Bijlage 7 evaluatie vroegsignalering Tubbergen.pdf

Bijlage 7 Evaluatie vroegsignalering

2019-2023

Bijlage

/

Evaluatie

vroegsignalering 2019-2023

Opdrachtgever

(geanonimiseerd) Dl

Bestuurlijk verantwoordelijk(en) Hilde Berning-Everlo

Datum

Status

Oktober

2023

Evaluatie

Projectteam

Versie

(geanonimiseerd)(geanonimiseerd) 8 (geanonimiseerd)

1.0

gemeente

MMA

Tubbergen Kd -

COMM

Samenvatting Voor u ligt de evaluatie vroegsignalering 2019-2023. Uit de evaluatie is op hoofdlijnen gebleken dat vroegsignalering zorgt voor het eerder in beeld krijgen van de inwoner

en op

die manier wordt een escalatie van

schuldenproblematiek voorkomen.

Op 1 januari 2021 is vroegsignalering

een

wettelijke taak van de gemeente geworden. Vroegsignalering is

namelijk opgenomen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (WGS) Daarvoor draaide vroegsignalering als pilot in de gemeente Tubbergen. In de overgang

van

pilot naar wettelijke taak zijn er veel dingen

veranderd. Zo is het aantal convenantpartners (aangesloten partijen die de betalingsachterstanden doorgeven aan

gemeenten) toegenomen en zoekt de schulddienstverlener eerder contact met de inwoner.

In 2020 is

er een

vroegsignalering

tussenevaluatie uitgezet rondom vroegsignalering. Samenvattend kwam daar uit dat een

stadium te signaleren moment

nog,

goed en

en

effectief instrument leek te zijn om schuldenproblematiek in

bestaande schuldenproblematiek

omdat de systemen daar

nog

op

een

te lossen. Cijfers ontbraken echter

vroeg op

dat

niet goed op ingericht waren. In de huidige evaluatie zijn deze

cijfers wel meegenomen.

Naast de cijfers zijn ook de praktijkervaringen van

van onze

consulenten schulddienstverlening en uitkomsten

diverse regionale evaluaties meegenomen. De geluiden

van onze

schulddienstverleners zijn over het

algemeen positief.

De belangrijkste conclusies zijn dat ondanks dat men er nog

op

hoofdlijnen erg positief is over vroegsignalering,

wel een aantal verbeterpunten zijn. Zo is het erg belangrijk dat het RIS systeem waarin de schuld-

dienstverleners werken, actueel blijft. Daarnaast geven de schulddienstverleners aan dat het wenselijk zou zijn om

meer

tijd te kunnen besteden

aan

vroegsignalering. In de huidige setting doen

onze

schulddien-

stverleners het reguliere werk rondom schulddienstverlening én vroegsignalering. Vroegsignalering wordt dan vaak niet als hoofdtaak gezien. Dit kan ten koste jkheden om

1

meer

gaan van

de kwaliteit op lange termijn. De mogeli-

capaciteit rondom vroegsignalering te creëren moeten onderzocht worden.

Inhoud Samenvatting

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

1

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

3

Leeswijzer.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

3

2. Doel evaluatie

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

4

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

5

1. Inleiding.

.

2. 1 Wat is vroegsignalering?. 2. 2 Beleid

.

.

.

.

.

.

2. 3 Tussenevaluatie

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

5

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

6

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

6

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

8

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

10

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

14

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

14

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

15

2. 4 Huidige evaluatie.

3. Ervaringen consulenten Schulddienstverlening 4. Landelijke en gemeentelijke cijfers

.

.

.

.

.

.

.

.

5. Landelijke & regionale evaluaties vroegsignalering 5. 1 Regionale evaluaties.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

5. 2 Landelijk onderzoek van de National Ombudsman.

6. Kosten & opbrengsten vroegsignalering 7. Conclusies en aanbevelingen 7. 1 Conclusies.

.

