Startnotitie Tilburg in 2050 def (oude versie)

Startnotitie

Naam project

Tilburg in 2050

Bestuurlijk opdrachtgever

Theo Weterings, Bas van der Pol en Rik Grashoff

Ambtelijk opdrachtgever

Aly van Berkel, Angela Barendregt

Opdrachtnemer

Silvia Pauly, Joan van den Akker

Aanleiding

Samen met de stad en dorpen gaan we sprokkelen en prakkezeren over onze toekomst! Hoe ziet de Tilburgse samenleving er in 2050 uit en wat moeten we nu doen om dat te bereiken? In ons Akkoord “Meer voor Elkaar 2022-2026” hebben we het reeds aangekondigd. En ook in de programmabegroting 2023 zijn “Het verhaal Tilburg 2050” en het actualiseren van de “Omgevingsvisie Tilburg 2040” als belangrijke opgaven benoemd. “Actualiseren Omgevingsvisie We actualiseren de omgevingsvisie, zodat we met hulp van deze visie steeds de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis als uitgangspunt nemen. Dit zorgt ervoor dat we in de stedelijke ontwikkeling meteen vanaf de start woningen bouwen die duurzaam, betaalbaar en toekomstbestendig zijn. Kwaliteit staat daarbij voorop. Zowel bij het ontwikkelen van beleid voor onze stedelijke ontwikkeling als voor architectuur. Zo zorgen we ervoor dat we niet alleen veel, maar ook mooi bouwen. Een levendige discussie in Tilburg, die we samen met de stad willen vertalen in kwaliteitsbeleid. Ook de dialoog met de stad over welke stad we willen zijn in 2050 (Tilburg 2050) krijgt onder andere in de omgevingsvisie een plek. Bij invoering van de Omgevingswet stellen we de thema’s duurzaamheid, gezondheid en sociale basis ook centraal bij het opstellen van het Omgevingsplan.” (Akkoord, p.

38) “Sprokkelen en prakkezeren: het verhaal van Tilburg in 2050 Tot slot willen we met iedereen in onze stad het verhaal van 2050 maken. Welke stad willen we in 2050 zijn, wat komt er op ons af en wat staat ons nu en de komende jaren te doen? Hierover willen we de komende vier jaar het gesprek aangaan met de stad. Daarbij is het niet de bedoeling om tot een nieuwe agenda te komen. Het gaat erom datgene wat we al doen verder te verrijken en nieuwe onderwerpen toe te voegen waar dat nodig is. Hoe zien inwoners, ondernemers en organisaties hun stad en hun toekomst? Wat zijn hun angsten, hun wensen en hun toekomstbeelden? De uitdaging is om dit niet meteen naar beleid te vertalen, maar te luisteren. Het gaat erom dat we nieuwe inzichten en vergezichten sprokkelen en prakkezeren wat deze betekenen voor Tilburg in 2050. We zijn niet op zoek naar DE oplossing of HET grote al omvattende idee, maar naar nieuwe vondsten.” (Akkoord, p. 46)

Deze twee trajecten hangen nauw met elkaar samen, zoals het Akkoord laat zien. Beide trajecten gaan over de toekomst van Tilburg, waar we samen met ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en inwoners het gesprek over willen voeren. Ook stellen de twee trajecten dezelfde vragen: hoe ziet de Tilburgse samenleving in 2050 eruit en wat moeten we nu doen om dat te bereiken? En zowel voor de Omgevingsvisie als voor het Verhaal Tilburg 2050 willen we bestaande thema’s samen met de Tilburgers en partners verrijken en zijn we op zoek naar nieuwe onderwerpen waar het nodig is. Kortom, beide opgaven overlappen elkaar als het gaat om het gesprek over de toekomst van Tilburg en vullen elkaar aan. Het ligt dan ook voor de hand om via een gezamenlijk proces de twee opgaven op te pakken en uit te voeren. In deze startnotitie beschrijven we hoe het gezamenlijke proces eruit ziet. Inhoudelijke aanleiding voor Tilburg 2050 en Actualisatie van de Omgevingsvisie De aanleiding voor Het verhaal Tilburg 2050 ligt nadrukkelijk bij het Akkoord “Meer voor elkaar 2022-2026” waarin de inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners worden uitgenodigd mee te denken over de toekomst van Tilburg. Het vorige visietraject – Toekomst Tilburg 2040 geheten – is in 2013 afgerond. In dit

Pagina 1 van 18

Startnotitie

traject is ten eerste in kaart gebracht welke trends er op Tilburg afkomen en in hoeverre Tilburg in staat is hierop te anticiperen (SWOT-analyse). Vervolgens is in de vorm van 8 expedities met ondernemers, partners en organisaties beschreven wat er nodig is om goed in te kunnen spelen op de gesignaleerde trends. Daarbij ging het om onderwerpen als zorg, onderwijs, duurzaamheid, economie en wonen. Deze uitkomsten vormden vervolgens weer de basis voor zowel de Agenda Sociaal013 als de Omgevingsvisie Tilburg 2040. Aan de hand van een foto van Tilburg (onderzoek BeBright) en gesprekken met de inwoners, experts en professionals is de Agenda Sociaal013 in 2017 opgesteld. In deze Agenda zijn de sociale en economische veerkracht van Tilburgers en hun dorpen en wijken in kaart gebracht en zijn er samen met de inwoners vier waarden geformuleerd: Goede Start, Optimale Kansen, Ruimte om te Leven en een Wereld die mij Ziet. Vervolgens zijn deze vier waarden verder uitgewerkt in het sociale beleid van de gemeente Tilburg (kadernota’s en beleidsnota’s) en vormen zij het stevige fundament voor de PACT-aanpak. De gemeenteraad heeft in september 2015 de Omgevingsvisie Tilburg 2040 vastgesteld.

Deze visie geeft richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van de stad, de dorpen en het buitengebied en is voor de gemeente Tilburg de basis voor plannen van hogere overheden (provincie, Rijk, waterschappen). Nog steeds fungeert de Omgevingsvisie als een goede leidraad voor de ontwikkeling van de gemeente Tilburg. In het Akkoord “Meer voor elkaar 2022-2026” is een actualisatie van de Omgevingsvisie aangekondigd, zodat met hulp van deze visie de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis nog meer als uitgangspunt wordt genomen. Ook diverse ontwikkelingen in de stad, de regio, de provincie en (inter)nationaal vragen om stil te staan bij de toekomst van Tilburg – Tilburg 2050 – en om een actualisatie van de Omgevingsvisie Tilburg 2040. Zo heeft de energietransitie een vlucht genomen en bevolkings- en behoefteprognoses betekenen niet alleen meer woningen, maar ook een grotere behoefte aan arbeidsplaatsen, aan groen, aan energie, aan voorzieningen, een toegankelijke en aantrekkelijke openbare ruimte en een grotere, maar ook andere mobiliteitsbehoefte. Op het gebied van gezondheid ligt er een grote opgave die al onze inwoners raakt: diverse onderzoeken zoals de Nederlandse Kankeratlas en de Gezonde Stad Index tonen aan dat Tilburg laag scoort op gezondheid in brede zin.

