Bijlage Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029.pdf

BELEIDSPLAN CIVIELE KUNSTWERKEN 2025 - 2029

Gemeente Tubbergen

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

Colofon Versie: 1.0 Datum: 27-1-2025 Status: Definitief Door:

Ing. E.G. Morsink

Foto voorblad: Kunstwerk T15 Geesteren – Vermolenweg-Broekbeek

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Samenvatting en leeswijzer

Pagina 2 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

Inhoudsopgave 1

Samenvatting en leeswijzer ............................................................................................................................. 5 1.1 1.2

2

Inleiding ........................................................................................................................................................... 7 2.1 2.2 2.3 2.4

3

3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.3.4

Veiligheid en aansprakelijkheid ........................................................................................................ 9 Openbaarheid en zorg- en onderhoudsplicht ................................................................................... 9 Omgevingswet ................................................................................................................................. 9 Gemeentewet en Besluit Begroting en Verantwoording .................................................................. 9 Beleidskaders....................................................................................................................................... 10 Coalitieakkoord .............................................................................................................................. 10 Omgevingsvisie ............................................................................................................................. 10 Meerjarenonderhoudsprogramma 2017 ........................................................................................ 10 Overige beleidsbepalers ................................................................................................................ 11

Areaal................................................................................................................................................... 12 Wat hebben we gedaan? ..................................................................................................................... 13 Huidige kwaliteit ................................................................................................................................... 13

Wat willen we bereiken? ................................................................................................................................ 14 5.1 5.2 5.2.1 5.2.2 5.2.3 5.2.4 5.2.5 5.2.6 5.2.7 5.3

6

Inleiding .................................................................................................................................................. 9 Wettelijke kaders .................................................................................................................................... 9

Waar staan we nu? ........................................................................................................................................ 12 4.1 4.2 4.3

5

Inleiding .................................................................................................................................................. 7 Aanleiding .............................................................................................................................................. 7 Doel beleidsplan..................................................................................................................................... 7 Demarcatie ............................................................................................................................................. 8

Wat zijn onze kaders? ..................................................................................................................................... 9 3.1 3.2

4

Samenvatting ......................................................................................................................................... 5 Leeswijzer .............................................................................................................................................. 6

Visie ..................................................................................................................................................... 14 Uitgangspunten voor beleid ................................................................................................................. 14 Betrouwbaarheid............................................................................................................................ 15 Beschikbaarheid ............................................................................................................................ 16 Onderhoudbaarheid ....................................................................................................................... 16 Veiligheid ....................................................................................................................................... 16 Economisch ................................................................................................................................... 16 Politiek/Imago ................................................................................................................................ 17 Overige beleidsaspecten ...............................................................................................................

17 Kwaliteitsambitie .................................................................................................................................. 18

Hoe willen we dat bereiken? .......................................................................................................................... 22 6.1 6.2 6.3 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.3.4 6.3.5 6.3.6 6.3.7 6.4

Systematiek ......................................................................................................................................... 22 Beheer ................................................................................................................................................. 22 Inspectie en advies .............................................................................................................................. 22 Schouw .......................................................................................................................................... 23 Inventarisatie ................................................................................................................................. 23 Toestandsinspectie ........................................................................................................................ 23 Risicoanalyse en constructieve beschouwing ................................................................................ 24 Verificatieberekening ..................................................................................................................... 24 Meerjarenonderhoudsplanning en -middelenraming......................................................................

25 Samenvatting beoordelingsmaatregelen ....................................................................................... 25 Onderhoud ........................................................................................................................................... 25

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Samenvatting en leeswijzer

Pagina 3 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

6.4.1 6.4.2 6.4.3 6.4.4 6.4.5 6.5 6.6 6.7 7

Vervanging ........................................................................................................................................... 28 Monitoring en rapportage ..................................................................................................................... 28 Personeel ............................................................................................................................................. 28

Welke middelen hebben we nodig? ............................................................................................................... 30 7.1 7.2 7.3 7.4 7.4.1 7.4.2 7.4.3 7.4.4 7.4.5 7.4.6

8

Onderhoudsstrategie ..................................................................................................................... 25 Onderhoudsregime ........................................................................................................................ 26 Klein onderhoud............................................................................................................................ 27 Groot onderhoud............................................................................................................................ 27 Incidenteel onderhoud ................................................................................................................... 28

Algemeen ............................................................................................................................................. 30 Kapitaal ................................................................................................................................................ 30 Huidig beschikbare middelen ............................................................................................................... 30 Benodigde middelen ............................................................................................................................ 30 Samenvatting benodigde middelen ................................................................................................ 30 Beheer ........................................................................................................................................... 31 Inspectie en advies ........................................................................................................................ 31 Onderhoud ..................................................................................................................................... 31 Vervangingen.................................................................................................................................

31 Overige kosten............................................................................................................................... 32

Bijlagen .......................................................................................................................................................... 33 8.9 8.1 8.2 8.3 8.4 8.4.1 8.4.2 8.4.3 8.4.4 8.4.5 8.4.6 8.4.7 8.4.8 8.5 8.6 8.7 8.8 8.9 8.10

R-ladder ............................................................................................................................................... 33 Documentenlijst.................................................................................................................................... 34 Definities .............................................................................................................................................. 35 Demarcatie kunstwerken ...................................................................................................................... 37 Wettelijke kaders .................................................................................................................................. 38 Gemeentewet en BBV ................................................................................................................... 38 Burgerlijk wetboek ......................................................................................................................... 38 Wegenwet ...................................................................................................................................... 39 Wegenverkeerswet ........................................................................................................................

39 Omgevingswet en Besluit bouwwerken leefomgeving ................................................................... 39 Overige ruimtelijke regelgeving ...................................................................................................... 41 Verkeersbelasting bruggen ............................................................................................................ 41 Arbeidsomstandighedenwet........................................................................................................... 42 Toelichting RAMSSHE€PS-methode ................................................................................................... 43 RAMSSHE€PS-matrix.......................................................................................................................... 45 Toelichting kwaliteitsniveaus NEN2767 ............................................................................................... 46 Protocol Omgaan met lastbeperkingen ................................................................................................ 47 R-ladder – Strategieën van circulariteit ................................................................................................ 48 Risicoprofielen kunstwerken ................................................................................................................ 50

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Samenvatting en leeswijzer

Pagina 4 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

1

Samenvatting en leeswijzer

1.1

Samenvatting

Inleiding Civiele kunstwerken, zoals bruggen, viaducten en tunnels, zijn belangrijke schakels in de infrastructuur voor wegen en water. Ze zorgen voor de bereikbaarheid van een gebied en maken het afvoeren van water mogelijk. Veel van deze kunstwerken zijn in eigendom, beheer en onderhoud bij de gemeente. Daarmee is de gemeente verantwoordelijk voor het onderhoud en de vervanging van deze kunstwerken. Dit beleidsplan geeft inzicht in de staat van onze kunstwerken, de wijze waarop wij deze willen beheren en onderhouden en wat de daarmee gepaard gaande kosten zijn. In 2017 is de nota “Onze kapitaalgoederen duurzaam beheren; Meerjarenonderhoudsprogramma Wegen en Kunstwerken” vastgesteld. De uitgangspunten voor het beheer en onderhoud worden daarbij gebaseerd op beeldkwaliteit. Dat blijkt in de praktijk voor kunstwerken lastig te zijn. In dit beleidsplan wordt daarom voorgesteld om het beheer en onderhoud te baseren op technische kwaliteit en een risicogestuurde benadering. Daarbij wordt aangesloten op landelijke normen en aanbevelingen. Met dit beleidsplan willen we een praktischer kader scheppen voor het beheer van onze kunstwerken, zodat meer inzicht wordt verkregen in de staat van onze kunstwerken en een betere onderhouds- en middelenplanning kan worden verkregen.

