Bijlage 230919 eindconcept advies ontwikkelvarianten ATT.pdf

In de samenwerking zijn onder andere betrokken: provincie Overijssel (onafhankelijk procesbegeleider), gemeente Twenterand, Waterstofhub Twente en diverse ondernemers. Roelofs was in eerste instantie karttrekker, Overmorgen was kwartiermaker, provincie Overijssel heeft een procesregisseur ingeschakeld. Er is potentie voor een samenwerking om aan de slag te gaan met de realisatie van de Smart Energy Hub, in de breedste zin van het woord. Voor de ontwikkelfase van de windturbines, is ondersteuning nodig van de overheid. Maar bij de ondernemers is wel energie om aan te haken bij deze ontwikkeling. Het is voor ondernemers interessant om met energiebronnen te werken, zoals windenergie, waterstof, biogas e.a., zodat het aardgasverbruik beperkt kan worden. Zij hebben een belang om zeggenschap te hebben over de opwek (en het aanbod van energie), omdat dit een alternatief is voor aardgasverbruik.

35

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Een ontwikkeling van een energiepark, is aantrekkelijk als vestigingsklimaat voor ondernemers en goed (duurzaam) werkgeverschap. We realiseren hier mee een match tussen verbruik en opwek. Bovendien draagt deze ontwikkeling bij aan meer werkgelegenheid en binding van werknemers en er is aansluiting bij de ambities: energieneutraal in 2030. De ondernemers zijn (ondanks hun grondposities) geen initiatiefnemer, maar willen wel meepraten over de ontwikkelopties, meefinancieren en in gesprek met lokale energie coöperaties. De komende periode kan beter in kaart worden gebracht hoeveel wordt opgeleverd en hoeveel behoefte er is bij ondernemers. De verwachting is dat ondernemers in de regio zodanig veel verbruiken, dat zij de volledige opwek kunnen benutten, maar een deel van de opbrengst moet uiteraard ook naar inwoners. Ze gaan graag in gesprek over een goede verdeling. Vraag aan de overheid: toon bestuurlijk lef en geef duidelijkheid. Pas dan kan betrokkenheid vanuit het gebied ontstaan. Overheid kan ontwikkeling in gang zetten en zorgen voor verankering van de energieketen: opwek, opslag, verbruik. De afnemer wil (mogelijk) ook graag aan het roer zitten bij de opwek. Er is dus direct belang om aan te sluiten. Bovendien kan door de samenwerking een stabiele continue opwek ontstaan van energie. En dat is van belang voor de productie van bijvoorbeeld waterstof.

Overig: Windturbines op en rondom de zandwinning zijn alleen haalbaar zolang de bedrijfsprocessen van de zandwinning niet belemmerd worden. Windturbines op het (toekomstige) wateroppervlak lijken daardoor uitgesloten. Regie vanuit de omgeving is nodig, maar de omgeving alleen gaat er niet uitkomen. Daar is ondersteuning voor nodig van bijvoorbeeld overheid. Gegevens over opwek en verbruik worden in kaart gebracht (of zijn in kaart) Een tender is ingewikkeld voor initiatiefnemers om dit goed te kunnen overzien. Combinatie zonnepark en windpark is efficiënter aansluiten op kabels. Zorg ook voor maatschappelijk rendement

Belangenbehartiging van Smart Energy Hub In een haalbaarheidsonderzoek wordt getoetst of er voldoende zekerheid is om een Smart Energy Hub te kunnen starten. In dit onderzoek zijn 5 energetische kansen in kaart gebracht: Windenergie Zonne-energie Cable pooling Lokaal verbruik (grootschalige afnemers) Biogas Gesloten distributiesysteem (gemeente als eigenaar) Op basis van inventarisatie/onderzoek volgt een advies met vervolgstappen. Rapport wordt gedeeld. Het is zinvol om afstemming te zoeken met Enexis in vroeg stadium over de aansluitpunten. Zij zijn verplicht om te leveren in volgorde van aanvraag. Mogelijk dat aanpassing kan plaatsvinden als het gaat om publieke partij. De netbeheerders (Enexis, maar ook Tennet) werken aan uitbreiding van het net, dan is het aan te bevelen om tijdig afstemming te zoeken. De investering en versterken van het net kost veel tijd.

36

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Met cable pooling kan veel geld worden bespaard en er wordt ruimte/capaciteit vrijgespeeld waardoor in verhouding minder uitbreiding nodig is van het net. Windturbines en zonnevelden kunnen worden aangesloten op 1 aansluiting. Dit kan interessant zijn als zonneparken van Almelo en Twenterand worden verbonden met windenergie. Almelo heeft mogelijke aansluiting met windenergie al geregeld. Bovendien ontstaan door cable pooling ook nieuwe mogelijkheden voor teruglevering van zon op dak door particulieren. Breng dus in kaart waar cable pooling goed past en mogelijk is. Deze rol zou het beste door de overheid kunnen worden vervuld. Dat kan niet verwacht worden van marktpartijen. Bij productie van waterstof is het niet gemakkelijk om aan en uit te schakelen. Continue aanlevering van elektriciteit is van belang. Dat is mogelijk met zonne- en windenergie. Zeker als opslag van energie ook mogelijk is. Door een laadplein voor elektriciteit voor vrachtwagens te realiseren, zal er een grote afname kunnen plaatsvinden. Die lokale afname is altijd beter dan het verplaatsen van energie/elektriciteit. Daarbij gaat altijd energie verloren. Wat betekent het advies op basis van het haalbaarheidsonderzoek voor de ontwikkelopties? In elk geval dat de gemeenten/overheid nu een keuze heeft om zelf te investeren of het over te laten aan de markt. Er is een kans om dit samen te verkennen.

