Document · PDF

Bijlage 2 Gebiedsscan.pdf

Raadscommissie 11 januari 2022, gemeente TubbergenBij agendapunt: 15: Ontwerp provinciaal inpassingsplan Springendal en Dal van de Mosbeek14.393 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Randvoorwaarden en inspiratie voor de ontwikkelopgave EHS / Natura 2000 Springendal en Dal van de Mosbeek

december 2015

Colofon Datum december 2015 Informatie en inlichtingen Adviseurs Ruimtelijke kwaliteit Secretariaat Ruimte en bereikbaarheid Telefoon 038 499 80 90 beeld beeldbank provincie Overijssel Paul de Kort (blz. 32 en 35 bovenaan) Luc Jehee (blz. 37)

Adresgegevens Provincie Overijssel Luttebergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 88

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Randvoorwaarden en inspiratie voor de ontwikkelopgave EHS / Natura 2000 Springendal en Dal van de Mosbeek

december 2015

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Inhoud 1

Inleiding Aanleiding Opgave en doel Gebiedsproces Leeswijzer

7 7 9 9 9

Gebiedsopgave Kenschets Doelen Maatregelen

11 11 11 11

Ruimtelijke kwaliteit en de Omgevingsvisie Werken met gebiedskenmerken Nationaal Landschap Noordoost-Twente Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving

12 13 13 14

Gebiedskenmerken, ambities en sturing 4.1 Natuurlijke laag 4.2 Laag van het agrarisch cultuurlandschap 4.3 Stedelijke laag 4.4 Lust- en leisurelaag Normatieve uitspraken Strijdigheden tussen maatregelen en normatieve uitspraken

16 17 22 28 32 36 36

Kansen, inspiratie en ontwerpaanleidingen

Andere ruimtelijke beleidsaspecten

Inhoud

Beilen Diever

Westerbork

Vledder

Natura 2000-gebieden en Uitwerkingsgebied Ontwikkelopgave Natura 2000

d Dwingeloo

Oldemarkt

Willemsoord

Eesveen

Kuinre

Steenwijk

Steenwijkerwold

Uitwerkingsgebied Ontwikkelopgave Natura 2000

Weerribben

gebieden met habitatrichtlijn

EmmerCompascuum

Natura 2000-gebied (HR)

Ossenzijl

Kalenberg

aanduidingen

Emmen

Havelte

Blankenham

Scheerwolde

Ruinen

2,5

7,5

10 km

Giethoorn Luttelgeest

Hoogeveen

Nijeveen

Klazienaveen !!

Erica

Marknesse

NieuwAmsterdam

!! Dalen

Meppel

Emmeloord

Zwartemeer

Veenoord

Noordscheschut

Blokzijl

Hollandscheveld

Wanneperveen

De Wieden

!! !!

Coevorden

De Wijk

Vollenhove

Schoonebeek

Belt-Schutsloot

Sint Jansklooster

Zuidwolde

Kraggenburg

Heetveld IJhorst

De Krim

Staphorst

Zwartsluis

Schuinesloot

Ens

Olde Maten & Veerslootslanden

Slagharen Zwarte Meer

Genemuiden

Rouveen

Ane Lutten

Emlichheim

Gramsbergen

Dedemsvaart

Balkbrug Hasselt

Kamperzeedijk-Oost

Nieuwleusen !!

Grafhorst

Radewijk

Hardenberg

Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht

IJsselmuiden Rheeze

Kampen

Ommen

s-Heerenbroek

Oudleusen Bruchterveld

Wilsum Zalk

Bergentheim

Dalfsen

!! !!

Vilsteren

De Zande

Marienberg

Neuenhaus

Uelsen

Kloosterhaar

Vecht- en Beneden-Reggegebied

"" Beerzerveld

Zwolle

Engbertsdijksvenen

Geerdijk

Hattem !!

Sibculo

Hoonhorst

Wijthmen

Langeveen

Den Ham

Westerhaar Vriezenveensewijk

Vroomshoop

Laag Zuthem

Elburg

Springendal & Dal van de Mosbeek

Nordhorn

Lemele Manderveen

Windesheim ""

Lemelerveld

Oldebroek

Oostendorp

Vasse

Daarle

Lierderholthuis

Hattemerbroek

Daarlerveen

Lattrop

Heino

De Pollen

Herxen

Vriezenveen

Oud Ootmarsum

Geesteren

Bergvennen & Brecklenkampse Veld Tilligte

't Harde

Luttenberg

Tubbergen

Ootmarsum

Noord Deurningen

Hoge-Hexel

Hellendoorn

Elshof

Harbrinkhoek

Marienheem

Wijhe

Mariaparochie

Denekamp

Fleringen Wierdense Veld

Heerde !!

Reutum

Nunspeet

Boerhaar

Albergen

Raalte

Uiterwaarden IJssel

Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek

Beuningen

Almelo

Wierden

Boetelerveld

Broekland

Haarle

Den Nul

Rossum

Weerselo

Epe

Nijverdal

Olst

Lemselermaten Sallandse Heuvelrug

Welsum

Saasveld

Boskamp Wesepe

Zenderen

Heeten

De Lutte Hertme

Nieuw-Heeten

Rijssen

Oldenzaal

Borne

Landgoederen Oldenzaal

!! Bornerbroek

Bad Bentheim

Dinkelland Gildehaus

Deurningen

Okkenbroek

Enter

Diepenveen

Vaassen

!! !!

Dijkerhoek

Holten

Borkeld

!! ""

Deventer !!

Bathmen

Markelo

overige aanduidingen Lonneker

Enschede

Goor !!

autosnelweg Glane

regionale weg Gronau

Bentelo

wegen in ontwerp spoorwegen

Diepenheim

Glanerbrug

Beckum

Hengevelde

Boekelo

Usselo

Ochtrup

stedelijk gebied rijksgrens

Gorssel

Overdinkel

Twello

Apeldoorn

hoofdweg

Losser

Delden ""

Hengelo

Lonnekermeer

Lettele

Schalkhaar

provinciegrens Aamsveen

Laren

gemeentegrens

!! !!

Sint Isidorushoeve

Beleidsinformatie okt. 2014 tek.nr.140241

Voorst

Lochem

Beekbergen

Haaksbergen Buurse

Witte Veen

Zutphen Warnsveld Buurserzand & Haaksbergerveen

Borculo

Neede

Natura 2000 gebied en Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura 2000 in Overijssel, met in het kader Springendal en Dal van de Mosbeek

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Alstatte

1 Inleiding Aanleiding Overijssel is een prachtige omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een groot deel van de gebieden met veel natuurwaarden is te vinden in de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en de Natura 2000-gebieden. Binnen het programma Ontwikkelopgave EHS / Natura 2000 worden maatregelen uitgevoerd die nodig zijn om de ambities en verplichtingen in het natuurbeleid te realiseren. Natura 2000 In Nederland liggen in totaal ruim 160 Natura 2000 gebieden. Hiervan liggen er 24 geheel of gedeeltelijk verspreid in Overijssel. Deze gebieden zijn het leefgebied voor (zeldzame) planten, vogels en andere dieren. Op dit moment gaat de kwaliteit van deze natuur achteruit. Om de leefgebieden te beschermen en verdere achteruitgang te voorkomen heeft de Europese Unie (EU) natuurdoelen vastgesteld. In en nabij de Natura 2000 gebieden moeten maatregelen worden genomen om deze doelen te realiseren. Ecologische Hoofdstructuur (EHS) In Overijssel liggen de Natura 2000 gebieden voor het grootste deel binnen de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De EHS is een samenhangend netwerk van gebieden met veel natuurwaarden en is de ruggengraat van de Nederlandse natuur. De realisatie van de EHS moet voorkomen dat planten en dieren in geïsoleerde gebieden uitsterven en dat natuurgebieden hun waarde verliezen.

