzoekenden.

reguliere woningzoekenden niet te laten stijgen is afgesproken dat in beginsel maximaal

De gemeente heeft een beleidslijn opgesteld ten behoeve van de huisvesting voor

20% van de jaarlijkse mutaties in de sociale huur wordt toegewezen via directe

seizoensgebonden en tijdelijke arbeidsmigranten. Kern van het beleid is dat huisvesting

bemiddeling (waaronder statushouders). Daarbij kijken we in eerste instantie naar

van meerdere arbeidsmigranten in één woning vanuit ruimtelijk oogpunt niet gewenst

huisvesting in de kernen met veel voorzieningen of kernen die op korte afstand van de

is. Het bestemmingsplan voor de kernen zal aangepast worden om kamerverhuur uit te

voorzieningen van Almelo liggen. Belangrijk is wel dat statushouders integreren in de

sluiten. Onder omstandigheden kan realisatie van verblijfsvoorzieningen in

samenleving van deze kernen. Gespreide huisvesting over deze kernen kan daarbij

(bedrijfs)woningen in het buitengebied een oplossing bieden, als de arbeidsmigranten

helpen.

daar werkzaam zijn en het daarbij wel om tijdelijk verblijf gaat.

4 Onderzoek huisvesting arbeidsmigranten, Provincie Overijssel (2020)

1774.111 | Woonvisie 2021+

33

6.3 Woonwagens en standplaatsen In 2018 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken haar beleidskader Gemeentelijk

1.

Behoort men tot de doelgroep woonwagenbewoners

2.

Lengte van de inschrijfduur

3.

Behoort men tot de primaire doelgroep, gelet op hoogte van het inkomen

Woonwagen- en standplaatsenbeleid uitgebracht. Dit gebeurde naar aanleiding van diverse uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en een

Voor het eerste criterium kan de corporatie het afstammingsbeginsel als uitgangspunt

onderzoek van de Nationale Ombudsman, waaruit bleek dat de Nederlandse overheid

nemen. Dit houdt in dat iemand tot de doelgroep woonwagenbewoners behoort als 1e

(zowel Rijk als gemeenten) het recht van woonwagenbewoners om te leven volgens hun

graads (ouders) of 2e graads (grootouders, broers, zussen) bloedverwanten op een

culturele identiteit onvoldoende erkennen en faciliteren. Dit betekent onder andere dat

woonwagenlocatie wonen / hebben gewoond. Daarbij vinden we het belangrijk dat de

de afbouw van het aantal standplaatsen niet is toegestaan (behoudens uitzonderlijke

woonwagenlocatie zich richt op de lokale behoefte; woonwagenbewoners die

omstandigheden) zolang er behoefte is aan standplaatsen. Ook dient een

afkomstig zijn uit de gemeente Tubbergen.

woningzoekende woonwagenbewoner binnen een redelijke termijn kans te maken op een standplaats. De gemeente Tubbergen beschikt over twee standplaatsen aan de Verdistraat te

6.4 Acties en afspraken

Tubbergen. Na enkele jaren ontruimd geweest te zijn, zijn deze standplaatsen recentelijk opnieuw toegewezen op basis van ingeschreven personen op de bestaande

Arbeidsmigranten

inschrijflijst. De gemeente is, gezien de mate van belangstelling voor het wonen in een

47. We toetsen nieuwe aanvragen voor huisvesting van arbeidsmigranten op basis van

woonwagen, van mening dat de huidige twee standplaatsen voldoende zijn om te

de beleidslijn huisvesting seizoensgebonden en tijdelijke arbeidsmigranten. Tevens

voorzien in de behoefte aan standplaatsen.

treden we handhavend op bij ongewenste vormen van huisvesting voor deze

Met Woningstichting Tubbergen zijn afspraken gemaakt over het eigendom, het beheer

doelgroep.

en de toewijzing van standplaatsen. De corporatie is eigenaar van zowel de standplaats als woonwagens (en daarmee ook het onderhoud), de gemeente blijft eigenaar en

Statushouders

verantwoordelijk voor het onderhoud van de openbare ruimte.

48. Met Woningstichting Tubbergen maken we afspraken om 20% van de vrijkomende

Uit een inventarisatie van Woningstichting Tubbergen kwam naar voren dat de

huurvoorraad via directe bemiddeling toe te wijzen aan doelgroepen die anders

woonwagenbewoners de wens hebben om zowel standplaats als woonwagen te huren.

niet of moeilijk aan een sociale huurwoning komen (waaronder statushouders).

Bijkomend voordeel is dat Woningstichting Tubbergen hiermee grip houdt op een goede

49. Samen met de corporatie monitoren we de voortgang van de directe bemiddeling

en verzorgde uitstraling van zowel standplaats als woonwagen. Bovendien zal de

en de uitvoering van de taakstelling. Indien de actieve zoektijd van reguliere

corporatie in het geval van een vrijkomende standplaats er op toe kunnen zien dat deze

woningzoekenden door deze maatregelen onder druk komt te staan, gaan we op

weer ten goede komt aan iemand die tot de doelgroep woonwagenbewoners behoort.

zoek naar alternatieve huisvestingsmogelijkheden om aan de taakstelling te

De toewijzing geschied op basis van de volgende principes:

kunnen voldoen.

1774.111 | Woonvisie 2021+

34

Standplaatsen en woonwagens 50. Indien er zich in de toekomst een lokale behoefte aan standplaatsen voordoet, gaan we hierover in gesprek met betrokken partijen (woonwagenbewoners en Woningstichting Tubbergen). Op dit moment is dat niet aan de orde. 51. Indien een van de bestaande standplaatsen beschikbaar komt, wordt deze primair toegewezen aan iemand die tot de doelgroep woonwagenbewoners behoort (op basis van het afstammingsbeginsel). 52. Met regiogemeenten gaan we in gesprek over nadere afstemming en gezamenlijke verantwoordelijkheid over de opgave rond het realiseren van voldoende standplaatsen.