Ook zijn er ten opzichte van tien jaar geleden nieuwe accenten geplaatst, zoals duurzaamheid, versterken van de sociale basis, klimaat, leefbaarheid en een inclusieve samenleving. Daarnaast staan thema’s als lokale bestuurskracht, daadkrachtig bestuur en het verlevendigen van de democratie hoger op de agenda. En de aandacht voor het wijkgericht werken krijgt steeds concreter invulling. Naast de dynamiek op een hoger schaalniveau (stad en regio, landelijk en internationaal), zien we tegelijkertijd meer aandacht voor de vertaling naar wijken, dorpen en buurten (schaalverkleining) en het maatwerk dat we willen leveren voor concrete plekken en mensen: nabijheid bij onze inwoners en een zichtbare en betrokken overheid in de wijken en dorpen. Dit vraagt om opnieuw stil te staan bij de ontwikkeling van de gemeente en onze regio en wat dit sociaal, economisch en ruimtelijk betekent: Tilburg in 2050. Wettelijke aanleiding en vereisten actualisatie Omgevingsvisie Als gemeente hebben we een wettelijke verplichting om onze Omgevingsvisie te actualiseren. De Omgevingswet schrijft voor dat de Omgevingsvisie een verplicht instrument is voor het Rijk, de provincie en de gemeente. Oorspronkelijk is gecommuniceerd dat er binnen drie jaar na inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet een Omgevingsvisie moet liggen die voldoet aan de vereisten van de Omgevingswet.

Interbestuurlijk is afgesproken dat gemeenten uiterlijk 31 december

Pagina 2 van 18

Startnotitie

2024 hun Omgevingsvisie moeten hebben vastgesteld. Het overschrijden van deze datum heeft geen consequenties voor de gemeente. Op dit moment is nog niet bekend of het verschuiven van de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet naar 1 januari 2024 ook leidt tot het verschuiven van deze datum voor de gemeentelijke Omgevingsvisie. Dit ligt wat ons betreft wel voor de hand en dit signaal hebben we ook afgegeven richting de VNG. Uiteindelijk zal deze datum in een Koninklijk Besluit worden geregeld. De huidige Omgevingsvisie van Tilburg is niet omgevingswetproof: de vier milieubeginselen (voorzorg, preventief handelen, bronbestrijding en de vervuiler betaalt) zoals vereist vanuit de Omgevingswet ontbreken in de huidige visie. Vanuit de Omgevingswet gezien is de Omgevingsvisie een (lange termijn) visie op de fysieke leefomgeving, die rekening houdt met de samenhang van relevante onderdelen en aspecten van de fysieke leefomgeving. Daarmee gaat de Omgevingsvisie in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed en de belangen die daarmee samenhangen (art. 2.1 Omgevingswet (Ow)). De Omgevingswet draagt bij aan duurzame ontwikkeling, bewoonbaarheid van het land, en bescherming en verbetering van het leefmilieu (art. 1.3 Ow).

Deze maatschappelijke doelen vertalen zich in het bereiken van een balans tussen het beschermen en het benutten van de fysieke leefomgeving: • beschermen: het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit; • benutten: het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen. Het brede blikveld van de Omgevingsvisie betekent niet dat de gemeente alle onderwerpen en vraagstukken die aan de orde komen tot in detail moet uitwerken. De gemeente kan in een Omgevingsvisie accenten leggen en prioriteiten stellen. Hier is in het Akkoord “Meer voor elkaar 2022-2026” ook al een voorzet voor gegeven: de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis wordt benoemd als uitgangspunt voor de Omgevingsvisie 2050. Hiermee stellen we steeds de Tilburger voorop: we bouwen in de stedelijke ontwikkeling meteen vanaf de start woningen die duurzaam, betaalbaar en toekomstbestendig zijn, waarbij kwaliteit voorop staat; zowel bij het ontwikkelen van beleid voor onze stedelijke ontwikkeling als voor architectuur. Kortom, de wettelijke eisen vanuit de Omgevingswet sluiten naadloos aan bij ons voorstel om aan de slag te gaan met de visie ‘Tilburg in 2050’.

We laten de twee opdrachten uit het Akkoord samen gaan in één proces met als resultaat één toekomstvisie op Tilburg: Tilburg in 2050. Een visie waar de Tilburger centraal staat en de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis een ruimtelijke vertaling kent in strategie, tactiek en instrumentarium dat voldoet aan de vereisten voor een Omgevingsvisie. Resultaat

Pagina 3 van 18

Met ‘Tilburg in 2050’ geven we samen met de stad en dorpen in een participatief proces antwoord op de vraag: hoe willen we dat de Tilburgse samenleving er in 2050 uitziet? Ook bepalen we wat ons nu te doen staat om dit te bereiken. De hieruit volgende opgaven vertalen we in de visie ‘Tilburg in 2050’. Op deze wijze spelen we in op veranderende opgaven en uitdagingen en benutten we kansen, schetsen we een lange termijnontwikkeling in beeld en verhaal én voldoen we aan de wettelijke eisen. Deze visie: • Neemt de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis als uitgangspunt; en zet daarbij omgevingskwaliteit voorop;

Startnotitie

• • • • • •

Geeft richting aan ontwikkelingen op weg naar 2050. Is integraal en dient als basis voor gemeentelijk beleid, programma’s en projecten en voor regels in het omgevingsplan; Maakt helder wat de opgaven zijn en waar we onze capaciteit en middelen willen inzetten; Herijkt onze positie in het stedelijk netwerk en biedt daarmee de basis voor regionale samenwerking; Biedt handelingsperspectief: voorstellen voor werkwijzen en instrumenten; Is uitnodigend richting partners, initiatiefnemers en inwoners.

Het deel van de visie ‘Tilburg 2050’ dat betrekking heeft op de fysieke leefomgeving wordt in elk geval in kaart en tekst gepubliceerd op www.ruimtelijkeplannen.nl, volgens de voorschriften van de omgevingswet. Andere producten (zoals video, leaflet etc.) worden nog overwogen. Beoogd effect

Door een continu gesprek met de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties over de toekomst van de stad, de dorpen en het buitengebied kunnen bewoners, ondernemers en bezoekers in Tilburg meer betrokkenheid ervaren bij de keuzes die de gemeenteraad maakt. Met het gesprek over de toekomst van de Tilburgse samenleving in 2050 stimuleren we onze inwoners om hun trots voor Tilburg met elkaar te delen en te versterken. In ‘Tilburg in 2050’ komen de maatschappelijke opgaven en doelen samen en wordt duidelijk welke keuzes de gemeente maakt. De visie draagt zo bij aan de brede welvaart voor de inwoners van Tilburg.

Aanpak

Samen vooruit- en terugkijken Samen met de stad de visie ontwikkelen staat voorop. Deze dialoog over de toekomst van Tilburg in 2050 beginnen we natuurlijk niet bij nul. Naast een foto van de gemeente – een momentopname in beeld en cijfers – en de trends en ontwikkelingen die op Tilburg afkomen, biedt de huidige Omgevingsvisie, Agenda Sociaal013, het Akkoord ‘Meer voor Elkaar 2022-2026’ en vigerend beleid een hele goede basis. De onderliggende visie van de huidige Omgevingsvisie is ‘een stad in balans’ waarin people, planet en profit zich evenwichtig ontwikkelen. Een stad waarin het fijn is om te wonen, te werken én te recreëren. De visie ‘Tilburg in 2050’ dient antwoord te geven op de vraag hoe dat kan blijven op basis van de huidige opgaven en anticiperend op trends voor de toekomst. En op de vraag wat voor stad willen we zijn. We hanteren tijdens het proces de methode van vooruit- en terugkijken (forecasten en backcasten). Bij forecasten kijk je vanuit het verleden naar het nu en de toekomst. Op deze manier zie je een bepaalde ontwikkeling en probeer je trends te buigen in de gewenste richting. Bij backcasten kijk je juist vanuit de toekomst naar het nu. Je verplaatst je als het ware in de tijd (10, 20, 30 jaar later). Hoe verwacht je dat dan een sector of de gemeente eruitziet? Vervolgens kijk je terug naar het nu en zie je de nog te bewandelen weg van heden naar toekomst.

