Tilburg - Analyse jaarstukken - rapportage Klimaat - def
Tekst van het document
Analyse jaarstukken 2020 - Klimaat
Voor de gemeente Tilburg
Ineke Couwenberg en Helma Oostelbos Datum: Voorjaar 2021
Uitgangspunten voor het invullen van de controlerende rol ◼
Inzichtelijkheid in het beleid helpt zowel het college, de raad, als de ambtelijke organisatie om samen het beleid vorm te geven en bij te sturen waar dit nodig is. Hierdoor komt de realisatie van maatschappelijke opgaven voorop te staan.
◼
Goede controle blijft weg bij afrekenen en politiek-gedreven (op positie of persoongerichte) invulling van de controlerende rol.
◼
Het is daarvoor belangrijk om met elkaar technisch, en zo objectief mogelijk, te (kunnen) beoordelen of het beleid de gestelde doelen haalt.
◼
De grootste informatiebehoefte van raadsleden is dan ook het kunnen beoordelen van de effectiviteit van het beleid: Halen we de beleidsdoelen of moet er bijgestuurd worden?
2
Inhoudsopgave Kern-rapportage ◼ Inleiding: Het wat en hoe van deze analyse ❑ Gekozen programma’s ❑ Doel van de analyse ❑ De zes centrale vragen van de Methode Duisenberg ◼ Conclusies ❑ Conclusies Beeld op beleid ❑ Conclusies Informatievoorziening ◼ Verzoeken aan het college ◼ Suggesties voor het debat
Leeswijzer •
• •
De snelle lezer kan de samenvatting van dit rapport lezen in de Kern-rapportage. De conclusies worden, per vraag uit de methode Duisenberg, onderbouwd in het hoofdstuk Bevindingen. In bijlage is detailinformatie te vinden over de bevindingen.
Bevindingen ◼ Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen ❑ Klimaat ◼ Bevindingen 2+3. Wat willen we bereiken & wat gaan we daarvoor doen? ❑ Analyse doelen en acties ❑ Indicatoren ◼ Bevindingen 4. Wat gaat het kosten? ❑ Baten en lasten ❑ Reserves ◼ Bevindingen 5. Aanvullende informatie/onderzoeken
Bijlagen ◼ Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen ◼ Bijlage 2+3. Wat willen we bereiken & wat gaan we daarvoor doen?
3
Wat Gekozen raadsprogramma’s uit jaarstukken 2020: ◼ Passende ondersteuning (in separate rapportage) Toegang ❑ Werk en Inkomen ❑ WMO ❑ Jeugdhulp ❑
◼
Klimaat Klimaatneutraal ❑ Klimaatadaptief ❑ Circulair ❑
4
Wat Analyse aan de hand van de methode Duisenberg ◼
◼
◼
◼
Bij de methode Duisenberg analyseren raadsleden (rapporteur (s) van de coalitie, van de oppositie) een programma uit de begroting of jaarstukken. De uitkomst is een beknopte (powerpoint-) rapportage met conclusies en aanbevelingen, op basis waarvan het politieke debat op inhoud gevoerd kan worden. Raadsrapporteurs geven als vooruitgeschoven post een (samenvattend) oordeel van het programma. Ook de kwaliteit van de informatievoorziening in het programma wordt geëvalueerd. Het doel van de methode is te komen tot een oordeel over het al dan niet behalen van de beleidsdoelen voor het betreffende programma.
5
Hoe De zes centrale vragen van de methode Duisenberg: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen? Welke doelen zijn gepland/gerealiseerd? Welke prestaties zijn gepland/uitgevoerd? Wat heeft het gekost? Welke aanvullende informatie/ onderzoeken zijn er? Welke vragen, conclusies en aanbevelingen hebben wij (als rapporteurs) aan het college?
6
Conclusies Beeld op beleid Klimaat ◼
Er worden eerste bemoedigende resultaten geboekt op de klimaattransitie, al blijven er ook prestaties achter. Het is onduidelijk of in dit tempo de langjarige beleidsdoelen gehaald worden.
◼
Het programma bevindt zich nog in de opstartfase van de transitie. De blijkt uit het groot aantal plannen, visies en uitvoeringsagenda’s die aan de raad worden voorgelegd. Het is wenselijk dat (de verantwoording van) het programma zich meer gaat richten op uitvoeringsprestaties, zodat (inzichtelijk wordt of) de langjarige doelen gehaald worden.
◼
Ondanks dat de meeste recente cijfers voor 2020 voor een aantal indicatoren nog niet beschikbaar is, kan gesteld worden dat voor 5 van de 9 van de indicatoren de gestelde streefwaarde behaald wordt.
7
Conclusies Beeld op beleid Klimaat ◼
Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt?
◼
Het stijgende aantal gasaansluitingen voor woning in de afgelopen jaren is een aandachtspunt.
◼
De effecten van Corona op het programma zijn beschreven in de jaarstukken. Het is lastiger om het gesprek tussen verschillende partijen over klimaatadaptatie gaande te houden.
8
Conclusies Beeld op beleid Klimaat Uit de Klimaatmonitor blijkt dat ◼ Tilburg een eerste dalende trend heeft ingezet m.b.t. de uitstoot van CO2, met name voor het elektriciteitsverbruik. ◼
Het grootste deel van de CO2 uitstoot komt voor rekening van de gebouwde omgeving. Binnen de gebouwde omgeving zorgen vervolgens woningen voor de grootste uitstoot van CO2. De gemeente kan de grootste slag slaan door hier het beleid op te richten. Dit sluit aan bij het huidige beleid.
9
Conclusies Informatievoorziening ◼
De verantwoording in de jaarstukken richt zich vooral op de geleverde prestaties (output). Het totaalbeeld wordt gemist. Dit wordt ook veroorzaakt door het format van de Jaarstukken. De inzet van Tilburg is om impactgericht te werken. Met een verantwoording met meer duiding op de impact/ het effect zal het meer inzichtelijk worden of Tilburg op weg is om de gestelde (langjarige) beleidsdoelen te halen. Het is op dit moment lastig in te schatten of Tilburg de (langjarige) beleidsdoelen haalt).