1774.111 | Woonvisie 2021+

35

7 Kwaliteitskader

1774.111 | Woonvisie 2021+

36

7 Kwaliteitskader

omdat het verleden heeft uitgewezen dat de marktvraag zeer snel verandert (zowel wat betreft woningtypen als prijsklassen) en uitgangspunten met betrekking tot het woningbouwprogramma voldoende flexibel moeten zijn om daarop in te kunnen spelen.

7.1 Toelichting

Daar waar de hoofdlijnen uit deze woonvisie in grote lijnen de komende jaren waarschijnlijk actueel zullen blijven, is voor het woningbouwprogramma een

De gemeente hanteert een Kwaliteitskader om te beoordelen of plannen van

frequentere herijking gewenst.

ontwikkelende partijen goed aansluiten bij de marktvraag. Het Kwaliteitskader zal

Het

separaat worden opgesteld en vastgesteld. In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste

woningbouwontwikkelingen, maar is niet in beton gegoten. Plannen die hier enigszins

richtingen van de kwalitatieve vraag aan, maar de exacte uitwerking, definities en de

van afwijken maar toch een goede onderbouwing kunnen geven van de wijze waarop zij

behoefte per kern zal in het Kwaliteitskader worden opgenomen.

voorzien in de lokale behoefte kunnen eveneens in aanmerking komen voor realisatie.

Het Kwaliteitskader wordt opgesteld op basis van verzamelde informatie over het

Door het Kwaliteitskader separaat op te stellen van de woonvisie en tweejaarlijks te

functioneren van de woningmarkt en informatie van marktpartijen. Ook demografische

actualiseren zorgen we voor voldoende flexibiliteit in het realiseren van de

trends zoals bevolkings- en huishoudensgroei worden daarin meegenomen. Voor het

woningbouwopgave.

geactualiseerde

Kwaliteitskader

zal

richtinggevend

zijn

voor

nieuwe

nieuwe Kwaliteitskader is gebruik gemaakt van de volgende informatie: •

De uitkomsten van de woningbehoeftenonderzoeken / enquêtes die in het kader van MijnDorp 2030 in verschillende kernen zijn gehouden: Albergen, Fleringen,

7.2 Belangrijkste bevindingen

Harbrinkhoek-Mariaparochie, Geesteren, Langeveen, Reutum, Tubbergen en

•

•

Vasse. Deze uitkomsten zijn afgezet tegen de analyses uit het vorige

We benoemen hierbij de belangrijkste bevindingen uit de verschillende bronnen die we

Kwaliteitskader uit de Uitvoeringsnota Woningbouw 2018.

gebruikt hebben voor de actualisatie van het Kwaliteitskader uit 2018:

De input van makelaars, ontwikkelaars, corporaties tijdens het marktkennerspanel

•

De komende tien jaar is er nog een aanzienlijke vraag naar nieuwbouw in de

van 5 oktober 2020 dat gehouden is in het kader van de nieuwe woonvisies in zowel

gemeente. Die is zelfs iets groter dan in voorgaande jaren werd voorzien. Dit komt

gemeente Tubbergen als Dinkelland.

doordat we een toenemende instroom van vestigers (vaak van omliggende steden,

De meest actuele woningbehoefteramingen voor de gemeenten Tubbergen van

maar steeds vaker ook van verder weg) zien.

Primos, CBS en Companen.

•

De behoefte aan goedkope koopwoningen onder starters is verder toegenomen.

Het kwaliteitskader bestaat uit een woningbehoefteprofiel per doelgroep (starters,

Dit komt doordat de prijzen van bestaande woningen de afgelopen jaren verder

doorstromers, gezinnen, senioren) op gemeenteniveau, nader uitgewerkt naar een

zijn toegenomen. Tegelijkertijd hebben veel starters een sterke wens voor een

profiel per kern. Deze woningbehoefteprofielen zijn richtinggevend voor de

ruime (vaak vrijstaande) koopwoning. Gewenste prijs en kwaliteit verhouden zich

toekomstige woningbouwopgave,

niet goed tot elkaar. Dit noopt ons om samen met ontwikkelende partijen te

Elke twee jaar zal het Kwaliteitskader worden geactualiseerd op basis van monitoring

zoeken naar een woonconcept dat enerzijds betaalbaar is en anderzijds voldoende

van de woningmarkt en gesprekken en informatie vanuit Mijn Dorp 2030. Dit is nodig

1774.111 | Woonvisie 2021+

37

tegemoetkomt aan de gewenste landelijke uitstraling van het wonen in Tubbergen.

7.3 Bouwen naar behoefte

Dit vraagt om creativiteit. • •

•

•

•

Een deel van de starters heeft meer financiële mogelijkheden. Er is daardoor ook

Inzet per doelgroep

enige vraag naar grondgebonden koop in het (middel)dure segment.

In paragraaf 2.3 hebben we reeds beschreven welke doelgroepen prioriteit hebben als

Er blijft veel behoefte aan levensloopgeschikte woningen voor senioren. Dat geldt

gaat om het bouwen voor nieuwe woningen; dat zijn starters en senioren. Op dit

voor vrijwel alle kernen. In de drie grotere kernen kan het zowel om

moment is er onvoldoende aanbod in de bestaande woningvoorraad voor deze

grondgebonden woningen als appartementen gaan, in de overige kernen is er een

doelgroepen. Dat is dan ook een belangrijke uitdaging voor de komende jaren; juist in

sterke nadruk op grondgebonden woningen. Veel woonwensen van senioren (qua

die segmenten bouwen waar we nu nog woningaanbod missen.