7. 2 Aanbevelingen

2

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

16

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

17

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

17

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

18

Terug naar inhoud

1 Inleiding In 2018 heeft het Rijk ingezet op het terugdringen

van

schuldenproblematiek. Uit onderzoek in 2018 blijkt

dat naar schatting bijna 1,4 miljoen Nederlandse huishoudens problematische schulden of problematische schulden hebben. Schuldenproblematiek heeft de schuldeisers

maar

ook

op

grote impact

een

een

risico op

de schuldenaar zelf,

op

de samenleving. De maatschappelijke kosten van schuldenproblematiek zijn

groot te noemen. Daarom heeft het Kabinet destijds in het Regeerakkoord ingezet op het terugdringen van schuldenproblematiek. Schuldenproblematiek vraagt gemeenten van

en

om

andere betrokken partijen. Dat is de reden

een

Programma (IBP) afspraken te maken

door binnen het Interbestuurlijke

gegeven

Brede Schuldenaanpak.

over een

Een van de hoofdthema’s bij het voorkomen

het Kabinet samen met de Vereniging

waarom

Nederlandse Gemeenten (VNG) nadere uitwerking heeft

samenwerking tussen ministeries,

nauwe

en

bestrijden van schuldenproblematiek was om te investeren

in vroegsignalering. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat het investeren in vroegsignalering loont. Daarnaast bleek uit verschillende onderzoeken ook dat investeren in vroegsignalering niet alleen nancieel rendement opleverde, maar ook

een

fi-

een

maatschappelijk rendement. Wanneer schuldproblemen

ee-

rder worden gesignaleerd en aangepakt, biedt dat voor alle betrokkenen

een

positief resultaat. In de eerste

plaats voor de inwoner met schulden, die hierdoor perspectief heeft op

een

stabiele financiële situatie. Dit

geeft ruimte voor andere zaken zoals werk en/of opvoeding van de kinderen. Voor de gemeente is het belangrijk dat inwoners eerder aankomen bij de schulddienstverlening, met

een

(problematische) schuld die

minder complex is en effectiever aangepakt kan worden. Op de lange termijn betekent dit minder kosten voor

intensieve hulp bij schulden en voor andere hulpverlening.

In 2019 is vroegsignalering gestart als pilot. Sinds 1 januari 2021 is vroegsignalering reguliere werk en ook

een

wettelijke taak van gemeenten. Anno 2023 is het dus

een

opgenomen

goed moment

in het om

te

kijken wat de effecten in de eerste vier jaar zijn geweest.

Leeswijzer Deze evaluatie bestaat uit 7 hoofdstukken voorafgegaan door een samenvatting. In het eerste hoofdstuk is de inleiding weergegeven. In het tweede hoofdstuk wordt het doel komt in het derde hoofdstuk de praktijkervaring

van

van

de consulenten

de evaluatie uitgelegd. Vervolgens

aan

bod. In hoofdstuk 4 worden

aantal cijfers weergegeven. In het vijfde hoofdstuk komen wat regionale onderzoeken zesde hoofdstuk worden de kosten hoofdstuk 7 worden de conclusies

3

en

en

opbrengsten

van

aan

bod

en

een

in het

vroegsignalering benoemd. Vervolgens worden

aanbevelingen benoemd.

Terug naar inhoud

2. Doel evaluatie Voordat ingegaan wordt

op

de doelstellingen van deze evaluatie is het belangrijk om kort uiteen te zetten

wat vroegsignalering precies inhoudt.

4

Terug naar inhoud

2. 1 Wat is vroegsignalering? Vroegsignalering van schulden door de gemeente houdt in dat de gemeente signalen ontvangt op het moment dat er een betalingsachterstand is op de huur, zorgverzekering, water of de energierekening. Hierbij wordt

er

allereerst een onderscheid gemaakt tussen

een

signaal

en een

melding. De gemeente kan sig-

nalen matchen. Er ontstaat dan een melding (dossier) die als enkelvoudig (één signaal) of als meervoudig

(meerdere signalen in één maand) getypeerd kan worden.