Bij de begrenzing van de EHS is ook circa 500 hectare begrensd voor zogenaamde verbetervoorstellen (nieuwe natuur). Met de realisatie van deze verbetervoorstellen willen wij een goede afronding van de EHS verkrijgen. Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) Nieuwe economische activiteiten worden getoetst op hun effect op de Natura 2000 gebieden en de effecten van stikstof in het bijzonder. Doordat de kwaliteit van de Natura 2000 gebieden op dit moment sterk onder druk staat, zijn nieuwe economische activiteiten soms niet of slechts gedeeltelijk mogelijk. De Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) zorgt dat dit knelpunt zo snel mogelijk wordt opgelost. De PAS creëert ruimte voor gewenste economische ontwikkeling en zorgt tevens dat Europese natuurdoelen worden gerealiseerd. De overheid heeft voor elk stikstofgevoelig Natura 2000 gebied een zogenaamde PAS-gebiedsanalyse opgesteld. In deze analyse staat wat de doelen zijn voor het betrokken gebied en welke herstelmaatregelen waar, wanneer nodig zijn in drie perioden van zes jaar. Het betreft maatregelen die zowel in als naast het natuurgebied getroffen moeten worden. Natura 2000 maatregelen niet-PAS De provincie heeft ook nagegaan welke maatregelen nodig zijn voor beschermde soorten los van de stikstofproblematiek. Deze niet-PAS maatregelen neemt zij ook op in de Natura 2000 beheerplannen.

De financiering van deze maatregelen is tevens opgenomen in de provinciale Uitvoeringsreserve EHS. Uitwerking Het programma Ontwikkelopgave EHS / Natura 2000 werkt de vastgestelde maatregelen uit voor 24 Natura 2000 gebieden en de gebieden met de zogenaamde verbetervoorstellen EHS. Het kan natuurgebieden, maar ook op naastgelegen landbouwgrond. In heel Overijssel gaat het om ca. 4200 ha landbouwgrond waar mogelijk maatregelen moeten worden getroffen voor herstel van het natuurgebied. Het gaat vaak om het verhogen van de grondwaterstand en/of het tegengaan van bemestingseffecten. Deze kenmerken, ambities en de sturing daarop zijn ook van toepassing op de natuurgebieden met een ontwikkelopgave Natura 2000. Want, voor de natuurgebieden en de maatregelen die daarin en er omheen nu gerealiseerd gaan worden, is ruimtelijke kwaliteit, naast ecologische kwaliteit, een belangrijk aandachtspunt.

1 Inleiding

sub-titel

legenda (zie legenda 150229_4)

Legend

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Sp

0 10020030040

Het studiegebied voor de Gebiedsscan Springendal en Dal van de Mosbeek

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Opgave en doel De provincie Overijssel heeft een hoge ambitie ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit, het is één van de rode draden in de Omgevingsvisie. De Catalogus Gebiedskenmerken is onderdeel van de Omgevingsvisie Overijssel. Hierin zijn de gebiedstypen en gebiedskenmerken en de bijbehorende ambities en sturing beschreven. Deze kenmerken, ambities en de sturing daarop zijn ook van toepassing op de natuurgebieden met een ontwikkelopgave Natura 2000. Want, voor de natuurgebieden en de maatregelen die daarin en er omheen nu gerealiseerd gaan worden, is ruimtelijke kwaliteit, naast ecologische kwaliteit, een belangrijk aandachtspunt. Om het begrip ruimtelijke kwaliteit te concretiseren wordt voor een aantal natuurgebieden een Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit opgesteld. Dit is geen nieuw beleid, maar kan gezien worden als een samenvatting van de Catalogus Gebiedskenmerken. Het maakt inzichtelijk wat de ruimtelijke kwaliteit van een gebied is en hoe dit behouden dan wel versterkt kan worden. Het geeft bovendien aan wat de (on)mogelijkheden, opgaven en kansen zijn. De Gebiedsscan beschrijft de belangrijkste landschappelijke waarden, de kwaliteitsambities en de sturing daarop. Deze Gebiedsscan gaat over Springendal & Dal van de Mosbeek.

Hierin komen alleen de kenmerken die van toepassing zijn op Springendal & Dal van de Mosbeek aan de orde en deze zijn zoveel mogelijk toegespitst op dit gebied. De ambities en sturing zijn meer algemeen en vaak letterlijk overgenomen uit de Catalogus. De inspiratie, kansen en ontwerpaanleidingen maken deze concreter en bieden daarmee handvatten voor het ontwerp en de verdere uitwerking. Tot slot worden andere ruimtelijke beleidsaspecten uit de Omgevingsvisie beschreven. De Gebiedsscan dient als naslagwerk en richtinggevend kader voor de projectleiders, opstellers van de gebiedsplannen en uitvoerders. Het biedt handvatten voor ruimtelijke kwaliteit, waarnaar gedurende het project teruggegrepen kan worden. Het is echter geen vervanging van bestaand beleid (Omgevingsvisie en Catalogus Gebiedskenmerken) of de Atlas van Overijssel. Bovenal is de Gebiedsscan het begin van een gesprek over ruimtelijke kwaliteit. Een gesprek over de manier waarop de Natura 2000 maatregelen het beste ingepast kunnen worden op een specifieke plek. Daarbij is altijd zorgvuldigheid en maatwerk nodig. Wij lichten deze Gebiedsscan graag toe in een startgesprek en zullen gedurende het gehele proces de ruimtelijke kwaliteit bewaken. Zo wordt niet alleen voldoende kwaliteit behaald op ecologisch gebied, maar ook op ruimtelijk en landschappelijk gebied.

Gebiedsproces De Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit is nadrukkelijk geen ontwerp. Het uitwerken en optimaliseren van de maatregelen tot uiteindelijk een uitvoeringsgereed ontwerp vindt plaats in een volgende fase. Deze uitwerking zal onderdeel zijn van een integraal gebiedsproces met diverse disciplines en betrokkenen uit het gebied. Het is raadzaam om tijdens dit proces op zoek te gaan naar zogenaamde meekoppelkansen. Dit zijn plannen, projecten en ideeën die reeds in en rondom Springendal & Dal van de Mosbeek spelen en mogelijk gekoppeld kunnen worden aan de Natura 2000 opgave. Zo kan werk met werk gemaakt worden en ontstaat bovendien meer draagvlak voor de benodigde maatregelen. Leeswijzer Hoofdstuk 1 bevat een algemene inleiding waarin de aanleiding, de opgave en het doel van de opgave worden beschreven. In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste opgaven voor Springendal & Dal van de Mosbeek op een rijtje gezet. In hoofdstuk 3 wordt vervolgens kort het provinciale belang van ontwikkelen met ruimtelijke kwaliteit toegelicht. Daar wordt onder andere ook kort ingegaan op de vier lagen uit de Omgevingsvisie. In hoofdstuk 4 komen de kenmerken, ambities en sturingsinstrumenten uit de Catalogus Gebiedskenmerken die van toepassing zijn op Springendal & Dal van de Mosbeek aan de orde.

Op basis hiervan biedt hoofdstuk 5 inspiratie, kansen en ontwerpaanleidingen voor de verdere uitwerking. Tot slot worden in hoofdstuk 6 andere ruimtelijke beleidsaspecten uit de Omgevingsvisie beschreven. De tekst bevat verwijzingen naar de betreffende titel in de Omgevingsverordening 1 Inleiding

Natura2000 begrenzing

Begrenzing en noodzaak begrenzing onzeker, noodzaak onzeker

Maatregel verwerven/inrichten

begrenzing onzeker, noodzaak zeker begrenzing zeker, noodzaak onderzoek (aanname alleen LT)

inrichten natschade/ophogen type maatregel onbekend (onderzoek) waterloop

Termijn Lange termijn Korte termijn

Inrichtingsmaatregelenkaart PAS in Springendal en Dal van de Mosbeek

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

2 Gebiedsopgave Kenschets Springendal & Dal van de Mosbeek liggen in de gemeenten Dinkelland en Tubbergen op de stuwwal van Ootmarsum. Het gebied dankt zijn grote verscheidenheid voor een groot deel aan het aanwezige reliëf met opgestuwde heuvelruggen, waarin een aantal erosiedalen is uitgeschuurd. In de dalen is het oude kleinschalige cultuurlandschap met een afwisseling van bos, heide en beekjes herkenbaar. Keileem afzettingen en glauconiethoudende kleien in de ondergrond maken het gebied zeer gevarieerd en rijk aan bronnen. In het Springendal, Dal van de Mosbeek en Hazelbekke vinden we natte schraalgraslanden (waaronder kalkmoeras en trilveenvegetaties), bronnetjesbos, jeneverbesstruweel, droge en vochtige heiden en heischrale graslanden. De graslanden en heiden worden afgewisseld met bos, struweel en houtwallen. Doelen Voor dit gebied zijn de bronnen en beeklopen en de daaraan gekoppelde beekbegeleidende bossen en graslanden als kernopgave geformuleerd. De doelen van de maatregelen zijn vooral gericht op de duurzame instandhouding van deze natuurtypen. Daarnaast gaat het om duurzame instandhouding van de drogere natuur op de stuwwal: vochtige en droge heide met jeneverbesstruweel, pioniervegetaties met snavelbiezen en beuken-eikenbos. Maatregelen De maatregelen zijn sterk gericht op het herstel van de waterhuishouding.