Nu heb je het roer nog in handen als publieke partij en kan een afweging worden gemaakt over maatschappelijke baten en het vrijspelen en/of besparen van capaciteit. En over een verdeling tussen verbruik door ondernemers versus inwoners. Straks wellicht niet meer. Mogelijk is ook een samenwerking aan te gaan met onder andere Oost NL voor een gezamenlijke investering. Overige opmerkingen: Voor provincie is dit het vierde pilot gebied in Overijssel (naast Zwolle (Hessenpoort), Deventer, Almelo (bedrijventerrein). Verzoek aan Smart Energy Hub om vervolgstappen in kaart te brengen en de mogelijke kansen op een tijdlijn te plaatsen. Voor inwoners is (sociaal)economische ontwikkeling ook van belang. Duurzame opwek van energie (en de andere ontwikkelingen binnen de Smart Energy Hub) kunnen zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers. En ondernemers kunnen de sociaaleconomische ontwikkelingen versterken en zorgen voor werkgelegenheid.

Vertegenwoordiging Waterstofhub Twente “Zet in op een energiebalans in Twente, waarbij we zoveel mogelijk zelf energie opwekken en de aanvoer van energie tot een minimum beperkt is om aan de energiebehoefte te voldoen. Het ATT-gebied heeft de meeste potentie in heel Twente voor een optimaal energielandschap. Voldoende opwekmogelijkheden met een mix van wind- en zonne-energie én groengas, voor als de wind niet waait of de zon niet schijnt. Waterstof kan benut worden voor opslag, bedrijven en de transportsector. Met de afname dichtbij, wordt energie optimaal benut. Als breder wordt gekeken, ontstaat een rendabele businesscase.” Wat betekent aardgasvrij in 2050 voor de energieopgave nu? Wetende dat het energieverbruik in de toekomst eerder meer dan minder zal zijn. Zorg dat de Twente kan beschikken over voldoende energie. Hierbij zou het doel van de energietransitie in Twente moeten zijn om zoveel mogelijk energie zelf te produceren. Inwoners besparen energie, maar daar staat meer verbruik door elektrische apparatuur tegenover. De behoefte aan energie dat niet zelf opgewekt kan worden, moet geleverd worden. Probeer dat op een minimum te houden. Als we dit willen bereiken, dan moet het totale energielandschap worden geoptimaliseerd.

37

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Het zoekgebied ATT heeft naar verwachting de meeste potentie in heel Twente om zelf energie op te wekken en een energielandschap te realiseren door de aanwezigheid van zonneparken, ruimte voor windenergie, een zandwinning en potentie voor mestvergistingsinstallaties om groengas te realiseren. Windenergie is beschikbaar als het waait, zonne-energie is beschikbaar als de zon schijnt en groengas kan gebruikt worden op de ´dode´ momenten. Verder liggen de bedrijventerreinen van Twenterand en Almelo als een halve maan om het ATT-gebied heen. Dat zijn veel grote afnemers gas en fossiele brandstoffen. Dat betekent dat de lijnen kort zijn en de afname dichtbij. Verder worden bij de realisatie van waterstofproductie de mogelijkheden van warmteopbrengst meestal niet meegenomen. Als breder wordt gekeken, ontstaat een rendabele businesscase. Binnen de Waterstofhub Twente zijn overheden, ondernemers en kennisinstellingen vertegenwoordigd. Als gekeken wordt naar de volledige keten, dan kan in kaart worden gebracht wat waterstof kan betekenen voor de businesscase op lokaal of regionaal niveau. De ontwikkelingen rondom waterstof gaan snel, maar spelen met name een rol op het gebied van energieopslag, energievoorziening bij bedrijven met een groot energieverbruik en de transportsector. Waterstof is een energiedrager en kost veel energie om in elektriciteit om te zetten.

We moeten zorgen dat we dit kunnen realiseren met groene energie. Als de afname toeneemt, zal de kostprijs dalen. Zet daarom altijd eerst windenergie, zonne-energie en groengas in. Waterstof voor woningbouw ligt niet direct voor de hand, tenzij er geen mogelijkheden zijn om het elektriciteitsnet te verzwaren. Grootschalige opwek van waterstof is nu veelal gekoppeld aan wind op zee om de industrie in de randstad te voorzien. Kleinschalige opwek kan regionaal plaatsvinden. We hebben alle energiebronnen nodig om de energietransitie succesvol te laten zijn en moeten ons inzetten om beschikbare energie te behouden en benutten. Veel daken van bedrijventerreinen zijn nog niet aangesloten op het net. Parkeerplaatsen kunnen we overdekken met zonnepanelen. Met batterijen kunnen voor de korte termijn energie opslaan, maar voor de lange termijn zijn andere energiedragers nodig, zoals waterstof. Net zoals bij warmte en koudeopslag. 25% van de energie bij waterstofproductie komt vrij in de vorm van warmte. Dat moeten we direct benutten of opslaan. Opslaan van waterstof kan kleinschalig bovengronds, maar ook grootschalig in bijvoorbeeld zoutcavernes. Benut alle mogelijkheden en kies voor een efficiënte inrichting met cablepooling en de afname dichtbij. Kies bij de realisatie van windturbines voor een samenwerking tussen gemeenten, coöperaties, bedrijven en inwoners uit het gebied zelf.