Op die manier kun je nagaan welke stappen nodig zijn om toe te werken naar de stip op de horizon. Zie onderstaand figuur.

Pagina 4 van 18

Startnotitie

Voor de visie Tilburg in 2050 kijken we vooruit: hoe willen we dat onze samenleving er in 2050 uitziet en wat moeten we dan nu doen om dat te bereiken? De visie vergelijken we met reeds vastgesteld Tilburgs en (boven)regionaal beleid. Welk beleid past in de visie, waar ontbreken belangrijke bouwstenen, en waar moet beleid worden aangepast? De visie brengt samenhang in het bestaande en nieuwe beleid en combineert dat met een visie op de toekomst van Tilburg. We nemen de ruimte om te droomdenken en waar nodig passen we het beleid aan. Ook is op diverse fronten vanaf 2015 gewerkt aan sectoraal beleid, dat vraagt om een vertaling naar een integrale visie op de stad, de dorpen en het buitengebied. Bijlage 1 geeft een weergave van relevante vastgestelde en in voorbereiding zijnde beleidsnota’s en beleidsdocumenten die we in elk geval betrekken bij het opstellen van de visie. Denk onder andere aan de Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen, de Regionale Energie- en Klimaatstrategie, de Netwerkanalyse Mobiliteit, en de al eerdergenoemde Agenda Sociaal013. Dit zijn belangrijke bouwstenen voor de visie ‘Tilburg in 2050’. Ook werken we op dit moment aan belangrijke ontbrekende sectorale bouwstenen voor de visie ‘Tilburg in 2050’.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Bouwsteen gezonde leefomgeving, het Uitvoeringsplan omgevingskwaliteit, de nota Wijkgericht Werken en de actualisatie van de nota biodiversiteit. Kortom, de visie ‘Tilburg in 2050’ is geen optelsom van bestaande beleidsnota’s en – documenten, maar creëert juist de ruimte om samen met de Tilburgers te sprokkelen en te prakkezeren. Ook trekken we conclusies en zetten we de lange lijn uit over welke stad we willen zijn in 2050. En wat ons nu te doen staat om dat te bereiken. In bijlage 2 vindt u een (niet uitputtend) overzicht van belangrijke veranderingen en ontwikkelingen ten opzichte van de huidige Omgevingsvisie. In hoofdzaak gaat het om meer aandacht voor omgevingskwaliteit en de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis. Daarnaast gaat het om het beter en integraal verankeren van een aantal thema’s: duurzaamheid, klimaat, gezondheid, ondergrond, inclusie en gebieds- en opgavegericht werken. Alvorens in te gaan op het proces van ‘Tilburg in 2050’ zetten we hieronder kort uiteen wat de scope en reikwijdte is van de visie ‘Tilburg in 2050’. Scope van de visie en planhorizon Mens en omgeving zijn nauw met elkaar verbonden. De visie brengt de sociale, economische en ruimtelijke aspecten samen.

En met de balans tussen duurzaamheid, gezondheid en het versterken van de sociale basis biedt de visie een handelingsperspectief naar de toekomst toe. Daarnaast schrijft de Omgevingswet een Omgevingsvisie als verplicht instrument voor. Dit biedt ons de uitgelezen kans de visie ‘Tilburg in 2050’ waar het kan en nodig is te vertalen naar de ruimtelijk-fysieke invulling voor de gemeente Tilburg. De visie ‘Tilburg in 2050’ bestrijkt het gehele grondgebied van de gemeente Tilburg. Veel vraagstukken reiken tot over de grenzen van de gemeente heen. Daarom bezien we de

Pagina 5 van 18

Startnotitie

ontwikkeling van Tilburg ook in relatie tot haar omgeving (regionaal, provinciaal en (inter)nationaal). We stellen voor het jaar 2050 te hanteren als planhorizon voor de visie, zoals ook in het Akkoord is gevraagd. Omgevingseffectrapportage (OER) We vinden het belangrijk de inhoud, de voorstellen en de keuzes, die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, te toetsen op de effecten. We doen dit in de vorm van een omgevingseffectrapportage (OER). Een omgevingseffectrapportage laat zien welke gevolgen de keuzes uit de visie hebben voor de leefomgeving en hoe die eventueel beperkt kunnen worden door het treffen van maatregelen. Het proces voor de OER helpt ons ook om onze participatie met de samenleving in te richten. Inspirerend en creatief proces met expertise uit Tilburg én daarbuiten Gedurende het hele proces laten we ons graag inspireren en verrassen. We nodigen deskundigen en vrijdenkers met diverse expertises uit om deel te nemen in een expertteam en/of een inspiratiegroep. We benutten het enorme potentieel van kennis(instituten), professoren, hoogleraren, leerlingen en studenten uit onze gemeente. We dagen de kunsten cultuursector uit om hun blik op ‘Tilburg’ in 2050 te verbeelden. Met behulp van maquettes en een continu ontwerpatelier stimuleren we ontwerpkracht om dilemma’s, kansen en opgaven in samenhang te verbeelden en in samenhang bespreekbaar te maken.

Proces ‘Tilburg in 2050’ Om te komen tot de visie ‘Tilburg in 2050’ bouwen we samen met de Tilburgers in vier stappen aan een handelingsperspectief voor de toekomst van Tilburg.

. prokkelen (inventariseren) Welke stad zijn we nu

. Visievorming Welke stad willen we zijn

concept visie

Opstellen ontwerp visie

oto van de stad Trends en ontwikkelingen Ambi es Opgaven

Dialoog themagewijs, op moment dat het aan de orde is Thema sche verkenning tart Omgevingse ect rapportage

onsulta e en verwerken aanpassingen

Dialoog

ormeel besluitmoment college ormeel besluitmoment raad

2. rakkezeren (anal seren) Welke stad kunnen we zijn

. esluitvorming

2

2 202

202

2025

1. Sprokkelen (inventariseren): Hoe staan we er nu voor, wat komt er op ons af, wat zijn onze ambities en wat zijn de opgaven voor de toekomst (Q2 – Q4 2023) Om te weten waar we naar toe willen en wat we daarvoor willen doen, is het essentieel om een goed beeld te hebben hoe we er nu voor staan en waar we vandaan komen. Dit doen we in een brede dialoog, compact in tijd met een Week van de toekomst. Het gaat daarbij om het bespreken van twijfels, dilemma’s, samenhang of kritische reflectie vanuit de onderliggende vraag welke stad we willen zijn in 2050. Dit vragen we aan inwoners en professionals. We zetten hiervoor uiteenlopende instrumenten in, zowel fysiek als online. Daar waar mogelijk sluiten we aan bij reeds lopende gesprekken met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Pagina 6 van 18