De gemeente heeft sinds 1 januari 2021 de wettelijke taak zoeken met de inwoner. De gemeente telefoon, mail of via

een

mag

van

een

signaal contact te per

brief,

huisbezoek. Bij de gemeente Tubbergen wordt dit eerste contactmoment vaak

vervolgens wordt

en

ontvangst

na

zelf bepalen hoe dit contact gezocht wordt. Dit kan

telefonisch afgedaan. Tijdens dit gesprek wordt uitgelegd gemeente ontvangt

om

er een

waarom

de inwoner de het telefoontje vanuit de

vrijblijvend gesprek aangeboden met

onze

schulddienst-

verlener. Er kunnen zich dan verschillende scenario’s voordoen. Het kan zijn dat de betalingsachterstand inmiddels voldaan is en dat de inwoner aangeeft verder zo

zijn dat er toch

meer

aan

geen

hulp nodig te hebben. Het kan echter ook

de hand is en de inwoner aangeeft hulp nodig te hebben. Op dat moment

worden de noodzakelijke gegevens opgevraagd en indien de inwoner aangeeft verdere schuldhulp te willen, dan wordt daarvoor een

aanvraag

gedaan.

Het doel van vroegsignalering is om mogelijke schulden eerder aan het licht te krijgen en dus eerder hulp aan te kunnen bieden. Daarmee worden ernstige sancties en afsluitingen e. d. mogelijk voorkomen.

2. 2 Beleid Vroegsignalering is als speerpunt genoemd in het beleidsplan integrale schulddienstverlening dat in 2019 is opgesteld.

Op het moment

van

schrijven

anno

2023, wordt gewerkt

aan

een

nieuw beleidsplan integrale schuld-

dienstverlening 2023-2026. Dit beleidsplan valt in het grotere geheel onder het armoedebeleid gemeente Tubbergen. Om te komen tot een nieuw beleidsplan is het van belang

om

van

het oude beleidsplan

te evalueren. Aangezien vroegsignalering onderdeel uitmaakt van dit beleidsplan, is het een noodzaak ook vroegsignalering

5

mee

te nemen in de evaluatie.

de

om

Terug naar inhoud

2. 3 Tussenevaluatie De pilot ‘vroegsignalering’ is gestart op 1 september 2019. Na de eerste 14 maanden is er een tussenevaluatie geweest. Samenvattend kwam daar uit dat vroegsignalering te zijn om schuldenproblematiek in een op

hoe

vroeg

goed

een

stadium te signaleren

en

maatschappelijke impact

kan dit voorkomen. Dit heeft zowel de ervaringen en bevindingen

van

en

effectief instrument leek

bestaande schuldenproblematiek

te lossen. Hoe hoger de schulden, hoe langer afgelost moet worden, hoe meer

en

begeleiding nodig is,

meer

hoe minder vertrouwen

er

is bij de schuldeisers. Vroegsignalering

de sanering, de klant

en

de schuldeisers

voor

een

positief effect. Ook

zowel de professionals, de schuldenaar als de schuldeisers zijn positief.

Harde cijfers en onderbouwing ontbraken echter op dat moment.

2. 4 Huidige evaluatie De huidige evaluatie vroegsignalering is een samenvatting huidige evaluatie worden dus ook resultaten

van

over een

periode

van ongeveer

de eerder genoemde ‘tussenevaluatie’

4 jaar. In de

meegenomen.

Per 1 januari 2021 is de wetswijzing op de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Met deze wijziging is vroegsignalering van schulden op basis van signalen door derden een wettelijk taak voor gemeenten geworden.

De evaluatie vroegsignalering heeft als doel om: 1.

Te kijken wat de maatschappelijke en financiële effecten van vroegsignalering zijn.

2.

Te komen tot eventuele verbeterpunten en aanbevelingen.

3.

Deze verbeterpunten en aanbevelingen mee te nemen in het reguliere werkproces.

In het beleidsplan integrale schulddienstverlening 2019-2023 staan

Één van deze doelstellingen is dat er meer ingezet wordt

op

een

aantal doelstellingen vermeld.

vroegsignalering

en

preventie bij schulden-

problematiek. Aangezien vroegsignalering sinds 2021 een wettelijke taak is van de gemeente, is deze doelstelling behaald.