Er zijn goede constructies te bedenken. Erken dat windturbines altijd een aantasting zijn van het landschap en zie het niet als een verdienmodel. Zorg vooral voor degene die in het gebied woont, maar niet participeert (of wil participeren) in het energiegebied. Socialiseer grondcontracten. Zorg voor korting op de energieprijs. Laat daarnaast ook inwoners van gemeenten participeren als investering vanuit bevlogenheid of als spaarcent voor de toekomst van de kleinkinderen. Dat helpt bij het vergroten van het draagvlak. Kennisinstellingen zijn niet snel geneigd om in te stappen in een coöperatie, maar zij kunnen wel betrokken zijn in een adviesraad bijvoorbeeld en de samenwerking kan een impuls geven aan de arbeidsmarkt.

38

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Groepsgesprek betrokkenen (aanmeldingen nav oproep nieuwsbrief en gebiedsgroep): “Als de windturbines er komen, willen we het beste eruit halen voor ons gebied. Het is belangrijk dat we er in de buurt met elkaar uitkomen op een manier dat we elkaar nog onder ogen kunnen komen” Binnen de groep betrokkenen leven verschillende sentimenten over de ontwikkeling van windturbines. Er leven zorgen binnen de groep over bijvoorbeeld waardedaling van woningen. Ook zijn betrokkenen van mening dat het participatietraject beter had gekund. Zo misten de betrokkenen een open discussie tijdens vorige participatiemomenten. Ook hebben de gemeenten volgens de betrokkenen inwoners niet altijd goed meegenomen. Er is verwarring ontstaan over waar we nu staan in het proces. Inwoners hebben soms het beeld dat de locatie van windturbines al vaststaat, terwijl dit niet het geval is. Door de verwarring en het feit dat inwoners zich soms onvoldoende gehoord voelen zijn mensen afgehaakt en is er maar een kleine afvaardiging aanwezig bij dit participatiemoment. Een ander geluid vanuit de betrokkenen is dat er ook ruimte moet zijn voor compromissen en dat inwoners hier niet altijd toe bereid zijn. De betrokkenen vinden het belangrijk dat de lusten en lasten samenvallen, mocht er over worden gegaan tot de ontwikkeling van windturbines.

Ze vinden het belangrijk dat áls er windturbines komen, de buurt hier zoveel mogelijk van profiteert. Ook willen de betrokkenen dat de ontwikkeling gebeurt op zo’n manier dat dit niet ten koste gaat van de sociale cohesie in de buurt. De hoop is er om er met elkaar op een manier uit te komen waarbij de bewoners van de buurt elkaar nog onder ogen kunnen komen. De betrokkenen vinden het belangrijk dat wanneer windenergie wordt ontwikkeld, inwoners zo min mogelijk last hebben van geluid en dat er rekening gehouden wordt met slagschaduw. Kortom: de ontwikkeling moet zo min mogelijk hinder veroorzaken voor inwoners. Het behoud van sociale cohesie is van groot belang voor de betrokkenen. Vanuit de betrokkenen wordt aangegeven behoud van sociale cohesie bereikt kan worden door te zorgen voor lokaal eigenaarschap. Inwoners kunnen op die manier participeren in een project. Het is volgens de betrokkenen mogelijk nog wel te vroeg om de buurt mee te krijgen. Een excursie waarbij inwoners windturbines kunnen zien en uitleg krijgen kan nuttig zijn om de buurt te enthousiasmeren om initiatief te nemen. Informatievoorziening is ook erg belangrijk hierin. Een randvoorwaarde voor de ontwikkeling van windturbines in het ATT-gebied is volgens de betrokkenen dat de effecten op gezondheid goed inzichtelijk zijn gemaakt.

Daarnaast is het een essentiële randvoorwaarde dat er bestuurlijk een duidelijk besluit wordt genomen wat betreft de ontwikkeling van windturbines in het ATT-gebied. Wat betreft de ontwikkelvarianten hebben de betrokkenen een voorkeur voor varianten die veel lokaal eigenaarschap en inspraak van de directe omgeving mogelijk maken. Het spreekt de betrokkenen aan dat bij lokaal eigenaarschap de lusten lokaal worden verdeeld. Om dit voor elkaar te krijgen kan worden gekozen voor een maatschappelijke tender met duidelijk eisen/wensen voor lokaal eigenaarschap. Als een maatschappelijke tender niet haalbaar blijkt, kan er gekozen worden voor een variant met de overheid als initiatiefnemer. Het belangrijkste voor de betrokkenen is dat lokaal eigendom wordt gerealiseerd. Laat zien wat je doet om de omgeving tegemoet te komen. Dat kan met stroomvoorziening, WOZ aanpassingen en een maatschappelijk fonds. Kies een locatie waar je zo min mogelijk inwoners mee benadeelt, laat het proces zo goed mogelijk verlopen en geef duidelijkheid over de opgave.

Groepsgesprek betrokkenen II (aanmeldingen nav oproep nieuwsbrief en gebiedsgroep) “Betrek lokale ondernemers en maak gebruik van regionale kennis en ondernemers ten aanzien van de realisatie van windturbines.” Kies bij de realisatie van windturbines niet voor de mogelijkheid van een open aanbesteding. Voorwaarden moeten vooraf worden gesteld, ook als het gaat over het bepalen van locaties en kabelvoorzieningen. Laat een onafhankelijke instantie de inwoners helpen.