Dit komt tot uiting in inrichtingsmaatregelen van de diverse beeklopen in het gebied, te weten ophogen van beekbodems, aanleg van retentiebekkens en herstel van oude meanders. Op diverse landbouwpercelen in de beekdalen en het voedingsgebied zal het gebruik worden aangepast of deze zullen worden heringericht. De ontwatering en mestuitspoeling wordt verminderd. Percelen die onder invloed van grondwater staan worden ingericht als beekdalgraslanden. Het gaat over verschillende verspreid gelegen percelen, samen ruim boven 100 ha. In geval inrichting is voorzien dan is in het beheerplan per perceel aangegeven of hier grasland, bos, houtwal, beekloop of retentie aangelegd gaat worden. Op de stuwwal wordt heide uitgebreid ten koste van bos en landbouwpercelen (93 ha).

2 Gebiedsopgave

3 Ruimtelijke kwaliteit en de Omgevingsvisie Voor de provincie Overijssel gaat ruimtelijke kwaliteit over alles wat de ruimte geschikt maakt voor mens, plant en dier. Dat komt neer op: de juiste ontwikkeling op de juiste plek en op de juiste manier vorm gegeven en ingepast in de omgeving. We kijken niet alleen of we onze omgeving goed kunnen gebruiken, maar ook naar de beleving en de betekenis van de omgeving. We vragen ons af wat ons gebruik van de ruimte betekent voor dat van andere plekken en voor volgende generaties. Daarmee is ruimtelijke kwaliteit het resultaat van - bedoeld en onbedoeld - menselijk handelen en natuurlijke processen. We realiseren ruimtelijke kwaliteit door naast bescherming vooral in te zetten op het verbinden van bestaande gebiedskwaliteiten en nieuwe ontwikkelingen. Hierbij worden bestaande kwaliteiten beschermd en versterkt en nieuwe kwaliteiten toegevoegd. Dit betekent concreet: • Bestaande kwaliteiten koesteren en verbinden met nieuwe ontwikkelingen • Samenhang en continuïteit herstellen en realiseren • Contrasten op voeren en variatie vergroten • Ruimtelijke expressie en uitstraling versterken • Beleefbaarheid en toegankelijkheid vergroten Onze ambitie is een kwaliteitsontwikkeling in gang te zetten, waarbij elk project en elke ontwikkeling bijdraagt aan de versterking van de ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving.

Ruimtelijke kwaliteit wordt daarmee een vanzelfsprekend resultaat van handelen. Overijssel is mooi en veelkleurig met gevarieerde landschappen en een verscheidenheid aan streken, steden en dorpen. De verschillende landschappen hebben een eigen karakteristiek en kenmerken en in onze benadering van ruimtelijke kwaliteit speelt dit een belangrijke rol. Het in stand houden van de variatie en het contrast daartussen is van provinciaal belang. Dat willen we ook versterken en vernieuwen met het realiseren van de Ontwikkelopgave Natura 2000 gebieden en de EHS. Als basis voor de inhoudelijke sturing gaan we uit van de bestaande gebiedskenmerken, zoals die zijn beschreven in de Catalogus Gebiedskenmerken. Deze Catalogus maakt deel uit van de Omgevingsvisie Overijssel. Om dit spectrum van verschillende gebiedskenmerken inzichtelijk te maken, zijn ze gegroepeerd in vier lagen, elk met een eigen logica: • Natuurlijke laag • Laag van het agrarisch cultuurlandschap • Stedelijke laag • Lust- en leisurelaag In de Catalogus is een toelichting op deze lagen te vinden. Het geeft een overzicht van de kenmerken die wij van provinciaal belang achten en waar wij onze projecten en sturingsinstrumenten voor in willen zetten. In de Omgevingsverordening zijn hier regels over opgenomen.

IV Lust- en leisure laag

III Stedelijke laag

II Laag van het agrarisch cultuurlandschap

I Natuurlijke laag

Gebiedskenmerken provincie Overijssel

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Werken met gebiedskenmerken De gebiedskenmerken zijn sturend voor de manier waarop een ontwikkeling moet plaatsvinden. Welke kenmerken en kwaliteiten zijn aan de orde en moeten behouden, versterkt en ontwikkeld worden. De gebiedskenmerken bieden in de eerste plaats een werkwijze en een inspiratiebron aan om tot een versterking van gebiedskwaliteiten te komen. De verschillende gebiedskenmerken worden per laag in beeld gebracht. In deze Gebiedsscan worden alleen die kenmerken beschreven die van toepassing zijn op het gebied waar de Ontwikkelopgave ingepast moet worden. De gebiedskenmerken worden omschreven aan de hand van Kenmerken, Ambities en Sturing. De ‘Kenmerken’ geven aan hoe het gebied eruit ziet en hoe het is opgebouwd. Hier worden de relevante kwaliteiten en karakteristieken in beeld gebracht. Onder ‘Ambitie’ staat de visie op de toekomst beschreven. Waar willen we naartoe en hoe kunnen we de bestaande kwaliteiten behouden dan wel versterken. Met ’Sturing’ is de hardheid van de diverse provinciale belangen verwoord (norm, richting of inspiratie). Dit is gekoppeld aan de Omgevingsverordening Overijssel 2009. Daarbij geldt: • Normerende uitspraken leiden er altijd toe dat de bestemmingsregeling recht doet aan het karakter van de uitspraak. Er wordt geen bestemming voorgeschreven, maar alleen het beoogde effect ten aanzien van de provinciale kwaliteitsambities en opgaven.

De provincie richt zich daarmee op het resultaat (doel) en niet op het middel. • Richtinggevende uitspraken geven een manier aan waarop de kwaliteitsambities gerealiseerd kunnen worden. Hier kan echter gemotiveerd van afgeweken worden mits aannemelijk is gemaakt dat met het alternatief de kwaliteitsambities even goed of zelfs beter worden gerealiseerd. • De inspirerende uitspraken zijn ontwikkelingsrichtingen waarmee de kwaliteitsambities gerealiseerd kunnen worden. Dit is bedoeld als inspiratie, maar men is vrij eigen keuzes te maken. Let op! De stapeling van lagen leidt niet automatisch tot een goed plan die de ruimtelijke kwaliteit ter plekke versterkt. De vier lagen moeten nog gewogen, geordend en samengebracht worden, daarvoor moeten keuzes worden gemaakt. Dat kan alleen in een goed ontwerp, aangestuurd door een bezield opdrachtgever en betrokken actoren. Nationaal landschap Noordoost-Twente Noordoost-Twente is in de Nota Ruimte (2006) door het Rijk aangewezen als Nationaal Landschap. Een Nationaal Landschap is een gebied met (inter-)nationaal zeldzame of unieke Landschapskwaliteiten en, in samenhang daarmee, bijzonder natuurlijke en recreatieve kwaliteiten. De opgave voor de Nationale Landschappen is het behouden, duurzaam beheren en waar mogelijk versterken van de bijzondere kwaliteiten. Ook zal de recreatieve toegankelijkheid moeten worden vergroot.

Noordoost-Twente is aangewezen als Nationaal Landschap vanwege de zogenaamde kernkwaliteiten: • grote mate van kleinschaligheid; • het groene karakter; • samenhangend complex van beken, essen, kampen en moderne ontginningen. Het glooiende beeklandschap is zeer gevarieerd door een fijnmazig samenstel van beken, essen, kampen en ontginningen. Houtwallen, singels en bossen zorgen voor een kleinschalig en groen karakter, in relatie tot de open ruimte van Noord- en Oost-Nederland.