Landelijk spelen

er

wel een aantal nieuwe doelstellingen rondom vroegsignalering. Momenteel draaien

er

verschillende pilots om het aantal convenant partners uit te breiden. Op dit moment

mogen

alleen nog signalen ontvangen

de zorgverzekering.

van

betalingsachterstanden op huur, energie, water

en

gemeenten

Momenteel zijn er bij 15 gemeenten in Nederland testen met 3 nieuwe signalen: hypotheken, DUO gemeentelijke belastingen.

6

en

Terug naar inhoud

De huidige aangesloten partijen bij de gemeente Tubbergen zijn:

•

Woningcorporatie Tubbergen

•

Energieleverancier Essent

•

Zorgverzekeraar ASR

•

Energieleverancier Vattenfall

•

Zorgverzekeraar CZ

•

Frank Energie

•

Zorgverzekeraar EUCARE

•

Greenchoice

•

Zorgverzekeraar Menzis

•

Innova Energie B. V.

•

Zorgverzekeraar Zorg

•

Mega Energie B. V.

•

Zorgverzekeraar coöperatie VGZ

•

NieuweStroom

•

Energieleverancier Budget Energie

•

Vandebron Energie B. V.

•

Energieleverancier Eneco

•

EasyEnergy

•

Energieleverancier Energie:Direct

•

Waterbedrijf Vitens

•

Energieleverancier Engie

en

Zekerheid

Deze partijen, verwerken betalingsachterstanden in de betaling teem

van

van

de vaste lasten (signalen) in het sys-

RIS. Het aantal partijen dat verplicht is mee te doen met afgeven

jaren toegenomen. De signalen

van

gehaald uit RIS. Wanneer

inwoner

een

gesprek. In uitzonderlijke gevallen wordt

een

betalingsachterstand

er een

van

€100,00 of een

meer

heeft, worden

opze

brief of een telefonisch

huisbezoek afgelegd zonder de betreffende inwoner hier

tevoren in kennis te stellen. van tevoren in kennis te stellen. 7

signalen is de afgelopen

RIS worden maandelijks door de consulent schulddienstverlening

benaderd door de schulddienstverlener. Vaak gaat dit in eerste instantie via

van

van

Terug naar inhoud

3. Ervaringen consulenten Schulddienstverlening Ervaringen consulenten Schulddienstverlening Over het algemeen zijn de ervaringen van de schulddienstverleners positief. De schulddienstverleners zijn erg

tevreden

de inrichting

over

van

het systeem waarin

ze

werken

en

het versturen

van

de brieven

naar

inwoners verloopt ook goed. Hier en daar zijn er wat inwoners die het niet prettig dat er contact wordt opgenomen maar over

Daarnaast

geven

gekeken werd een

het algemeen wordt het contact met inwoners als goed ervaren.

de schulddienstverleners

naar

aan

matches voordat er contact

dat er voordat vroegsignalering opgenomen

nu

contact op bij een betalingsach-

€ 100,00. Het positieve effect hiervan is dat inwoners eerder in beeld komen. Het nadeel is

echter dat inwoners door de gemeente.

8

wettelijke taak werd,

werd met inwoners. Nadat vroegsignalering

wettelijke taak werd is dit veranderd. Schulddienstverleners nemen

terstand vanaf

een

soms

verbaasd zijn dat er bij een relatief lage achterstand al contact wordt gezocht

Terug naar inhoud

Voor wat betreft de huisbezoeken

geven

de schulddienstverleners aan dat de meeste huisbezoeken tele-

fonisch afgedaan worden. Dit verliep over het algemeen prima. Daarbij geven de schulddienstverleners ook aan

dat wanneer

een

huisbezoek nodig is, dit wel ingepland wordt. Hierbij is maatwerk heel belangrijk en

deze ruimte wordt ook als prettig ervaren door de schulddienstverleners. Tijdens telefonische gesprekken of huisbezoeken wordt die bij ons bekend is. Indien

er

in eerste instantie ingegaan op de achterstand

er

ruimte is in het gesprek, wordt

zijn. Ook hierbij wordt benadrukt dat maatwerk

Naast punten die goed gaan, zijn er ook nog

een

een

er

nog meer

achterstanden

grote rol speelt.

aantal verbeterpunten. Zo

ers aan

vaak onvoldoende tijd hebben

binnen

onze

geven

dat vroegsignalering vaak niet als hoofdtaak gezien wordt

voor

gevraagd of er

geven

de schulddienstverlen-

de taken rondom vroegsignalering. De schulddienstverleners

gemeente doen zowel de schulddienstverleners als vroegsignalering. Hierbij wordt maar

vaak ‘erbij’ gedaan wordt

aange-

vanwege

tijdgebrek.