39

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Door betrokkenheid van overheid, kan een efficiency slag worden gemaakt. Kies voor een gezamenlijk onderzoek en laat niet iedere ontwikkelaar zelf hetzelfde onderzoek uitvoeren. Dat risico loopt men wel als het wordt overgelaten aan de markt. Dat is een risico. Benut de mogelijkheden van cablepooling en betrek bij de uitwerking de netbeheerders. Richt een participatiefonds op om de omgeving te laten profiteren. Dat geldt ook voor de lokale ondernemers die daar in zouden kunnen deelnemen. Geef hierin de direct omwonenden voorrang ten opzichte van betrokkenen verder van een windpark. Daarmee kan draagvlak worden gecreëerd. Bovendien moet in de energietransitie ruimte gerealiseerd worden voor teruglevering op het net, zodat de energie van het zonnepark optimaal kan worden benut. Dat is nu een gemiste kans. De gedacht van de Smart Energy Hub is om de energie te behouden met garantie en vaste prijs afspraken over stroomafname. Dat levert kansen op voor inwoners en ondernemers. Betrek niet alleen de ondernemers vanuit de Smart Energy Hub en de Waterstofhub Twente, maar betrek ook ondernemers via de lokale ondernemersverenigingen en de bedrijventerreinen. Verder is advies gegeven om hinder van geluid te beperken. Zo veroorzaakt het toerental het meeste geluid. Ook zijn in verleden veel tweewiekers gerealiseerd en worden nog steeds lokaal in Twente geëxploiteerd op 6MW niveau.

Driewiekers zijn steeds sneller gaan draaien door lagere belasting, maar maken daardoor steeds meer geluid door het steeds hoger wordende toerental ten opzichte van het verleden. Tweewiekers en driewiekers maken tegenwoordig daardoor evenveel geluid, want het toerental is gelijk. Tweewiekers hebben minder plastic afval vergeleken met driewiekers, terwijl de energieopbrengst gelijk is. Maatschappelijke acceptatie kan van driewiekers hoger zijn, mensen vinden die vaak mooier om te zien. Bij de realisatie van windturbines moet breed gekeken worden wat een windturbine kan opleveren, maar ook hoe de rotorbladen gerecycled kunnen worden, zonder dat dat (te)veel energie kost. Maak gebruik van ondernemers uit de regio die ook windturbines kunnen realiseren en stel vooraf (in bijvoorbeeld een tender) voorwaarden als het gaat om hergebruik van alle onderdelen van de windturbines en het toerental. Er heeft verder een korte terugkoppeling plaatsgevonden over de opbrengst van gesprekken tot nu toe, waarbij is aangegeven dat bestuurlijk eerst een expliciet besluit moet worden genomen dat windenergie gerealiseerd wordt in dit gebied.

Verder zijn ook de kansen benadrukt, dat een energiegebied werkgelegenheid kan opleveren en dat lokale energie coöperaties mogelijkheden zien om te investeren en bij te dragen aan ontwikkelbudget, waarbij zij de opbrengsten terug willen laten vloeien in het gebied.

Hoe verder? Conclusie uit de vervolggesprekken is dat een gezamenlijke werksessie met alle belanghebbenden gezamenlijk in dit stadium niet mogelijk is. Wel hebben de groepen ondernemers/Smart Energy Hub, de lokale energie initiatieven en grondeigenaren aangegeven dat zij mee willen denken over de ontwikkelopties. Dat heeft plaatsgevonden in afzonderlijke groepsgesprekken. De vertegenwoordigers van de inwoners hebben aangegeven dat er behoefte is aan meer informatie aan alle direct omwonenden. Daar is actie op ondernomen door de nieuwsbrief te versturen per post aan inwoners binnen 1 km omtrek van de (verfijnde) zoekgebieden. Ook wordt een vervolgafspraak gepland met de vertegenwoordigers Weitemanslanden en Almelo in afzonderlijke groepsgesprekken. Voor nu is het van belang dat de gemeenten en de provincie expliciet een besluit nemen dat in het ATT-gebied windturbines worden gerealiseerd. En dat er gezamenlijke uitgangspunten komen voor dit gebied om windenergie te realiseren. De verwachting is dat als dit besluit is genomen, meer betrokkenen bereid zijn om mee te denken in het vervolgproces. In het gebied zelf zijn er vooralsnog geen initiatiefnemers. Ook is er vooralsnog geen draagvlak voor de gemeenten als ontwikkelaar. De optie waarbij de gemeenten faciliterend zijn, is niet uitgesloten.

40

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Tijdens het verkennende overleg in december 2022 zijn wensen geuit over de wijze waarop inwoners in het vervolgproces worden geïnformeerd. Dat heeft vooral betrekking op het gebiedsproces. De wensen worden meegenomen in het communicatieplan voor het vervolgproces. Voor wat betreft de informatievoorziening had dit vooral betrekking op een gezamenlijk informatieloket, een gezamenlijke website en een nieuwsbrief per post aan direct omwonenden.