oppervlakte, prijs) komen overeen met die van starters. Een flexibel woonproduct

Maar bovenal willen we woningen voor verschillende doelgroepen bouwen; jong en

dat voor beide doelgroepen aantrekkelijk is, kan van toegevoegde waarde voor

oud, rijk en arm, met en zonder zorgvraag. Voor starters met beperkte financiële

onze woningvoorraad zijn.

mogelijkheden zetten we met name in op het realiseren van rijwoningen, aangevuld

De oriëntatie van senioren op de koopsector lijkt iets groter te worden. Mede

met appartementen in de grotere kernen. We bieden 2-onder-1 kap woningen voor

doordat men wat te besteden heeft vanwege de overwaarde op de huidige woning.

starters met wat meer financiële mogelijkheden en jonge gezinnen. Vrijstaande

Wel zoekt men vooral een koopwoning in het goedkope / middeldure segment.

woningen bouwen we voor gezinnen en -in een enkel geval- voor starters. Voor senioren

Vanuit vrijwel alle kernen is de behoefte aan hofjeswoningen sterk in opkomst. De

zetten we in op levensloopgeschikte woningen; in de grotere kernen zijn dat

vraag komt primair van ouderen, maar er zijn ook combinaties mogelijk van

appartementen en kleine grondgebonden woningen, in de overige kernen zijn dat

meerdere leeftijdsgroepen (jong en oud).

voornamelijk levensloopgeschikte grondgebonden woningen met een klein tuintje.

Het aantal gezinnen blijft de komende jaren stabiel en zal op termijn licht afnemen.

Daarmee werken we aan een gevarieerde samenstelling van de woningvoorraad; iets

Daarnaast bestaat het overgrote deel van de woningvoorraad uit ruime

wat we ook op planniveau tot uitdrukking willen laten komen.

grondgebonden koopwoningen die zeer geschikt zijn voor de doelgroep gezinnen.

•

Maar op beperkte schaal is er ruimte voor uitbreiding in dit segment, mits

Sturing geven aan de nieuwbouwopgave

woningen iets toevoegen ten opzichte van de huidige woningvoorraad (iets

Nieuwe woningbouwinitiatieven toetsen we aan de kwalitatieve behoefte, zoals

goedkoper prijssegment, duurzamer, levensloopgeschikter).

beschreven in de Woonvisie en het Kwaliteitskader. De input hiervoor halen we op uit

Zowel onder gezinnen als starters is er een sterke wens voor kavels ten behoeve

de verschillende kernen. Daarom hebben de meeste kernen in het kader van MijnDorp

van zelfbouw. Hiervoor dient enige ruimte te zijn, maar wel met mate, gelet op de

2030 recent een enquête onder inwoners uitgevoerd naar de woningbehoefte. De

grote voorraad gezinswoningen die er nu al is en waarvan een groot deel op termijn

uitkomsten van deze enquêtes zijn voor ons richtinggevend bij beoordelen of nieuwe

beschikbaar komt door verhuizing (of het verlaten van de woningmarkt) van

plannen voldoende inspelen op de lokale behoefte. Daarbij zullen we de woningmarkt

senioren. Wel is de kwalitatieve vraag naar kavels veranderd; de vraag richt zich

blijven monitoren en in samenspraak met MijnDorp 2030 eens per twee jaar de

steeds vaker op kavels tot ongeveer 400 / 450 m² (bij starters vaak nog iets kleiner;

kwalitatieve woningbehoefte in de kernen actualiseren.

250 / 300 m²), waar voorheen de kavels aanzienlijk groter waren.

1774.111 | Woonvisie 2021+

38

Op basis van de geïnventariseerde behoefte zullen we op gemeentelijke gronden sturing geven aan de woningbouwopgave door middel van verkaveling en maatvoering. Op private gronden maken we nadere afspraken met ontwikkelende partijen over de kwalitatieve invulling van het programma, zodanig dat het aansluit bij de behoefte per kern.

7.4 Acties en afspraken 54. We actualiseren elke twee jaar ons Kwaliteitskader op basis van monitoring en info uit MijnDorp2030. We toetsen nieuwe woningbouwinitiatieven aan de hand van dit bijgestelde kwaliteitskader.

1774.111 | Woonvisie 2021+

39

Bijlage I: Uitvoeringsprogramma G = Gemeente C = Woningcorporatie (Woningstichting Tubbergen) O = Particuliere ontwikkelaars MD = MijnDorp2030 Z = Zorg- en welzijnsorganisaties S = Adviesraad Sociaal Domein R = Regiogemeenten Thema 1: Meer woningen met de juiste kwaliteit Actie 1. We gaan uit van een woningbouwprogramma van 640 woningen tot en met 2030. Het streven is om in de periode t/m 2025 hiervan een substantieel deel te realiseren. 2. We continueren onze lopende acties om de realisatie van plannen te versnellen. 3. We reserveren 40 woningen voor het buitengebied 4. We zetten het herstructureringsfonds in om waar nodig complexe inbreidingsprojecten financieel mogelijk te maken. 5. Als zich kansrijke inbreidingslocaties voordoen waar woningbouw gewenst is, zijn we bereid om actief gronden aan te kopen 6. De huidige zelfbewoningsplicht bij uitgifte van kavels wordt uitgebreid naar alle nieuwbouwprojecten in de gemeente. 7. Uitgangspunten van het Kwaliteitskader worden elke twee jaar geactualiseerd. 8. We monitoren de woningmarkt periodiek. Waar nodig passen we dan de woningproductie aan. 9. We zetten sterk in op de realisatie van koopwoningen voor starters. 10.