◼
De Jaarstukken zijn overzichtelijk en strak vormgegeven. Door de puntsgewijze weergave is het gemakkelijk te tekst te lezen. Ook is het prettig en wenselijk dat verantwoord wordt wat er beter kan. Het is dan interessant om te zien of deze punten ook terug komen in de begroting 2021 (met een bijbehorende aanpak).
◼
Voor niet alle acties in de begroting wordt in de jaarstukken verantwoord wat de resultaten zijn. Dat blijkt niet te passen binnen het huidige format van de Jaarstukken. 10
Conclusies Informatievoorziening ◼
Veelal wordt verantwoord over de beleidsvoorbereiding (opstellen plan of visie). Dit is wellicht logisch door de fase waarin het programma zich bevindt. De jaarstukken worden meer inzichtelijk op het moment de jaarstukken meer ingaan op (een aantal kern-)uitvoeringsprestaties, zoals het aantal gerealiseerde windmolens, zonnevelden of geïsoleerde daken.
◼
Voor niet alle indicatoren zijn de jaarlijkse streefwaarde opgesteld, zoals voor de Hoeveelheid CO2 uitstoot gebouwde omgeving en het aantal regulier gasaansluitingen. In die gevallen zijn er wel doelen voor de lange termijn, maar niet voor de korte. Het is lastig om op basis van de informatie in de jaarstukken te beoordelen of met het huidige tempo de lange termijn doelen worden gehaald. Met ook een jaarlijkse streefwaarde voor de korte termijn kan de jaarlijkse realisatie in perspectief gezet worden. ❑
De indicatoren zijn vastgesteld met de nieuwe kadernota. Dit is een nieuwe werkwijze. Het is wenselijk om via de P+C cyclus de streefwaarden te blijven evalueren en bij te stellen waar nodig.
11
Verzoeken aan college ◼
Zorg voor een inzichtelijke verantwoording op zowel de stand van zaken op het maatschappelijk effect (Wat hebben we bereikt?) als op de geleverde prestaties (Wat hebben we gedaan?): ❑
❑
❑
❑
◼
Verdeel de verantwoording van het programma Klimaat naar de drie subdoelen. Geef als college een duidelijke uitleg en duiding op de stand van zaken voor de realisatie van het maatschappelijk effect op het subdoel. Geef helder, met een korte onderbouwing, antwoord op de vraag of Tilburg de gestelde beleidsdoelen (bv. Klimaatneutraal) haalt, of gaat halen. Dit geeft veel meer inzicht in het geleverde maatschappelijk effect. Geef dan vervolgens per subdoel aan welke prestatie geleverd zijn (groen en gele vlakken). Zeker ook in relatie tot de aangekondigde prestaties in de begroting. Richt de verantwoording voor de prestaties dan zoveel mogelijk op (een aantal kern-)uitvoeringsprestaties (bv. aantal aangelegde windmolens) i.p.v. op beleidsvoorbereidingen (opstellen plannen). Bekijk welke overzichtsinformatie in de P+C cyclus opgenomen kan worden en wat eventueel op aanvullende wijze aan de raad aangeleverd kan worden.
Hou de vraag in het achterhoofd bij het opstellen van de P+C stukken: Kan een inwoner helder volgen wat er gedaan wordt, wat de effecten zijn en of de gestelde doelen gehaald worden? 12
Verzoeken aan college ◼
Neem korte definities op van klimaatadaptief, klimaatneutraal en circulaire economie in de P+C stukken of verzorg een link naar de plek in de beleidsnota’s waar deze abstracte termen uit gelegd worden.
◼
Verantwoord in de Jaarstukken overzichtelijk wat de effecten en de prestaties zijn van het Klimaatfonds.
◼
Blijf met de raad op regelmatige basis bespreken of de gestelde indicatoren en streefwaarden nog bijstelling vragen of niet. Dit gebeurt nu al regelmatig. Blijf dat doen.
13
Suggesties voor het debat ◼
Kan het college een toelichting geven per subdoel (Klimaatneutraal, Klimaatadaptief en Circulair) of de langjarige beleidsdoelen gehaald worden? Waar staan we nu precies, met name op het beoogde maatschappelijk effect?
◼
Kan het college toezeggen dat zij in de begroting met een aanpak terugkomen op de, in de Jaarstukken genoemde, aandachtspunten (onder Wat kan beter)?
◼
Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt? ❑
Hier ligt ook een link naar de begroting 2022.
14
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat voor de gemeente Tilburg. Dit doen we op basis van een aanvullende, objectieve bron: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard. De data in alle grafieken hebben betrekken op de effecten en prestaties voor de gemeente Tilburg (en zijn dus geen landelijke cijfers). ◼
◼ ◼
◼
De klimaatmonitor is een breed gebruikte monitor in Nederland die beheert wordt door Rijkswaterstaat. De gebruikte data komt van verschillende bronnen, zoals CBS en RVO. Belangrijk is het onderscheid dat de gepresenteerde data met betrekking tot energie ook daadwerkelijk wordt gemeten, terwijl de data rondom CO2 wordt berekend. Deze is dus ook onderhevig aan ontwikkelingen buiten de gemeente om (bijvoorbeeld dalende CO2 emissie van elektriciteit als gevolg van sluiting kolencentrales in Nederland). In de gemeente Tilburg gebruiken we de CO2 dashboards om de impact van ons beleid te monitoren. De outcome monitoren we zoveel mogelijk met het energiegebruik (zowel de energiebesparing als de opwerk van duurzame energie). 15
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat voor de gemeente Tilburg. Voor de volgende sheets wordt de Klimaatmonitor als bron gebruikt. De data in alle grafieken hebben betrekken op de effecten en prestaties voor de gemeente Tilburg (en zijn dus geen landelijke cijfers)
Doelen voor programma Klimaat: Op basis van Programmabegroting 2020 ◼
Bepreken van de uitstoot van broeikasgassen en de daarmee samenhangende klimaatverandering: ❑ ❑ ❑
Tilburg is klimaatneutraal in 2045 Tilburg is klimaatadaptief in 2050 Tilburg is volledig circulair in 2045
16
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen Wat valt er op aan de hand van de volgende sheets? ◼
Uit de Klimaatmonitor blijkt dat Tilburg een eerste dalende trend heeft ingezet m.b.t. de uitstoot van CO2, met name voor het elektriciteitsverbruik.