Bijlage: reactie vertegenwoordiging inwoners Weitemanslanden (Tubbergen en Twenterand) d.d. 22-02-23 Op 1 februari jongstleden hebben we samen gesproken over de deelname van een inwoners vertegenwoordiging aan het ATT windmolenproces. We hebben ons zoals beloofd als Stichting Gezonde leefomgeving Weitemanslanden en Werkgroep Windmolens Vriezenveen gebogen over de vraag of we als inwoners van het gebied gaan deelnemen aan het proces. Het is voor ons nog steeds een vraag hoe we als inwoners mee kunnen werken aan een proces waar we zelf graag geen enkele voortgang in willen zien. Uiteraard zijn we bereid de dialoog hierover aan te gaan om zodoende een kader te creëren welke in lijn is met onze voorwaarden. Kaders We hebben geconcludeerd dat we het essentieel vinden dat de voorwaarden en kaders voor het gehele proces duidelijk en helder zijn voordat we verder willen meepraten als inwoners. Momenteel zijn deze kaders nog niet helder en we vinden het dan ook ronduit onverantwoord om met een blanco cheque dit proces verder te vervolgen. Het proces met ons als inwoners loopt al vanaf eind 2020 waarbij telkens aangegeven is dat de voorwaarden en kaders ingevuld gaan worden. Tot op heden (2023!) is dat echter nog steeds niet gebeurd. We vinden het onmogelijk om over ontwikkelopties te spreken als de kaders niet helder zijn.

Je weet dan immers niet waarvoor je kiest omdat de uitkomst naderhand totaal anders kan uitpakken. We hebben in eerdere brieven en zienswijzes al aangegeven hoe we deze kaders voor ons zien. De effecten van inmiddels 280 meter hoge windmolens op onze leefomgeving zijn niet duidelijk en zoals we aangetoond hebben zijn windmolens dichtbij woningen ronduit onverantwoord, ongezond, onveilig, financieel nadelig en bederven deze bovendien aantoonbaar onze leefomgeving. Verder vinden we het bijzonder dat bij het opstellen van windbeleid naar omliggende gemeentes in ATT verband wordt gekeken. We zien graag dat de gemeente met hoogste norm leidend is. In Twenterand is bijvoorbeeld de 1.000 meter norm gesteld door de raad. [opmerking projectteam ter verduidelijking: dit is een wens van de raad, verwoord in een motie] We zien als inwoners graag dat hier geen water bij de wijn gedaan gaat worden. Democratische principes moeten gehandhaafd blijven! We gaan voor 0% overlast in de breedste zin van het woord voor alle omwonenden. Graag gaan we in gesprek hoe we de voorwaarden duidelijk kunnen krijgen met elkaar. Definitie ontwikkelopties In het overleg van 01-02 werd aangegeven dat de bij keuze voor ontwikkelopties alleen de manier van samenwerken vastgelegd wordt.

Als we echter de nieuwsbrief van de gemeente Tubbergen lezen (zie figuur 1 hieronder) dan wordt hier ook gekeken naar de gevolgen voor ruimtelijke kwaliteit en gezondheid. Verder wordt in de nieuwsbrief aangegeven dat “per optie de effecten/gevolgen voor de diverse aspecten weergegeven worden met een advies voor een voorkeursvariant qua ontwikkeloptie met eventuele bijbehorende randvoorwaarden” Dit is dus een geheel ander verhaal dan ons door u verteld is. In de nieuwsbrief heeft de definitie van “ontwikkelopties” een veel bredere scope en wordt het veel concreter richting ontwikkeling gemaakt. Vandaar dat we voor nu eerst helderheid en vertrouwen moeten krijgen in de definitie van ontwikkelopties. Het vertrouwen hierin is momenteel verdwenen door de niet eenduidige definitie en communicatie. 41

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Bestuurscultuur Eind januari dit jaar zijn de raadsleden van ATT bijgepraat over de ontwikkelingen rond windmolens. We hebben de verslagen van deze bijeenkomst gezien (zie bijv. figuur 3 hieronder). [opmerking projectteam ter verduidelijking: er is geen verslag van de raadsbijeenkomst, wel een presentatie die is verzonden aan de raadsleden] In deze bijpraatsessie zijn ook de aankomende strengere normen van het RIVM besproken. Wat opvalt is dat de gedeputeerde Tijs de Bree schaamteloos aangeeft dat hij deze strengere normen niet zal accepteren en dat hij gebruik zal gaan maken van een maatwerkvoorschrift. U zult begrijpen dat dit soort opmerkingen het gehele ATT proces met de inwoners in duigen doen vallen. Een provincie die zich niet wil houden aan strengere normen en koste wat het kost haar zin wil krijgen is naar onze mening geen knip voor de neus waard en juridisch volkomen onbetrouwbaar. Bovendien is het communicatieproces op deze manier dubbelzinnig omdat er op lokaal nivo een ander verhaal wordt geschetst dan op provinciaal nivo. Dat werkt niet mee in de bevordering van deelname als inwoners aan het ATT proces. Graag zien we dat dit eerst rechtgezet wordt. Verder lezen we dat de provincie zo subjectief mogelijke normen wil aanhouden.