RIS en de praktijk in onvoldoende mate op

Uit de vorige tussenevaluatie is gebleken dat het systeem

van

elkaar aansloten. De conclusie uit de tussenevaluatie

dat het

richting nog niet voldeden

aan

was

de kwaliteitseisen waardoor

er

ook

proces geen

in relatie tot de technische in-

grip was

op

de cijfers. Er werd in

de tussenevaluatie voorgesteld om het huidige proces en praktijk te herijken en het systeem aansluitend te maken. Bij de huidige evaluatie moet dan gekeken worden of de aanpassingen in voldoende mate bijdragen aan

het optimaliseren van onze kwalitatieve dienstverlening.

Inmiddels wordt

er

ieder half jaar een afspraak ingepland met iemand

beleid schulddienstverlening

en

van

het RIS systeem, iemand

van

de schulddienstverleners zelf. Hierin wordt besproken of de schulddienst-

verleners tegen bepaalde dingen aanlopen en of er nog dingen gewijzigd moeten worden in het systeem. Zoals eerder genoemd

geven

vinden. Daarbij geven

ze

de schulddienstverleners

wel aan

aan

dat ze de inrichting van het RIS systeem prettig

af en toe nog tegen bepaalde dingen aanlopen

niet altijd optimaal meewerk. Zo komt het wel eens

voor

dat het systeem

nog

dat de bakjes in het systeem (wijze van afdoen:

bv brief/e-mail/ /huisbezoek) opnieuw ingedeeld moeten worden.

9

en

Terug naar inhoud

4. Landelijke

en

gemeentelijke cijfers

Landelijke cijfers van 2022

op een

rijtje

Gemiddeld worden er 3,3 signalen per maand ontvangen Zorgverzekeraars

45%

Energiebedrijven

19%

Drinkwaterbedrijven

23%

Woningverhuurders

23%

10

Terug naar inhoud

Van alle signalen wordt 78% een melding (combinatie van signalen op één adres) Enkelvoudige melding

68%

Meervoudige melding

14%

Opeenvolgende melding (meerdere signalen in verschillende maanden)

21%-24%

Van alle meldingen leidt 18% tot contact met de inwoner Huisbezoek

8%

Telefonisch

32%

Per brief

23%

Sms/WhatsApp

4%

Per e-mail

25%

Anders

8%

Van alle meldingen waarbij contact is gezocht leidt 8% tot hulpacceptatie Quick fix

63%

Niet financiële doorverwijzing

31%

Verwijzing

31%

naar

financiële hulpverlening

Gemeentelijke cijfers van 2022

op een

Totaal 293 signalen Zorgverzekeraars

56%

Woningverhuurders

2,7%

Drinkwaterleveranciers

12%

Energieleveranciers

29%

11

rijtje:

Terug naar inhoud

Van alle signalen werd 84% een melding Enkelvoudig

98%

Meervoudig

0,9%

Opeenvolgend

0,9%

Van alle meldingen leidt 17,7% tot contact met de inwoner Telefonisch

62%

Per brief

21%

Per e-mail

15%

Huisbezoek

1,2%

Van alle meldingen hebben in totaal 35 mensen hulp geaccepteerd Quick fix

94%

Niet financiële doorverwijzing

5,7%

Bedrag aan betalingsachterstanden 100-250 euro

43,8%

250-500

euro

34%

500-1000

euro

16,8%

1000-2000

euro

Meer dan 2000 euro

2,2% 1,3%

Leeftijdscategorieën 18 t/m 25 jaar

8,5%

26 t/m 45 jaar

44%

46 t/m 65 jaar

31%

66+

10%

(Bron: Dashboard Divosa Monitor Vroegsignalering Schulden)