3 Ruimtelijke kwaliteit en de Omgevingsvisie

Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving Een beleidsinstrument waarmee we ook sturen op ruimtelijke kwaliteit is de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). Kort gezegd houdt dit in dat nieuwvestiging en grootschalige uitbreiding van functies in de groene omgeving mogelijk is, mits de geboden ontwikkelingsruimte gelijk opgaat met de verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Dit principe is opgenomen in artikel 2.1.6.1 van de Omgevingsverordening. In het Werkboek KGO (2010) is dit principe verder uitgewerkt ten behoeve van toepassing in de praktijk. Een voorloper van de KGO is ‘rood voor rood’: in ruil voor het slopen van landschapsontsierende stallen mag een woning in het buitengebied worden gebouwd. Bij ‘rood voor rood’ was nog sprake van kwantitatieve randvoorwaarden, bij de KGO gaat het om een kwalitatief evenwicht tussen ontwikkelingsruimte en kwaliteitsprestaties. En daarmee is meer maatwerk mogelijk. Voor het bepalen van de hoogte van de kwaliteitsprestaties zijn drie aspecten van belang: • Is de ontwikkeling gebiedseigen of gebiedsvreemd? • Wat is de schaal en impact van de ontwikkeling? • Dient het initiatief een eigen belang of ook maatschappelijke belangen? De gemeenten ontwikkelen een eigen beleidskader voor de toepassing van de KGO. Gemeenten Tubbergen en Dinkelland hebben gezamenlijk een KGO kader opgesteld.

De kwaliteitsprestaties betreffen altijd een goede inpassing van de ontwikkeling zelf. Daarnaast kunnen investeringen buiten het erf gevraagd worden, zoals de aanleg van een houtwal, poel of voorzieningen voor recreatief medegebruik (landschapsbeleving). Bij de gebiedsuitwerking voor de Ontwikkelopgave EHS / Natura 2000 kan de KGO van toepassing zijn bij de verplaatsing van een agrarisch bedrijf, verplaatsing of herstructurering van een camping, nieuwe functies op vrijkomende erven en nieuwe grondgebruiksvormen anders dan natuur.

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing In dit hoofdstuk komen de kenmerken aan de orde die van toepassing zijn op Springendal & Dal van de Mosbeek en deze zijn zoveel mogelijk toegespitst op dit gebied. Daarna volgen de bijbehorende ambities en sturing (norm, richting of inspiratie). De ambities en sturing zijn algemeen en letterlijk overgenomen uit de Catalogus. Let op, de Catalogus beschrijft de huidige situatie. Wanneer dit verandert door de ontwikkelopgave (bijvoorbeeld landbouw wordt natuur), kan het zijn dat met name de ambities en sturing niet meer van toepassing zijn op de heringerichte percelen. Zij gelden wel voor de aanliggende percelen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een overzicht van de normatieve sturingsuitspraken en, indien aan de orde, een overzicht van strijdigheden tussen de Omgevingsvisie en de voorgestelde maatregelen.

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Natuurlijke laag sub-titel

4.1 Natuurlijke laag

Natuurlijke laag aanduidingen

sub-titel

legenda (zie legenda 150229_4)

Natuurlijke laag sub-titel

aanduidingen legenda (zie legenda 150229_4)

legenda (zie legenda 15022

Natuurlijke laag Natuurlijke laag sub-titel sub-titel

aanduidingen legenda (zie legenda 150229_4)

Luchtfoto aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4) sub-titel

Agrarisch cultuur landschap aanduidingen

sub-titel Agrarische cultuur

sub-titel

Luchtfoto sub-titel aanduidingen

Le sub-titel

sub-titelgebiedscan_plangebied1 B4.natlands_polygon aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4)

Waterlopen

aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4)

Natuurlijke laag

Legend

B7.archeologisch_mon_polygon WAARDE_OMSCHR

aanduidingen

Terrein van archeologische betekenis Terrein van hoge archeologische waarde

Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd

legen

sub-titel WA su

B6.buisleiding_arc

VERKLAAR Agrarische cultuur sub-titel B6.buisleiding_arc regionale gastransportleiding kaart 6 overige buisleiding VERKLAAR nationaal landschap stuwwallen sub-titel B7.archeol_verwacht_polygon Legend gebiedscan_plangebied1 regionale gastransportleiding nationaal landschap Noordoost Twente dekzandvlakte en ruggen aanduidingen B4.natlands_polygon B6.buisleid overige buisleiding drinkwaterwinning legenda brongebieden Agrarische legenda (zie legenda 150229_4) Waterlopen cultuur waterwingebied VERKLAAR 0 100 200 300 400Meters B7.archeologisch_mon_polygon beekdalen en natte laagtes aanduidingen B7.archeologisch_mon_polygon grondwaterbeschermingsgebied regional WAARDE_OMSCHR WAARDE_OMSCHR sub-titel legenda (zie legenda 150229_4) Legend Lege intrekgebied Terrein van archeologische betekenis Terrein van archeologische betekenis overige B7 B6.buisleiding B6.b archeologie waarde B7.archeolo Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische VE VERKLAAR Ambities Kenmerken VERK terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd Terrein van zeer hoge archeologische waarde, be WAARDE_O Terrein van hoge archeologische waarde aanduidingen regionale ga Enkele miljoenen jaren geleden terrein van zeer hogeBij archeologische De natuurlijke laag is ontstaan locatiekeuzenwaarde en inrichtingsB6.buisleiding_arc Terrein v Terrein van zeer hoge archeologische waarde overige buis

legenda (zie legenda 150229_4) terrein van hoge archeologische waarde waren Springendal & Dal van doordat abiotische en biotische opgaven opVERKLAAR de waarde, beschermd B7.archeologi Terrein v Terrein voortbouwen van zeer hoge archeologische B7.a regionale gastransportleiding terrein van archeologische betekenis WAARDE_OMS WAAv Terrein de Mosbeek, net als Twente, processen natuurlijke laag. Het betekent overige de buisleiding B3.waterwin_polygon laag 2 inwerken op de hoge verwachting Terrein van Terrein v B7.archeol_verwacht_polygon B3.grwbes_polygon een ondiepe zee. Later kwamenverwachting ondergrond van bodem veerkracht van het watersysteem in essenlandschap middelhoge Terrein van sub-titel Terrein v oude hoevenlandschap Terrein van externe veiligheid de ijstijden, die een belangrijk 200300 400Meters en geologie. Overijssel takt B3.intrek_polygon laten of versterken0 100 en daarmee B3.wate Terrein van B7.archeol_verwacht_polygon maten- en flierenlandschap overige buisleiding 0 100 200 300 400Meters stempel drukten op het landschap. bestaat voornamelijk uit een anticiperen op klimaatverandering. Het Terrein van B3.grwb jong heide- en broekontginningslandschap VERWACHTING Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

laag 1

0 100200300400Meters

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_1

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 1502

0 10020

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_6

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_1

aanduidingen Enorme ijsmassa’s schoven zand, dekzandcomplex dat afloopt van sub-titel leem, en grind voor zich uit. Zo oost naar west. Een paar noordontstonden de stuwwalcomplexen zuid georiënteerde stuwwallen aanduidingen van Ootmarsum en Vasse, met als doorsnijden het dekzand. hoogtepunten de Kuiperberg en Vanouds bestaat er in deze laag lange-afstand wandelpad (LAW) sub-titel de Galgenberg. Zo ontstond een een sterke samenhang tussen het fietsroutenetwerk Overijssel voor Nederland uniek landschap natuur- en het watersysteem; het wandelnetwerk Twente laag 3 lange-afstand wandelpad (LAW) aanduidingen met grote hoogteverschillen en watersysteem maakt in essentie recreatieve vaarroutes fietsroutenetwerk OverijsselHet verspreide bebouwing vele bronnen en bronbeken.