Door in het maatwerkvoorschrift op te nemen “Een windmolen mag geen overlast geven” worden ook hier weer de kaders volledig subjectief gemaakt waardoor het niet juridisch toetsbaar is. Wij als inwoners vinden deze gang van zaken ronduit verwerpelijk en we spreken ons bij deze in de meest sterke bewoordingen uit tegen deze ongeoorloofde en onrechtmatige gang van zaken. Het spreken over ontwikkelopties in dit licht is dus onmogelijk en dit zal eerst rechtgezet moeten worden. Verder is er door de dwingende en dreigende toon van de Provincie sprake van een angstcultuur op lokaal nivo. Er valt niets te kiezen op lokaal nivo tegen windplannen en de provincie dicteert op een niet democratische wijze. Daardoor is de bestuurscultuur niet meer gericht op de burgers en ontstaat er een niet-realistische politiek. Wat in de politiek met angst begint eindigt vaak in dwaasheid! RIVM rapport Rond het verwachte RIVM rapport wordt verschillend gecommuniceerd. In de nieuwsbrief van Tubbergen lezen we “De verwachting is echter, dat het RIVM niet met een rapport gaat komen en dat er ook geen ‘heldere’ afstandsnormen vanuit het Rijk beschikbaar worden gesteld” In de communicatie van de provincie wordt aangegeven dat de normen “halverwege 2023 verwacht worden”. Zo te zien is ook hier geen sprake van eenduidige communicatie waardoor het voor ons lastig wordt om te spreken over de ontwikkelopties.

Rol ATT Projectgroep In het gesprek van 01-02 jl. hebben we gemerkt dat er vanuit de ambtelijke kant weinig begrip is voor de mate van hinder door windmolens. Er werd een vergelijking gemaakt met verkeerslawaai. Onderzoek toont echter aan dat verkeerslawaai veel minder overlast oplevert en dat er bij verkeer pas bij hogere dB waardes overlast optreedt. Verder merkten we dat vanuit ambtelijke kant nog niet helder is hoeveel overlast er is bij de verschillende windparken op land in Nederland. [opmerking projectteam: ook verwijzen naar Kaarten | Atlas Leefomgeving] Dit is voor ons een belangrijk vertrekpunt en bovendien zouden we een erkenning dat windmolens overlast geven op z’n minst wenselijk vinden. Samengevat Hierboven hebt u kunnen lezen wat ons nog tegenhoudt om samen met u te spreken over ontwikkelopties. Graag gaan we daarover in gesprek om te bepalen hoe we de voorwaarden voor een veilige en gezonde leefomgeving in de breedste zin van het woord vorm kunnen geven waarbij we ook helder krijgen hoe zwaar de stem weegt van ons als inwoners. Alvast dank voor uw reactie. Stichting Gezonde leefomgeving Weitemanslanden Werkgroep Windmolens Vriezenveen

42

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Bijlage: reactie vertegenwoordiging grondeigenaren Weitemanslanden (Tubbergen en Twenterand) d.d. 13-05-23 Naar aanleiding van de gesprekken en onderlinge afstemming tussen grondeigenaren Weitemanslanden, is onderstaande reactie gestuurd. Op verzoek is deze bijgevoegd aan het rapport en bedoeld als toelichting op de samenvatting van de gesprekken. Standpunten grondeigenaren ATT mei 2023 Als er dan toch besloten wordt dat de molens er moeten komen pakken we onze verantwoordelijkheid om voor de minst slechte oplossing te kiezen. Waar lopen wij tegen aan: Slechte communicatie vanuit gemeenten. In raadsdebatten wordt er vaak gezegd dat de grondeigenaar er maar beter van zal worden. Gemeenten willen samenwerken in het ATT-gebied, hier merken wij niks van in het vaststellen van de beleidskaders. Trage besluitvorming Wij hebben het idee dat er weinig met onze adviezen/opmerkingen wordt gedaan Waar staan wij voor als de molens er moeten komen? Wij willen de regie als grondeigenaren en omwonenden Er moet één plan komen voor heel het ATT-gebied Omwonenden moeten betrokken worden bij het ontwikkelproces Maximaal lokaal eigendom Iedereen een kans om te participeren De lusten moeten vallen waar de lasten liggen Een sociaal plan voor de omgeving Wat vragen wij: Betere samenwerking tussen ATT gemeenten en de provincie.

Duidelijke doelstelling vanuit de gezamenlijke gemeentes (hoeveel moet er opgewekt worden) Verantwoordelijkheid voor besluitvorming door de gemeenten. (Jullie zijn de RES verplichting aangegaan) Ruimte en tijd voor het opstellen van een sociaal plan vanuit de omgeving. Transparantie wat de plannen vanuit de gemeenten zijn (Denk aan energiehub Twenterand)

Bijlage: reactie inbreng omgeving door vertegenwoordiging omwonenden Weitemanslanden (Tubbergen en Twenterand) d.d. 03-06-23 Bedankt voor het ATT concept advies over de ontwikkelopties in ons woongebied. Om met de deur in huis te vallen vinden we dat onze stem in het advies niet voldoende hoorbaar is. De door ons aangedragen punten uit onze inbreng van 01-02-2023 en 22-02-2023 zien we helaas niet terug in het verslag. Het feit dat draagvlak ontbreekt en dat er sprake is van grote onrust in het gebied wordt met ambtelijk taalgebruik weggepoetst. Het is in onze ogen meer een opsomming van voordelen en kansen. We vinden dit erg onverstandig omdat dit geen correcte weergave is van de huidige stand van zaken in het gebied. Verder heeft een overheid feitelijk en objectief te handelen. We moeten helaas concluderen dat dit niet het geval is.