We stellen nadere voorwaarden met betrekking tot uitbouwmogelijkheden om betaalbare koopwoningen voor starters ook op de lange termijn betaalbaar te houden (bijvoorbeeld beperkte kavelgrootte, beperkt aantal slaapkamers, kleine beukmaat). 11. Als initiatieven voor Tiny Houses zich aandienen, staan we hier als gemeente open voor, mits sprake van aantoonbare lokale behoefte. 12. We continueren de Starterslening, zodat starters daarmee meer financiële ruimte krijgen om een woning aan te kopen. We passen deze regeling periodiek aan naar aanleiding van de ontwikkeling van de prijzen op de woningmarkt. 13. We continueren de korting op kavels tot en met 250 m² voor starters. 14. We zetten sterk in op de realisatie van levensloopgeschikte woningen. 15. Als initiatieven voor collectieve woonvormen zich aandienen, willen we deze faciliteren en ondersteunen, mits sprake van een aantoonbare lokale behoefte.

1774.111 | Woonvisie 2021+

Betrokken partijen G, C, O

Planning 2021-2025

G, MD, O, C G G G G G, MD G G, O G

doorlopend 2021-2025 doorlopend doorlopend 2021 2023 doorlopend 2021-2025 2021

G G

2021-2025 2021-2025

G G, O, C, S G, O, MD, C

2021-2025 2021-2025 2021-2025

40

16. Een (beperkt) deel van het woningbouwprogramma richten we op de ontwikkeling van (koop)woningen voor gezinnen.

Thema 2: Huren in Tubbergen Actie 17. In 2025 beschikken we over minimaal 950 sociale huurwoningen die in het bezit zijn van een woningcorporatie. 18. We streven naar een gemiddelde actieve zoektijd voor woningzoekenden van maximaal 1 jaar. 19. Als er een behoefte is aan sociale huurwoningen (< liberalisatiegrens), dan is de corporatie (in dit geval Woningstichting Tubbergen) de eerst aangewezen partij voor de ontwikkeling hiervan. 20. In elke kern van de gemeente blijft aanbod van sociale huur. Mocht het voorkomen dat daar zelfs een klein aantal sociale huurwoningen niet (meer) nodig is, dan gaan gemeente en Woningstichting Tubbergen hierover met elkaar in gesprek. 21. We monitoren de vraagdruk in de sociale huur. Zo nodig passen we daarop de ambities met betrekking tot de beschikbaarheid van sociale huur aan. 22. Partijen gaan jongeren (en andere doelgroepen) actief informeren over hun mogelijkheden in de sociale huur. 23. We maken prestatieafspraken over het zo veel mogelijk behouden van de huidige sociale huurvoorraad onder de aftoppingsgrens (< €663, prijspeil 2021). 24. We vinden het belangrijk dat nieuwbouw in de sociale huur met name in het segment tot de 2e aftoppingsgrens wordt gerealiseerd. We maken hierover nadere prestatieafspraken met Woningstichting Tubbergen. 25.

We denken als gemeente met Woningstichting Tubbergen mee over hoe we tot een betaalbaar nieuwbouwconcept voor sociale huur kunnen komen binnen de gegeven omstandigheden en geldende kwaliteitseisen. 26. Er is behoefte aan uitbreiding van het middeldure huuraanbod (€752 tot €900). Particuliere ontwikkelaars zijn de eerst aangewezen partij voor de ontwikkeling van dit segment. Als vanuit deze partijen onvoldoende interesse hiervoor is, voorzien we een rol voor Woningstichting Tubbergen om in dit aanbod te voorzien. 27. Voor geclusterde woonvormen voor mensen met een zorgvraag zien we tevens ruimte om particuliere huur in het segment tot €752 te realiseren. Thema 3: Kwaliteit bestaande voorraad op peil Actie 28. We zetten actiever in op het informeren en bewust maken van onze inwoners om hun woning te verduurzamen. Hiervoor continueren we onze inzet op het Energieloket, HuisScan, wooncoaches. 29. We ondersteunen en faciliteren lokale energiecoöperaties zodat zij meer bewoners weten te bereiken met hun acties. 30. We verkennen de mogelijkheden voor aanvullende maatregelen voor verduurzaming van de particuliere woningvoorraad, zoals de inzet van een Duurzaamheidslening of -fonds.

1774.111 | Woonvisie 2021+

G, O

2021-2025

Betrokken partijen C C C

Planning 2021-2025 2021-2025 2021-2025

G, C

doorlopend

G, C

doorlopend

G, C G, C

2021 2021

G, C

2021

G, C

2021

O, C

2021-2025

O, C

2021-2025

Betrokken partijen G

Planning 2021

G, MD G

doorlopend 2022

41

31. We maken prestatieafspraken over verdere verduurzaming van de sociale huurvoorraad. 32. We gaan meer bekendheid geven aan de mogelijkheden van de Blijverslening richting particuliere woningeigenaren. Komend jaar evalueren we het effect van de Blijverslening en kijken we hoe we de inzet van dit instrument continueren. 33. In de prestatieafspraken kijken we samen met Woningstichting Tubbergen welke aanpassingen gemaakt kunnen worden om bestaande complexen levensloopgeschikter te maken. Thema 4: Wonen met zorg Actie 34. We maken een nadere verdieping op het woonzorgonderzoek van de Provincie, waardoor we een volledig beeld krijgen van vraag en aanbod (per doelgroep) aan verschillende vormen van wonen met zorg in de gemeente Tubbergen. 35. Op basis van de uitkomsten van deze verdieping stellen we een toetsingskader voor woonzorginitiatieven op. Uitgangspunt daarbij is dat nieuwe woonzorginitiatieven gericht zijn op het voorzien in de lokale woonzorgbehoefte (lees: Gemeente Tubbergen). 36. We betrekken de Adviesraad Sociaal Domein bij het beoordelen van het ontwerp van nieuwe levensloopgeschikte woningen en woonzorgvastgoed in onze gemeente. 37. We zetten in op het vergroten van de verpleeghuiscapaciteit voor ouderen (behoefte +80 plaatsen). 38. Uitbreiding van de verpleeghuiscapaciteit willen met name in de drie grotere kernen realiseren, gelet op de benodigde schaalgrootte.