Startnotitie

Samen met de stad maken we op basis van feiten en cijfers een foto van Tilburg anno nu. Daarbij maken we gebruik van de indicatoren van Brede Welvaart. Ook andere beschikbare bronnen zoals de Wijktoets, Tilburg in cijfers, de Brabantse Omgevingsscan en cijfers van het CBS betrekken we bij de foto. Het resultaat is een foto van Tilburg op gemeenteniveau en waar mogelijk afzonderlijk op wijkniveau of dorpsniveau. In deze eerste stap verzamelen we ook de geformuleerde ambities uit de bestaande beleidsstukken, gebiedsgerichte visies en koersdocumenten. Daarnaast brengen we samen met de Tilburgers trends en ontwikkelingen in beeld en kijken we in hoeverre de gesignaleerde trends bij Tilburg 2040 nog steeds actueel zijn. Aan de hand van de foto, de trends en ontwikkelingen en de bestaande ambities bepalen we samen met de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties de opgaven voor de toekomst. Ook wordt in deze fase de onderzoeksagenda voor de omgevingseffectrapportage opgesteld, de zogenaamde Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD). De producten van de eerste stap Sprokkelen zijn: 1. Een uitgangspuntennotitie met daarin: ▪ Foto van de gemeente ▪ Trends en ontwikkelingen ▪ Ambities uit bestaand en voorgenomen beleid ▪ Opgaven voor de toekomst 2. Notitie Reikwijdte en Detailniveau De uitgangspuntennotitie wordt door de raad vastgesteld.

De notitie reikwijdte en detailniveau wordt ter inzage gelegd en eveneens vastgesteld door de raad. Sprokkelen betekent ook dat we verrassende vondsten gaan tegenkomen! Met sommige vondsten gaan we meteen aan de slag, andere vondsten krijgen een plek in de visie. En er zullen ook verrassende vondsten zijn die nog langer prakkezeren vragen met de Tilburgers. 2. Prakkezeren (analyseren) (Q4 2023 – Q3 2024) In deze fase voeren we met de Tilburgers verdiepingsgesprekken over welke stad we kunnen zijn en verkennen we de (ruimtelijke) kansen en impact van maatschappelijke opgaven. Dat doen we in themagroepen met een mix van inwoners, professionals en experts met betrokkenheid op bepaalde thema’s. In een brede (online) dialoog toetsen en verrijken we mogelijke keuzes en de effecten daarvan. Daar waar mogelijk sluiten we aan bij reeds lopende gesprekken met de stad. We werken de opgaven uit de uitgangspuntennotitie verder in samenhang uit en formuleren de dilemma’s. In deze fase starten we met de omgevingseffectrapportage (OER). Thematisch verkennen we de ruimtelijke kansen en impact van maatschappelijke opgaven. We onderzoeken welke maatregelen brede welvaart stimuleren en hoe we omgevingskwaliteit voorop kunnen stellen in denken en doen. 3. Visievorming (Q3 – Q4 2024) In deze fase toetsen en verrijken we met de stad de conceptvisie Tilburg in 2050.

We zetten in op ontwerp- en verbeeldingskracht. Ook hier sluiten we waar mogelijk aan bij reeds lopende gesprekken met de stad. In deze fase wordt duidelijk welke stad we willen zijn in 2050 en bepalen we de koers. Deze fase sluiten we af met een ontwerpvisie ‘Tilburg in 2050’, inclusief een Omgevingseffectrapportage. 4. Consultatie en vaststelling (Q1 – Q2 2025) In deze stap wordt de ontwerpvisie inclusief de ontwerp- Omgevingseffectrapportage ter inzage gelegd. Samen met de ingekomen reacties en voorstellen voor aanpassing wordt de visie ‘Tilburg in 2050’ vervolgens ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad.

Pagina 7 van 18

Startnotitie

Rol van de gemeenteraad

De rol van de raad is drieledig: 1. Besluitvormend. Het proces van ‘Tilburg in 2050’ laat zien dat de gemeenteraad van Tilburg op drie momenten een besluit neemt over de toekomstvisie. Naast besluitvorming over deze startnotitie stelt de raad aan het eind van 2023 de Uitgangspuntennotitie en Notitie Reikwijdte en Detailniveau vast. Halverwege 2025 wordt de Visie ‘Tilburg in 2050’ ter vaststelling aan de raad aangeboden. Tussentijds wordt de raad op diverse nog nader te bepalen momenten geïnformeerd over de voortgang van het project. Dit zover de besluitvormingskant. 2. Daarnaast stellen we voor om een raadswerkgroep Tilburg in 2050 te vormen die als klankbord fungeert voor het proces om te komen tot de visie Tilburg in 2050. De rol van deze werkgroep wordt bij de start van de werkgroep samen ingevuld. Bij de ruimtelijke vertaling van de visie overeenkomstig de vereisten voor een Omgevingsvisie stellen we voor om de brede raadsvolggroep stedelijke ontwikkeling als klankbord te gebruiken. 3. Toehoorder bij participatiemomenten: Tilburg in 2050 gaat ook en bovenal over het gesprek met de stad. Welke stad willen we in 2050 zijn en wat kunnen we nu doen om dat te bereiken? Een gesprek waar de gemeenteraad (en het college) een van de gesprekspartners is naast inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) organisaties.

In deze rol gaat het vooral om het oor te luister leggen in de stad en te horen wat er leeft.

Werkorganisatie

Projectleider

Joan van den Akker

Betrokkenen intern

Projectleiding: Proces: programmamanager stedelijke ontwikkeling en strateeg bestuurszaken Inhoud: beleidsmedewerker ruimtelijke ordening en strateeg Sociaal Domein Bijdragen uit diverse sectoren: Stedelijke ontwikkeling en Omgevingskwaliteit Duurzaamheid Gezonde leefomgeving Sociaal Inclusiviteit Veiligheid Onderwijs (kennis)

Pagina 8 van 18

Startnotitie

-

Kunst & Cultuur Maatschappelijke voorzieningen Wonen Economie (bedrijvigheid, kantoren, detailhandel) Recreatie Mobiliteit Klimaat Circulariteit Water/groen/landschap Energie Archeologie, cultuurhistorie, erfgoed Bodem Milieu Sport Juridisch Wijken Vastgoed Innovatie Communicatie & Participatie Data en informatietechnologie Bestuurszaken

Verder worden intern betrokken: Raadswerkgroep Tilburg in 2050 De bestuurlijke portefeuillehouders Veiligheid en Bestuur (Tilburg 2050) en Ruimtelijke Ordening (Omgevingsvisie), Klimaat, groen, openbare ruimte en klimaat (Omgevingsvisie) College Directie Ambtelijk opdrachtgevers Betrokkenen extern

Inwoners, ondernemers en professionals.

Termijnen van Uitvoering

Zie Proces bij Aanpak

Einddatum rapportage

Q2 2025

Procedure besluitvorming

De visie ‘Tilburg in 2050’ kent een kaderstellend karakter. Daarom wordt deze visie samen met de omgevingseffectrapportage ter besluitvorming voorgelegd aan de raad (halverwege 2025). Ook de notitie reikwijdte en detailniveau wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad (eind 2023).