43

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

We hebben meermaals duidelijke rode vlag opgestoken en toch stuurt het advies aan om gewoon door te gaan met het proces. We vinden dit absoluut niet kunnen nu de kaderstelling nog steeds ontbreekt. Industriële windturbines dichtbij woningen zijn geen bewezen veilige techniek! Peer reviewed gezondheidsonderzoeken op de leefomgeving van turbines van 280 meter dichtbij woningen zijn er namelijk nog niet. Onze verdere onderbouwing ga ik nu niet benoemen, die staat in heldere taal vermeld in onze brief van d.d. 01-022023. Hieronder geven we onze feedback op het concept advies:

In het participatieverslag van vorig jaar waren inwoners, grondeigenaren en ondernemers de spelers in het gebied. Nu blijkt dat stilzwijgend ook diverse energiecoörporaties, het Waterschap, Smart Energy Hub (=Provincie) en Waterstofhub Twente (=Provincie&Almelo) meespelen in het windturbinespel. Wij vinden dit geen eerlijk speelveld door continu spelers toe te voegen en zo een grotere poule met voorstanders te creëren die bovendien gelieerd zijn aan en gefinancierd worden door Provincie Overijssel. De betrokken ambtenaren van deze clubs worden gewoon betaald door de Provincie Overijssel. Wie betaalt die bepaalt.... We vinden dit een schimmig en oneerlijk spel. Het ging toch om een lokaal initiatief met mogelijk lokaal eigendom ?

Graag willen we hier opmerken dat we niet gevraagd hebben om bestuurlijk lef om zo de industriële windturbines geplaatst te krijgen. Het bestuurlijke lef moet er wat ons betreft op gericht zijn om de leefomgeving te beschermen. Dit recht op een gezonde en veilige leefomgeving staat wettelijk boven de klimaatplannen. De minimaal 1000 meter tot woningen heeft inderdaad gevolgen voor de energietransitie. Echter voorkomen we hiermee een tweede Groningen of een Twenterands Kanaaldrama waar iedereen naar elkaar wijst als het misgaat. Er wordt geschreven dat er eerst kaders gesteld gaan worden om in gesprek te gaan met de inwoners. Volgens mij zijn we dit station al gepasseerd in Tubbergen. Door dit hier zo te stellen en in werkelijkheid anders te acteren als overheid wordt de onrust alleen maar groter. Komt er straks dus nog een tweede kadernota met nieuwe normen? Verder vinden we het beperken van hinder subjectief en niet SMART. Hier komt een overheid altijd mee weg. Kort gezegd stellen we voor om hier “geen hinder” van te maken en dit duidelijk te definiëren.

44

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Als in het advies gesteld wordt dat sociale cohesie voorop staat dan hadden we een ander beleid verwacht na alle inspraakreacties en zienswijzen. Bij de bustocht door het ATT gebied hebben de raadsleden en ambtenaren van Tubbergen de boosheid, het zichtbare verdriet en de emotie kunnen zien bij de inwoners. De grondeigenaren die zich verenigd hebben worden nu al met de nek aangekeken. Als gesteld wordt dat sociale cohesie de basis is dan moet hier door overheid ook naar geacteerd worden. De grondeigenaren worden bijvoorbeeld door de overheid onder druk gezet met onteigening en andere dwangtechnieken. Stop alstublieft daarmee en ga anders acteren als sociale cohesie echt belangrijk is. Waarom niet de bijdrage aan de RES doelen vanuit de maatschappij laten komen i.p.v. uit (semi) overheidsinstanties?

Er wordt gesteld dat de omgeving ruimte krijgt om deel te nemen. Wat wordt er met omgeving bedoeld en hoe lokaal is dat? Wordt dat van de omwonenden en belanghebbenden binnen 2 km van de locatie verwacht? Hoe weet u of inwoners, die nu voornamelijk allemaal fel tegen zijn, gaan participeren? Is dat onderzocht? “De partners streven naar optimale bescherming van de leefomgeving.” Volgens mij is dit de omgekeerde volgorde. Ook hier worden de regels en beleid dus pas gemaakt lopende de ontwikkeling van de plannen. Dit kan niet waar zijn! De overheid is hier duidelijk haar rol verloren als zorgdrager voor een gezonde en veilige leefomgeving wat voor ons onacceptabel is. Verder is “streven” weer een subjectief doel waar iedereen mee wegkomt. Daarnaast er wordt ons woongebied opgeofferd voor biogas, opslag van energie en verdere industrialisering van het gebied. U kunt zich voorstellen dat alleen de productie van biogas al voldoende is om te voldoen aan het lokale RES-doel samen met de vele geïnstalleerde zonnepanelen in Twenterand, Tubbergen en Almelo. De RES zou hierop aangepast moeten worden zodat we zonder industriële windturbines naar 2030 kunnen. Daarnaast kan een EnergyHub prima functioneren zonder windturbines gezien de negatieve stroomprijzen die in de toekomst steeds vaker zullen voorkomen.