◼
Het grootste deel van de CO2 uitstoot komt voor rekening van de gebouwde omgeving. Binnen de gebouwde omgeving zorgen vervolgens woningen voor de grootste uitstoot van CO2. De gemeente kan de grootste slag slaan door hier het beleid op te richten.
◼
Het openbaar bestuur in Tilburg geeft het goede voorbeeld, m.b.t. het verlagen van de CO2 uitstoot. De sectoren Onderwijs en Cultuur, sport en recreatie is de daling minder significant (zie de bijlage).
17
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat
CO2-uitstoot t.g.v. gas- en elektriciteitsverbruik (ton)
600.000 550.000
Significante daling CO2 uitstoot bij elektriciteit! Vlakke trend bij de uitstoot door gas.
500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 2011
2012
2013
CO2-uitstoot t.g.v. gasverbruik
2014
2015
2016
2017
2018
2019
CO2-uitstoot t.g.v. elektriciteitsverbruik
CO2-uitstoot incl. en excl. auto(snel)wegen (ton)
Er is een dalende trend ingezet!
1.340.000 1.290.000 1.240.000 1.190.000 1.140.000 1.090.000 1.040.000 990.000 2010
2011
2012
2013
2014
(aardgas, elektr., warmte, voertuigbrandstoffen)
2015
2016
2017
exclusief CO2-uitstoot auto(snel)wegen
18
2018
2019
Bevindingen 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat
CO2-uitstoot per hoofdsector (ton)
700.000
Groot deel van de uitstoot komt van de gebouwde omgeving. Op deze sector kan de gemeente zelf indirect invloed op uitoefenen.
600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Gebouwde Omgeving (aardgas, elektr. en warmte)
Verkeer en vervoer incl. auto(snel)wegen, excl. elektr. railverkeer
Industrie, Energie, Afval en Water (aardgas en elektr.)
Landbouw, bosbouw en visserij(aardgas, elektr.)
CO2-uitstoot Gebouwde Omgeving (ton) 350.000
2018
2019
Vervolgens wordt een groot deel van de uitstoot in de gebouwde omgeving veroorzaakt door woningen.
300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 2011
2012
2013
2014
Woningen, temperatuurgecorrigeerd (aardgas, elektriciteit en stadswarmte)
2015
2016
2017
2018
Commerciële dienstverlening (aardgas, elektr. incl elektr. railverkeer)
Publieke dienstverlening (aardgas en elektr.)
19
2019
1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie Gemiddeld gasverbruik per Tilburgse woning Bron: CBS Statistiek en energieverbruik (m3; temperatuur gecorrigeerd) 1300 1200
1100 1000 900 800 700 600 500 400 2010
2011
2012
2013 appartement
2014
2015
tussenwoning
2016
2017
2018
2019
alle woningen
Gemiddeld elektriciteitsverbruik per Tilburgse woning Bron: CBS Statistiek en energieverbruik (kWh) 4000 3500 3000 2500 2000 1500 2010
2011
2012
2013 alle woningen
2014
2015 appartement
2016 tussenwoning
2017
2018
2019
20
1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat en Energie Vermogen Zonnepanelen Tilburg
Opgesteld vermogen windenergie Tilburg
180
35
160 30
Opgesteld vermogen zonnepanelen 2020 nog niet bekend
140 120 100
25
20
80
15
60 10 40 5
20 0
0 2010
2011
2012
2013
2014
Opgesteld vermogen
2015
2016
2017
2018
Vermogen in pijplijn (SDE+)
2019
2020
2011
2012
2013
2014
2015
Opgesteld windvermogen op land
2016
2017
2018
2019
2020
2021
Wind op land in fase Bouw (in voorbereiding)
21
Bevindingen 2. Wat willen we bereiken? Bevindingen 3. Wat hebben we daarvoor gedaan? Deze paragraaf combineert de vragen 2+3 van de methode Duisenberg en analyseert de doelen, acties en de prestaties, zoals aangekondigd in de programmabegroting en verantwoord in de jaarstukken, voor het programma Klimaat. Op deze en de volgende sheets zijn de conclusies van deze analyse weergeven.
Ten behoeve van de leesbaarheid is de volledige analyse zelf na te lezen in de bijlage. In deze bijlage wordt bekeken welke van de aangekondigde acties in de begroting zijn opgenomen in de jaarstukken. Daar vindt u meer in detail de bevindingen van deze analyse.
22
Bevindingen 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat.
Wat zijn de bevinden voor het beeld op beleid? ◼
◼
◼
◼
◼
Het programma bevindt zich nog in de opstartfase van de transitie. De blijkt uit het groot aantal plannen, visies en uitvoeringsagenda’s die aan de raad worden voorgelegd. Het is wenselijk dat (de verantwoording van) het programma zich meer gaat richten op uitvoeringsprestaties, zodat (inzichtelijk wordt of) de langjarige doelen gehaald worden. Het stijgende aantal gasaansluitingen voor woning in de afgelopen jaren is een aandachtspunt. Er wordt een significant aantal bedrijven ondersteund door de Green Deal verduurzaming bedrijventerreinen Kraaiven-Vossenberg, al mag dit aantal nog verder groeien. Het is onduidelijk of het, in de begroting aangekondigde, beoogde aantal woningscorporatiehuizen met een verbeterd energielabel is behaald. De effecten van Corona op het programma zijn beschreven in de jaarstukken. Het is lastiger om het gesprek tussen verschillende partijen over klimaatadaptatie gaande te houden. 23
Bevindingen 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat.