12

Terug naar inhoud

Is de inwoner bekend bij schuldhupverlening? Ja

1,7%

Nee

11,2%

Niet ingevuld 1

87,1%

Bekend bij de gemeente? Ja

0%

Nee

9,5%

Niet ingevuld

90,5%

Resultaat Betalingsregeling getroffen

10,3%

Geen contact

77,6%

Inwoner is doorverwezen

0,9%

Inwoner wil geen hulp

5,6%

Klant heeft betaald n. a. v. info en advies

5,6%

Inwoner wil geen hulp omdat; Andere hulp is aanwezig

0%

Het gaat

0,9%

om een

incident

Inwoner gaat het zelf regelen

2,2%

Inwoner heeft de achterstand al ingelopen

1,7%

Inwoner hervat de lopende betaling

0%

Inwoner voelt geen noodzaak

0,9%

Niet ingevuld

94,4%

(Bron: RIS matching)

1 Wanneer er staat ‘niet ingevuld’ betekent dit dat een vraag niet is uitgeklapt en niet zichtbaar was. Dit gebeurt op basis van eerder gegeven antwoorden.

13

Terug naar inhoud

5. Landelijke & regionale evaluaties vroegsignalering 5. 1 Regionale evaluaties In september 2020 is er een regionale evaluatie vroegsignalering gehouden. Samenvattend

was

clusie dat de pilot over het algemeen succesvol

rol gespeeld

was

ervaren.

Corona heeft echter wel

aangezien huisbezoeken niet konden plaatsvinden. Daarnaast bleek dat woners was,

er een

vroegsignalering maatwerk beter mogelijk maakte en de signalen

een

hoog bereik

de

van

con-

de in-

de convenantpartners

van

duidelijk waren om opgepakt te worden. Uit de regionale evaluatie kwamen ook een aantal verbeterpunten naar voren. Eén van en

deze verbeterpunten was dat een uitbreiding van de convenantpartners wenselijk was

dat de het verzamelen van de correcte contactgegevens

van

inwoners nog

een

uitdaging

was.

Dit werd

namelijk niet altijd correct doorgegeven door de signaalpartners.

Daarnaast is uit de tussenevaluatie 2019 van de gemeente Tubbergen gebleken dat vroegsignalering heeft geleid tot eerdere inzet van hulp In de tussenevaluatie ervaren

van

en

dat eventuele andere problematiek ook eerder in beeld is gekomen.

de gemeente Tubbergen is ook

opgenomen

hoe de convenantpartners de pilot

hebben. De convenantpartners ervaarden de pilot over het algemeen als positief. Ook ervaarde het

overgrote deel van de convenantpartners de deelname

14

en

de opbrengst als positief.

Terug naar inhoud

In juni 2021 kwam de NVVK met

stand

een

van

zaken omtrent vroegsignalering in Twente. Uit de pilot

‘vroeg erop af’ bleek al dat er bij huisbezoeken naast schulden, ook andere achterliggende zaken orde kwamen waardoor en

WMO

om een

en

er een

aan

de

betere verbinding tot stand is gekomen tussen de afdeling werk & inkomen

Jeugd. Daarnaast bleek uit de pilot ‘vroeg erop af’ ook dat het bij de huisbezoeken vaak ging

quick fix en doorverwijzing naar bijvoorbeeld de Stadsbank. Hierdoor zijn de huisbezoeken minder

arbeidsintensief dan voorheen gedacht.

Na de Zo

overgang van

waren

gemeenten

de pilot naar de wettelijke vroegsignalering in 2021 veranderde nu

ook verplicht

voudige signalen afgehandeld

per

om

enkelvoudige signalen

op

er een

aantal zaken.

te pakken. Vaak worden deze enkel-

brief.