39. Uitbreiding van zelfstandige woonzorgvormen zijn in elke kern van de gemeente mogelijk, mits er sprake is van een lokale behoefte. We nemen een faciliterende rol aan bij het realiseren van kleinschalige woonzorginitiatieven in de kleine kernen. 40. Partijen kijken samen naar hoe we ouderen en hun omgeving nog beter kunnen informeren en bewustmaken van het belang om tijdig na te denken over hun toekomstige woonsituatie. 41. We zetten in op het vergroten van het zelfstandig woningaanbod voor mensen met een verstandelijke beperking. 42. We maken nadere afspraken met centrumgemeente Almelo over het bieden van Beschermd Wonen voorzieningen voor mensen met psychiatrische problematiek. Bij een eventuele lokale opgave richten we ons op kleinschalige woonvoorzieningen. 43. Mensen met een verstandelijke beperking en mensen die vanuit Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang op zoek zijn naar een zelfstandige (huur)woning willen we zo spoedig mogelijk huisvesten. Zo nodig maken we hierover nadere prestatieafspraken met Woningstichting Tubbergen. 44. We maken samenwerkingsafspraken over ondersteuning en begeleiding van zelfstandig wonende zorgvragers / kwetsbare huishoudens. We streven naar een zachte landing in de wijk. 45. We voeren periodiek overleg over signalering van eventuele probleemsituaties en begeleiding aan zelfstandig wonende zorgvragers.

Zo nodig leggen we rolverdeling nader vast. 46. Gemeente en Woningstichting Tubbergen trekken samen op bij de aanpak van overlastsituaties bij kwetsbare huishoudens. 47. We hebben halfjaarlijks overleg over aandachtspunten met betrekking tot leefbaarheid en vitaliteit van de kleine kernen.

1774.111 | Woonvisie 2021+

G, C G

2021 2021

G, C

2021

Betrokken partijen G, Z, C

Planning 2021

G

2021

G, S

doorlopend

Z Z G, O, C

2021-2025 2021-2025 2021-2025

G, C, Z

2021

G, Z, O, C G, R

2021-2025 2021

G, C

doorlopend

G, C, Z

2021

G, Z, C

doorlopend

G, C G, MD

doorlopend doorlopend

42

Thema 5: Specifieke woningbehoeften Actie 48. We toetsen nieuwe aanvragen voor huisvesting van arbeidsmigranten op basis van de beleidslijn huisvesting seizoensgebonden en tijdelijke arbeidsmigranten. Tevens treden we handhavend op bij ongewenste vormen van huisvesting voor deze doelgroep. 49. We maken afspraken om 20% van de vrijkomende huurvoorraad via directe bemiddeling toe te wijzen aan doelgroepen die anders niet of moeilijk aan een sociale huurwoning komen (waaronder statushouders). 50. We monitoren we de voortgang van de directe bemiddeling en de uitvoering van de taakstelling. Indien de actieve zoektijd van reguliere woningzoekenden door deze maatregelen onder druk komt te staan, gaan we op zoek naar alternatieve huisvestingsmogelijkheden om aan de taakstelling te kunnen voldoen. 51. Indien er zich in de toekomst een lokale behoefte aan standplaatsen voordoet, gaan we hierover in gesprek met betrokken partijen (woonwagenbewoners en Woningstichting Tubbergen). Op dit moment is dat niet aan de orde. 52. Indien een van de bestaande standplaatsen beschikbaar komt, wordt deze primair toegewezen aan iemand die tot de doelgroep woonwagenbewoners behoort (op basis van het afstammingsbeginsel). 53. Met regiogemeenten gaan we in gesprek over nadere afstemming en gezamenlijke verantwoordelijkheid over de opgave rond het realiseren van voldoende standplaatsen.

Thema 6: Kwaliteitskader 54. We actualiseren elke twee jaar ons Kwaliteitskader op basis van monitoring en info uit MijnDorp2030. We toetsen nieuwe woningbouwinitiatieven aan de hand van dit bijgestelde kwaliteitskader en de Woonvisie.

1774.111 | Woonvisie 2021+

Betrokken partijen G

Planning doorlopend

G, C

2021

G, C

2022

G, C

doorlopend

C

doorlopend

G, R

2022

G, MD

Elke twee jaar

43

Bijlage II: Woningbouwprogrammering Onderstaand woningbouwprogramma geeft richting aan de beoogde woningbouwopgave per kern, inclusief enkele overige categorieën (zoals de rood voor rood regeling). De aantallen per kern zijn niet in beton gegoten, maar geven een indicatie van de behoefte (en de beoogde plancapaciteit inclusief buffer). Het kan zijn dat er zich een groter plan aandient dan de beoogde programmering voor een bepaalde kern. Als zo’n plan goed inspeelt op de kwalitatieve ambities uit onze woonvisie, kan daar best ruimte voor zijn. Maar dat zal wel betekenen dat de kwantitatieve mogelijkheden in andere kernen mogelijk iets kleiner worden, als de druk op de woningmarkt gelijk blijven of afnemen. Neemt de druk op de woningmarkt verder toe, ook bij een continue bouwstroom, dan vergroten we onze woningbouwopgave conform de bovengrens van de bandbreedte van de geprognosticeerde behoefte (zie paragraaf 2.1 en bijlage III), uiteraard in samenhang met de Provincie en onze regiogemeenten. Kern

Albergen Geesteren Tubbergen Vasse Mariaparochie-Harbrinkhoek Fleringen Langeveen Reutum Manderveen Totaal kernen

95 60 195 50 40 40 30 30 20 560

Aantal woningen (conform 130% plancapaciteit) 125 80 255 70 50 50 35 35 30 730

Buitengebied Knelpuntenpot Overig totaal

40 40 80

50 50 100

Totaal

640

830

1774.111 | Woonvisie 2021+

Aantal woningen (conform behoefte)