Wat zijn de bevinden voor de kwaliteit van de informatievoorziening ? ◼
◼
◼
De verantwoording in de jaarstukken richt zich vooral op de geleverde prestaties (output). Dit wordt ook veroorzaakt door het format van de Jaarstukken. De inzet van Tilburg is om impactgericht te werken. Met een verantwoording met meer duiding op de impact/ het effect zal het meer inzichtelijk worden of Tilburg op weg is om de gestelde (langjarige) beleidsdoelen te halen. Voor niet alle acties in de begroting wordt in de jaarstukken verantwoord wat de resultaten zijn. Dat blijkt niet te passen binnen het huidige format van de Jaarstukken. Veelal wordt verantwoord over de beleidsvoorbereiding (opstellen plan of visie). Dit is wellicht logisch door de fase waarin het programma zich bevind. De jaarstukken worden meer inzichtelijk op het moment de jaarstukken meer ingaan op uitvoeringsprestaties, zoals het aantal gerealiseerde windmolens, zonnevelden of groene daken. 24
Bevindingen 2+3. Analyse Doelen en acties
Klimaat (=doel van het programma) Onze ambities zijn groot als het gaat om klimaat: het beperken van de uitstoot van broeikasgassen en de daarmee samenhangende klimaatverandering, alsmede het voorbereiden van Tilburg op de gevolgen van de klimaatverandering die al onvermijdelijk zijn. Deze ambities zijn de basis voor ons klimaatprogramma en zijn vastgelegd in de Agenda Energie, de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (nog vast te stellen in 2019) en de Agenda Tilburg Circulair. (PB 2020) De gemeente Tilburg zet in op deze ambitie door te werken aan drie subdoelen: 1) Tilburg is klimaatneutraal in 2045 2) Tilburg is klimaatadaptief in 2050 3) Tilburg is volledig circulair in 2045
Klimaatfonds (=ondersteunend aan alle drie genoemde subdoelen) Acties (begroting 2020) Resultaten (Jaarstukken 2020) Inmiddels zijn grofweg 20 projecten hiervoor ingediend met een te financieren waarde van 6,5 miljoen euro. De eerste projecten worden binnenkort door het college vastgesteld, te weten de cash-flow financiering van zonnepanelen en isolatie voor inwoners (klimaatneutraal), de ontwikkeling van Makerspace (circulaire economie) en klimaatadaptatieve maatregelen in onze binnenstad (klimaatadaptatie).
We hebben tot en met 2020 € 4,2 miljoen uit het Klimaatfonds toegekend aan zeven projecten. Het gaat bijvoorbeeld om de duurzame nieuwbouwwijk Fabriekskwartier en de klimaatadaptieve inrichting van de binnenstad (45 straten).
Opmerkingen Het wordt niet helemaal uit de jaarstukken duidelijk wat het verschil (€2,3 mln) aan toegekende projecten veroorzaakt. De ambtelijke organisatie heeft aangegeven dat in mei 2021 er een brief naar de raad gezonden wordt met de laatste stand van zaken voor het Klimaatfonds.
25
Bevindingen 2+3. Analyse indicatoren In deze paragraaf voeren we een Analyse van de indicatoren uit voor het programma Klimaat.
Wat zijn de bevinden voor het beeld op beleid? ◼
◼
Ondanks dat de meeste recente cijfers voor 2020 nog niet beschikbaar zijn, kan gesteld worden dat voor 5 van de 9 van de indicatoren de gestelde streefwaarde behaald wordt. Het aantal regulier gasaansluitingen loopt op. Dit is een aandachtspunt.
26
Bevindingen 2+3. Analyse indicatoren In deze paragraaf voeren we een Analyse van de indicatoren uit voor het programma Klimaat.
Wat zijn de bevinden voor de kwaliteit van de informatievoorziening ? ◼
Voor niet alle indicatoren zijn de jaarlijkse streefwaarde opgesteld, zoals voor de Hoeveelheid CO2 uitstoot gebouwde omgeving en het aantal regulier gasaansluitingen. In die gevallen zijn er wel doelen voor de lange termijn, maar niet voor de korte. Het is lastig om op basis van de informatie in de jaarstukken te beoordelen of met het huidige tempo de lange termijn doelen worden gehaald. Met ook een jaarlijkse streefwaarde voor de korte termijn kan de jaarlijkse realisatie in perspectief gezet worden. ❑
De indicatoren zijn vastgesteld met de nieuwe kadernota. Dit is een nieuwe werkwijze. Het is wenselijk dat de woordvoerders via de P+C cyclus de streefwaarden blijven evalueren en samen met het college bijstellen waar nodig.
27
Bevindingen 2+3. Analyse indicatoren Klimaat
Streefwaarde
Doelstellingen & Indicatoren Type
Effect
Omschrijving Tilburg is klimaatneutraal in 2045 Hoeveelheid CO2-uitstoot gebouwde omgeving (ton)
Effect
Energiebesparing
Effect
Klimaatneutrale warmtevoorziening
Effect
Klimaatneutrale energieopwekking elektra
Prestatie
Effect
Realisatiewaarden
Begroting
Realisatie
Beoordeling Opmerkingen rapporteur
2020
2021
Lange termijn
-
-
0 (2045)
- 2% per jaar*
- 2% per jaar*
-
+0,6%
+1,7%
-1,1%
n.n.b.
l
-
+0,3%
-0,4%
n.n.b
n.n.b.
l
+1,1%
+1,03% +1,43%
n.n.b.
l
+10-15% per +10-15% per jaar** jaar**
2017
2018
2019
2020
579.638 573.717 523.564 n.n.b.
l
Het is onduidelijk of in dit tempo de doelstelling voor 2045 wordt gehaald. Gezien de realisatie in de voorgaande jaren voor 2020 blijft de prestatie voor deze indicator achter op de streefwaarde. Met het meenemen van het Amernetwerk wordt de doelstelling gehaald. (Zie ook **) Het is de vraag of wenselijk blijft om het aandeel biomassa mee te nemen in deze streefwaarde.