één grote beweging van de B2.wegen_arc gebiedsontsluitingsen erftoegangswegen wandelnetwerk Twente landschap is zeer gevarieerd en kent brongebieden (op de flanken van informele trage netwerk B2.as_prov_vaarwegen ook nurecreatieve nog een vaarroutes grote diversiteit de stuwwallen), naar de beken en bebouwing_buiten aan natuurwaarden weteringen (in de zandgebieden), B2.wegen_arc welke veelal lange-afstand wandelpad (LAW) samenhangen met het voorkomen naar Vecht en Zwarte Water en B2.as_prov_vaarwegen fietsroutenetwerk Overijssel en kwelgebieden in tenslotte naar de IJssel en de Lust leisurevan bronnen bebouwing_buiten wandelnetwerk Twente beekdalen en op beekdalflanken. Randmeren. legenda (zie legenda 150229_4)

! (

legenda (zie legenda 150229_4)

! ( ! ( ! (

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_2

! ( ( !! (

! (

0 100200300400Meters

! (

! ! (( ! (

! (

( !! (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( !! (

! ( ! ( (! ( !! ! ( (

! ( ! (

! (

! (! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! (

! (! (! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! ( ! (

^ ! (

! (

( !! (

! (

! ( ! (( ! ( ! ( ! (!

sub-titel

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! ( ! ( ( ! ( ! ! ( ( ! (!

! (

! ( ! (

! (

! (! (! ( ! ( ! ( ! ! ( (

( !! (

! ( ! ( ! (! (

laag 4

recreatieve vaarroutes

! (

! ( ! ( ! (

! ( ! ( ! ( ! (

! ( ! (

B2.wegen_arc

! (

legenda (zie legenda 150229_4) ! ( ! (

( !! ( ! (

! ( ! (

( ! (!

B2.as_prov_vaarwegen

! (

! ( ! (

aanduidingen

! ( ! (! (

! ( ! ( ! ( leisure Lust ! (

legenda (zie legenda 150229_4)

! (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

sub-titel ! (

B3.waterwin

B3.intrek

B3.grwbes_

B7.archeol_

B3.intrek_p

VERWACHT B7.archeol_ve B7.a

hoge ve VERWACHTING VERW hoge verwa middelh

middelhoge B4.natla

B4.natlands

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_6

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_6

Beleidsinformatie, B

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

Beleidsinforma

0 100200300400Meters

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

100 200 300 400Meters

aanduidingen

sub-titel

! ( ! ( ! (! ( (! ! ( ! (! (

! (

!! ( ! ( (( ! ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

( !! (

! (

! ( ! (

! (

! (! (

! ( ! ( ( !! (

( ! (!

! (

! ( ! (

! (! (

! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! (! (

! (

! ( ! ! ( (

! (! (

! (

! ! ( ( ! ( ! (

! (

! ! ((

! (

! ( ! (

! (

! (! (

! (

! ( ! (

! (

( ! !! ( ( ! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! (! (

( ! ( !

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ( !! (

!! ! ( ((

! (

! ( ! ( ! (

100 200 300 400Meters

! ( ! (

! (

( ! ( ! ( ! (!

legenda (zie legenda 150229_4)

( !! (

! (! (

! (

( ! (! ! (

! ( ! (

! (

! (! ( ! (! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

( ! ( ( !!

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! ! ( (

! ( ! (

! (

! (! (

( !! (

! (

! ( ! ( ( ! ! (

! (

! ( ! (

! (

! (! (

! (

! ( ( !! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ( ! ( ! ! (

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

! (

betekent ook aardkundige waarden hoge verwachting behouden enverwachting de rijkdom aan plant- en middelhoge diersoorten (biodiversiteit) behouden B4.natlands_polygon dan wel versterken. Oftewel: • Natuur als ruggengraat: de ontwikkeling van een robuust, aaneengesloten natuurlijk landschap • Een continu en beleefbaar watersysteem als dragende structuur van Overijssel 0 100200300400Meters • Afstemmen van functies en inrichting • Herstel van de kwaliteiten van de natuurlijke laag

Legend bebouwing_buiten G

! ( G

extra monumenten spingendal

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

100 200 300 400Meters

Stuwwallen

Kenmerken Stuwwallen zijn tijdens de ijstijd opgestuwde aardlagen. Door de vaak grote hoogteverschillen zijn ze nu nog steeds goed zichtbaar. De stuwwallen hebben als regionale inzijggebieden een belangrijke functie in het watersysteem. Het zijn de ‘ingangen’ van regionale en lokale stelsels van grondwaterstromen. Springendal & Dal van de Mosbeek liggen grotendeels op de stuwwal van Ootmarsum. De stuwwal is ontstaan in de voorlaatste ijstijd en de geologische opbouw is zeer complex. Kenmerkend voor de stuwwal zijn de erosiedalen waarin zich de diverse beken bevinden. Het hoogste punt van de stuwwal ligt rond de Paardeslenkte op 75 meter boven NAP en loopt van daaruit af richting oosten en westen. De stuwwal vormt dan ook de waterscheiding tussen het stroomgebied van de Regge en de Dinkel.

Ambitie Het eigen karakter van de stuwwal behouden en versterken. Het reliëf is daarbij ruimtelijk beeldbepalend. Door bijvoorbeeld de overgangen naar de omringende landschappen te accenturen en door de zichten erop én er vanaf te versterken.

Sturing Norm • Stuwwallen krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van de hoofdlijnen van het huidige reliëf. Richting • Ontwikkelingen dragen bij aan het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de hoogteverschillen en het watersysteem en van de overgang tussen stuwwal en omgeving. • Ontwikkelingen dragen bij aan de versterking van de potentiële natuurlijke kwaliteiten van de ‘natte voet’ van de stuwwal (kwelzone, brongebied) en maken deze beter zichtbaar. Inspiratie • Beleven van uitzichten

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Dekzandvlakte en ruggen

Kenmerken Na de ijstijden bleef er in grote delen van Overijssel een reliëfrijk door de wind gevormd zandlandschap achter. Dit landschap wordt gekenmerkt door relatief grote verschillen tussen hoog/droog en laag/nat. Soms vlak bij elkaar, soms verder van elkaar verwijderd. Een klein deel ten noordwesten van Mander behoort tot dit landschap van dekzandvlakte en ruggen.

Ambitie De natuurlijke verschillen tussen hoog en laag en tussen droog en nat functioneel meer sturend en beleefbaar maken. Dit kan bijvoorbeeld door een meer natuurlijk watersysteem en door beplanting met ‘natuurlijke’ soorten. En door de (strekkings) richting van het landschap te benutten in gebiedsontwerpen.

Sturing Norm • Dekzandvlakten en ruggen krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van de hoofdlijnen van het huidige reliëf. Richting • Ontwikkelingen dragen deze bij aan het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de hoogteverschillen en het watersysteem. Beide zijn tevens uitgangspunt bij (her)inrichting. • Bij ontwikkelingen is de (strekkings)richting van het landschap, gevormd door de afwisseling van beekdalen en ruggen, het uitgangspunt.

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing

Brongebieden

Kenmerken Kleine, soms moeilijk herkenbare gebieden, waar van hogere delen afkomstig grondwater als schoon kwelwater aan de oppervlakte komt. Door het constante opborrelen van water in een vrijwel constante temperatuur, ontwikkelt zich hier zeer waardevolle flora en fauna. Alleen al in noordoost Twente komen 200 bronnen voor. De Mosbeek ontspringt op de westflank van de stuwwal van Ootmarsum, de Springendalse Beek iets zuidelijker op de oostflank. Op veel plekken op en rond de stuwwal komt spontaan water uit de bodem opwellen. Dit kwelwater kan moeilijk wegzakken door de bijzondere gelaagdheid en de samenstelling van de bodem (een afwisseling van zand, grind en leem) en vormt daardoor kleine stroompjes. Uiteindelijk zakt dit water, vaak in minibeekjes, af naar de laagst gelegen delen, waar het uitkomt in de beek. Dit brongebied bevat een voor Nederland unieke stroomhoogveenvegetatie. 20

Ambitie De bronnen als de kleine beginpunten van het watersysteem weer laten stromen. En de gebiedjes eromheen weer koesteren. De – potentieel –bijzondere natuurwaarden en de eeuwenoude betekenis van deze plekken kunnen op terughoudende wijze weer beleefbaar worden gemaakt.