Capaciteit, kosten en dekking

In de Programmabegroting 2023 is nog uitgegaan van twee afzonderlijke trajecten: een actualisatie van de Omgevingsvisie en het verhaal Tilburg in 2050. Voor de omgevingsvisie is de interne capaciteit (inzet uren eigen medewerkers) gedekt via de Programmabegroting 2023. De externe capaciteit en kosten zijn gedekt via het budget voor visies en verkenningen. Voor het verhaal Tilburg in 2050 zijn in de Programmabegroting 2023 nog geen middelen vrijgemaakt. De beschikbare middelen vanuit de Omgevingsvisie zijn met het samenvoegen van de twee trajecten ontoereikend. Daarom zal separaat aan de raad bij de Tussenrapportage en Perspectiefnota worden voorgesteld een extra budget van

Pagina 9 van 18

Startnotitie

€ 00.000,- per jaar voor de periode 2023-2025 ter beschikking te stellen voor Tilburg in 2050 zodat de raad dit voorstel kan betrekken bij de integrale afweging bij respectievelijk de Tussenrapportage 2023 en de Perspectiefnota 2024 en verder. Relatie met andere projecten

Pagina 10 van 18

De visie ‘Tilburg in 2050’ heeft relatie met ontzettend veel projecten. De lopende projecten die hier met name benoemd worden, hebben een nauwe relatie met Tilburg in 2050, in het bijzonder de omgevingsvisie. Ofwel procesmatig (dialoog met de samenleving), ofwel omdat het net als de omgevingsvisie ruimtelijke uitwerkingen betreffen en inhoudelijke afstemming relevant is. - Levendige democratie - Agenda013 - Wijkagenda’s - Gebiedsperspectief Noord - Gebiedsperspectief Zuid - Gebiedsperspectief West - Gebiedsontwikkeling Kenniskwartier - Koersdocument Oostflank SRBT - Analyse en onderzoek Kanaalzone-woondriehoek Loven - Verstedelijkingsstrategie Stedelijke regio Breda-Tilburg - Ontwikkelperspectief Stedelijk Brabant Daarnaast vindt u in Bijlage 1 een niet limitatief overzicht van relevante beleidsnota’s, zoals bijvoorbeeld de nog in voorbereiding zijnde bouwsteen gezonde leefomgeving en de visie maatschappelijke ontwikkelingen. En bijvoorbeeld de vastgestelde beleidsnota’s Update Stedelijke ontwikkelingsstrategie wonen en de stadsnatuurkaart, die structurerend en daarmee sturend van aard zijn. Met het overzicht is slechts beoogd te illustreren dat dit proces niet los mag worden gezien van eerder vastgesteld beleid, lopende projecten waarbij het gesprek met de stad aan de orde is, of ruimtelijke gebiedsuitwerkingen die om inhoudelijke afstemming vragen met Tilburg in 2050.

Startnotitie

Bijlage 1: R l v

b l d

’

b l d d um

v

d fy

k l

f mg v g

Status Wonen Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie wonen Woonagenda 2040

Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2020

Economie Toekomstbestendige werklocaties 2020-2025 Vitaliteitsscan binnenwijkse bedrijventerreinen Uitvoeringsnota Versnelling Next Economy Koersdocument Tilburg Circulair 2021-2025 Uitvoeringsprogramma Tilburg Circulair 2021-2025 Toekomstvisie Tilburgse Kermis (2021-2024) Evenementenbeleid en locatiematrix Horecabeleid Citymarketing Gebiedsprofiel-Beneluxterrein Ontwerpende dialoog Loven-Noord Paraplu bestemmingsplan voor detailhandel Paraplubestemmingsplan voor havengebonden gebruik van kadeterreinen PNB Prognoses bedrijventerreinen en kantoren. Verbod XXL-Logistiek (Provincie Noord-Brabant) Plan van aanpak revitalisering bedrijventerreinen

Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2020 In voorbereiding Vastgesteld, 2022 Vastgesteld, 2023 Dialoog gaande Dialoog gaande In voorbereiding In voorbereiding Vastgesteld, 2022 In voorbereiding In voorbereiding

Mobiliteit Geactualiseerde netwerkanalyse (mobiliteit) Geactualiseerde Verkeersveiligheidsagenda Loopagenda Fietsagenda 4 sporen parkeerbeleid incl parkeerstrategie OV agenda 2030-2040 (in wording

Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2022 Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2022 In voorbereiding

Groen, water, ondergrond, klimaatadaptatie Klimaatonderlegger (van waterschappen); onderdeel van de REKS Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie; wij werken samen aan een koel Tilburg Stadsnatuurkaart Tilburg 013 Parken Leidraad inrichting ondergrond Actualisatie nota biodiversiteit

Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2022 Vastgesteld 2023 Vastgesteld, 2022 In voorbereiding

Omgevingskwaliteit en erfgoed Welstandsnota Tilburg Beleidsnota Grond voor Verleden (2007) Tilburg, een jonge stad met een oud verleden Routekaart Archeologisch Erfgoed Tilburg 2022–2025 Routekaart Ruimtelijk Cultureel Erfgoed

Pagina 11 van 18

Vastgesteld, 2017 Vastgesteld, 2007 Vastgesteld, 2022 Vastgesteld 2016, actualisering voorzien in 2023

Startnotitie

Uitvoeringsplan omgevingskwaliteit

In voorbereiding

Gezondheid Bouwsteen gezonde leefomgeving

In voorbereiding

Energie en warmte Regionale Klimaat- en Energiestrategie (REKS) (2020) Transitievisie warmte Actualisatie energievisie Warmte-uitvoeringsplannen

Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 In voorbereiding In voorbereiding

Sociaal Agenda Sociaal 013 Beleidsnota en Uitvoeringsprogramma positieve gezondheid Beleidsnota en uitvoeringsprogramma Sport en Bewegen Meerjarige Integrale Huisvestingsplannen Voortgezet Onderwijs Meerjarige Integrale Huisvestingsplannen Primair en Speciaal Onderwijs Uitvoeringsprogramma Gelukkig en Gezond Oud in Tilburg (GGoud) Visie maatschappelijke voorzieningen Beleidsnota integrale jeugdaanpak Beleidsnota sociale basis Beleidsnota inclusie

2017 Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2022 Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2020 In voorbereiding Vastgesteld, 2020 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2021

Vastgoed Nota grondbeleid Nota Bovenwijkse voorzieningen en kostenverhaal ruimtelijke ontwikkelingen

Overig Wijk- en dorpsagenda’s Actieplan inwonersparticipatie De 14 kadernota’s Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 (Boven)regionaal Kernagenda 2023-2027 Regionale Omgevingsagenda Hart van Brabant (ROA, 1.0. dec. 2021) Regionale Investeringsagenda Hart van Brabant Multimodaal mobiliteitspakket SRBT NOVEX-Kenniskwartier i.h.k.v. BO-MIRT SRBT-agenda, als onderdeel van BO-MIRT Regiodeal

Pagina 12 van 18

Vastgesteld, 2020 Tweejaarlijks vastgesteld, actualisering voorzien in 2023

Continu proces Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2023

Vastgesteld, 2022 Vastgesteld, 2021 Vastgesteld, 2022 Vaststelling voorzien in mei 2023 Vastgesteld, 2022 In voorbereiding Toegekend februari 2023

Startnotitie

Bijlage 2: Overzicht inhoudelijke veranderingen en ontwikkelingen ten opzichte van huidige Omgevingsvisie