Dit zal leiden tot meer veiligheid, meer continuïteit in en grip op de middelenplanning en voorkoming van kapitaalvernietiging.

Wat zijn onze kaders? Op basis van de Wegenwet zijn wij als beheerder verplicht om onze kunstwerken, die onderdeel uitmaken van de weg, in goede staat te onderhouden. Ook vanuit het Burgerlijk wetboek wordt enige dwang uitgeoefend ten aanzien van afdoende onderhoud op basis van schuld- en risicoaansprakelijkheid voor onze kunstwerken. Maar naast wettelijke kaders kennen we ook onze eigen beleidsvrijheid en -doelen. Zo wordt bijvoorbeeld in het coalitieakkoord een vitaal (en daarmee bereikbaar) buitengebied van belang gevonden. Binnen de gegeven kaders geeft dit beleidsplan nadere kaders en handvatten voor het beheer, het onderhoud en de vervanging van onze kunstwerken.

Waar staan we nu? Ons areaal omvat ca. 40 kunstwerken en bijna 1.100 wegduikers (ca. 13 km). In de afgelopen jaren is daaraan voornamelijk klein onderhoud uitgevoerd en zijn diverse duikers vervangen. Uit een inspectie uit 2023 blijkt dat de staat van de kunstwerken gemiddeld genomen redelijk is. Als er gekeken wordt naar de staat per type, dan verkeren de stalen bruggen over het algemeen in een redelijke staat, de betonnen objecten verkeren in een goede tot redelijke staat (met uitschieters naar slecht) en de houten objecten verkeren in een redelijke staat. Daarnaast blijkt uit een constructieve risicoscan dat voor redelijk aantal kunstwerken een herberekening wordt aanbevolen om te beoordelen of het kunstwerk de daaraan blootgestelde belasting nog kan dragen.

Welke beleidskeuzes maken we? In dit beleidsplan maken we keuzes om beter invulling te geven aan onze beheerplicht. Enerzijds wordt dat gedaan door het inzichtelijker maken van de kaders. Anderzijds door beleidskeuzes en werkwijzen vast te leggen. We sluiten aan bij landelijke normen en aanbevelingen. Hierdoor wordt een zo uniform mogelijk benadering gekozen, waarmee een kwaliteitsslag in het beheer kan worden gemaakt. Ook wordt gekozen voor risicogestuurd beheer, waardoor ingespeeld kan worden op de lokale omstandigheden en vraagbehoefte van de kunstwerken zonder de risico’s uit het oog te verliezen. Op verschillende plaatsen in dit plan worden beleidskeuzes gemaakt. Hieronder staan deze samengevat met een verwijzing naar de paragraaf waarin de keuzes beschreven en onderbouwd worden. 1. 2. 3. 4. 5.

Met het vaststellen van het onderhavige beleidsplan komt het MJOP2017 ten aanzien van het onderdeel kunstwerken te vervallen (zie paragraaf 3.3.3). Voor de invulling van de visie “goed rentmeesterschap” wordt een risicogestuurde benadering gekozen op basis van de RAMSSHE€PS methode (zie paragraaf 5.1). De kwaliteitsbeoordeling van kunstwerken wordt uitgevoerd op basis van NEN2767 (zie paragraaf 5.2). Kunstwerken kunnen de belastingen dragen waaraan ze mogen worden blootgesteld (zie paragraaf 5.2.1). De kunstwerken zijn zoveel mogelijk beschikbaar (zie paragraaf 5.2.2).

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Samenvatting en leeswijzer

Pagina 5 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

6. 7. 8. 9.

Het streven is om overlast en hinder te beperken tot incidentele gevallen (zie paragraaf 5.2.3). De kunstwerken zijn veilig voor gebruikers (zie paragraaf 5.2.4). Vervolgschade wordt zoveel mogelijk voorkomen (zie paragraaf 5.2.5). Imagoschade wordt zoveel mogelijk voorkomen, waarbij de ingezette lijn van een sobere uitstraling (niveau C) wordt doorgezet (zie paragraaf 5.2.6). 10. Duurzaamheid geldt als uitgangspunt bij ontwerp en onderhoud van kunstwerken (zie paragraaf 5.2.7). 11. Kapitaalvernietiging wordt voorkomen. Daarom wordt als ingrijpmaatstaf conditiescore 4 gehanteerd (zie paragraaf 5.3). 12. De acceptatiegrens van gevolgen van schades is afhankelijk van de risicoclassificatie (zie paragraaf 5.3). 13. Uitvoering van inspectie en advies geschiedt op basis van CROW-CUR Aanbeveling 117 (zie paragraaf 6.1). 14. Er wordt jaarlijks een schouw uitgevoerd op kunstwerken met risicoprofiel R1, R2 en R3 (zie paragraaf 6.3.1). 15. Vóór 2027 willen we onze beheergegevens op orde hebben (zie paragraaf 6.3.2). 16. Op kunstwerken met risicoprofiel R1, R2 en R3 worden regelmatig toestandsinspecties uitgevoerd. Kunstwerken met risicoprofiel R4 worden alleen geschouwd op basis van meldingen of incidenten (zie paragraaf 6.3.3). 17. Voor kunstwerken met risicoprofiel R1 en R2 wordt een object risicoscan gedurende de planperiode naar believen uitgevoerd (zie paragraaf 6.3.4). 18.

Een verificatieberekening wordt uitgevoerd ter onderbouwing van het maximale draagvermogen van een kunstwerk (zie paragraaf 6.3.5). 19. Een meerjarenonderhoudsplanning en -middelenraming wordt tweejaarlijks opgesteld (zie paragraaf 6.3.6). 20. Onze buitendienst voert het klein onderhoud uit (zie paragraaf 6.4.3). 21. Groot onderhoud wordt uitbesteed aan een externe partij (zie paragraaf 6.4.4). 22. Vervanging van kunstwerken geschiedt in principe 1-op-1, waarbij rekening wordt gehouden met gebruik door alle verkeer (tenzij het een fiets-voetgangersbrug betreft; zie paragraaf 6.5). 23. Kunstwerken met risicoprofiel R4 worden niet planmatig onderhouden en vervangen (zie paragraaf 6.5). 24. Rapportage betreffende kwaliteitsniveau en middelen vind plaats binnen de begrotingscyclus (zie par. 6.6).

Welke middelen hebben we nodig? Onze kunstwerken vertegenwoordigen een vervangingswaarde van ca. € 18 miljoen. Reden om deze goed te beheren. Met het opstellen van meerjarenplanningen en -begrotingen wordt inzicht verkregen in de benodigde middelen voor het beheer, het onderhoud en de vervangingen van kunstwerken. Deze kosten worden voor deze planperiode geraamd op € 173.000 per jaar (een structurele verlaging van € 7.000). Daarnaast is een incidenteel (2025+2026) bedrag nodig van € 60.000.