Opvallend is dat er vanaf 1 januari 2021 minder signalen binnen gekomen zijn dan dat er vooraf werd verwacht. Deels werd dit verklaard doordat de gemeentelijke belastingen niet meer meededen vanwege onvoldoende juridische gronden. Daarnaast bleek dat nog niet alle vaste lasten partners hun proces goed hadden ingericht waardoor signalen niet of te laat werden aangeleverd. (Bron: https://www. nvvk. nl/page/1439/2021/06/02/Vroegsignalering-in-Twente-samen-leren-en-verbeteren)

5. 2 Landelijk onderzoek

van

de National Ombudsman

Begin 2023 werd aangekondigd dat de Nationale Ombudsman gemeenten vroegsignalering toepassen

en

een

onderzoek is gestart naar de vraag hoe

of daarbij oog is voor de burgers. De landelijke verwachting is

dat het mensen met problematische schulden in 2023 zal toenemen. Door vroegsignalering in te zetten zal een

groot deel van de problematische schulden voorkomen kunnen worden. Uit onderzoek blijkt echter

wel dat er nog een aantal verbeterpunten zijn. Zo worden nog niet alle mensen die hulp kunnen gebruiken bereikt en lang niet iedere inwoner accepteert hulp van de gemeente. Met het onderzoek van de Nationale Ombudsman wil de Ombudsman blemen

van

een

beter inzicht

geven

in de praktijk

van

en

de pro-

zowel inwoners als gemeenten in kaart te brengen. Het onderzoek wordt eind 2023 afgerond.

(Bron:https://www. nationaleombudsman. nl/nieuws/nieuwsbericht/2023/start-onderzoek-hoewerken-gemeenten-aan-vroegtijdig-voorkomen-van)

15

vroegsignalering

Terug naar inhoud

6. Kosten & opbrengsten vroegsignalering Kosten & opbrengsten vroegsignalering Voor de vroegsignalering wordt gebruik gemaakt

van

het systeem RIS Matching. In dit systeem kunnen de

consulenten een overzicht van de signalen en meldingen opvragen. Daarnaast biedt het systeem een goed overzicht van managementinformatie. De kosten hiervoor bedragen € 5. 000,er

ook jaarlijkse (structurele) kosten

dit € 74. 469

per

voor

jaarbasis. Daarnaast zijn

op

de inzet van personeel. Voor de gemeente Tubbergen bedraagt

jaar. De kosten van de inzet van de consulenten schulddienstverlening zijn niet exact toe te

rekenen aan vroegsignalering, omdat de consulenten ook de taken rondom schulddienstverlening binnen de gemeente uitvoeren.

De opbrengsten

van

vroegsignalering zijn moeilijk

vroegsignalering

een

maatschappelijke opbrengst heeft. Vroegsginalering heeft

werking het zorgt hebben verleners

we naar

ervoor

op

een

positieve

van

in cijfers. Wel constateren een

we

dat

goede preventieve

tijdig kunnen doorverwijzen.

schuldenproblematiek weten te voorkomen. De schulddienst-

manier, vroegtijdig

signalering hebben de schuldhulpverleners

16

te tonen

dat dat de schulddienstverleners inwoners eerder in beeld hebben. Hiermee

verwachting escalatie

hebben

aan

op

een

ondersteuning

kunnen

bieden.

breder vlak inwoners kunnen helpen

en

Door

vroeg-

bijvoorbeeld

Terug naar inhoud

7. Conclusies

en

aanbevelingen

7. 1 Conclusies Uit de evaluatie kunnen de volgende conclusies worden getrokken: •

Vroegsignalering

heeft

de inwoners

en en

een

op

van

ervaringen

van

de

deelnemende

maatschappelijke meerwaarde bij het voorkomen

draagt bij tot de-escalatie

•

basis

van

de problematiek

en

partijen, de van

consulent-

verdere schulden

ook andere problematieken komen

naar

en

voren.

Het aantal vaste laste partners is in de afgelopen jaren toegenomen. Het positieve effect hiervan is dat hoe meer vaste laste partners signalen doorgeven, hoe eerder de inwoner bij de gemeente in beeld is en

hoe eerder contact met de inwoner gezocht kan worden. Daarnaast zoeken schulddienstverleners

sinds 2021 bij een betalingsachterstand vanaf €100,00 contact met de inwoner. Voorheen gebeurde dit pas •

bij twee signalen of meer. Ook dit zorgt ervoor dat de inwoner eerder in beeld is.