+2% per jaar*
+2% per jaar*
-
De realisatie van de streefwaarde/ doelstelling komt steeds dichterbij. Het aantal gasaansluiting neemt toe ipv een daling. Het is onduidelijk of in dit tempo de doelstelling voor 2045 wordt gehaald.
Aantal reguliere gasaansluitingen
-
-
0 (2045)
70.230 71.062 71.877
n.n.b.
l
% inwoners dat bekend is met de energiecampagnes van de gemeente Tilburg
-
-
80% (2021)
66,0%
-
82,0%
n.n.b.
l
Deze indicator is niet meer opgenomen in de begroting 2021. Streefwaarde is in 2019 gehaald.
4,5%
4,3%
1% (2050)
-
-
4,8%
4,5%
l
Doelstelling in 2020 gehaald. Goed ook dat de ambitie is aangescherpt voor 2021.
46,6%
47,6%
48,3%
49,6%
l
De doelstelling is gehaald.
l
De doelstelling is gehaald.
l l l l l
Onvoldoende informatie (bv. door ontbreken realisatiecijfers 2020) Volgens verwachting Verdient aandacht Niet volgens verwachting Geen oordeel
Tilburg is klimaatadaptief in 2050 Effect
Aandeel panden met risico op wateroverlast door intredend water bij klimaatbui T100*** Tilburg is volledig circulair in 2045
Effect
Economische duurzaamheid
groei t.o.v. jaar ervoor
Aantal bij Makerspace betrokken bedrijven, inclusief de daarbij behorende netwerken groei t.o.v. jaar ervoor Prestatie 32 50 70 102 (DCTV, Cirkelstad, 013Food, circulaire ambachtscentra, etc) * De doelstelling is gemiddeld per jaar. In de praktijk is de verwachting dat dit percentage in de eerste jaren lager is en daarna hoger (versnelling). ** In de Klimaatmonitor wordt de verduurzaming van het Amernetwerk (Amercentrale) door middel van biomassa niet meegerekend. Nemen we deze wel mee, dan is het percentage in 2018 14%. *** T100 is een klimaatbui met een kans van voorkomen van 1% per jaar op een bepaalde plaats; is opgebouwd op basis van de statistiek 2014. N.B. De gegevens van de Klimaatmonitor lopen achter ten opzichte van het actuele jaar.
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Hier worden de belangrijkste ontwikkelingen van de baten en lasten van het programma Klimaat geanalyseerd
Wat valt er op? ◼
◼
Tijdens het lopende jaar worden de lasten voor het programma opgeplust met circa 8 mln. In de rekening voor 2020 wordt dit weer grotendeels teruggedraaid. Dit wordt niet toegelicht in de jaarstukken 2020. Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt?
29
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Tijdens het lopende jaar worden de lasten voor het programma opgeplust met circa 8 mln. In de rekening voor 2020 wordt dit weer grotendeels teruggedraaid. Dit wordt niet toegelicht in de jaarstukken 2020.
Baten en lasten (x € 1.000,-)
€ 12.000
€ 10.000
Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt? Het uitvoeringsgeld valt weg deze jaren, oa. door onduidelijkheid Rijksbijdrage. Alleen de middelen voor de formatie voor het programma zijn ingeboekt.
€ 8.000
€ 6.000
€ 4.000
€ 2.000
€0 Rekening 2018
Oorspr. Begr. 2019
Rekening 2019
Oorspr. Begr. Gew. Begr. 2020 2020 Lasten
Rekening 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Baten
30
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Mutaties Reserve investeringsfonds Klimaat (b.031, x €1.000,-) € 10.000
In 2019 en 2020 (en in mindere mate 2018) zijn forse onttrekkingen gedaan aan de reserve. De ‘spaarrekening’ wordt ingezet voor het realiseren van de Klimaatopgave.
Er wordt in 2020 voor bijna € 8 mln. onttrokken aan de reserve. Dit leidt tot een positief resultaat op het programma van € 2.1 mln. Uit de financiële toelichting blijkt dat deze middelen voor lopende projecten en voor uitvoering energieagenda worden overgeheveld naar 2021.
€ 8.000
€ 6.000
€ 4.000
€ 2.000
€0 Rekening 2018
Oorspr. Begr. 2019
Rekening 2019
Oorspr. Begr. Gew. Begr. 2020 2020 Toevoeging reserve
Rekening 2020
Begroting 2021
Begroting 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Onttrekking reserve
31
Bevindingen 4. Wat heeft het gekost? Hier worden de belangrijkste ontwikkelingen van de baten en lasten van het programma Klimaat geanalyseerd
Aanvullende informatie (ontvangen van de ambtelijke organisatie) ◼
◼
◼
◼
De belangrijkste dekkingsmiddelen voor het klimaatprogramma zijn de 4 jaarschijven van € 1,5 mln (totaal € 6 mln) en € 20 mln voor het oprichten van het klimaatfonds. De laatste is bedoeld om initiatieven in de stad mogelijk te maken die het klimaatprogramma een versnelling kunnen geven. Dat kunnen zowel interne als externe projecten zijn. De jaarschijven zijn bedoeld voor de kosten van uitvoering van het klimaatprogramma (anders dan formatie). De laatste jaarschijf eindigt in 2022. Onderdeel van de kabinetsonderhandelingen is de bijdrage van het Rijk aan de lagere overheden ter dekking van de uitvoering van het klimaatakkoord. Onduidelijk is nog of deze bijdrage voldoende zal zijn. Voor wat betreft de lasten en de hoge piek in 2020, dit heeft te maken met de systematiek waarin we langjarige projecten dekken met eenmalige middelen. En indien die niet uitgeput raken in het lopende jaar, wordt het restant in zijn geheel naar het volgende jaar overgeboekt. Dus bijvoorbeeld proeftuin Quirijnstok heeft € 3,8 mln subsidie ontvangen. De echt grote uitgaven verwachten we pas dit jaar te doen. Dus het restant van deze middelen zijn de voorgaande jaren overgeboekt naar het daaropvolgende jaar. 32
Bevindingen 5. Welke aanvullende informatie/ onderzoeken zijn er? In dit hoofdstuk geven we conclusies weer die we hebben aangetroffen in onderzoeken die onlangs zijn uitgevoerd voor het betreffende programma. Denk bijvoorbeeld aan Rekenkameronderzoeken, Accountantsverslagen en overige Beleidsevaluaties.
