Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg Tilburg

een moestuin of andere activiteiten. Sommige groepen georganiseerde bewoners vinden van niet en kiezen voor de weg naar de rechter en hebben dit ook uitgesproeken. Andere groepen, zoals de Wijkraad Jeruzalem en Buurtraad Armhoef willen, onder voorwaarden dat nog wel. 2. De georganiseerde bewoners zijn er niet in gestaagd om tot een onderling productieve samenwerking te komen. De eerste aanzet hiertoe is het organiseren van meningsvorming die start met het elkaar bevragen op wat precies wordt bedoeld met verschillende woorden/begrippen of opvattingen. Meningsvorming kan natuurlijk leiden tot meningsverschillen maar dan is tenminste duidelijk waar het over gaat. 3. Het ontbreken van meningsvorming heeft er toe geleid dat:

Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg? Zijn we opgelucht dat ze weg zijn of willen we de zwaluwen en vleermuizen terug?

Pagina: 20

•

Veel energie is gestoken in verschillende (te) los van elkaar staande activiteiten die uiteindelijk niet het gewenste resultaat oplevert. • Er nog steeds geen goed alternatief plan is gemaakt voor het realiseren van de oorspronkelijke doelen van het Waterschap De Dommel. Met alle in het afgelopen jaar opgebouwde kennis, kan dat zo moeilijk niet meer zijn. 4. En tot slot een advies: • Stop nu met het proberen samen te werken met Waterproef BV op de maatschappelijke activiteiten. Zij hebben er geen zin in! Het is aan Waterproef B.V om te bewijzen dat het anders is. Maar organiseer een onderlinge samenwerking die er staat als er overlast is. • En stop tijd en energie in een bezinning op hoe bewoners in een wijk, c.q. onze wijk/buurt beter onderling kunnen samenwerken. Hopelijk draagt deze notitie daar aan bij. De gemeente Tilburg, die de regie overnam 1. De gemeente neemt de rol van de aardige goedwillende maar ook zeer strenge regisseur met alle macht, b.v. als het gaat over het tijdsaspect (meer tijd is ingewikkeld en er is al uitgelegd aan de gemeenteraad dat dat niet kon en die hebben niet geprotesteerd, dus, etc.). Maar ook als het gaat over de lijmpogingen/onderhandelingen, b.v. met de suggestie of een moestuin al voldoende is om een deel van de bewoners toch zover te krijgen dat ze niet meer tegen zijn en speelt daarmee bewoners tegen elkaar uit.

Die dat dan weer laten gebeuren. 2. Maar ook de regisseur, die zich met handen en voeten gebonden voelt door de uitkomsten van de gesprekken30 in de gemeenteraad tussen 8 mei en 22 mei. gemeenteraad. De gemeenteraad heeft opdrachten meegegeven. Opdrachten overigens die door de wethouder in de gemeenteraad zijn afgedwongen! En waarbij kan worden opgemerkt dat de stemmingen in de gemeenteraad over de moties op 22 mei 2023 een geheel andere uitkomst had kunnen hebben als er sprake was geweest van een ‘vrije kwestie” in plaats van dwingende coalitie-afspraken31! Een optie die bij niet zwaarwegende en urgente onderwerpen, zeker is te overwegen. 3. De gemeente Tilburg zegt bereid te zijn maatschappelijke activiteiten te faciliteren. Betekent dit ook dat zij die mee gaan betalen, terwijl bij de inschrijving Waterproef B.V. heeft aangegeven dat dit onderdeel van hun plan is? Waarom kan Waterproef die kosten niet in haar begroting opnemen? Waarom wordt het niet open zijn over de financiële opzet en de begroting van Weterproef B.V., door het Waterschap De Dommel en de gemeente Tilburg, klakkeloos geaccepteerd? 4. Wat heeft de gemeente Tilburg niet gezegd? Dat het plan voor de Waterzuivering van maatschappelijk zwaarwegend en urgent belang is. Dus dat het NIET overnemen van het proces ook een optie is.

Waterproef B.V: de planopstellers en financieel belanghebbenden De opstelling is ten opzichte van de raadsbijeenkomsten niet veranderd: 1. Waterproef B.V. blijft de positie van slachtoffer innemen. Immers zij krijgen niet het vertrouwen waar zij recht op hebben. In deze ontbreek elke vorm van zelfreflectie. Hoe zou dit gebrek aan vertrouwen toch komen? En hoe kun je vertrouwen weer terugkrijgen? 2. Zij stellen het commercieel belang centraal, maar zijn bereid, als het maar geen geld kost, mee te werken aan het uitwerken van maatschappelijke activiteiten die zij bij de inschrijving beloofd hebben. Zij wentelen maatschappelijke activiteiten af.