De praktijkervaringen van de schulddienstverleners zijn over het algemeen positief. Het contact met de inwoners loopt goed en het wordt als prettig ervaren dat er maatwerk geleverd kan worden nodig. Wel

geven

de schulddienstverleners

nalering niet altijd de volledige aandacht geleverd kan worden. 17

en

een

wanneer

heel duidelijk teken dat wegens tijdgebrek vroegsig-

focus krijgt. Dit kan ten koste

gaan van

de kwaliteit die

Terug naar inhoud

•

Uit de cijfers blijkt dat het grootste deel van de signalen afkomstig is van zorgverzekeraars. Het kleinste deel

de signalen is afkomstig

van

van

woningverhuurders. Van alle signalen werd 84%

een

melding.

Daarvan is in de meeste gevallen (98%) sprake van een enkelvoudige melding. Daarnaast is er in 43,8% van

de gevallen sprake

betalingsachterstand tussen 100-250

van een

euro.

In de veel gevallen is de

betalingsachterstand dus relatief laag. Daarbij zit 44% in de leeftijdscategorie 26 t/m 45 jaar en in de meeste gevallen (94%) is er sprake van een ‘quick fix’. •

Uit regionale evaluaties blijkt dat men in de regio over het algemeen

erg

positief is over de effecten van

vroegsignalering. Zo is het makkelijker om mensen door te verwijzen naar b. v. de Stadsbank aangezien mensen

eerder in beeld komen. Ook wordt regionaal

makkelijk te bereiken zijn. Dit werd ook •

aangegeven

aangegeven

dat inwoners

over

het algemeen

door onze schulddienstverleners.

Voor wat betreft de kosten en opbrengsten kan geconcludeerd worden dat het niet mogelijk is om de kosten tegenover de opbrengsten te zetten. De kosten zijn namelijk makkelijker in cijfers uit te drukken dan de opbrengsten. Voor wat betreft de opbrengsten constateren

we

dat vroegsignalering

een

goede

preventieve werking heeft en dat de schulddienstverleners inwoners eerder in beeld hebben. Het heeft ook

een

maatschappelijke opbrengst namelijk: minder risico om uit huis te worden gezet, minder vaak

een

deurwaarder

aan

de deur etc. Hiermee hebben

we

escalatie van schuldenproblematiek weten te

voorkomen.

7. 2 Aanbevelingen De aanbevelingen die op basis van de evaluatie gegeven kunnen worden is:

•

Het proces in het systeem werkwijze

•

van

van

RIS verder te blijven evalueren en verbeteren zodat het aansluit op de

de schulddienstverleners en zodat het aan de kwaliteitseisen voldoet.

Veel cijfers rondom bijvoorbeeld doorverwijzingen of de oorzaak lastig in kaart te brengen omdat dit Er moet

•

meer

Meer inzetten

ingezet worden op

op

nog

van

de betalingsachterstand zijn

niet altijd volledig wordt ingevuld door de consulenten.

het volledig in beeld krijgen van de cijfers.

huisbezoeken zodat er achter de voordeur gekeken kan worden of er meer speelt dan

alleen maar schulden. •

De schulddienstverleners

geven

duidelijk

aan

meer

vroegsignalering goed te kunnen blijven uitvoeren

tijd nodig te hebben en

om

hun taken rondom

de kwaliteit te kunnen blijven waarborgen.

De mogelijkheden hierin moeten onderzocht worden. •

Iedere 2 jaar

de schulddienstverleners

en

beleid uit te zetten rondom

signalering. Zoals uit deze evaluatie is gebleken verandert

er

veel rondom vroegsignalering in

een

evaluatie met

vroegeen

relatief korte periode. Denk hierbij aan een uitbereiding convenantpartners en veranderingen in het RIS systeem. Het is belangrijk dat het beleid goed aan blijft sluiten op de praktijk. 18