◼
De onderzoekers hebben geen aanvullende informatie of onderzoeken aan getroffen.
33
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen In dit hoofdstuk wordt het algemene beeld geanalyseerd van het programma Klimaat voor de gemeente Tilburg. Dit doen we op basis van een aanvullende, objectieve bron: https://klimaatmonitor.databank.nl/dashboard/dashboard. De data in alle grafieken hebben betrekken op de effecten en prestaties voor de gemeente Tilburg (en zijn dus geen landelijke cijfers). ◼
◼ ◼
◼
De klimaatmonitor is een breed gebruikte monitor in Nederland die beheert wordt door Rijkswaterstaat. De gebruikte data komt van verschillende bronnen, zoals CBS en RVO. Belangrijk is het onderscheid dat de gepresenteerde data met betrekking tot energie ook daadwerkelijk wordt gemeten, terwijl de data rondom CO2 wordt berekend. Deze is dus ook onderhevig aan ontwikkelingen buiten de gemeente om (bijvoorbeeld dalende CO2 emissie van elektriciteit als gevolg van sluiting kolencentrales in Nederland). In de gemeente Tilburg gebruiken we de CO2 dashboards om de impact van ons beleid te monitoren. De outcome monitoren we zoveel mogelijk met het energiegebruik (zowel de energiebesparing als de opwerk van duurzame energie). 34
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat Aanvullende informatie (ontvangen van de ambtelijke organisatie) ◼ Het energieverbruik en de CO2 uitstoot van alle gemeentelijke gebouwen die voor de culturele sector worden gebruikt, valt ook in deze categorie en dus niet in de categorie openbaar bestuur. ◼ Bij sportgebouwen ligt het ingewikkelder. Daar vallen sommige gebouwen in de sector openbaar bestuur (bijvoorbeeld zwembad Stappegoor) en sommige (bijvoorbeeld Zwembad Reeshof) in de categorie sport. Dus het resultaat van het verduurzamen van onze sportgebouwen valt in beide sectoren.
CO2-uitstoot Publieke dienstverlening (aardgas en elektriciteit, ton) 50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
Het openbaar bestuur geeft in Tilburg het goede voorbeeld door een mooie daling in CO2 uitstoot te laten zien.
0 2011
2012
2013
2014
Openbaar bestuur en defensie Gezondheids- en welzijnszorg
2015
2016
2017
2018
Onderwijs Cultuur, sport en recreatie
2019
35
Bijlage 1. Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Totaal energieverbruik woningen (TJ)
3.000 2.500
In Tilburg neemt gas het grootste deel van het energieverbruik voor woningen voor rekening.
2.000 1.500 1.000 500 0
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Totaal gasverbruik woningen (temperatuurgecorrigeerd)
Totaal elektriciteitsverbruik woningen
Verbruik stadswarmte woningen temperatuurgecorrigeerd (schatting)
Houtkachels woningen hern. warmte
Totaal gasverbruik woningen (mln. m3) 100
2018
2019
Mooie dalende trend voor elektriciteit. Daling gasverbruik vlakt af. Totaal elektriciteitsverbruik woningen (mln. kWh)
95
90 85
280
80
275
75
270
70
265 2011
2012
2013
woningen
2014
2015
2016
2017
2018
woningen (temperatuurgecorrigeerd)
2019
260 255 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 (bemeten)
(incl. zonnestroom achter de meter)
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties In deze paragraaf voeren we een Tekstanalyse uit van de doelen en acties voor het programma Klimaat.
37
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties
Klimaat (=doel van het programma) Onze ambities zijn groot als het gaat om klimaat: het beperken van de uitstoot van broeikasgassen en de daarmee samenhangende klimaatverandering, alsmede het voorbereiden van Tilburg op de gevolgen van de klimaatverandering die al onvermijdelijk zijn. Deze ambities zijn de basis voor ons klimaatprogramma en zijn vastgelegd in de Agenda Energie, de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie (nog vast te stellen in 2019) en de Agenda Tilburg Circulair. (PB 2020) De gemeente Tilburg zet in op deze ambitie door te werken aan drie subdoelen: 1) Tilburg is klimaatneutraal in 2045 2) Tilburg is klimaatadaptief in 2050 3) Tilburg is volledig circulair in 2045
Klimaatfonds (=ondersteunend aan alle drie genoemde subdoelen) Acties (begroting 2020) Resultaten (Jaarstukken 2020) Inmiddels zijn grofweg 20 projecten hiervoor ingediend met een te financieren waarde van 6,5 miljoen euro. De eerste projecten worden binnenkort door het college vastgesteld, te weten de cash-flow financiering van zonnepanelen en isolatie voor inwoners (klimaatneutraal), de ontwikkeling van Makerspace (circulaire economie) en klimaatadaptatieve maatregelen in onze binnenstad (klimaatadaptatie).
We hebben tot en met 2020 € 4,2 miljoen uit het Klimaatfonds toegekend aan zeven projecten. Het gaat bijvoorbeeld om de duurzame nieuwbouwwijk Fabriekskwartier en de klimaatadaptieve inrichting van de binnenstad (45 straten).
Opmerkingen Het wordt niet helemaal uit de jaarstukken duidelijk wat het verschil (€2,3 mln) aan toegekende projecten veroorzaakt. De ambtelijke organisatie heeft aangegeven dat in mei 2021 er een brief naar de raad gezonden wordt met de laatste stand van zaken voor het Klimaatfonds.