Een (niet uitputtend) overzicht van belangrijke veranderingen en ontwikkelingen ten opzichte van de huidige omgevingsvisie: Algemeen ▪ De Omgevingsvisie Tilburg 2040 is duidelijk geschreven in de nadagen van de bankencrisis. Ondertussen is de wereld veranderd en kennen we nu onze nieuwe uitdagingen: stikstof, energie en woon- en arbeidsmarktkrapte. Ondanks de conjunctuur gevoeligheid van de stedelijke ontwikkeling, staat kwaliteit voorop. Tilburg groeit, bloeit en bruist. Het is een stad die volop in beweging is. Tilburg heeft goede energie en zelfvertrouwen. We bouwen aan een stad waar het leven prettig is. Nu en in de toekomst. Dit betekent ook dat we met kwaliteit bijdragen aan de vormgeving van de stad, de dorpen en het landschap. Dat vraagt om kwalitatieve sturing in de uitvoering en op lange termijn bouwen aan een cultuur waarin denken en doen vanuit omgevingskwaliteit voorop staat. Dit gaat over onder andere architectuurbeleid, inzet van ontwerp-denken en verbeeldingskracht, experiment en innovatie, publieke waardering en betrokkenheid en ruimtelijke vertaling van maatschappelijke opgaven. ▪ Anno 2022 zijn we meer doordrongen van de noodzaak om ruimte te geven aan klimaatopgaven, energieopgaven, circulaire economie en positieve gezondheid. Antwoorden op deze opgaven krijgen steeds meer invulling, al weten we ook nog veel niet en verandert de technologie snel.

▪ Meer dan in het verleden is er een ‘gevecht om de ruimte’ gaande – functies verdringen elkaar op binnenstedelijk locaties. Zeker ook omdat we het uitgangspunt hebben om geen nieuwe uitbreiding van het stedelijk gebied toe te staan, maar te verdichten. Daarmee is het belang om opgaven integraal te benaderen vergroot. Zo zijn nieuwe ontwikkelingen die een aansluiting vragen op het elektriciteitsnet alleen mogelijk als het capaciteitsnet op orde is. Maar inbreiden betekent ook minder (parkeer)ruimte voor auto’s, en dus een forse sprong in het mobiliteitsnetwerk. Meer bewoners, betekent ook dat er meer behoefte is aan arbeidsplaatsen. Dat betekent dat wonen en werken hand in hand benaderd moet worden. En meer mensen betekent meer groen en blauw, om een toekomst- en klimaatbestendige leefomgeving te realiseren. In kwetsbare wijken is bovendien behoefte aan béter groen-blauw, dat uitnodigt tot buiten spelen, sport, wandelen, ontmoeten. In de huidige Omgevingsvisie werd al genoemd hoe belangrijk het is om de woningbouwopgave niet geïsoleerd, maar integraal te benaderen. Dat is nu nog belangrijker. ▪ De regionale samenwerking in de huidige Omgevingsvisie draait om Hart van Brabant en BrabantStad. Anno 2022 komt daar de Stedelijke regio Breda-Tilburg bij. Brabantstad als netwerk is wat meer naar de achtergrond geschoven.

Een belangrijk deel van de gesprekken over wonen en daaraan verbonden thema’s (mobiliteit, werken) worden nu gevoerd in de context van de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT) en tedelijk rabant (waarin naast de R T, ook het tedelijk Gebied Eindhoven, de tedelijke Regio ’sHertogenbosch, en de Stedelijke Regio West-Brabant-West zijn vertegenwoordigd). ▪ In de huidige Omgevingsvisie wordt veel uitgegaan van zelfredzaamheid, stimuleren van initiatieven en uitgaan van eigen kracht, e.d.. De handsoff-mentaliteit van de overheid is niet meer zo herkenbaar. Dat is aan het verschuiven naar ‘samen’/een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor gemeente, partners en inwoners, waarbij de ene keer de gemeente het initiatief en de regie neemt en de andere keer bijv. een partner uit de stad. ▪ De grote opgaven waar we nu voor staan vragen ten opzichte van de huidige omgevingsvisie om regie op de ruimte, actief grondbeleid, samen de stad maken en het gezamenlijk benoemen van instrumenten voor grondbeleid en ruimtelijke ontwikkeling. ‘ lexibilisering’ volstaat hier niet langer: ‘regie’ is nodig, en per situatie de inzet van de juiste mix aan instrumenten. ▪ Het thema leefbaarheid en veiligheid vraagt meer aandacht. Wonen ▪ We kijken nu zowel kwantitatief als kwalitatief anders naar de woningbouwopgave.

Kwantitatief is de druk om te bouwen enorm gestegen, waardoor de toonzetting en framing van de opgaven rond wonen is veranderd. Kwalitatief springt daarmee ook de leefbaarheidsvraag veel scherper naar voren. Dat geldt over de gehele linie, maar specifiek voor wijken waar die leefbaarheid al onder druk staat, zoals bij de Pactwijken Tilburg-Noord, -West en -Zuid. Daar vraagt bijvoorbeeld het diversifiëren van het woningaanbod

Pagina 13 van 18

Startnotitie

▪

aandacht, waarmee woningbouw als hefboom gebruikt kan worden om de leefbaarheid in de hele wijk te verbeteren. Er ligt een sterkere nadruk op betaalbaar, passend, divers en duurzaam aanbod, waarmee er ruimte komt voor goede doorstroom op de woningmarkt. Daarin is er ook meer aandacht nodig voor bijzondere doelgroepen en bijzondere woonconcepten (zoals gemengd wonen, woonzorgconcepten en flex wonen).

Economie ▪ In de huidige Omgevingsvisie wordt gesteld dat Tilburg over voldoende ruimte voor ontwikkeling van bedrijventerreinen beschikt, waar bijvoorbeeld Zwaluwenbunders nog als locatie voor bedrijventerrein is opgenomen. Dat is nu niet meer de situatie. We zetten in op werklocaties van de toekomst; we verduurzamen, vergroenen en verdichten bestaande werklocaties: we kiezen met Wijkevoort selectief voor een laatste uitbreidingslocatie en sturen daarbij scherp op economische en maatschappelijke meerwaarde, gekoppeld aan ruimtelijke kwaliteit en regie op ontwikkeling. We spreken uit geen verdere uitbreiding van het werklandschap toe te staan en zetten in op deze twee sporen. ▪ Er wordt nu anders tegen de logistieke sector en de verschijningsvorm daarvan aangekeken. Het blijft een grote sector, maar de verschijningsvorm en ratio arbeidsplaatsen / ha worden kritisch bekeken. De Provincie Noord-Brabant komt in 2023 met een verbod op XXL Logistiek (> 3 ha), met daarbij een aantal terreinen die zijn uitgezonderd van dit verbod (als voorbeeld van de andere manier van kijken). Ook in Tilburg zal op meerdere (delen van) terreinen een verbod op XXL Logistiek gaan gelden. ▪ In de huidige Omgevingsvisie worden Maintenance en logistiek als kernontwikkeling beschreven – wat samen komt in de Smart industries.