30 31

De uitkomsten zijn voor burgers zeer moeilijk te begrijpen. Wat is de betekenis van een afgewezen motie? De coalitie treed is alle gevallen als eenheid op, dus stemmen eensgezind.

Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg? Zijn we opgelucht dat ze weg zijn of willen we de zwaluwen en vleermuizen terug?

Pagina: 21

3. Zij zijn niet bereid, b.v. door openheid over hun ondernemingsplan, ook financieel, uitleg te geven en daarmee vertrouwen te verkrijgen, dat alle suggesties over kleiner of meer maatschappelijke activiteiten, financieel echt niet kan. Het Waterschap De Dommel, de initiatiefnemer en eindverantwoordelijk. 1. Het Waterschap De Dommel blijft zich verschuilen achter de gemeente Tilburg. Citaat: “voegt zich naar het democratische proces zoals in de raad en commissie besproken” Het Waterschap De Dommel ontkent dat zijn eindverantwoordelijk zijn. Het is in deze zeer wenselijk dat het Algemeen Bestuur van het Waterschap De Dommel zich hierover uitspreekt. 2. Een te voorspellen argument is Citaat: ‘terugtrekken zonder zwaarwegende consequenties is niet mogelijk” Dit is niet nader toegelicht. Het is zeer gewenst dat ook deze stelling/uitspraak wordt voorgelegd aan het algemene bestuur van het Waterschap De Dommel. En wel om de volgende reden: Het Waterschap de Dommel, alle raadsfracties én de wethouder, alle georganiseerde bewoners én de Waterproef B.V. hebben herkend en erkend dat in het proces, m.n. rond de indiening van de vergunningaanvraag fouten zijn gemaakt. • De zwaarwegende consequenties kunnen zijn: ✓ Financiële gevolgen en dat zal het Waterschap De Dommel bedoelen. ✓ Maatschappelijke gevolgen c.q. de oorspronkelijke doelen van het Waterschap De Dommel.

Hiervoor is een alternatief plan te maken. Er zijn veel bewoners bereid daar aan mee te werken Het Waterschap De Dommel heeft in deze de financiële gevolgen bedoeld. Het is logisch dat fouten worden hersteld en het Waterschap De Dommels en de Waterproef zijn hierop aanspreekbaar. Immers beiden hebben er voor gekozen de fouten op het daarvoor passende moment niet te herstellen. Hoe het Waterschap De Dommel en Waterproef B.V. de financiële gevolgen verdelen kunnen zij onderling bepalen en zal afhangen van de niet bekende onderlinge afspraken in deze. Het kan zijn dat het Waterschap De Dommel en Waterproef B.V. gezamenlijk de gemeente aansprakelijk stellen, maar dat is niet logisch want beiden hebben er groot belang bij gehad dat de gemeente de regie overnam en borgt dat, op basis van de gestelde voorwaarden, de vergunning wordt verleend. Bewoners rest niets anders dan een verstrekte vergunning aan te vechten. Dat is een logisch gevolg van de gevolgde werkwijze van Waterschap De Dommel, Watergroef en de gemeente Tilburg. 3. Waterschap De Dommel kan nog steeds besluiten de plannen af te blazen en geen huurovereenkomst te sluiten. Met bewoners is nog steeds, mits dat gebeurt op basis van een goed proces, een nieuw plan te maken en de doelen van het Waterschap De Dommel alsnog te realiseren. Een mooie kans, waar ik zeker aan mee wil werken!

Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg? Zijn we opgelucht dat ze weg zijn of willen we de zwaluwen en vleermuizen terug?

Pagina: 22

De uitkomst van het overleg op 12 juni 2023 en 3 juli 2023 Samengevat 1. Het plan blijft ongewijzigd en krijgt de steun van de gemeente Tilburg, het Waterschap De Domel en Waterproef B.V 2. Er zijn enkele aanvullingen • Er wordt nog een ecologisch onderzoek uitgevoerd • Waterproef B.V. is bereid met bewoners in overleg te gaan over aanvullende activiteiten. De formuleringen zijn niet concreet. 3. Georganiseerde bewoners • Met name deze laatste aanvulling leidt er toe dat enkele groepen georganiseerde bewoners nog bereid zijn verder te praten. Dit zijn m.n. de wijkraad Jeruzalem en de Buurtraad Armhoefse Akkers. • Er zijn ook georganiseerde bewoners die stoppen met overleg en een het bij de rechter aanvechten van een te verstreken vergunning gaan voorbereiden Concretiseren 1. In een brief van 9 juli 2023 heeft de Buurdraad Armhoefse Akkers aan Waterproef B.V. gevraagd de toezeggingen die Waterproef heeft gedaan op 12 juli 2023, te concretiseren. 2. Waterproef heeft daar rond 21 juli 2023 (brief niet gedateerd) op gereageerd. 3. Op 31-8-2023 hebben de wijkraad Armhoefse Akkers en de wijkraad Jeruzalem overleg gehad en besloten overleg met Waterproef B.V. op te schorten. Belangrijke overweging is dat Waterproef er opnieuw niet in slaagt concreet te worden.