1.2

Leeswijzer

Dit beleidsplan is ingedeeld in 8 hoofdstukken In hoofdstuk 1 is een samenvatting opgenomen en worden de te maken beleidskeuzes beknopt weergegeven met een verwijzing naar de paragrafen waarin de beleidskeuzes gemaakt en onderbouwd worden. In hoofdstuk 2 is een inleiding opgenomen, waarin de aanleiding en het doel worden toegelicht. Hier wordt ook aangeven welke kunstwerken onder dit beleidsplan vallen. In hoofdstuk 3 wordt toegelicht binnen welke wettelijke kaders en beleidskaders geacteerd moet worden. In hoofdstuk 4 wordt aangegeven wat de huidige stand van zaken is en wat we de afgelopen jaren hebben uitgevoerd. Tevens wordt de huidige, gemiddelde kwaliteit van onze kunstwerken benoemd. In hoofdstuk 5 wordt vermeld wat we willen bereiken. Daartoe worden de visie en de uitgangspunten voor het beleid beschreven. Ook de kwaliteitsambitie wordt hierin benoemd. In hoofdstuk 6 wordt aangegeven op welke wijze we de gestelde doelen willen bereiken. Daarbij wordt ingegaan op de wijze van beheren, inspecteren, onderhouden en vervangen. In hoofdstuk 7 worden financiële aspecten toegelicht. Dit betreffen zowel de jaarlijks benodigde onderhoudsbudgetten als de benodigde investeringen voor vervanging. In hoofdstuk 8 zijn de bijlagen opgenomen met daarin toelichtende informatie.

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Samenvatting en leeswijzer

Pagina 6 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

2

Inleiding

2.1

Inleiding

Civiele kunstwerken, zoals bruggen, viaducten en tunnels, zijn belangrijke schakels in de infrastructuur voor wegen en water. Ze maken het mogelijk om andere wegen of waterwegen te passeren. Als een kunstwerk 1 niet (goed) functioneert kan dat gevolgen hebben voor de bereikbaarheid, bruikbaarheid of zelfs veiligheid van een gebied. Een groot deel van de kunstwerken binnen het gemeentelijk grondgebied is in eigendom, beheer en onderhoud van de gemeente. Deze zogenaamde kapitaalgoederen dienen op adequate wijze te worden beheerd en onderhouden. Daarbij zijn niet alleen bovengenoemde fysieke functies van belang, maar ook de financiële gevolgen voor de gemeentelijke begroting. De gemeente moet immers zorgen voor een begroting die ‘structureel en reëel in evenwicht’ is. Waar in een vorig onderhoudsprogramma (zie paragraaf 2.2) wegen en kunstwerken nog op dezelfde wijze werden benaderd en in hetzelfde programma werden vermeld is nu gekozen voor een aparte benadering van de kunstwerken. Gebleken is namelijk dat het bestaande programma onvoldoende handvatten biedt voor een adequaat beheer en onderhoud van de kunstwerken. Dit beleidsplan geeft inzicht in de staat van onze kunstwerken, de wijze waarop wij deze willen beheren en onderhouden en wat de daarmee gepaard gaande kosten zijn.

2.2

Aanleiding

In 2017 is de nota “Onze kapitaalgoederen duurzaam beheren; Meerjarenonderhoudsprogramma Wegen en Kunstwerken” (verder: MJOP2017) vastgesteld. Het doel van dit programma is het geven van inzicht en het maken van keuzes voor het beheer en onderhoud van wegen en kunstwerken. In het MJOP2017 is de CROW systematiek van de kwaliteitscatalogus openbare ruimte gehanteerd, die voor het onderdeel wegen gerelateerd is aan de wegbeheersystematiek volgens CROW publicatie 147. In het MJOP2017 wordt vooral aandacht besteed aan het te kiezen beheerscenario, waarbij sterk wordt geleund op de systematiek van het beheer van de openbare ruimte op basis van beeldkwaliteit. De technische kwaliteit, met name ten aanzien van kunstwerken, blijft daarmee onderbelicht en dat wordt als een gemis ervaren. Daarnaast heeft het kunstwerkenbeheer en onderhoud de afgelopen jaren minder aandacht gekregen dan gewenst. Al met al reden voor het opstellen van dit beleidsplan kunstwerken.

2.3

Doel beleidsplan

Met het opstellen van dit beleidsplan willen we een praktischer kader scheppen voor het planmatig beheer en onderhoud van de kunstwerken. De beleidsuitgangspunten zijn daarbij leidend (zie paragraaf 5.2). Middels de handvatten in dit beleidsplan verkrijgen we meer inzicht in de actuele en gewenste onderhoudstoestand van de kunstwerken en kan de kans op onveilige situaties worden verkleind. De lange termijn visie zal daarbij ook verbeteren, zodat de continuïteit en grip op het financieel beheer van de kapitaalgoederen zal verbeteren. Door een betere, meerjarige planning kan daarnaast kapitaalvernietiging worden voorkomen door tijdig en met andere disciplines afgestemd onderhoud uit te voeren. Door regelmatig inspecties uit te voeren wordt het daarvoor benodigde inzicht in de staat van onze kunstwerken behouden.

1

Voor de leesbaarheid van dit plan wordt verder gesproken over kunstwerken in plaats van civiele kunstwerken.

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Inleiding

Pagina 7 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

2.4

Demarcatie

Dit beleidsplan gaat alleen over de bij de gemeente in beheer en onderhoud zijnde civieltechnische kunstwerken 2. Het eigendom wordt hier bewust buiten beschouwing gelaten, omdat de gemeente in enkele gevallen (deels) kunstwerken van derden onderhoud op basis van afspraken en overeenkomsten. Kunstwerken die bij andere partijen (zoals Rijk, Provincie, waterschap of particulieren) in beheer en onderhoud zijn vallen buiten de scope van dit plan. Onder kunstwerken verstaan wij in dit beleidsplan: • • • • • •

Bruggen Tunnels Stuwen Duikers Grondkeringen Overige civieltechnische constructies (zoals vlonders en steigers)

Een nadere toelichting op deze demarcatie is opgenomen in bijlage 8.3.

2

In onze beheerprogrammatuur zijn ter informatie wel kunstwerken opgenomen die bij derden in beheer en onderhoud zijn, maar deze zijn niet verwerkt in de overzichten en ramingen in dit beleidsplan.

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Inleiding

Pagina 8 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

3

Wat zijn onze kaders?

3.1

Inleiding

Het beheer en onderhoud van kunstwerken is onderhevig van een scala aan wet- en regelgeving. Daarnaast acteert de gemeente ook nog eens in verschillende rollen. Daarbij kan onderscheid gemaakt worden tussen publiekrecht (zoals vergunningverlening, toezicht en handhaving op het voldoen aan de wettelijke eisen) en civielrecht (zoals aansprakelijkheid jegens derden). Als bevoegd gezag heeft de gemeente alleen te maken met het publiekrecht. Als eigenaar en beheerder van een kunstwerk heeft de gemeente zowel te maken met publiekrecht als met civielrecht. Hieronder wordt op hoofdlijnen aangegeven welke wetgeving van belang is. Een uitgebreidere toelichting op de verschillende wetten en regels is te vinden in bijlage 8.4.