Ons huidige ‘Next Econom ’-beleid is erop gericht om het bestaande economische DNA van Tilburg (onder andere de maakindustrie en de logistiek) slimmer en duurzamer te maken en de groei van nieuwe economische activiteiten te stimuleren (denk aan de data economie in de poorzone). De thema’s digitalisering, duurzaamheid en talent zijn belangrijke opgaven, bij de doorontwikkeling en vernieuwing van de Tilburgse economie. De nieuwe economie is een sector op zich, waarbij nieuwe bedrijven hun businessmodel baseren op nieuwe kennis, technieken en technologieën (zoals Artificial Intelligence). Tilburg heeft een prima uitgangssituatie om de kansen die de nieuwe economie biedt te verzilveren. We zijn een kennis- en onderwijsstad met een focus op de “mens en maatschappij”-kant van innovatie en digitalisering. ▪ De huidige Omgevingsvisie zette in op behoud en waar nodig herstructurering van bedrijventerreinen. Dat uitgangspunt is nog steeds actueel, maar vanuit de woonopgave is er steeds meer sprake van verdringing. Inmiddels heeft het college een standpunt ingenomen welke binnenwijkse terreinen behouden moeten worden, waar menging voorstelbaar is, en waar transformatie voorstelbaar is. Sociaal ▪ Meer dan in de huidige omgevingsvisie is toekomstbestendig, duurzaam en inclusief een uitgangspunt voor de Omgevingsvisie 2050.

Met andere woorden: wat verstaan we onder een inclusieve stad, en wat is daar ruimtelijk voor? Denk hierbij o.a. aan een toegankelijke openbare inrichting, ook voor minder validen etc. ▪ De demografische ontwikkeling van de stad is veranderd: Vergrijzing en vergroening worden in de huidige Omgevingsvisie genoemd, maar de effecten van dubbele vergrijzing niet. ▪ Wat betekent de invloed van tijdelijke Tilburgers (zoals arbeidsmigranten, expats, internationale studenten) voor de woningvraag, de voorzieningen en de samenleving als zodanig? ▪ Wat betekent de toename aan huishoudens voor voorzieningen, zoals onderwijs, sport en zorg? De destijds geconstateerde teruggang van behoefte aan voetbalvelden is inmiddels niet meer actueel. Kunst en cultuur ▪ Tilburg is een Stad van Makers. We bieden mede dankzij een uitstekend productieklimaat, topmusea en belangrijke podia een goede voedingsbodem voor creatief talent. Tilburg wordt steeds meer een stad waar het gebeurt. We zetten cultureel gezien in op zichtbaarheid, experiment en vernieuwing. Kunst en cultuur maken onderdeel uit van de fysieke leefomgeving. In de huidige Omgevingsvisie komt dit nauwelijks aan de orde. Het voornemen bestaat om kunst in de openbare ruimte te koppelen aan kostenverhaal met betrekking tot ruimtelijke ontwikkelingen. Dat vraagt om verankering van dit onderwerp in de Omgevingsvisie 2050.

Pagina 14 van 18

Startnotitie

Mobiliteitstransitie ▪ De mobiliteitsopgave is duidelijk veranderd ten opzichte van de huidige omgevingsvisie. Het onderwerp mobiliteit in de huidige Omgevingsvisie is dan ook volledig aan revisie onderhevig. De mobiliteitstransitie en het anders benutten van ruimte binnen het infrastructuurnetwerk is noodzakelijk en randvoorwaardelijk om ruimte te maken binnen verstedelijkt gebied voor onder andere verdichting én vergroening. Binnen de mobiliteitstransitie ligt er een grote ambitie en opgave op het gebied van Hoogwaardig (Openbaar Vervoer), MaaS (Mobility as a service; een mobiliteitsconcept waarbij je gebruik kunt maken van verschillende transportmiddelen via één platform om zo duurzaam rijgedrag te stimuleren) en parkeren. ▪ Er is meer ruimtelijke sturing vanuit bredere kaders dan voorheen. De Provinciale verstedelijkingsopgave is sturend binnen onze nieuwe Omgevingsvisie. Ze bepaalt in grote mate het programma en de plek en beschrijft hoe samenhangende ambities met elkaar verbonden kunnen worden. De blauwdruk van het multimodale mobiliteitsprogramma van de Stedelijke regio Breda-Tilburg vormt de onderlegger voor de omgevingsvisie. Energietransitie ▪ Met het Klimaatakkoord van Parijs (2015), het landelijke klimaatakkoord uit 2018, de sluiting van de gaswinning in Groningen en de oorlog in de Oekraïne is de energie-opgave veel urgenter geworden.

▪ De energie-infrastructuur zal veranderen. Het isoleren van woningen en gebouwen en ze voorzien van nieuwe energiedragers is een grote infrastructurele, ruimtelijke en sociale opgave. Wanneer woningen bijvoorbeeld van het gas afgaan en all-electric worden betekent dit dat je in de nieuwe situatie een trafo nodig hebt per 25 woningen, terwijl dat in de oude situatie een trafo voor 200 woningen was. Gas kan ook vervangen worden door warmte. Er zullen kortom nieuwe warmtebronnen ontwikkeld moeten worden met bijbehorende warmtenetten. En het verwachte ‘tekort’ in ons warmte- en energienetwerk zal nog bepalender worden in hoe en waar er gebouwd kan worden. Het bepaalt in grote mate het slagen van Emobiliteit: waar kunnen we nog laden? Kortom, dit tekort werkt disruptief door in andere ambities. Ten aanzien van de energietransitie, nieuwbouw, verduurzaming van bestaande woningen en bedrijven en mobiliteit moet dan ook een ingewikkelde puzzel gelegd worden om dit allemaal in elkaar te passen. Het is niet ondenkbaar dat de toekomstige ruimtelijke ordening van de stad afhankelijk zal zijn van nieuwe infrastructuur en beschikbare nieuwe energiedragers (energieplanologie). En dat programmering/prioritering van de beschikbare energiedragers zal moeten plaatsvinden voor de verschillende opgaven.

▪ Leemtes die nog ontwikkeld moeten worden en relevant zijn voor de Omgevingsvisie zijn het opstellen van wijk/warmte uitvoeringsplannen, het isoleren van bestaande woningen, de ontwikkeling van energiebronnen van de energiedragers (groen gas, warmte, elektriciteit), en de aanpassing van de infrastructuur en netcongestie. ▪ Inmiddels zijn de Regionale Klimaat- en Energiestrategie (REKS) en de transitievisie warmte vastgesteld. Deze zijn nog niet verankerd in de huidige Omgevingsvisie. Circulair ▪ De opgave rondom Circulaire Economie en circulair bouwen is nog steeds actueel: 50% minder grondstoffen in 2030 en volledig circulair in 2045. Het onderwerp, met name met betrekking tot wat er nodig is om de doelstellingen te halen, is zowel Europees, landelijk, provinciaal als in onze eigen stad volop in ontwikkeling. De uitdaging zal zijn om de circulaire opgave te verbinden aan andere (duurzaamheids)opgaven in de stad, en om deze samen met de energietransitie, klimaatadaptatie en andere duurzaamheidsopgaven een plek te geven in bijvoorbeeld gebiedsontwikkelingen en de verstedelijkingsstrategie. Maar ook in voedsel- en landbouwbeleid, rond industrieterreinen, rond vestigingsklimaat en in wijk- en gebiedsvisies moet circulair een plek krijgen. Gezondheid ▪ Gezondheid is een belangrijk thema in de Omgevingswet. In de huidige Omgevingsvisie wordt gezondheid vrij smal benaderd.