44

Bijlage III: Onderbouwing toekomstige behoefte

meer 1+2 persoonshuishoudens bij komen. Dit wordt veroorzaakt door de vergrijzing (meer oudere huishoudens zonder thuiswonende kinderen) en individualisering (alleenstaande starters, meer scheidingsgevallen). Figuur 1: Terugblik op demografische trends 2010-2019

In de Woonvisie hebben we inzicht gegeven in de verwachte kwantitatieve

100

woningbehoefte voor de komende jaren. Dit is een belangrijke graadmeter voor de mate waarin we als gemeente medewerking kunnen verlenen aan nieuwe

50

woningbouwinitiatieven. De toekomstige kwantitatieve woningbehoefte lichten we in deze bijlage nader toe, aan de hand van de demografische trends (geboorte, sterfte, gezinsverdunning, migratie) en marktontwikkelingen (ontwikkeling van koop- en huurwoningaanbod) over de afgelopen jaren. Deze trends nemen we mee in het bepalen van de toekomstige vraag.

0 -50 -100 2010

2011

Demografische trends uit de afgelopen tien jaar Op 1 januari 2020 woonden er ruim 21.300 inwoners in de Gemeente Tubbergen. Een

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Geboortesaldo

Binnenlandse migratie

Buitenlandse migratie

Bevolkingsontwikkeling

2019

toename van ongeveer 150 personen sinds 2015 (+0,7%). Die groei werd vooral veroorzaakt door een positief geboortesaldo, maar ook door een positief migratiesaldo. De laatste vier jaar was het binnenlandse en buitenlandse migratiesaldo ongeveer gelijk (+45 tot +50 personen). Over de afgelopen jaren was er vrijwel continu sprake van een

Figuur 2: Ontwikkeling aantal huishoudens en gemiddelde gezinsgrootte 2011-2019 8.200 8.100

geboorteoverschot, maar te zien is dat het geboortesaldo langzaam maar zeker naar het

8.000

nulpunt verschuift (waarbij geboorte en sterfte elkaar in evenwicht houden). Het

7.900

migratiesaldo vertoonde grotere schommelingen, maar was sinds 2016 voornamelijk

7.800

positief. In de jaren daarvoor was er -zeker qua binnenlands migratiesaldo- sprake van

7.700

een vertrekoverschot.

7.600

Het aantal huishoudens nam de afgelopen vijf jaar met ongeveer +300 toe (+4%) naar

7.500

8.160 huishoudens in 2020. De huishoudensgroei was dus (zowel relatief als absoluut) beduidend sterker dan de bevolkingsgroei. Dit komt door de gezinsverdunning. Het

2,80 2,75 2,70 2,65 2,60 2,55

7.400

2,50 2011

1774.111 | Woonvisie 2021+

2013

2014

2015

Aantal huishoudens

aantal personen per huishouden neemt af. Het aantal gezinnen met kinderen (nog steeds wel de grootste huishoudenscategorie in Tubbergen) neemt af, terwijl er juist

2012

2016

2017

2018

2019

2020

Gezinsgrootte

Bron: CBS (2020)

45

Hierdoor is de gemiddelde gezinsgrootte in Tubbergen afgenomen van 2,76 in 2011 naar

Er is daarnaast sprake van een vestigingsoverschot van de doelgroep gezinnen

2,6 in 2019.

(combinatie 0 tot 15 jarigen en 25 tot 49 jarigen). Daarnaast zien we zeker de laatste jaren een klein vestigingsoverschot van 65-plussers.

Nadere blik om migratietrends De migratiebewegingen waren de afgelopen jaren een belangrijke factor in de groei van het aantal inwoners van de Gemeente Tubbergen. Daarom zoomen we nu nader in op de migratiecijfers, te beginnen met de migratie naar leeftijdsklasse. Er is sprake van een structureel vertrekoverschot van de leeftijdscategorie 15 tot 25 jarigen. Dit is een beeld wat in zeer veel landelijke gemeenten in Nederland te zien is.

Figuur 3: Binnenlands migratiesaldo naar leeftijdsklasse (2010-2019) 100 50 0

Exacte cijfers over vertrekredenen zijn er niet, maar vaak wordt het vertrek van deze

-50

doelgroep gemotiveerd door werk, studie of een relatie elders, mogelijk deels door

-100

ontbrekend woningaanbod. Wel zien we dat het vertrekoverschot van jongeren de laatste vijf jaar wat kleiner is dan daarvoor. De invoering van het leenstelsel (waardoor op kamers wonen in studentensteden minder aantrekkelijk is geworden) wordt hierbij vaak als mogelijke oorzaak genoemd.

-150 2010

2011 < 15 jaar

2012

2013

15-25 jaar

2014

2015

25-49 jaar

2016 50-65 jaar

2017

2018

2019

> 65 jaar

Bron: CBS (2020)

Aantal vestigers in de Gemeente Tubbergen naar herkomstgemeente 2011 t/m 2019 2011 t/m 2013

1774.111 | Woonvisie 2021+

2014 t/m 2016

2017 t/m 2019

Door de jaren heen is te zien dat de meeste vestigers in de gemeente Tubbergen afkomstig zijn uit de omliggende gemeenten (met name Almelo, Dinkelland, Twenterand, Hengelo en Enschede). Verder is te zien dat vooral vanaf de periode 2014-2016 het ‘wervingsgebied’ voor Tubbergen wat groter is geworden. Ten opzichte van de jaren daarvoor komen er meer vestigers uit Wierden, Hellendoorn, Raalte, Haaksbergen. Daarnaast komen er de laatste jaren ook meer vestigers uit het oosten van Drenthe (Emmen), Groningen en het noordoosten van Gelderland (o.a. Berkelland). De meeste vestigers uit overig Nederland komen vooral uit enkele grote steden. Daarbij gaat het in eerste instantie om steden in Oost-Nederland: Apeldoorn, Deventer, Groningen, Leeuwarden, Arnhem en Nijmegen. Vanuit het Westen komen vestigers vooral uit Amsterdam, Utrecht en Rotterdam. Daarbij gaat het wellicht deels om mensen die al vanuit het verleden een band hebben met Tubbergen. Bijvoorbeeld omdat ze er vandaan kwamen voordat men ging studeren of in de Randstad ging werken. Het aantal vestigers uit de 46 steden is de laatste jaren licht toegenomen, maar veruit de meeste vestigers komen uit de regiogemeenten. Het aantal vestigers ten zuiden van de grote rivieren is beperkt.