3.2

Wettelijke kaders

3.2.1

Veiligheid en aansprakelijkheid

De eigenaar van een bouwwerk dient er zorg voor te dragen dat het bouwwerk geen gevaar oplevert voor de veiligheid en gezondheid. In de Omgevingswet is dit geregeld voor bouwwerken, waartoe ook de kunstwerken behoren. In het onderliggende Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de van toepassing zijnde normen wordt de constructieve veiligheid geduid. Ook de veiligheidsfactoren en (risico)gevolgklassen worden hierin omschreven. Voor bruggen wordt op basis van deze wetgeving en normen (her)berekend wat de draagkracht van een brug is. Op het moment dat een bouwwerk niet meer voldoet en er ontstaat schade dan is de eigenaar in principe aansprakelijk. Deze civielrechtelijke (privaatrechtelijke) aansprakelijkheid, is vastgelegd in boek 6 van het Burgerlijk Wetboek: • •

Artikel 6:162 BW: schuldaansprakelijkheid (gebreken op het kunstwerk) Artikel 6:174 BW: risicoaansprakelijkheid (gebreken aan het kunstwerk zelf)

Artikel 6:162 BW regelt de onrechtmatige daad in algemene zin. In artikel 6:174 BW is sinds 1992 de aansprakelijkheid van de wegbeheerders geregeld. Gemeenten moeten inzichtelijk hebben wat de constructieve sterkte is van bijvoorbeeld de bruggen in hun areaal. Wanneer er iets gebeurt met een brug en vervolgens blijkt dat de beheerder niet op de hoogte is van de toelaatbare draagkracht, kan de rechter besluiten dat de gemeente in gebreke is gebleven.

3.2.2

Openbaarheid en zorg- en onderhoudsplicht

In de Wegenwet (artikel 15) is bepaald dat het Rijk, de provincie, de gemeente of het waterschap verplicht is zijn wegen in goede staat te onderhouden. Tot de wegen behoren ook de kunstwerken, die gelegen zijn in die weg. Wat wordt verstaan onder ‘in goede staat onderhouden’ wordt niet in de wet uitgewerkt. Aangenomen mag worden dat hier in ieder geval bedoeld wordt dat de weg, i.c. het kunstwerk, geschikt moet zijn voor het gestelde doel.

3.2.3

Omgevingswet

De Omgevingswet regelt een groot aantal zaken en is voor het kunstwerkenbeheer vooral van belang bij bouwactiviteiten, zowel bij nieuwbouw als bij het uitvoeren van onderhoud en reparatie. Zo ziet bijvoorbeeld het onderliggende Besluit bouwen leefomgeving op het bouwen en de bouwveiligheid van kunstwerken.

3.2.4

Gemeentewet en Besluit Begroting en Verantwoording

De Gemeentewet verplicht de Raad om erop toe te zien dat de begroting “structureel en reëel in evenwicht” is. Voor de inrichting van de begroting wordt daarbij verwezen naar de regels die zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording Provincie en Gemeenten (BBV). Ten aanzien van kapitaalgoederen is in het BBV aangegeven dat ten minste onderscheid gemaakt moet worden naar wegen, riolering, water, groen en gebouwen. Kunstwerken worden niet met name genoemd in het BBV.

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat zijn onze kaders?

Pagina 9 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

Vanwege het belang en de aard van de kunstwerken worden deze echter geschaard onder de noemer Wegen en worden ze binnen de begroting op vergelijkbare wijze behandeld als wegen. Het inzichtelijk maken van het beheer en onderhoud van kunstwerken en de daarmee gepaard gaande kosten wordt derhalve wettelijk gevraagd.

3.3

Beleidskaders

Naast wettelijke kaders gelden er ook beleidskaders. Hiermee kunnen overheden en beheerders naar eigen inzicht bepalen hoe zij hun areaal aan kunstwerken willen beheren en onderhouden. Deze beleidsvrijheid dient zich uiteraard te bewegen binnen de wettelijke kaders.

3.3.1

Coalitieakkoord

In het coalitieakkoord gemeente Tubbergen 2022-2026, ‘En noe, met mekaar, vedan!’ wordt niet specifiek gesproken over kunstwerken. Wel is te lezen dat een fijne leefomgeving, die ook voor onze komende generaties duurzaam, veilig en gezond is, belangrijk wordt gevonden. Ook een vitaal buitengebied, en daarmee een bereikbaar buitengebied, is belangrijk. Dat dit alles moet gebeuren met een begroting, die structureel en meerjarig in evenwicht is, is daarbij uitgangspunt. De functionaliteit en betrouwbaarheid van de kunstwerken dient derhalve te worden geborgd.

3.3.2

Omgevingsvisie

In de omgevingsvisie wordt niet specifiek gesproken over kunstwerken. Wel wordt aangegeven dat een leefbare openbare ruimte een speerpunt is. De openbare ruimte heeft verschillende functies, waaronder bereikbaarheid en toegankelijkheid. De inrichting, het beheer en het onderhoud is belangrijk om een fijne woon- en leefomgeving te hebben. Specifiek voor de inrichting van de openbare ruimte worden de komende periode uitdagingen gezien ten aanzien van wensen vanuit veiligheid, woongenot, gezondheid en duurzaamheid, de gevolgen van klimaatverandering en veranderende mobiliteit. Een goed en veilig wegennet, inclusief kunstwerken, is daarvoor van belang.

3.3.3

Meerjarenonderhoudsprogramma 2017

Het huidige beleidskader voor kunstwerkenbeheer is het MJOP2017. In paragraaf 2.2 is reeds aangegeven dat het huidige beleid vooral gebaseerd is op een beheerscenario voor beeldkwaliteit. Voor de technische kwaliteit is een parallel getrokken naar de wegbeheersystematiek. In onderstaande tabel, overgenomen uit het MJOP2017, zijn de verschillende kwaliteitsniveaus weergegeven. CROW Kwaliteitscatalogus (publicatie 288) Beeldkwaliteit, communicatie burger en bestuur A+ (zeer goed) A (goed) B (voldoende) C (matig) D (te slecht) Tabel 1

CROW Wegbeheer (publicatie 147) Technische richtlijnen wegbeheer (o.b.v. inspectie) Er is geen schade Er is enige schade De waarschuwingsgrens is overschreden De richtlijn is overschreden Achterstallig onderhoud (richtlijn met meer dan 1 klasse overschreden)

Kwaliteitsniveau CROW systematiek

De keuzes van de Raad, zoals op 22 september 2016 besloten, zijn in het vastgestelde MJOP2017 verwerkt. Er is destijds gekozen voor scenario 3B (voortzetting van het toenmalige beleid om alles op kwaliteit C te onderhouden en de hotspots/centra op kwaliteit B). Dit hield voor de kunstwerken in dat alle kunstwerken op

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat zijn onze kaders?

Pagina 10 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

onderhoudsniveau C (matig) worden onderhouden. Onderstaande tabel, gericht op onze kunstwerken, is overgenomen uit het MJOP2017.

Kwaliteitsniveau kunstwerken

Matig (C)

Aanzien / uitstraling

Sober

Kapitaalvernietiging

Matig

Beheerbaarheid

Matig

Veiligheid / aansprakelijkheid

Beperkt veilig

Hinder / overlast

Regelmatig

Tabel 2

Kwaliteitsniveau kunstwerken

Met het vaststellen van het onderhavige beleidsplan komt het MJOP2017 ten aanzien van het onderdeel kunstwerken te vervallen.