Het gaat daarbij met name om gezond bewegen (wandel- en fietspaden), het realiseren van een klimaatbestendige stad, gezond voedsel, gezonde lucht en een aangenaam omgevingsbeleid. Er zijn echter meer thema’s die betrekking hebben op een gezonde f sieke

Pagina 15 van 18

Startnotitie

leefomgeving, denk aan Groen, Mobiliteit, Sociaal, Klimaat, Stedenbouw, Wonen en Milieu (geluid, lucht, Externe Veiligheid, stikstof). Vanuit ieder beleidsveld wordt gewerkt aan een gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Een goed samenspel tussen deze thema’s zorgt voor het succes om onze leefomgeving gezonder te maken. Die integraliteit zoeken we op in de te actualiseren omgevingsvisie. Groen, blauw, klimaatadaptatie en ondergrond ▪ Van Gogh Nationaal park vormt inmiddels de weging en het kompas voor een integrale uitwerking van stad en platteland. ▪ Het Rijk heeft besloten water en bodem sturend te maken bij ruimtelijke keuzes, inclusief sturende principes voor deelgebieden, zoals hoge zandgronden. ▪ Met het verdichten van de bestaande stad wordt versterking van de aanpak klimaatadaptatie van de gebouwde omgeving alsmaar belangrijker. Het rijk heeft bekend gemaakt in te zetten op een minder vrijblijvende aanpak, inclusief normering. ▪ En Tilburg zet zelf momenteel ook stappen, o.a. d.m.v. groennorm, klimaatscores en versterking van groen in de stad (o.a. het 013-parken programma). In de huidige Omgevingsvisie komt natuurinclusief nog niet voor. ▪ Het thema ondergrond is summier beschreven in de huidige Omgevingsvisie. Principes over hoe we om moeten gaan met de ondergrond ontbreken in de huidige Omgevingsvisie.

Omgevingskwaliteit ▪ Een hoofddoel van de Omgevingswet is versterken van de omgevingskwaliteit. Omgevingskwaliteit gaat over de waardering van mensen voor hun leefomgeving. Die waardering gaat over: Kenmerken die samenhangen met herkomst. Het gaat hierbij om plekken met historische betekenis, denk aan monumenten. Het zijn de ankers van een gemeente, herkenbaar voor mensen met wortels in het gebied én nieuwkomers. Kenmerken die samenhangen met het gebruik van een gebied, zoals de verschillende functies, bereikbaarheid en toegankelijkheid. Kenmerken die samenhangen met beleving, zoals het groen, het uiterlijk van de bebouwing, de geborgenheid, de afwisseling of juist de rust. Kenmerken die samenhangen met de mogelijkheden voor de toekomst, zoals kansen voor groei, duurzaamheid, robuustheid, waardevastheid. We gaan na hoe we uitwerking kunnen geven aan de Tilburgse omgevingskwaliteit, waarbij wij aansluiten bij de kwaliteit van de omgeving (kenmerken van het gebied staan centraal), verrijken van de omgeving (omgevingswensen en belangen) en betrekken van de omgeving (participatie). ▪ Een onderdeel van omgevingskwaliteit is erfgoed. Met de Omgevingswet komt het accent voor erfgoed meer op de omgeving en de specifieke kenmerken van een gebied te liggen, die voortkomen uit de ontwikkelingsgeschiedenis en nog steeds herkenbaar zijn.

Om ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving vanuit stedenbouw en erfgoed handen en voeten te geven introduceert de Rijksdienst Cultureel Erfgoed de gebiedsbiografie en heeft het Planbureau voor de Leefomgeving een referentiekader voor de dialoog over de waarde van het bestaande bij ruimtelijke ingegrepen ontwikkeld: Erfgoed als Leefomgevingswaarde. In de Update Stedelijke ontwikkelingsstrategie Wonen is reeds de basis gelegd om gebiedsgerichte kwaliteiten en potenties benutten. Het ruimtelijk erfgoed is belangrijk om die kwaliteiten te benoemen en te waarderen, want een van de principes is dat we voortbouwen op het Tilburgse weefsel. Tilburgers maken de stad: inwonerparticipatie en levendige democratie ▪ Het zijn de Tilburgers die nu en in de toekomst de stad maken. Vertrouwen en betrokkenheid van inwoners bij de stad, dorpen en wijken vormen daarbij de basis en sinds jaar en dag vinden we dit als gemeentebestuur belangrijk. Het verhaal van de stad en wat ons te doen staat maken we dan ook samen. Steeds meer gaat inwonerparticipatie niet alleen om meedoen en meedenken, maar ook over meebepalen. In Tilburg oefenen we nu hoe inwonerparticipatie in de zin van meebepalen bij projecten eruit kan zien. Het begin van een ontwikkeling die de komende jaren alleen maar zal toenemen. Ook onze democratie in Nederland verandert.

Van oorsprong kent Nederland een representatieve democratie met als wezenskenmerken de volksvertegenwoordiging en de vrije verkiezingen. In toenemende mate kleurt participatie de representatieve democratie in en verandert deze. Ontwikkelingen

Pagina 16 van 18

Startnotitie

elders in de wereld (zoals oorlog in Oekraïne) laten ons zien hoe belangrijk het is de democratische waarden te beschermen én levendig te houden. Tegelijkertijd neemt de politieke desinteresse of toenemend wantrouwen richting de volksvertegenwoordigers (en de bestuurders) toe en zijn andere vormen van participatie niet altijd een goede afspiegeling van de totale bevolking. Deze beweging maakt nog eens extra duidelijk dat democratie zichzelf voortdurend moet onderhouden en langjarige inzet vraagt van kiezers en gekozenen. Deze wederkerigheid tussen inwoners en bestuur geldt zowel voor inwonerparticipatie als het verlevendigen van de democratie in Tilburg en zal de komende jaren steeds meer veranderen en opschuiven richting meebepalen en -beslissen van inwoners als het gaat om wat er moet gebeuren in de stad.

Pagina 17 van 18

Startnotitie

Bijlage 3 Indicatoren Brede Welvaart (CBS) Welzijn - Tevredenheid met het leven - Tevredenheid met vrije tijd Materiële welvaart: - Mediaan besteedbaar inkomen - Bruto binnenlands product Gezondheid: - Overgewicht - Ervaren gezondheid - Levensverwachting bevolking - Personen met één of meer langdurige ziekten of aandoeningen Arbeid en vrije tijd: - Netto arbeidsparticipatie - Bruto arbeidsparticipatie - Hoogopgeleide bevolking - Werkloosheid - Vacaturegraad - Tevredenheid met reistijd van en naar het werk Wonen: - Tevredenheid met woonomgeving - Tevredenheid met woning - Afstand tot sportterrein - Afstand tot basisschool - Afstand tot café e.d. Samenleving: - Contact met familie, vrienden of buren - Vertrouwen in instituties - Vertrouwen in anderen - Vrijwilligerswerk Veiligheid: - Vaak onveilig voelen in de buurt - Aantal ondervonden delicten - Geregistreerde misdrijven Milieu: - Natuurgebied per inwoner - Emissies van fijnstof naar lucht - Afstand tot openbaar groen - Natuur- en bosgebieden - Broeikasemissies per inwoner - Kwaliteit van zwemwater binnenwateren - Kwaliteit van zwemwater kustwateren

Pagina 18 van 18