Als we kijken naar de migratietrends naar richting, dan is te zien dat de meeste vestigers

Maar vanaf 2017 is te zien dat Tubbergen met de meeste gemeenten waar sprake is van

uit de regio Twente komen. In de loop der jaren is dat ‘wervingsgebied’ voor Tubbergen

een sterke verhuisrelatie, ook een positief migratiesaldo kende. Dat geld met name voor

wel wat groter geworden. De kern blijft nog wel de omliggende gemeenten, maar we

de directe gemeenten in de regio (enkele uitzonderingen, zoals Dinkelland en Almelo

zien dat er sinds de periode 2014-2016 meer vestigers komen uit andere Overijsselse

daargelaten) en de gemeenten in de drie noordelijke provincies.

gemeenten, Gelderland en de oostkant van Drenthe en Groningen. Vestigers vanuit overig Nederland komen in de eerste plaats uit het noorden en oosten van het land (met name de steden). De meeste vestigers uit het westen komen vooral uit de grote steden Amsterdam, Utrecht, Rotterdam. Het aantal vestigers uit het zuiden van het land is zeer beperkt. Uiteraard zijn er ook mensen die de gemeente Tubbergen hebben verlaten. Tot 2016 was deze groep groter dan het aantal vestigers en was er dus sprake van een vertrekoverschot. Tubbergen kende met de meeste grotere steden in het land een negatief migratiesaldo.

Ontwikkeling migratiesaldo Tubbergen met andere Nederlandse gemeenten 2011 t/m 2019 2011 t/m 2013

2014 t/m 2016

2017 t/m 2019 Naast vestigers in de Gemeente Tubbergen zijn er uiteraard ook mensen die de gemeente verlaten. Het saldo van vestiging en vertrek staat in de kaarten hiernaast weergegeven. In de periode 2011 t/m 2013 kende Tubbergen met veel westelijk gelegen regiogemeenten een positief saldo, terwijl er vaak een vertrekoverschot was naar de regiogemeenten in het zuidoosten. In de jaren 2014 t/m 2016 was het beeld diffuus; er waren ongeveer evenveel gemeenten waarmee de gemeente een negatief saldo kende als positief. De laatste jaren is te zien dat Tubbergen met de meeste gemeenten waarmee een sterke verhuisrelatie bestaat een positief migratiesaldo kende. Ook valt de positieve migratiebalans met veel stedelijke (maar soms ook landelijke) gemeenten in de noordelijke provincies op.

1774.111 | Woonvisie 2021+

47

Gevolgen voor de woningmarkt

Figuur 5: Ontwikkeling gemiddelde vraagprijs per m² (2016-2020)

Het toenemend aantal vestigers in Tubbergen in combinatie met de lokale behoefte

€ 2.900

heeft ervoor gezorgd dat de druk op de woningmarkt, zowel in de koop- als in de

€ 2.700

huursector is toegenomen.

€ 2.500

In de koopsector is te zien dat aantal te koop aangeboden woningen de afgelopen jaren in Tubbergen sterk is teruggelopen. Van 1.700 woningen in 2016 naar 520 in 2020. Dat is een afname van 69%. Procentueel gezien de sterkste afname van alle regiogemeenten.

€ 2.300 € 2.100 € 1.900 € 1.700 € 1.500

Figuur 4: Ontwikkeling te koop aangeboden woningen 2016-2020

2016

3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0

2017

2018

2019

Losser

Borne

Dinkelland

Tubbergen

Twenterand

Wierden

2020 Oldenzaal

Bron: Huizenzoeker.nl (2020)

Ook in de huursector neemt de druk iets toe. De mutatiegraad is redelijk stabiel, maar het gemiddeld aantal reacties per woning ligt de laatste drie jaar duidelijk hoger dan de jaren daarvoor. Tabel 1: Ontwikkeling mutatiegraad en reactiegraad sociale huursector Tubbergen 2015-2019 2015 2016 2017 2018 2019

2016

2017

2018

2019

2020

Bron: Woningmarktcijfers.nl (2020)

Het afgenomen woningaanbod in combinatie met het toegenomen aantal woningzoekenden leidde de afgelopen jaren tot een sterke prijsstijging in de koopsector. In Tubbergen steeg de gemiddelde vraagprijs per m² met 24% naar €2.540 per m² woonoppervlak. Alleen in de Gemeente Wierden ligt de gemiddelde vraagprijs per m² binnen de regio.

1774.111 | Woonvisie 2021+

Mutatiegraad

13%

Reactiegraad 2,6 Bron: Woningstichting Tubbergen (2020)

8%

9%

8%

8%

5,9

8,5

10,5

8,3

Het is wel van belang om de toegenomen druk op de woningmarkt in perspectief te plaatsen. We constateren dat het woningaanbod afneemt en vraagprijzen en transactieprijzen toenemen, maar er is geen sprake van ‘Amsterdamse of Utrechtse toestanden’.