Sturing Richting • Brongebieden krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van de kwel, het watersysteem, de waterkwaliteit en,indien het bestaande (agrarisch) gebruik dat toelaat, de natuurkwaliteit. • Ontwikkelingen in de nabijheid van de bron dragen bij aan versterking van de natuurlijke kwaliteiten en de kwel. Beide zijn uitgangspunt bij (her)inrichting. Inspiratie • Het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de bron en het watersysteem is gewenst.

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Beekdalen en natte laagtes

Kenmerken In de laagtes van het zandgebied verzamelde zich het water. Hier ontwikkelden zich moerassen en broekbossen, van waar het water in de loop van het seizoen geleidelijk uit weg sijpelde naar de beken en rivieren. Zomers kleine stroom met droge geulen, ’s winters bredere stroom met meestromende geulen. Binnen het Natura 2000 gebied Springendal & Dal van de Mosbeek bevinden zich meerdere beeksystemen. Op de westflank van de stuwwal zijn dat de Eendebeek, Mosbeek, Hazelbeek en Roezebeek. Al deze beken wateren uiteindelijk af op de Regge en de Vecht. Op de oostflank van de stuwwal bevinden zich de Brunninkhuizerbeek en de Springendalse Beek. Deze beken worden gevoed door een aantal bronnen, waarvan er ongeveer 40 binnen het Natura 2000 gebied bevinden. Deze beken wateren af op de Dinkel en uiteindelijk ook de Vecht.

Ambitie De beekdalen betekenis geven als functionele en ruimtelijke dragende structuren van het landschap. Ruimte voor water, continuïteit van het systeem zijn leidend. Tevens is de ambitie afwenteling van wateroverlast op stroomafwaarts gelegen gebieden te voorkomen door het beeksysteem als eenheid te beschouwen en het vasthouden van water te bevorderen. Tot slot zijn beekdalen belangrijke verbindingen voor mens, plant en dier.

Sturing Norm • Het waterpeil is niet lager dan voor graslandgebruik noodzakelijk is. Richting • Beekdalen en laagtes krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van het watersysteem, de kwaliteit en voldoende ruimte. Bij voorkeur natuurlijke dynamiek. • Ontwikkelingen dragen bij aan extra ruimte voor de dynamiek van stromend water en het vasthouden daarvan, aan versterking van het beeksysteem en de zichtbaarheid, bereikbaarheid en beleefbaarheid vergroten. Inspiratie • Inrichten en beheren vanuit een perspectief op het gehele beeksysteem. Oeverlanden onder invloed van de waterdynamiek. (Broek)bos op de hogere randen.

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing

sub-titel

legenda (zie legenda 150229_4)

aanduidingen legenda (zie legenda 150229_4)

Natuurlijke laag Natuurlijke laag

4.2 Laag van het agrarisch cultuurlandschap

sub-titel sub-titel

Agrarisch cultuur la

aanduidingen legenda (zie legenda 150229_4)

Luchtfoto aanduidingen sub-titel

sub

legenda (zie legenda 150229_4) sub-titel

Agrarisch cultuur landschap aanduidingen

sub-titel Agrarische cultuur

legenda (zie legenda 150229_4)

sub-titel

Luchtfoto sub-titel aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4)

Legend

! (

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_2

0 100200300400Meters

! (

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

! (

( !! (

! (

! ( ! ! ((

! (

( !! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

! (

^ ! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! ( ! (

legenda (zie legenda 150229_4) ! ( ! (

! (

! ( ! (

aanduidingen

! (

! (! (

! (

! ( ! ( ( ! (! ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

sub-titel ! (

! (

(

! ( ! ( ! ( legenda (zie legenda 150229_4) ! (( ! (! ! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ( ! (!

! ( Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_3

! (

! ( ! (

! (

22 G

! ( ! ( ! (

! (

! (! ( ! (

! (

VERWACHTING B7.archeol_verwa B7.arche

! (

! ( ! (

! (

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_3

! (

( ! (!

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

G ! (

! (! ( ! (

^^ G GG ! (

! (

! (! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

G G G G G G G GG GG GG G G G G ! (

! ( ! (

! (

0 100200300400Meters

hoge verwac VERWACHTING VERWAC hoge verwachting middelhoge hoge

middelhoge verw midd B4.natlands_

B4.natlands_poly B4.n

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_6

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_6

Beleidsinformatie, Beleidsin decemb

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

! (

Bel

B3.intrek_polygo B3.in

eigenheid, herkenbaarheid en kwaliteit van de verschillende landschappen. • Het ontwikkelen van nieuwe vormen van samenhang (landschappelijk, routestructuren, gebruik) tussen de (voormalige) boerenerven, buurtschappen 0 100200300400Meters en dorpen en hun omliggende landschappen. De inzet is de eigen karakters te versterken. • De bestaande kwaliteiten behouden en de tijdslagen zichtbaar houden, omdat de identiteit van de cultuurlandschappen sterk verbonden is met het ontstaan en de geschiedenis van de streek. Iedereen die ontwikkelt, moet investeren in zijn omgeving.

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

B3.grwbes_polyg B3.g

B4.natlands_polygon

^ G kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015 G Gebiedsscan ruimtelijke

! (

0 100200300400 B3.waterwin_pol B3.w B3.intrek_po

B7.archeol_ve

! ( ! ( ! (

! (

Terrein van zeer B3.grwbes_p Terre

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Spri

middelhoge verwachting

0 100200300400Meters

! (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

! (

( ! ( !

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (( ! (! (! ! (! ( ! ! ( (

! (

aanduidingen !

! (

! (! ( ! ( ! ( ( ! (!

! (

! ! (! ((

! (! ( ! (

legenda (zie legenda 150229_4)

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ! ( (

! (

aanduidingen

! (

( !! (

! (! (

! ( ! (

! (

sub-titel

! ( ! ( ! (! ( (! ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

! (

!! ! ( ((

! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

! (

! (! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ( ( ! (!

! (

! ( ! (

! (! (! ( ! ( ! ( ! ! ( (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( ! ( !

! (

( !! (

! (

! ( !( ( ! ( ! ( ! (!

! (

! ( ! ( ( ! ( !

! ( ! (

! (

sub-titel

! (

! ( ! (

! (

^ ! (

! (

! ( ! (

! (

! (! ( (! ! (

! ( ! ( ! (

! ! ( ! ((

! (

!! ( ! ( (( ! ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

( ! (!

! (! (

! (

! ( ! (

! ( ! ( ( ! (!

! (

! ( ! (

! (! (

! ( ! ( ( ! ( ! ( ! (!

! (

! (! (

! (

! ( ! (

! (

! ! ( ( ! ( ! (

( !! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! (

! ! ! ( (( ! ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (! (

! (

! (! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ! ( (

! (

!! ! ( ((

! (

! (! (

( ! ( !

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( ! (!

! (

100 200 300 400Meters

! ( ! (

! (

( ! ( ! ( ! (!

legenda (zie legenda 150229_4)

! (

! ( ! ( ! (

! ( ! ! ( (

! (

( !! (

! (

( ! ( ( !!

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (! (

! ( ! ! ( (

! (

! ( ! ( ! (

! (

! (! (

( !! (

! (

! ( ! (

! ( ! ( ( ! ! (

! (

! ( ! (

! (

! (! (

! (

! ( ( ! (!

! (

! ( ! (

! (

( ! ( !

100 200 300 400Meters

hoge verwachting

legenda (zie legenda 150229_4)

! (

VERWACHTING

aanduidingen

Kenmerken aanduidingen te verbouwen. Op deze manier In het agrarisch cultuurlandschap lange-afstand wandelpad (LAW) ontstond een fijnmazig patroon heeft de mens ingespeeld op sub-titel van dorpen, landbouwgronden, Overijssel de natuurlijke omstandigheden fietsroutenetwerk houtwallen, en die ten nutte gemaakt. Het wandelnetwerk Twenteheidevelden en natte laag 3 lange-afstandaanduidingen wandelpad (LAW) hooilanden. agrarisch cultuurlandschap is bij recreatieve vaarroutes Zo is een kleinschalige fietsroutenetwerk Overijssel verspreide bebouwing landschap ontstaan met essen, oude uitstek een gebruikslandschap. B2.wegen_arc gebiedsontsluitings- en erftoegangswegen wandelnetwerk Twente hoeven, maten en flieren en jong Vanuit de nederzettingen werden informele trage netwerk B2.as_prov_vaarwegen vaarroutes heide-recreatieve en broekontginningen. de omliggende gronden ooit bebouwing_buiten B2.wegen_arc ontgonnen, daardoor is er een sterke lange-afstand wandelpad (LAW) B2.as_prov_vaarwegen ruimtelijke en functionele relatie Lust metleisureAmbitie fietsroutenetwerk Overijssel bebouwing_buiten de kenmerkende het omringende landschap ontstaan.