3.3.4

Overige beleidsbepalers

3.3.4.1

Provincie Overijssel

De afstemming met de provincie Overijssel vindt plaats op die plekken waar een gezamenlijke taak ligt. Dat is bijvoorbeeld het geval bij diverse tunnels onder provinciale wegen. Veelal is het beheer en onderhoud van de tunnels ondergebracht bij de provincie, maar in een enkel geval is een deel van het onderhoud bij de gemeente onder gebracht. Denk dan bijvoorbeeld aan schoonmaken van de tunnel, onderhoud van de verlichting in en naar de tunnel en gladheidsbestrijding. De taken zijn per tunnel vastgelegd in overeenkomsten en worden waar nodig met enige regelmaat afgestemd met de provincie.

3.3.4.2

Waterschap Vechtstromen

Met het waterschap zijn geen reguliere afstemmingsmomenten over het beheer en onderhoud van kunstwerken. Waar nodig worden deze ad hoc gezocht. Wel zijn er afspraken, meestal vastgelegd in keurontheffingen, over de aanleg, beheer en onderhoud van gemeentelijke kunstwerken in watergangen van het waterschap. Het is aan de gemeente als eigenaar/beheerder van een kunstwerk om zorg te dragen voor voldoende onderhoud en het voorkomen van schade of overlast voor het waterschap of de omgeving.

Beleidskeuzes Met het vaststellen van het onderhavige beleidsplan komt het MJOP2017 ten aanzien van het onderdeel kunstwerken te vervallen.

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat zijn onze kaders?

Pagina 11 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

4

Waar staan we nu?

4.1

Areaal

Voor het inzicht in het huidige areaal wordt gebruik gemaakt van de gegevens uit het beheerpakket. De actualiteit daarvan is voor kunstwerken redelijk te noemen. De belangrijkste kunstwerken zijn op hoofdlijnen opgenomen. De duikers zijn nog niet opgenomen in ons beheerpakket. Voor de grotere duikers zal dat alsnog gaan gebeuren. Kleinere duikers worden vooralsnog niet opgenomen, omdat de daarvoor te maken kosten onvoldoende opwegen tegen de verwachte baten. Verder dient een kwaliteitsslag gemaakt te worden en dient meer (detail)informatie over de kunstwerken te worden opgenomen. Kunstwerken kunnen op verschillende manieren worden ingedeeld. Onderstaande verdeling, met onderscheid naar type en leeftijd, ziet er daarbij als volgt uit. Kunstwerktype Beweegbare brug Duikerbrug Fiets-voetbrug Verkeersbrug Eindtotaal Tabel 3

voor 1950 1

1

1950-1974

1975-1999

2000-nu

10 10

3 11 14

3 5 8

jaartal onbekend 1 1 3 1 6

Eindtotaal 2 1 9 27 39

Kunstwerktype en bouwjaar

Duikers zijn vanwege hun specifieke karakter en aantallen niet in bovenstaande tabel opgenomen, maar onderstaand vermeld. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in wegduikers (dwars onder de weg door) en perceelduikers (ter ontsluiting van percelen). De wegduikers vallen vrijwel allemaal onder de gemeentelijke zorgplicht. Voor wegduikers zijn de hieronder vermelde gegevens gedestilleerd uit de vigerende wegenlegger. Hoewel de wegenleggers reeds langere tijd geleden voor het laatst zijn vastgesteld is het veilig om aan te nemen dat de gegevens ten aanzien van de duikers nog voldoende actueel zijn om een goed beeld te geven van de beheeropgave. Duikers Beton PVC Overig Totaal Tabel 4

Aantal (st) 750 223 87 1.060

Lengte (km) 8,9 2,8 1,1 12,8

Wegduikers

Perceelduikers staan niet vermeld in de wegenlegger en zijn daarom niet verwerkt in bovenstaande tabel. Perceelduikers zijn overwegend ten behoeve van de bereikbaarheid van woon- en landbouwpercelen. De zorgplicht van deze duikers ligt meestal bij de betreffende perceeleigenaar. Dit neemt echter niet weg dat voor de waterafvoer er ook een algemeen belang ligt. Momenteel is er nog onvoldoende inzicht in de aantallen en locaties van perceelduikers beschikbaar. Een benadering op basis van inventarisatie van enkele wegen en extrapolatie van die gegevens op basis van ons wegenbestand leidt tot de volgende voorzichtige inschatting van de perceelduikers.

Perceelduikers Naar woningpercelen Naar overige percelen Totaal Tabel 5

Aantal (st) 1.900 6.400 8.300

Lengte (km) 42 35 77

Perceelduikers

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Waar staan we nu?

Pagina 12 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

4.2

Wat hebben we gedaan?

In paragraaf 3.3.3 is aangegeven dat het huidige beleid gebaseerd is op een beheerscenario voor beeldkwaliteit niveau C. Bij dit gekozen kwaliteitsniveau is de kans op kapitaalvernietiging matig en is de veiligheid van de kunstwerken beperkt. Voor dit onderhoudsniveau is destijds in het MJOP2017 een jaarlijks onderhoudsbudget geraamd van € 150.000. In de gemeentelijke begroting was in de jaren 2019-2023 een budget beschikbaar van € 312.000. Gemiddeld jaarlijks was dat een bedrag van € 62.400, waarvan € 58.000 beïnvloedbaar. Van de jaarlijks beschikbare beïnvloedbare budgetten is gemiddeld een bedrag besteed van € 30.000 (52%). Dit bedrag is voornamelijk uitgegeven aan materialen ten behoeve van klein onderhoud, vervanging van duikers en beperkt groot onderhoud door de buitendienst. Verder groot onderhoud aan kunstwerken of vervanging van kunstwerken heeft de laatste 5 jaren niet ten laste van het reguliere onderhoudsbudget plaats gevonden. In 2022 is het beïnvloedbare budget met € 50.000 naar beneden bijgesteld. De reden hiervoor was dat met name de uitvoering van het groot onderhoud achter bleef bij de verwachtingen uit het MJOP2017, waardoor de budgetten slechts ten dele werden aangesproken. Er is daarom bij de Perspectiefnota 2022 besloten om het beschikbare budget te verlagen t.b.v. de toenmalige ombuigingsoperatie. Met ingang van de begroting 2022 is dit verwerkt.

In de Perspectiefnota 2022 is hierbij wel gewezen op de (inmiddels uitgevoerde) inspectie van de kunstwerken en een op te stellen MJOP. Naast de reguliere begrotingsbudgetten waren de afgelopen 5 jaren tevens investeringsbudgetten beschikbaar ter grootte van € 118.650. Daarvan is daadwerkelijk besteed een bedrag van € 89.798 (76%). Dit bedrag is voornamelijk besteed aan vervanging van duikers en onderzoek en advies, waarbij een deel van de opdracht nog loopt en waarvoor het restantkrediet benodigd zal zijn.