Dit terechte besluit van wijkraad en Buurtraad betekent dat het participatie proces wordt afgerond er nauwelijks sprake is van acceptatie van bewoners. Het is een terecht besluit omdat Waterproef er telkenmale niet in slaagt het vertrouwen potentiële partners te verkrijgen. Waterproef denkt dat vertrouwen ontstaat door mooie woorden. Maar dat is niet zo, vertrouwen ontstaat door handelingen c.q. gedag. Voor de bewoners van Armhoefse Akkers, Jeruzalem en Moerenburg, breekt een periode aan waarin een heroriëntatie kan plaatsvinden op de manier van onderlinge samenwerking. Dit is ook van belang in de actuele meningsvorming over het vernieuwen van de wijkaanpak in Tilburg. De Wijk-/of buurtraden heroriënteren zich op de wijze waarop zij in beleids- en ruimtelijke processen, ook de bewoners actief laten meedoen aan meningsvorming. In Armhoefse Akkers en Jeruzalem en Moerenburg is deze heroriëntatie concreet ta maken door te leren van het proces Waterzuivering Moerenburg. En de beste manier van leren is een concreet project op te zetten c.q. een concreet plan te maken.

Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg? Zijn we opgelucht dat ze weg zijn of willen we de zwaluwen en vleermuizen terug? 9

Pagina: 23

Hoe nu verder

Een goed gedefinieerd proces of een snel herstel van de eerste fout32 had alle betrokkenen veel ergernis bespaard. Het had het Waterschap De Dommel en m.n. de gemeente Tilburg veel tijd en geld bespaard. Geld wordt straks wordt verdiend door een financier uit Oisterwijk met een bankrekening in Luxemburg?33 Het werken vanuit vertrouwen en oplettendheid is niet vol te houden. Oplettendheid verandert werkende weg in wantrouwen. De werkwijze van Waterproef B.V. en de houding van de betrokken overheden c.q. de legitimering van de houding van Waterproef B.V. is hiervan de oorzaak. Gevreesd moet worden dat, nu de Omgevingswet per 1 januari 2024 van kracht wordt, vertrouwen en oplettendheid in veel bewonersparticipatieprocessen, een essentiële rol zal spelen. Hoe zal de lokale (regionale) overheid hier invulling aan geven? Open en eerlijk of op de macht?

Macht Macht gaat over bijvoorbeeld 1. Wetten en regels (Grondwet en toetsen van wetten in Nederland) 2. Kennis 3. Politiek en kiezen 4. Geld, alles is te koop! 5. Eigendom, m.n. van grond 6. Lobby / netwerk; 7. Intimidatie of bedreiging 8. Marketing (subtiele manier van beïnvloeding 9. Wat nog meer

Het proces Waterzuivering is geen incident maar ik vrees, het systeem. Het telkens praten over bewonersparticipatie door gemeenten en Waterschappen, zonder het systeem, kritisch te beoordelen en aan te passen, zal er toe leiden dat over b.v. 20 jaar een vergelijkbare notitie, zoals deze notitie over de waterzuivering Moerenburg, zal worden geschreven. Dat kan worden voorkomen door dat nu te herkennen en erkennen, de les nu te leren en de nog steeds openstaande mooie kans voor Waterzuivering Moerenburg, te benutten. Het gelopen proces leidt tot verdeeldheid tussen bewoners. Het versterkt de veronderstelling dat bewoners onderling niet willen of kunnen samenwerken. Terwijl onderlinge samenwerking juist voor de aanpak van grote maatschappelijke vraagstukken noodzakelijk is. Noodzakelijk ook om vertrouwen van burgers in de overheid en elkaar te behouden of te herwinnen. Wat betekent dit voor de volgende stappen voor Waterzuivering Moerenburg. Wat mij betreft terug naar de eerste bijeenkomst van 2017. Tijdens die bijeenkomst is door diverse aanwezigen voorgesteld om als bewoners, in samenspraak met het waterschap De Dommel, een, op basis van de op dat moment bekende doelstellingen van het Waterschap De Dommel, plan voor de waterzuivering Moerenburg te maken. Deze gedachte is weer zeer actueel en productief. Immers: 1.