Voortbouwen wandelnetwerk aan Twente structuren van de agrarische recreatieve vaarroutes cultuurlandschappen door in te Na de ijstijden werd het klimaat B2.wegen_arc G G zetten op: milder en werden Springendal & Dal B2.as_prov_vaarwegen • Het palet van agrarische van de Mosbeek beetje bij beetje Lust leisure Legend bebouwing_buiten extra monumenten spingendal laag 4 cultuurlandschappen versterken en in cultuur gebracht door de mens. G B7.gebouwd_monument_point G G ^G ontwikkelen tot een uitgesproken, Dat ging niet eenvoudig, want er verblijfsrecreatie verblijfsrecreatie ^ gebieden voor ^tijd in het B4.hemelhelderheid_polygon G bakens in de herkenbaar en contrastrijk waren veel natte plaatsen G G G G B4.hemelhelderheid_polygon G G donkerte ^ palet door het versterken van dal. De weinige droge plaatsen G GG ^ G GG G G G de landschappelijke diversiteit, werden gebruikt om te^ wonen en G de overgangen daartussen, de om gewassen als rogge en spelt ^ ^ G G G G ! (

legenda (z

sub-titel WAAR sub-tit T

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_1

legenda (zie legenda 150229_4)

! (

VERKLAAR Agrarische cultuur

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

sub-titel

! (

B7.arc

Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_6

essenlandschap sub-titel oude hoevenlandschap maten- en flierenlandschap jong heide- en broekontginningslandschap

! (

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_1

laag 2

! ( ( ! (!

aanduidingen

Terrein van hoge archeologische waarde

regionale gastransportleiding kaart 6 T overige buisleiding VERKLAAR nationaal landschap T sub-titel B7.archeol_verwacht_polygon Legend gebiedscan_plangebied1 regionaleTwente gastransportleiding nationaal landschap Noordoost T aanduidingen B4.natlands_polygon B6.buisleiding overige buisleiding drinkwaterwinning legenda (zie leT l Agrarische legenda (zie legenda 150229_4) Waterlopen cultuur B waterwingebied VERKLAAR 0 100 200 300 400Meters B7.archeologisch_mon_polygon aanduidingen B7.archeologisch_mon_polygon B grondwaterbeschermingsgebied regionale ga WAARDE_OMSCHR WAARDE_OMSCHR sub-titel legenda (zie legenda 150229_4) Legend LegendB intrekgebied buisl Terrein van archeologische betekenis Terrein van archeologische betekenis overige B7.arc B6.buisleiding_ar B6.buisle archeologie waarde B7.archeologis Terrein van archeologische waarde Terrein van hoge archeologische VERWA VERKLAAR VERKLAA terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd Terrein van zeer hoge archeologische waarde, bescheh WAARDE_OMSC Terrein van hoge archeologische waarde aanduidingen regionale gastran regio terrein van zeer hoge archeologische waarde B6.buisleiding_arc m Terrein van Terrein van zeer hoge archeologische waarde overige buisleidin overa legenda (zie legenda 150229_4) B VERKLAAR terrein van hoge archeologische waarde Terrein van a B7.archeologisch Terrein van zeer hoge archeologische waarde,

beschermd B7.arche regionale gastransportleiding terrein van archeologische betekenis WAARDE_OMSCHR WAARDE Terrein van h B3.waterwin_polygon overige buisleiding hoge verwachting Terrein van arche Terre Terrein van z B7.archeol_verwacht_polygon middelhoge verwachting B3.grwbes_polygon Terrein van arche Terre Terrein van z B3.intrek_polygon Terrein van hoge externe veiligheid 0 100200300400Meters Terre B3.waterwin Terrein van zeer Terre overige buisleiding B7.archeol_verwacht_polygon 0 100 200 300 400Meters

0 100200300400Meters

stuwwallen dekzandvlakte en ruggen brongebieden beekdalen en natte laagtes

WAARDE_OMSCHR

B6.buisleiding_arc

sub-titel

B6.buisleiding_arc

VERKL

B7.archeologisch_mon_polygon Terrein van archeologische betekenis

Natuurlijke laag

laag 1

B6.bu

Waterlopen

aanduidingen

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1

Legen sub-titel

sub-titelgebiedscan_plangebied1 B4.natlands_polygon aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4)

Beleidsinformatie, de

0 100200300400Meters

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, september 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_2

100 200 300 400Meters

Essenlandschap

Kenmerken Het essenlandschap bestaat uit een samenhangend systeem van essen, flanken, lager gelegen maten en fliergronden, (voormalige) heidevelden en kenmerkende bebouwing rond de es. Het landschap is geordend vanuit de erven en de essen. De eeuwenoude akkercomplexen werden op de hogere dekzandkoppen en flanken van stuwwallen aangelegd. Eeuwenlange bemesting heeft geleidt tot een karakteristiek reliëf met soms hoge stijlranden. De dorpen en erven lagen op de flanken van de es, op de overgang naar de lager gelegen maten- en flierenlanden. De zandpaden volgen steeds de lange ‘luie’ lijnen van het landschap. Zo ontstond vanuit de dorpen een organische spinragstructuur naar de omliggende gronden en de dorpen in de omgeving. Het landschapsbeeld is afwisselend en contrastrijk, de organische patronen van het natuurlijke landschap volgend. Typerend zijn de losse hoeven rond de es en de esdorpen

met hun karakteristieke boerderijen en herkenbaar dorpssilhouet met vaak de kerktoren als markant element. Aan de zuidzijde van Springendal & Dal van de Mosbeek bevinden zich meerdere grote en kleine essen, waaronder de Manderesch en de Hezingeresch en de bijbehorende esdorpen Mander en Hezingen. Ambities De es als ruimtelijke eenheid behouden en het versterken van de contrasten tussen de verschillende landschapsonderdelen: grote open maat van de essen, het mozaïek van de flank van de es, de open beekdalen en vroegere heidevelden. De samenhang hiertussen krijgt opnieuw vorm en inhoud door accentuering van de verschillende onderdelen en overgangen. De flank van de es biedt eventueel ruimte voor ontwikkelingen, mits de karakteristieke structuur van erven, beplantingen, routes en open ruimtes wordt versterkt.

Sturing Norm • Essen krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van de karakteristieke openheid, de huidige bodemkwaliteit en het huidige reliëf. • Op de flanken krijgen de kleinschalige landschapselementen, zoals houtwallen, bosjes, zandpaden, karakteristieke erven en beeldbepalende open ruimte daartussen, een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van dit kleinschalige patroon. Richting • Ontwikkelingen krijgen in de flanken een plaats, met respect voor en bijdragend aan de aanwezige bebouwingsstructuren (lint, erf) en versterking van het landschappelijk raamwerk. Inspiratie • Accentueren en zichtbaar houden van de rand van de es als groene ‘mantel’.

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing

Oude hoevenlandschap

Kenmerken Het oude hoevenlandschap is het essenlandschap in het klein met verspreide erven. Het werd ontwikkeld nadat de complexen met de grote essen ‘bezet’ waren en een volgende generatie boeren nieuwe ontwikkelingsruimte zocht. Die vonden ze bij kleine dekzandkopjes die individueel werden ontgonnen. Dit leidde tot een landschap dat de zelfde opbouw kent als het essenlandschap, alleen in een meer kleinschalige, meer individuele en jongere variant. Deze kleinere maat en schaal is tevens de reflectie van de natuurlijke ondergrond. Naast en tussen de essen bevinden zich ook enkele oude hoeven in en rondom Springendal & Dal van de Mosbeek. Voorbeelden daarvan zijn het Brunninkhuis en Hazelbekke (zie foto). Bij Hazelbekke is duidelijk zichtbaar dat de hoeve op de flank van de hoger gelegen eenmans-es is gebouwd.