4.3

Huidige kwaliteit

Door een gewijzigde wijze van beoordelen van de kunstwerken, nader toegelicht in hoofdstuk 5, is een directe vergelijking met het in 2017 gestelde kwaliteitsniveau niet goed te maken. Op basis van de in 2023 uitgevoerde instandhoudingsinspectie kan echter worden geconcludeerd dat de algemene technische toestand van de geïnspecteerde kunstwerken redelijk is. Als er gekeken wordt naar de staat per type, dan verkeren de stalen objecten over het algemeen in een redelijke staat, de betonnen objecten verkeren in een goede tot redelijke staat (met uitschieters naar slecht) en de houten objecten verkeren in een redelijke staat. Een kanttekening ten aanzien van deze kwaliteit dient gemaakt te worden in relatie tot de draagkracht van bruggen. Momenteel zijn er diverse bruggen met een draagkrachtbeperking. Deels komt dit voort vanuit de destijds gekozen maximale ontwerpbelasting, maar het komt ook deels voort uit inmiddels ontstane en geconstateerde schade aan bruggen. Met andere woorden: de kwaliteit van een brug kan alleen technisch worden beschouwd, maar kan ook worden beoordeeld op het gewenste functioneren in het wegenstelsel waarin het kunstwerk moet functioneren (bijvoorbeeld beperkt functioneren op basis van een lastbeperking).

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Waar staan we nu?

Pagina 13 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

5

Wat willen we bereiken?

Om te bepalen wat we met onze kunstwerken willen bereiken is allereerst onderstaand de beheervisie op de kunstwerken weergegeven. Vandaaruit zijn beleidsuitgangspunten geformuleerd ten aanzien van verschillende risicoaspecten. Het ambitieniveau voor het onderhoud is daar vervolgens aan toegevoegd.

5.1

Visie

Met inachtneming van het coalitieakkoord kan een algemene visie op het beheer van de openbare ruimte omschreven worden als het in stand houden van de kapitaalgoederen op een zodanige wijze dat deze zijn technische prestaties blijven leveren en zijn functies blijven behouden (functioneel beheer). Dit is te benoemen als ‘goed rentmeesterschap’, waarbij: • • • •

de veiligheid van de kunstwerken is geborgd; de beschikbaarheid van de kunstwerken is geborgd; er wordt voldaan aan de vigerende wet- en regelgeving; gemeenschapsgeld verantwoord wordt uitgegeven.

Om efficiënt invulling te geven aan de gestelde kaders wordt uitgegaan van een risico gestuurde benadering op basis van conditiescores. Door voor verschillende risicoaspecten een acceptabel risiconiveau te benoemen kan worden beoordeeld of en wanneer onderhoud of vervanging van (delen van) kunstwerken noodzakelijk is. Risico is daarbij het product van de kans dat een (onderdeel van een) kunstwerk faalt en het effect van dat falen op een bepaald aspect van functioneren (Risico = Kans x Gevolg). De kans op falen wordt bepaald vanuit gegevens of expertise (zoals inspecties). Voor het bepalen van het gevolg van falen wordt gebruik gemaakt van de landelijk veel toegepaste methode van RAMSSHE€PS voor risicogestuurd beheer. In bijlage 8.5 is deze methode nader omschreven. Voor de beoordeling van de prestaties van onze kunstwerken wordt uitgegaan van onderstaande risicoaspecten. Letter R

Risicoaspect Betrouwbaarheid (Reliability)

A

Beschikbaarheid (Availability)

M

Onderhoudbaarheid (Maintainability)

S

Veiligheid (Safety)

€

Economisch (Economics)

P

Politiek/Imago (Politics)

Tabel 6

5.2

Toelichting Dit aspect geeft de mate van invloed van het gebrek op de sterkte van het (onderdeel van het) kunstwerk weer (constructieve veiligheid). Dit aspect geeft aan in welke mate het kunstwerk beschikbaar is voor het uitoefenen van zijn primaire functie Dit betreft de toename van reparaties op grond van klachten van gebruikers en het gemak waarop reparaties kunnen worden uitgevoerd. Dit aspect betreft situaties die kans op lichamelijk letsel inhouden voor gebruikers van kunstwerken, bezoekers, passanten, inspecteurs, enz. Dit aspect betreft de meerkosten, die kunnen ontstaan indien een gebrek niet tijdig wordt verholpen. Het betreft niet de kosten aan het bouwdeel zelf, maar de kosten aan (bijvoorbeeld) de onderliggende constructie of (gevolg)schade aan derden. Dit aspect betreft bijvoorbeeld de netheid van het kunstwerk, maar kan ook imagoschade omvatten bij het niet (afdoende) functioneren van het kunstwerk.

Risicoaspecten

Uitgangspunten voor beleid

Met de bovenstaand genoemde risicoaspecten wordt de basis gelegd voor het beheer en onderhoud van de kunstwerken. De risicobeoordeling wordt daarbij gebaseerd op de geconstateerde technische staat van de kunstwerken. Voor het beoordelen van deze technische staat wordt gebruik gemaakt van de landelijke norm NEN 2767-1+C1: Conditiemeting bebouwde omgeving. Hoewel vooral wordt gestuurd op technische kwaliteit op basis van NEN2767 wordt hieronder ook een vergelijk gemaakt met de kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023 (KOR2023) van het CROW voor de beeldkwaliteit. De vergelijking tussen technische en beeldkwaliteit kan namelijk nuttig zijn bij de afwegingen en gesprekken over gewenste kwaliteiten in de openbare ruimte. Men dient daarbij wel in gedachten te houden dat de beeldkwaliteitscatalogus slechts beperkt mogelijkheden biedt om de

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat willen we bereiken?

Pagina 14 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

technische kwaliteit van een kunstwerk te bepalen. Voor de beeldkwaliteit in de vorm van verzorgend onderhoud (bekladding en aanplakken) en beperkt technisch onderhoud (gaten/scheuren, wijdte voegovergangen en rotting) is deze norm eventueel wel te gebruiken. De kwaliteitsscores uit beide normen staan in onderstaande tabel naast elkaar vermeld. Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte (beeldkwaliteit) KwaliteitsOmschrijving Toelichting niveau Nagenoeg A+ Zeer hoog ongeschonden Netjes, verzorgd en A Hoog comfortabel

NEN 2767 (technische kwaliteit) ConditieOmschrijving score Uitstekende 1 conditie 2

Goede conditie

B

Basis

Functioneel

3

Redelijke conditie

C

Laag

Onrustig beeld, discomfort of enige vorm van hinder

4

Matige conditie

5

Slechte conditie

Zeer laag

Kapitaalvernietiging, uitlokking van vernieling, functieverlies, juridische aansprakelijkheid of sociale onveiligheid

6

Zeer slechte conditie

D

Tabel 7

Toelichting Geen of zeer beperkte veroudering Beginnende veroudering Het verouderingsproces is plaatselijk op gang gekomen Het verouderingsproces wordt met regelmaat geconstateerd Het verouderingsproces is min of meer onomkeerbaar geworden Maximaal gebrekenbeeld, het bouwdeel is onbruikbaar en technisch rijp voor sloop

Kwaliteitsscores KOR2023 en NEN2767

Als op abstract niveau naar de conditiescores wordt gekeken, dan kan op hoofdlijnen gezegd worden dat conditiescores 1 en 2 nog geen onderhoud vragen. Conditiescores 3 en 4 vragen onderhoud. En conditiescores 5 en 6 vragen om vervanging van (delen van) het kunstwerk. Voor een uitgebreidere toelichting op de conditiescores zie bijlage 8.7. In het MJOP2017 is beeldkwaliteit C afgesproken als na te streven kwaliteit in relatie tot de kosten. Vertaald naar conditiescores op basis van NEN 2767 komt dat overeen met conditiescore 4 (matige conditie), waarbij het verouderingsproces (lees: schades) met regelmaat wordt geconstateerd en de functievervulling in gevaar komt. Als uitwerking van de visie en de daarbij genoemde sturingsaspecten voor het beheer en onderhoud van het areaal staan in onderstaande paragrafen de risicoaspecten nader toegelicht.