48

Figuur 6: Hittekaart woningmarkt 2020

Scenario 1: Lokale woningbehoefte is uitgangspunt In dit scenario gaan we ervan uit dat de woningbehoefte voor de komende 20 jaar volledig wordt bepaald op basis van de lokale vraag. Het aantal vestigers en vertrekkers is in dit scenario even groot, waardoor het migratiesaldo gelijk aan 0 is. Een uitgangspunt dat pessimistischer is dan de feitelijke situatie van de laatste jaren. Op basis van dit scenario zal het aantal inwoners de komende jaren beperkt afnemen, doordat het geboorteoverschot om zal slaan naar een (klein) sterfteoverschot, als gevolg van de vergrijzing. Net als het geboorteoverschot in eerdere jaren zal ook het sterfteoverschot enige jaren stabiel blijven, waardoor de bevolkingsomvang redelijk stabiel zal blijven de komende jaren. Binnen de leeftijdscategorieën zien we wel verschillende trends. Vooral de groep ouderen zal sterk toenemen, terwijl het aantal jongeren tot 25 jaar fors afneemt. Het aantal huishoudens neemt in dezelfde periode wel toe, doordat de gezinsverdunning zich voortzet (als gevolg van de vergrijzing, maar ook individualisering). Naar verwachting zal de gemiddelde gezinsgrootte afnemen van 2,6 nu naar 2,46 in 2030. Daarmee komt de lokale woningbehoefte uit op +440 woningen

Bron: BPD (2020)

voor de periode 2020-2030. Voor de komende woonvisieperiode ligt de behoefte op +270 woningen.

Toekomstige woningbehoefte

In de periode 2030-2040 blijft de gemiddelde gezinsgrootte redelijk stabiel. Vooral

Op basis van verschillende trends (geboorte, sterfte, migratie, aanwezigheid

omdat rond 2035 de vergrijzing op zijn piek zit. Dit betekent dat na 2030 niet alleen de

woningtekort) komen we tot een actuele prognose voor de toekomstige

bevolking, maar ook het aantal huishoudens licht zal afnemen.

woningbehoefte in de gemeente Tubbergen. Hiervoor prognosticeren we eerst de verwachte bevolkingsgroei (naar leeftijdsklasse). Vervolgens vertalen we dit naar een

Scenario 2: Migratietrends afgelopen jaren houden aan

woningbehoefteraming. We rekenen hierbij twee scenario’s door:

Het tweede scenario houdt niet alleen rekening met de lokale behoefte, maar tevens

1.

Woningbehoefte op basis van enkel de lokale vraag

met een positief migratiesaldo, conform de trend van de laatste jaren (2016 t/m 2019).

2.

Woningbehoefte rekening houdend met een voortzetting van de huidige positieve

Hierbij gaan we ervan uit dat het positieve binnenlandse migratiesaldo structureel is.

migratietrend

Ook voor dit scenario geldt dat vooral de ouderen voor de bevolkingsgroei zorgen. De jongere leeftijdsklassen (< 25 jaar, 35-50 jaar) vertonen een afname. Op basis van dit scenario zal het aantal inwoners de komende tien jaar toenemen met 735 inwoners. Ook in de periode daarna (2030-2040) neemt het aantal inwoners toe

1774.111 | Woonvisie 2021+

49

Toekomstige bevolkingsontwikkeling Scenario 1: Lokale behoefte 2020

2025

2030

2040

2020-2025

2020-2030

< 25 jaar

6.445

6.055

5.645

5.715

-390

-800

(+530), maar wel minder dan in de periode tot 2030. Dit komt doordat het

25-35 jaar

2.285

2.395

2.565

2.055

+110

+280

sterfteoverschot, de stagnatie van de gezinsverdunning en de kleinere instroom van

35-50 jaar

3.480

3.185

3.305

3.575

-295

-175

buitenlandse vestigers. De verwachte huishoudensontwikkeling komt in dit scenario uit

50-65 jaar

4.855

4.765

4.285

3.535

-90

-570

op +755 huishoudens tussen 2020 en 2030. Ook na 2030 zal er nog sprake zijn van een

65-75 jaar

2.325

2.655

2.855

2.875

+330

+530

huishoudensgroei, zij het in beperkte mate (+195 tussen 2030 en 2040).

> 75 jaar

1.855

2.135

2.535

3.290

+280

+680

Totaal bevolking

21.245

21.190

21.190

21.045

-55

-55

Conclusie: toekomstige woningbouwopgave

Totaal huishoudens

8.160

8.430

8.600

8.545

+270

+440

We gaan ervan uit dat de woningbouwopgave nagenoeg gelijk staat aan de verwachte

Bron: Companen (2020)

2020-2030

huishoudensgroei. De bandbreedte voor de verwachte woningbehoefte komt uit op +440 tot +755 woningen voor de komende tien jaar. Het grootste deel van de opgave

Scenario 2: Voortzetting huidige migratietrends 2020

2025

2030

2040

2020-2025

< 25 jaar

6.445

6.195

5.900

6.210

-250

-545

25-35 jaar

2.285

2.505

2.740

2.265

+220

+455

35-50 jaar

3.480

3.260

3.470

3.905

-220

-10

50-65 jaar

4.855

4.820

4.390

3.760

-35

-465

65-75 jaar

2.325

2.680

2.905

2.980

+355

+580

bestaat uit de lokale behoefte, maar de realiteit is dat het aantal vestigers in de Gemeente Tubbergen de afgelopen jaren is toegenomen. Enkel bouwen voor de lokale vraag betekent niet dat vestigers niet naar Tubbergen zullen komen. In dat geval blijft de situatie van een groot aantal woningzoekenden met een beperkt woningaanbod bestaan. Daarom is het reëel om voor de woningbouwopgave rekening te houden met de migratietrends. Ondanks de toenemende krapte op de woningmarkt is er in de Gemeente Tubbergen vooralsnog geen sprake van een substantieel woningtekort dat ingelopen dient te worden. Het huidige woningtekort in de regio Enschede (waartoe de Gemeente