Ambitie Het kleinschalige, afwisselende agrarische landschap vanuit de verspreid liggende erven een ontwikkelingsimpuls geven. Deze erven bieden veel ruimte voor landbouw, wonen, werken, recreatie, mits er wordt voortgebouwd aan de kenmerkende structuren van het landschap..

Sturing Norm • De essen en esjes krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van de karakteristieke openheid, de bodemkwaliteit en het reliëf. Richting • Ontwikkelingen dragen bij aan behoud en accentuering van de dragende structuren (groenstructuur en routes) en aan de samenhang en de karakteristieke verschillen tussen de landschapselementen: de erven met erfbeplanting; open es(je); beekdal; voormalige heidevelden, de mate van openheid en kleinschaligheid. • Ontwikkelingen vergroten de toegankelijkheid van erven en erfroutes.

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Maten- en flierenlandschap

Kenmerken Laaggelegen kleinschalig landschap langs beken met ontwateringssloten en hakhout haaks op de beek als perceelsafscheiding. Rond de beek ontstond een lineair landschap, met daaromheen in de natte laagtes een matenlandschap. Afwisselend beeld: watergang, coulissen van hakhoutstruweel, open kamers van de hooi- en weilanden en af en toe een broekbos op de nattere plekken. Het maten- en flierenlandschap is de contramal van het essen- en oude hoevenlandschap en was daar functioneel aan verbonden. Delen van het kleinschalige landschap rondom de Springendalse Beek en de benedenstroomse delen van de Mosbeek en de Hazelbeek behoren tot het maten- en flierenlandschap. De Mandermaten rondom de Mosbeek zijn daar, zoals de naam al aangeeft, een goed voorbeeld van.

Ambities Dit landschapstype herkenbaar maken en de samenhang met de esdorpen en erven weer betekenis geven. De nog gave delen inrichten en beheren met aandacht voor cultuurhistorische waarden. Voor de andere delen is het aanzetten van de randen, het beleefbaar maken van het waterrijke karakter, de continuïteit van het landschap het uitgangspunt. Nieuwe dragers zijn biomassateelt, (es)dorpsontwikkeling in de nabijheid, water(voorraad)berging, particulier natuurbeheer.

Sturing Norm • Het waterpeil is niet lager dan voor graslandgebruik noodzakelijk is. • Maten, flieren en beken krijgen een beschermende bestemmingsregeling, gericht op instandhouding van onbebouwde karakter, continuïteit van beekloop, ruimte voor water en lineaire landschap met open kamers en coulissen. Richting • Ontwikkelingen dragen bij aan versterking van het historisch lineaire landschap (open kamers en coulissen, accentuering van overgang naar hogere gronden, toegankelijkheid, beleefbaarheid en vasthouden van water). • Inrichting nog gave delen richt zich op behoud van cultuurhistorische waarden. Inspiratie • Openheid behouden door gebruik als hooi- en weiland, in combinatie met natuur-, landschaps- en cultuurhistorisch beheer.

4 Gebiedskenmerken, ambities en sturing

Jong heide- en broekontginningslandschap

Kenmerken De grote oppervlakte aan – voormalige – natte en droge heidegronden was oorspronkelijk functioneel verbonden met het essen- en oude hoevenlandschap. Hier werd geweid en werden de plaggen gestoken die, na bemesting, gebruikt werden als structuurverbeteraar en bemesting voor de akkergronden op de essen. Na de uitvinding van kunstmest ging deze functie verloren en werden deze gronden grotendeels in cultuur gebracht. Aanvankelijk kleinschalig en min of meer individueel, later vaak planmatig en grootschalig. Het jong heide- en broekontginningslandschap van Springendal & Dal van de Mosbeek is een kleinschalig landschap. Samen met de essen, oude hoeven, maten en flieren is uiteindelijk een fijnmazig patroon ontstaan van dorpen, erven, landbouwgronden, houtwallen, heidevelden en natte hooilanden met daar tussendoor de kronkelende beken. 26

Ambities De dragende structuren worden gevormd door landschappelijk raamwerken van lanen, bosstroken en waterlopen, die de rechtlijnige ontginningsstructuren versterken. De ruimtelijke kwaliteit van deze gebieden een stevige impuls geven en transformeren wanneer daar aanleiding toe is. Binnen deze raamwerken is ruimte voor verdere ontwikkeling van bestaande erven en soms de vestiging van nieuwe erven, mits deze een stevige landschappelijke jas krijgen.

Sturing Richting • Als ontwikkelingen plaats vinden in de agrarische ontginningslandschappen, dan dragen deze bij aan behoud en versterking van de dragende lineaire structuren van lanen, bosstroken en waterlopen en ontginningslinten met erven en de kenmerkende ruimtematen.

Gebiedsscan ruimtelijke kwaliteit Springendal en Dal van de Mosbeek - december 2015

Het weer met heide begroeide ontginningslandschap in de cirkels van Mander

aanduidingen

Luchtfoto aanduidingen

legenda (zie legenda 150229_4)

sub

legenda (zie legenda 150229_4) sub-titel

Agrarisch cultuur landschap aanduidingen

sub-titel Agrarische cultuur

sub-titel

Luchtfoto

4.3 Stedelijke laag

sub-titel aanduidingen

WAARDE_OMSCHR Terrein van hoge archeologische waarde

! ( ! ( ! (

! (

( !

! ( ! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

( !! (

! (

( ! ! (( ! (! ! ! ( (

! (! (

! (

! ! ( (

! ( ! (

! (

! !( ( ! (

! (

( ! (! !! ( ( ! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! ! ( (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! (

( ! ( !

! (

( ! (!

! (

( !! (

! (

! ( ! ( ! ! ( (

! ( ! ( ! ( ! (! (

! (

! ( ( !! (

! (

! ( ! (

! (

( ! ( ! ! ( ! (

! ( ! ( ! (

! ( ! (

( ! ( ( !!

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

( !! (

! (

! ( ! (

! ( ! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! (! (! ( ! ( ! ( ! ! ( (

! (

! ( ! ( ( ! (! ! (

! (

aanduidingen

! (

! ( ! (

sub-titel ! (

! (

! ( ! ( ! ( legenda (zie legenda 150229_4) ! (( ! (! ! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ( ! (!

! (

! ( Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_3

! (

! ( ! (

! (! ( ! (

! (! (

! (

! ( ! (

! (

! (! ( ! (

! (

( ! (!

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_4

! (

! ( ! (

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_4

! (

0 100200300400Meters

! (

! (! ( ! ( ! (

! (

G G G

( ! ( !

0 10020030040

! (

0 100200300400Meters

! (

(

! (

Beleidsinformatie, Beleidsin decemb

! (

Beleidsinformatie, de

0 100200300400Meters

! (

Het contrast tussen dynamische en luwe gebieden versterken. Het Springendal en het Dal van de Mosbeek behoren tot de luwe gebieden in de provincie. Daarom wordt hier vooral ingezet op het respecteren en voelbaar maken van de kenmerken van de landschappelijke structuur en de ondergrond en de historische en archeologische waarden. Daarnaast aandacht voor het lokale wegennetwerk. De wegen zijn kwaliteitsdragers, voegen zich naar het landschap en worden zorgvuldig vormgegeven, mede gericht op versterking van de gebiedskenmerken.

! (

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_4

! (! ( ! (

! (

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Sp

! (

Beleidsinformatie,!(december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_1 !

( ! ( !

! (

! ( ! (

! (

( ! (!

! (

Beleidsinformatie, november 2015, nr. 150246_Achter_de_Voort_6

! (

! ( ! ( ! (

! (

100 200 300 400Meters

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_3

! (

! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

! ( ! ( ! (

! (

( ! ( !

! (

! (! ( ! (

! (

! ( ! (

! (

0 100200300400Meters

! (

! ( ! (

! (

Beleidsinformatie, december 2015, nr. 150246_Springendal_Dal_Mosbeek_3

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://bestuur.tubbergen.nl/api/v1/meetings/773/documents/14902