38
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Acties (begroting 2020) Tilburg is klimaatneutraal (in 2045) (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
Tilburg wil in 2045 klimaatneutraal zijn. Dat betekent dat alle energie die op het grondgebied van Tilburg wordt gebruikt, op een hernieuwbare manier wordt opgewekt. Het Tilburgse energiebeleid richt zich vooral op het reduceren en verduurzamen van het energiegebruik in onze gemeente en op het terugdringen van de daarmee samenhangende uitstoot van CO2. In 2020 werken we aan gemiddeld 2% energiebesparing per jaar in de gebouwde omgeving, gemiddeld 2% groei in duurzame energie opwekking per jaar en het beter benutten van lokale warmte. (PB 2020) Onderzoek naar een mogelijk warmtenet zuid. Daarnaast werken we aan Het plan van aanpak en de uitgangspunten van de Transitievisie Dit gaat over een beleidsvoorbereiding de transitievisie warmte (afronding uiterlijk 2021), inclusief Warmte zijn in de raad bediscussieerd. We merken dat de uitvoering (vaststellen plan/ visie). Het is begrijpelijk dat er wijkuitvoeringsplannen. De transitievisie warmte vormt het kader om van alternatieven voor aardgas erg gecompliceerd is. Versnelling en op dit moment nog veel aandacht is voor vanaf 2021 stapsgewijs de woonwijken van Tilburg van het gas af te verbreding op dit onderwerp is nodig, maar daarvoor ontbreken beleidsvorming/ voorbereiding van het halen, en het vormt de basis voor de verdere toepassing van momenteel de noodzakelijke capaciteit en middelen. De vertaling van programma.
Het is wel noodzakelijk dat het warmtenet(ten). de duurzaamheidsambities naar verschillende domeinen kan nog programma zich doorontwikkeld. Het programma beter. Dit zien we bijvoorbeeld terug in de stijging van het aantal wordt meer inzichtelijk als de jaarstukken ingaan gasaansluitingen (woningen) in de afgelopen jaren. op uitvoeringsprestaties (bv aantal huizen van gas af). Ook richt het programma zich dan meer op de impact die het gaat genereren voor de inwoner van Tilburg. Dat blijft nu wat abstract. In het kader van de toepassing van duurzame warmte wordt vanaf 2018 de Amercentrale steeds verder ingezet als biomassa centrale, waarmee ons warmtenet vergroent. In 2020 werken we ook aan de pilot voor een ESCO (energy-as-a-service) in de wijk Achthoeven in Udenhout.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
In juni 2020 bieden we met de regio Hart van Brabant een conceptversie Het conceptbod voor de REKS Hart van Brabant is uitgebracht van de REKS aan bij het Rijk als ons bod binnen de nationale opgave. (Regionale Energie en Klimaat Strategie).
Dit gaat over een beleidsvoorbereiding (vaststellen plan/ visie).
In 2020 meten we de bewustwording en motivatie van inwoners met betrekking tot het nemen van energiebesparende maatregelen in hun huis.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
In 2020 wordt EU-traject SMILE afgerond, waarmee we bij vijf wijken hebben opgehaald hoe deze van het aardgas af kunnen. Met deze kennis werken we verder aan onze andere wijkenergieplannen. Immers de oplossing voor verduurzaming kan per wijk verschillen.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
39
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Acties (begroting 2020) Tilburg is klimaatneutraal (in 2045) (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
Daarnaast maken we een start met de Nul-Op-de-Meter (NOM) renovatie van sporthal de Roomley en ronden we de verduurzaming van de milieustraat af.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
We intensiveren de verduurzaming van ons eigen vastgoed, daarom hebben we de intentie om van ons gemeentelijk vastgoed (in overleg met onze huurders) 21 gebouwen te verduurzamen, met een totale CO2 reductie van 1,3 miljoen kg per jaar.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
Met het project 'aan de slag met je huis' laten we o.a.: • adviezen uitbrengen over isolatie en daarvan laten we 300 maatregelen uitvoeren; • adviezen uitbrengen over zonne-energie en daarvan laten we 550 maatregelen uitvoeren; • maatwerkadviezen voor verduurzaming van woningen uitbrengen en daarvan laten we 65 maatregelen uitvoeren; • duurzaamheidsmaatregelen uitvoeren bij VVE's in 72 woningen. Binnen het project Quirijnstok wordt er gestart met de verduurzaming van de Mozartflat (250 appartementen). Met de Green Deal Verduurzaming Bedrijventerreinen Kraaiven/Vossenberg laten we 80 energiescans uitvoeren bij bedrijven en 80 bedrijven begeleiden bij de uitvoering van energiemaatregelen. De Green Deal Gezondheidssector Regio Hart van Brabant moet leiden tot het behalen van minimaal het bronzen niveau van de Milieuthermometer Zorg bij 14 zorginstellingen verspreid over 9 gemeenten. Van de geplande nieuwbouw van de woningcorporaties in 2020 wordt 95% gebouwd met een EPC waarde van 0 of kleiner (681 stuks). In 2020 worden er 1.352 woningen van de woningcorporaties energetisch verbeterd van label E, F of G naar minimaal label C.
Binnen het programma Aan de slag met je huis zijn we o.a. gestart met projecten als Zon op je dak, energiecoaches en klimaatklussers. Laatstgenoemde is in de Duurzame 100 van dagblad Trouw op de 9e plaats geëindigd.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020 Bij de Green Deal verduurzaming bedrijventerreinen KraaivenDit is een mooi concreet benoemde Vossenberg zijn inmiddels 88 bedrijven actief benaderd en worden er uitvoeringsprestatie! 39 ondersteund door de Green Deal. Zo draagt het bedrijfsleven bij aan de doelstelling om in Tilburg in 2045 klimaatneutraal en bestendig te zijn.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
40
Acties (begroting 2020) Tilburg is klimaatadaptief in 2050 (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
2+3 Analyse Doelen en acties
Onder de noemer ‘Koel Tilburg’, de op te stellen uitvoeringsagenda klimaatadaptatie, werkt Tilburg aan het realiseren van een klimaatbestendige stad in 2050, waarbij het vooral gaat om het tegengaan van opwarming, wateroverlast en verdroging, zowel in de stedelijk gebied als in het omringende buitengebied en de natuur. (PB 2020) Door corona is het lastiger geweest om het gesprek tussen de verschillende partijen over klimaatadaptatie gaande te houden. De beoogde versnelling door het verbinden van projecten laat daarmee op zich wachten. Binnen de gemeentelijke organisatie gaan we de opgaven voor klimaatadaptatie nog meer in onze processen en projecten verankeren. In 2020 zijn met subsidie van de gemeente Tilburg 9 schoolpleinen van basisscholen vergroend en zijn er 205 groene daken aangelegd met een totaal van 5.556 m2. We willen een klimaatbestendige stad zijn en gaan daarom versnellen Het college heeft de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Koel Tilburg Dit gaat over een beleidsvoorbereiding door over te gaan tot actie en door dit zichtbaar te maken in onze stad. vastgesteld. Deze wordt onderschreven door een brede groep (vaststellen plan/ visie). Het is vooral inzichtelijk Onze aanpak voor klimaatadaptatie gaan we daarom intensiveren in de belanghebbenden (zoals waterschappen, Natuurmuseum, Helicon, als de jaarstukken ingaan op nieuwe uitvoeringsagenda klimaatadaptatie.