De gemeente geeft een vergunning af en daartegen wordt bezwaar aangetekend. Lopende deze bezwaarprocedure kunnen geen werkzaamheden op te terrein worden gestart (voorlopige voorziening vragen als dat nodig is en het waterschap De Dommel kan dit ook verhinderen). Het gevolg is dat alle werkzaamheden stil liggen 2. Deze naar verwachting lange periode kan door de (georganiseerde) bewoners in Jeruzalem, Armhoefse Akkers en Moerenburg, worden benut voor een heroriëntatie op wat een gewenste onderlinge samenwerking is om optimale zeggenschap te hebben in ruimtelijke processen. Zo’n heroriëntatie kan concreet worden geoefend in het ontwerpen en uitvoeren van een proces voor een nieuw plan ‘Waterzuivering Moerenburg Coöperatief’.

32

Hier nogmaals opgemerkt dat het de vraag is of, kijkend vanuit het Waterschap De Dommel, sprake is van een fout of een bewuste keuze. 33 Deze vraag kan worden gesteld vanuit oplettendheid en worden beschouwd als framing. Openheid is dan de enige manier om er achter te komen wat er werkelijk speelt!

Wat leren we van het proces Waterzuivering Moerenburg? Zijn we opgelucht dat ze weg zijn of willen we de zwaluwen en vleermuizen terug?

Pagina: 24

Het maken van een nieuw plan leidt tot het realiseren van de volgende positieve effecten: • Resultaten/effecten34 (voor bewoners en organisaties): ✓ De oorspronkelijke doelen van het waterschap De Dommel worden gerealiseerd ✓ Maatregelen voor handhaving zijn niet nodig omdat overlast niet voorkomt ✓ De tijd wordt productief benut om te oefenen met onderlinge samenwerking en plannen maken • Proceseffecten35 (voor bewoners): vele positieve ‘zachte’ waarden die er voor zorgen dat burgers/bewoners mee gaan doen en mee blijven doen. • Leereffecten36 (voor betrokken organisaties): Er ontstaat een mooi voor voorbeeld in Tilburg en de regio Hart van Brabant voor participatie van bewoners in ruimtelijke processen. Bewoners gaan samen aan het werk en ontdekken veel overeenkomende meningen en overbruggen een groot aantal verschillen die meningen. 3. Nadat de rechter een uitspraak heeft gedaan over de verstrekte omgevingsvergunning ontstaat de volgende situatie: 1. De rechter keurt de verstrekte vergunning af. 2. De rechter verwijst de verstrekte vergunning terug naar de tekentafel voor aanpassingen 3. De rechter keurt de verstrekte vergunning goed. In alle gevallen kan het Algemeen Bestuur van het waterschap De Dommel een besluit nemen over hoe het dan verder gaat. In situatie 1 ligt het voor de hand om met het plan ‘Waterzuivering Collectief’ verder te gaan.

In de andere gevallen zal het Algemeen Bestuur een besluit moeten nemen welk plan zij wenst ta gaan uitvoeren. Het Algemeen Bestuur kan nu al besluiten om voor deze keuze een onafhankelijke derde partij in te huren, b.v. voor het opstellen van criteria en een advies. Tot zover deze notitie. Ik ben benieuwd naar het vervolg en wil gaarne meewerken aan het opstellen van ‘Waterzuivering Moerenburg Coöperatief’ . Dat wordt spannend, leerzaam en gezellig! En hopelijk lukt het ons de zwaluwen en vleermuizen te verleiden terug te komen Tilburg 13-9-2023 Jan van Wezel Bewoner Armhoefse Akkers.

34

Dit betreft alle te meten effecten die van belang zijn voor alle betrokkenen. De effecten c.q. maatschappelijke waarden kunnen op verschillende manieren worden geordend, zodat ook de financiële gevolgen inzichtelijk gemaakt kunnen worden 35 Proceseffecten zijn effecten voor de burgers/bewoners die meedoen; het betreft positieve waarden b.v. waardering, er bij horen, vertrouwen en zelfvertrouwen, eigenaarschap, zelfreflectie, leren door doen, luisteren, beargumenteren, zingeven, thuis voelen, veilig voelen, omgaan met verschillen in meningen (de waarde van weerstand), etc. Proceseffecten zijn de motor om maatschappelijke waarden te realiseren 36 Leereffecten voor organisaties; organisaties geven aan welke leerdoelen zij bij een activiteit hebben en hoe zij die willen realiseren bij de activiteit.