5.2.1

Betrouwbaarheid

De betrouwbaarheid (Reliability) geeft de invloed van een gebrek weer op het functioneren van het (onderdeel van het) kunstwerk ten aanzien van de sterkte van dat kunstwerk. Met andere woorden: kan het kunstwerk de lasten nog dragen aan welke het mag worden blootgesteld? De gemeente is als beheerder wettelijk verantwoordelijk voor het borgen van de constructieve veiligheid van haar kunstwerken. De beheerder wordt ook geacht te weten wat de actuele draagkracht van haar kunstwerken is. Een kunstwerk mag immers niet bezwijken onder de toegestane belasting. Uit de regelmatig uit te voeren inspecties dient deze veiligheid te blijken. Bij twijfel dient eventueel nader onderzoek verricht te worden en waar nodig kan een verificatieberekening uitkomst bieden over het veilig gebruik van het kunstwerk. Voor de verificatieberekeningen wordt vanzelfsprekend uitgegaan van toetsing aan de vigerende wettelijke regels en normen. Indien uit een verificatieberekening blijkt dat een lastbeperking van een kunstwerk nodig is en een versterking van het kunstwerk is niet (tijdig) haalbaar is, dan dient een lastbeperking te worden ingesteld. Hiertoe is normaliter een verkeersbesluit noodzakelijk. In extreme gevallen kan een noodmaatregel noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld in

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat willen we bereiken?

Pagina 15 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

de vorm van een (deel)afsluiting. Om te komen tot een keuze voor een lastbeperking, aanpassing of vervanging van een kunstwerk wordt verwezen naar het Protocol Omgaan met lastbeperkingen in bijlage 8.8.

5.2.2

Beschikbaarheid

De beschikbaarheid (Availability) van het kunstwerk is de mate waarin het kunstwerk nog beschikbaar is voor het uitvoeren van zijn primaire functie. De optredende faalvorm (het gebrek) is daarvoor bepalend. Indien bijvoorbeeld een leuning van een brug defect is kan (met de nodige veiligheidsmaatregelen) de brug mogelijk nog wel worden gebruikt. Indien de draagconstructie het begeeft vervalt echter de volledige functie van de brug. Indien reparaties aan het kunstwerk nodig zijn, dan kan de functie ook tijdelijk vervallen en is het kunstwerk (tijdelijk) niet beschikbaar. Het aspect beschikbaarheid heeft een sterke relatie met het aspect betrouwbaarheid. Bij de risicoafweging wordt aansluiting gezocht bij het belang van het kunstwerk in het netwerk (denk daarbij aan de wegencategorisering en waterschapsleidingen).

5.2.3

Onderhoudbaarheid

Onderhoudbaarheid (Maintainability) is de mate waarin het kunstwerk nog onderhouden kan worden en overige bouwdelen op niveau gehouden kunnen worden na het optreden van functioneel falen. Het geeft aan met welk gemak en snelheid onderhoud kan worden uitgevoerd. Hierbij kan rekening gehouden worden met technische factoren, maar ook bijvoorbeeld met (Arbo-)wetgeving of beschikbaarheid van materialen of voldoende competent technisch personeel. Het streven is om hinder en overlast te beperken tot incidentele gevallen. Dat betekent dat het beheersysteem en het inzicht in de onderhoudstoestand van de kunstwerken op orde moet zijn. Alleen zo kunnen immers hinder en overlast door calamiteiten worden beperkt en kan planmatig onderhoud zoveel mogelijk worden uitgevoerd in combinatie met bijvoorbeeld wegenonderhoud. Naast calamiteiten kunnen hinder en overlast ook worden beperkt door het op de juiste momenten uitvoeren van onderhoud en vervanging. Het aantal en de aard van klachten kan hierin mede bepalend zijn. Daarnaast zal ook in redelijke mate geprobeerd moeten worden om de duur van overlast te beperken. Hierin zit overigens de afweging opgesloten van verantwoord inzetten van eigen middelen tegenover het belang van degenen die de overlast ervaren. Dit vraagt maatwerk.

5.2.4

Veiligheid

Het aspect veiligheid (Safety) betreft situaties, die kans op lichamelijk letsel inhouden voor gebruikers, bezoekers, passanten, inspecteurs, etc. Het gebruik van kunstwerken dient op een veilige wijze te kunnen geschieden. Dat betekent bijvoorbeeld dat een kunstwerk verkeersveilig dient te zijn, waar nodig voldoende verlicht is, het voldoende stroefheid heeft, de leuningen van voldoende hoogte zijn of anderszins niet tot een meer dan geringe schade aan of gevaar voor de gebruiker mag leiden. Om minimaal risico te lopen op gevaarlijke situaties worden de kunstwerken regelmatig onderworpen aan schouwen en inspecties. Deze worden waar nodig gevolgd door aanvullend onderzoek, (her)berekening of herstel van het kunstwerk. In hoofdstuk 6 wordt hier verder op in gegaan. Dat risico gelopen wordt is echter onvermijdelijk. En daarmee is het ook welhaast onvermijdelijk dat de gemeente te maken krijgt met aansprakelijkstellingen (zie hiertoe ook paragraaf 3.2.1 en bijlage 8.4.2).

5.2.5

Economisch

Het aspect economisch (€, Economics) betreft de meerkosten, die kunnen ontstaan indien een gebrek niet tijdig wordt verholpen. Het betreft dan niet de kosten aan het bouwdeel zelf, maar de kosten aan de onderliggende constructie of schade aan derden. Het aspect economisch omvat derhalve technische vervolgschade (schade die het gevolg is van een andere, initiële schade). Een specifieke vorm van technische vervolgschade is kapitaalvernietiging. Door een schade niet of niet tijdig te herstellen ontstaat meer dan normale extra schade. In het MJOP2017 is gekozen voor onderhoudsniveau C. Daarbij wordt een matige vorm van kapitaalvernietiging geaccepteerd. Dit betekent dat een deel van (de waarde van) de kapitaalgoederen wordt vernietigd door niet tijdig de benodigde reparaties aan of vervangingen van

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat willen we bereiken?

Pagina 16 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

(onderdelen van) het kunstwerk uit te voeren. Hierbij speelt overigens een directe relatie met veilheid en hinder (zie onderstaand). Door een matige vorm van kapitaalvernietiging toe te staan, worden initieel de onderhoudskosten verlaagd. Over de gehele levensduur van het kunstwerk zullen de onderhoudskosten echter hoger zijn. Daarnaast is te verwachten dat ten gevolge van het (te) beperkte onderhoud de levensduur van het kunstwerk verkort wordt. Het accepteren van kapitaalvernietiging dient voortaan te worden voorkomen door als goed rentmeester met de beschikbare middelen om te gaan. In de beheerstrategieën wordt dit vertaald in tijdige inspecties, onderhoud en vervangingen. Een andere vorm van vervolgschade kan voortvloeien uit een ingestelde lastbeperking. Als uitgangspunt zijn (verkeers)bruggen ontworpen voor alle verkeer, maar niet altijd voor de maximaal toegestane lasten op openbare wegen. Zo was het verkeer in de jaren 1950-1960, toen veel van onze bruggen zijn gebouwd, anders dan tegenwoordig. Waar voorheen een verkeersbrug in het buitengebied veelal werd ontworpen onder klasse C (VOSB1938) met een verkeerslast van 20 ton gaan we tegenwoordig uit van een basis verkeerslast tot 60 ton (nog enigszins te verlagen met objectafhankelijke reductiefactoren conform Eurocode NEN-EN 1991-2).