We werken langs de etc.). uitvoeringsprestaties (bv aangelegde groene bestaande lijnen van de vergroening van de openbare ruimte, het daken). Dat mist hier. stimuleren van bewoners, bedrijven stimuleren om bijdragen te leveren aan vermindering van hittestress en wateroverlast en het realiseren van nieuwe blauwe aders. Daarnaast nemen we klimaatadaptatie expliciet mee via nieuwe beleidsregels in de meerjarenprogrammering van de investering in de openbare ruimte (MJP) en betrekken we de wijken, woningcorporaties bedrijven en andere partners aan de voorkant bij de programmering van inrichting van de openbare ruimte (in samenhang met stedelijke ontwikkeling en functieveranderingen).
In de uitvoeringsagenda Koel Tilburg zijn beleidsregels opgenomen die gaan helpen de stad klimaatadaptiever te maken. Klimaatadaptatie wordt standaard meegenomen in MJP-projecten (Meerjarenprogramma Openbare Ruimte).
In het Programma Water en Riolering is het onderdeel water van het De financiële middelen voor klimaatadaptatie in het Programma klimaatbeleid uitgewerkt. De komende periode gaan we gebruiken om Water en Riolering (€ 5 miljoen per jaar) gaan naar projecten zoals te bezien hoe we kunnen voldoen aan de gestelde eisen vanuit groot onderhoud Veestraat en boomvervanging Gasstraat. Programma Water en Riolering en daarbij volgen we wat haalbaar is (in de ruimte) en betaalbaar is (risico afgezet tegen verminderen schadelast, in combinatie met maatschappelijke voordelen).
Dit gaat over een beleidsvoorbereiding (vaststellen plan/ visie). Het is vooral inzichtelijk als de jaarstukken ingaan op uitvoeringsprestaties (bv aangelegde groene daken). Dat mist hier. Dit gaat over een beleidsvoorbereiding (Beschikbaar stellen middelen). Het is vooral inzichtelijk als de jaarstukken ingaan op uitvoeringsprestaties (bv aangelegde groene daken). Dat mist hier. 41
Bijlage 2+3. Analyse Doelen en acties Acties (begroting 2020) Doel: Tilburg is volledig circulair in 2045 (=subdoel)
Resultaten (Jaarstukken 2020)
Opmerkingen
Een circulaire economie is economie waarin kringlopen gesloten zijn (hergebruik, reparatie, recycling) en grondstoffen zo gebruikt worden dat deze de hoogste waarde voor de economie en de minste schade voor het milieu opleveren. Met de Aanpak circulaire economie Tilburg 2016-2020 en de Agenda 2019 Tilburg circulair leveren we hieraan onze bijdrage. In de transitie naar een circulaire economie zetten we onder andere in op vermindering van; broeikasgassen, het gebruik van niet-duurzame materiaal, uitputting van grondstoffen, vervuiling en afval. We kijken hiervoor naar grondstof gebruik, productie, consumptie en afval maar ook naar de inspanning om te transformeren naar een circulaire economie. (PB 2020) Indicatoren hiervoor zijn nog in ontwikkeling en zullen de komende jaren verder ontwikkelen. Voor alsnog zijn de indicatoren voor bijvoorbeeld CO2 uitstoot, energie en afval opgenomen onder Duurzame stad. Om inzicht te bieden in het aantal circulaire initiatieven binnen Midden-Brabant hanteren we daarnaast voor 2020 ook onderstaande indicator. (PB 2020) We ronden in 2020 de aanpak circulaire economie 2016-2020 af en werken verder aan de Agenda Tilburg Circulair 2019. De belangrijke speerpunten voor 2020 betreffen met name circulair ondernemen en onze eigen gemeentelijke organisatie.
We leveren een bijdrage aan MakerSpace Brabant, en aan de versterking van de aan MakerSpace verbonden netwerken Dutch Circular Textile Valley, 013Food, Cirkelstad Tilburg, Circulaire Ambachtscentra en eventuele nieuwe netwerken. We zorgen voor een verdere integratie van circulaire economie in de Next Economy. We implementeren Circulair inkopen, met name voor ons gemeentelijk vastgoed en infrastructuur in de openbare ruimte. Daarnaast gaan we onze reguliere contacten met individuele ondernemers en/ of bedrijventerreinen slimmer inzetten om de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Bij voorkeur maken we dan gebruik van green deals.
Het college heeft 5 januari 2021 besloten het koersdocument Tilburg Circulair 2021-2025 aan de raad voor te leggen en de daarbij behorende uitvoeringsagenda Tilburg Circulair 2021 vast te stellen en uit te voeren.
Dit gaat over een beleidsvoorbereiding (vaststellen plan/ visie). Het is vooral inzichtelijk als de jaarstukken ingaan op uitvoeringsprestaties (bv aanta circulaire bedrijven). Dat mist hier. Niet letterlijk terug te vinden in de Jaarstukken 2020, al is er een link met de projecten ondersteund door het Klimaatfonds.
Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020 Niet terug te vinden in de Jaarstukken 2020
42