De EnergyHubs hebben de turbines niet nodig omdat er nog genoeg overschot is en komt. Daarnaast is er geen voorwaarde ingebouwd van financieel rendement. Zoals bekend is er momenteel steeds vaker sprake van negatieve stroomprijzen. Er is dus steeds vaker stroomoveraanbod op de energiemarkt. Het rendement van windparken zal hieronder lijden. Hoe groter het aanbod hoe lager de prijzen. Verder ligt op de inbreng van particulieren en ondernemers vaak een tweede hypotheekrecht (Zie WDZ Staphorst) waardoor men bij mindere inkomsten kan fluiten naar enig rendement. Daarnaast kan men de hele inleg kwijtraken. Dit wordt nooit benoemd in adviezen terwijl dit een groot risico is voor de toekomst en maatschappij. 45

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Ook hier wordt gesproken over risico's waarbij de initiatiefnemers het risico graag willen delen met de overheid. We vinden dit een slecht plan. Het zou dus kunnen zijn dat we naast overlast ook nog eens geconfronteerd kunnen worden met een hogere gemeentelijke belasting als blijkt dat de exploitatie op termijn verlieslatend gaat worden. Wat ons betreft mag de rekening hiervoor niet naar de burger gaan omdat de helft van haar energierekening al opgaat aan belastingen voor “duurzame” subsidies. Wat ons betreft geen bijdrage in de maatschappelijke kosten door inwoners.

Momenteel is waterstof een energiedrager die te duur is om te exploiteren. Het wordt benoemd als een kans. Het is echter een risicovolle investering. Wie is hier de risicodrager? Het bijdragen aan het verlagen van de maatschappelijke kosten door investeerders is in tegenspraak met eerdere alinea waarin wordt aangegeven dat de inwoners bij moeten dragen aan de maatschappelijke kosten. Hoe zit dat?

We vinden het een gemiste kans dat de vertegenwoordigers van inwoners van Tubbergen en Twenterand (Stichting Gezonde Leefomgeving Weitenmanslanden en Werkgroep Windmolens Vriezenveen) vervangen worden door enkele inwoners waarvan niet vaststaat wat hun belang, klimaatovertuiging en (financiële) motivatie is. Wonen deze inwoners in het zoekgebied of ver daarbuiten? Kunnen zij de stem van de inwoners goed vertolken en weten ze hoe we erover denken? We hebben niet met deze inwoners gesproken en vinden hen bovendien geen representatieve vertegenwoordiging van de inwoners. Verder lijkt ons dit niet de juiste insteek om te gaan met weerstand uit de omgeving. Volgens mij zijn we altijd constructief scherp geweest naar de ATT groep.

46

Eindconcept advies ontwikkelvarianten voor Energiegebied Almelo Tubbergen Twenterand (ATT)

Het vertrekpunt is dus nu dat de ATT groep alleen verder wil met inwoners die willen meewerken aan de plannen. En dat terwijl onze argumenten feitelijk juist zijn maar niet erkend worden! Zoals in eerdere gesprekken aangegeven wordt er niets gedaan met onze argumenten omdat deze de plannen in gevaar zouden brengen. Met als gevolg dat we als belangengroep niets in te brengen hebben. Er wordt nu een speelveld van gelijkgestemden gecreëerd wat in strijd is met het klimaatakkoord waarin duidelijk staat aangegeven dat draagvlak essentieel is. Bovendien wordt er telkens gesproken over “zorgen bij de inwoners”. Graag zien we dat u vanaf nu stopt met dit paternalistische taalgebruik ! De inwoners weten namelijk prima wat hun te wachten staat en zijn technisch zeer goed op de hoogte van de aantoonbare effecten van industriële windturbines. Het doet ons pijn dat dit nog steeds als “zorgen” aangeduid wordt omdat daarmee gesuggereerd wordt dat de overheid of initiatiefnemers de zorgen wel kunnen wegnemen of wegwuiven. Dit gaat niet gebeuren dus er zal een andere insteek gekozen moeten worden. Bovendien zijn er vanaf 2020 vragen gesteld waar geen antwoord op is gekomen. Neem de feitelijke overlast die er is in Nederland als vertrekpunt en ga op basis van dit gezamenlijke vertrekpunt samen kaders vaststellen.

Gezien het ontbreken van draagvlak, de grote gezondheidsrisico’s, de vernietiging van het landschap en de grote kans op maatschappelijke kosten stellen wij voor om per direct de verder uitwerking stop te zetten voor een herijking. Er zal eerst een gezamenlijk vertrekpunt gekozen moeten worden samen met duidelijke samenwerkingsprincipes die leidend moeten zijn in het proces. Het speelveld is nu overgeleverd aan willekeur en klimaatdwang. Verder lijkt het ons goed om te melden dat de inwonersvertegenwoordiging van inwoners die tegen windturbines zijn in het ATT gebied zich hebben aangesloten bij Tegenwind Twente. Dit collectief van 28 belangen groepen in Twente heeft zich uitgesproken tegen de plaatsing van windturbines in geheel Twente. Dit moet ook een signaal zijn richting het lokale en provinciale bestuur. Daarnaast vonden we als inwoners dat er bij de presentatie van de inloopbijeenkomsten bij Zaal Kottink sprake was van sterke klimaatframing. Er werden alarmistische afbeeldingen getoond van verdroogde aarde, bosbranden etc. We vinden het stuitend dat dit gebruikt wordt om de niet de meten bijdrage van windmolens in ATT te rechtvaardigen. Het is een feit dat er een klimaatakkoord is. De overheid gaat echter overtuigingen van haar inwoners sturen met een bepaald klimaatnarratief die tezamen met de windturbinedwang veel boosheid oproept.

De vernietiging van onze leefomgeving is een groot kwaad en weegt niet op tegen de klimaatopbrengst van de ATT plannen. Graag hoor we de feedback op onze reactie op het Concept ATT advies. Met vriendelijke groet, Stichting Gezonde Leefomgeving Weitemanslanden Werkgroep Windmolens Vriezenveen

47