Het mag duidelijk zijn dat niet alle bruggen op de huidige verkeersbelasting zijn berekend. Voor een uitgebreidere toelichting op de verkeersbelastingen zie bijlage 8.4.7. Naast de diverse lastbeperkingen, die in het verleden reeds zijn ingesteld, zal het de komende jaren naar verwachting vaker nodig zijn om lastbeperkingen in te stellen. Deze zullen deels door een beter inzicht komen, maar ook voortkomen uit degradatie van het kunstwerk zelf. Hier wordt wederom verwezen naar het in bijlage 8.8 opgenomen protocol Omgaan met lastbeperkingen dat als afwegingskader kan dienen. Door het instellen van een lastbeperking kan vervolgschade ontstaan in bijvoorbeeld de vorm van bedrijfsschade doordat een perceel of terrein niet meer of moeilijker bereikbaar is. Of in dergelijke gevallen daadwerkelijk sprake is van schade zal de gebruiker zelf moeten aantonen. Onze gemeentelijke procedure nadeelcompensatie voorziet in regels omtrent behandeling van dergelijke aansprakelijkstellingen.

5.2.6

Politiek/Imago

Het aspect politiek/imago (Politics) gaat onder meer over de uitstraling van een kunstwerk. Als het gaat om een fijne leefomgeving, dan wordt heel snel terug gevallen op beeldkwaliteit. De wens is dat de kunstwerken er toonbaar en netjes uitzien. Voor een groot deel is dit met dagelijks onderhoud in stand te houden. Naast uitstraling kan imagoschade echter ook ontstaan indien een (onderdeel van een) kunstwerk niet naar behoren functioneert en daarmee negatieve publiciteit genereert. Al met al dient imagoschade zoveel mogelijk te worden voorkomen. De in 2017 ingezette lijn van een sobere uitstraling (niveau C) van de kunstwerken wordt doorgezet. Dit betekent dat het kunstwerk redelijk veel beplakking en/of graffiti mag bevatten (bedekkingsgraad minder dan 30%). De teksten of afbeeldingen zijn daarbij niet racistisch of aanstootgevend. Om een beeld te geven: op basis van de gekozen beeldkwaliteit niveau C wordt geaccepteerd dat er redelijk veel zichtbare schade is, bijvoorbeeld in de vorm van gaten en scheuren (> 15 per kunstwerk), dat er rotting van houten delen optreedt (> 15% per kunstwerk) en dat voegovergangen niet goed aansluiten (≤ 30mm per voegovergang). Hierbij wordt opgemerkt dat het technisch minimum niet dient te worden overschreden (zie ook paragraaf 5.3).

5.2.7

Overige beleidsaspecten

Naast de hierboven genoemde beleidsaspecten zijn er nog een aantal aspecten waar rekening mee gehouden moet worden. Dit zijn niet de aspecten waar direct op gestuurd gaat worden, maar waar bij de uitvoering van het beheer en onderhoud aan de kunstwerken wel rekening mee gehouden wordt. Onderstaand zijn de belangrijkste genoemd.

5.2.7.1

Duurzaamheid

Het aspect duurzaamheid (Sustainability) betreft het streven om te voorzien in de behoefte van de huidige generatie, zonder de behoefte van toekomstige generaties in gevaar te brengen. Door het zoveel mogelijk toepassen van duurzaam inkopen, waarin aandacht voor de juiste balans tussen mens, geld en aarde (people, profit, planet), moet invulling worden gegeven aan het aspect duurzaamheid. Op landelijke schaal is het doel gesteld om in 2050 klimaatneutraal, oftewel circulair, te zijn. De R-ladder, met strategieën voor circulariteit, helpt de juiste keuzes te maken (zie bijlage 8.9 voor een toelichting op dit model). Circulair inkopen

Definitief Versie 1.0 dd. 27-1-2025

Wat willen we bereiken?

Pagina 17 van 51

Beleidsplan civiele kunstwerken 2025-2029

Door bij de voorbereiding en aanbesteding van werken meer aandacht te besteden aan bovenstaande aspecten moet circulariteit onderdeel worden van afwegingen die gemaakt worden voor bijvoorbeeld (hergebruik van) materialen, vormgeving en werkwijzen. Hoe dit het beste vormgegeven kan worden moet de komende planperiode nader worden onderzocht en uitgewerkt. Platforms als Duurzaam GWW van de CROW en Platform Circulair Bouwen (CB’23) kunnen tal van instrumenten en mogelijkheden aanreiken om bij te dragen aan een klimaatneutraal Tubbergen in 2050. IFD bouwen Door industrieel, flexibel en demontabel (IFD) te bouwen wordt een bijdrage geleverd aan de kwaliteit van kunstwerken en de herbruikbaarheid daarvan bij einde levensduur. Het industriële aspect omvat hierin de industriële productie, waarin onderdelen fabrieksmatig maakbaar zijn en sprake is van herhaling of seriematigheid. Met flexibiliteit wordt beoogd om schaalbaar, aanpasbaar en onderhoudbaar te bouwen. En door de aandacht voor demontabel bouwen komt uitwisselbaarheid van onderdelen, herbruikbaarheid (circulair), mede door ‘handelbare’ dimensies en non destructieve demontage, een stap dichterbij. Op landelijk niveau wordt gewerkt aan standaarden, waarop kan worden aangesloten.

De NTA8085:2021 voor vaste bruggen is daar een goed voorbeeld van (NTA staat voor Nederlands Technische Afspraak; de NTA wordt uitgegeven door het Nederlands Normalisatie Instituut (NEN)). Duurzaam hout Hout is een veel gebruikt materiaal in de weg- en waterbouw. Het is een natuurproduct met een goede CO2 en MKI-score3. Dat komt doordat hout CO2 opslaat. Zolang hout in gebruik is (bijvoorbeeld in een kunstwerk) is er CO2 uit de lucht in opgeslagen. Pas als het hout verrot of wordt verbrand komt de CO2 weer vrij. Door het toepassen van houten producten kan dus CO2 effectief worden opgeslagen. Hout is veelal toegepast voor fiets- en voetgangersbruggen. Ook voor toekomstig gebruik blijft hout een uitstekend bouwmateriaal. Het is daarbij wel van belang dat alleen hout wordt toegepast dat door duurzaam bosbeheer is geproduceerd. Duurzaam bosbeheer betekent dat bossen zodanig worden gebruikt dat de biodiversiteit, productiviteit, regeneratie-capaciteit, vitaliteit en het potentieel van bossen nu en in de toekomst behouden blijft. Daarmee kunnen de bossen hun ecologische, economische en sociale functies blijven vervullen en wordt er geen schade veroorzaakt aan ecosystemen. Daarnaast dienen er garanties te zijn dat het eindproduct ook daadwerkelijk afkomstig is van duurzaam geproduceerd hout. Dit gebeurd met een zogenaamd handelsketencontrolesysteem.