Raadsvoorstel Verordening BBOOR Tilburg 2026

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

1

Voorblad Raadsvoorstel Verordening bestuurlijke boete overlast openbare ruimte 2026 Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

28 oktober 2025, nr. 4 Burgemeester Veiligheid & Wijken T. Quispel en P. Horing

Samenvatting De gemeente Tilburg hanteert de bestuurlijke strafbeschikking overlast als sanctiemiddel voor de aanpak van kleine ergernissen en overlast in de openbare ruimte. Buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's) stellen processen-verbaal op en leveren die aan bij het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Het CJIB stuurt de strafbeschikking naar de overtreder en zorgt voor de inning en invordering. Het werken met strafbeschikkingen kent een aantal nadelen. Een belangrijk nadeel is dat boa’s slechts bevoegdheid hebben bij overtredingen die op heterdaad worden ontdekt. Dat maakt de strafbeschikking een gebrekkig handhavingsinstrument bij bijvoorbeeld wildplakken, bekrassen en bekladden en afvalovertredingen. Met name de afvalproblematiek is hardnekkig en vormt voor Tilburg en haar inwoners een bron van ergernis en overlast. Om effectiever op te kunnen treden tegen overtredingen die overlast veroorzaken in de openbare ruimte, is het voorstel om het bestaande handhavingsinstrumentarium aan te vullen met de bestuurlijke boete. Bij een bestuurlijke boete is heterdaad niet vereist. Met de invoering van de bestuurlijke boete blijft het aantal sancties voor de meeste overlastovertredingen gelijk. De bestuurlijke boete treedt namelijk in plaats van de strafbeschikking. Wel kan er effectiever gesanctioneerd worden bij niet-heterdaadsituaties.

Bovendien kan de bestuurlijke boete in het geval van bijplaatsingen en illegale stort worden opgelegd naast de herstelsanctie (spoedeisende bestuursdwang). Met name bij excessen, recidive en overtredingen begaan door rechtspersonen bestaat deze behoefte. De bevoegdheid van de politie om strafbeschikkingen op te leggen blijft ongewijzigd. De boetebedragen zijn gelijk aan die van de strafbeschikking. De wetgever heeft de boetebedragen voor de meest voorkomende overtredingen vastgelegd in het Besluit bestuurlijke boete overlast in de openbare ruimte (Besluit BBOOR). Voor overtredingen waarvan de boetehoogte niet in het Besluit BBOOR is opgenomen, stelt de raad deze zelf vast, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen natuurlijke personen en rechtspersonen.

Collegebesluit Het college stelt de raad voor om: 1. de verordening Bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Tilburg 2026, met ingangsdatum 1 juli 2026, vast te stellen; 2. De boetebedragen behorende bij de verordening vast te stellen.

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

2

Raadsvoorstel Verordening bestuurlijke boete overlast openbare ruimte 2026 Aanleiding In 2009 traden twee nieuwe handhavingsinstrumenten in werking: de bestuurlijke strafbeschikking overlast en de bestuurlijke boete overlast. Gemeenten kregen de keuze tussen beide instrumenten. De gemeente Tilburg maakte de keuze voor de bestuurlijke strafbeschikking overlast, net als vrijwel alle andere gemeenten. Het CJIB verzorgde de gehele afhandeling en keerde aan gemeenten een vaste vergoeding per proces-verbaal uit. Sinds 2015 ontvangen gemeenten geen vergoeding meer voor de processen-verbaal. Tegelijkertijd worden de nadelen van de strafbeschikking steeds duidelijker, met name de beperkte waarde als handhavingsinstrument bij afvalovertredingen en andere niet-heterdaadsituaties. Steeds meer gemeenten kiezen daarom voor de bestuurlijke boete overlast, waaronder Breda, Den Haag, Amsterdam, Arnhem en Enschede. Ook Tilburg kampt met de beperkingen van de strafbeschikking. Dit speelt vooral bij de afvalproblematiek, zoals verkeerd aanbieden afval, bijplaatsingen, illegale stort en zwerfafval. De raad heeft dit probleem onderkend door in het verleden extra middelen vrij te maken: in 2015 voor vier FTE afvalcontroleurs en in 2022 voor twee FTE boa's afval. Naar aanleiding van deze problemen hebben we de voor- en nadelen van de bestuurlijke boete versus de strafbeschikking onderzocht.

Uit dit onderzoek blijkt dat de bestuurlijke boete de voorkeur verdient.

Beoogd effect Het college beoogt met de invoering van de bestuurlijke boete overlast effectiever op te treden tegen overtredingen die overlast veroorzaken in de openbare ruimte. Dit past binnen de Kadernota 'Duurzame Stad' dat stelt dat een aantrekkelijke, schone openbare ruimte bijdraagt aan een goed vestigingsklimaat en een fijne leefomgeving. Het sluit tevens aan bij het rijksbeleid dat streeft naar verbeterde afvalscheiding als onderdeel van de circulaire economie. Ook voor burgers heeft de bestuurlijke boete voordelen: laagdrempelige procedures voor rechtsbescherming en geen aantekening op het strafblad.

Voorstel 1. 2.

De verordening Bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Tilburg 2026, met ingangsdatum 1 juli 2026, vaststellen. De boetebedragen behorende bij de verordening vaststellen.

Argumenten 1.1 De bestuurlijke boete maakt handhaving bij niet heterdaadsituaties mogelijk. Afvalovertredingen worden nu vrijwel niet gesanctioneerd vanwege het ontbreken van heterdaad. Bij afvalscheiding gebruiken we een kaartensysteem, waarbij afvalcontroleurs bij onjuiste afvalscheiding een kaart hangen: geel bij de eerste overtreding, oranje bij de tweede en rood bij de derde. Bij een rode kaart neemt de controleur contact op met de boa, maar deze kan vaak niet optreden omdat de overtreding al is gepleegd. Met de bestuurlijke boete kan wel worden gesanctioneerd, ook zonder heterdaad. Bij bijplaatsingen en illegale stort passen we, als het afval naar een persoon is te herleiden, spoedeisende bestuursdwang toe. Regelmatig bestaat de behoefte om effectiever op te treden bij excessen en recidive. Dit kan door de bestuurlijke boete te combineren met bestuursdwang.

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

3

1.2 De kwaliteit van de handhaving verbetert. Bij een proces-verbaal dragen we de zaak over aan het CJIB en hebben we geen zicht op de afwikkeling. Wanneer een proces-verbaal onvoldoende is onderbouwd, seponeert het CJIB de zaak zonder dat de boa hiervan terugkoppeling krijgt. Hierdoor ontbreekt een lerend effect. Bij de bestuurlijke boete hebben we regie op het totale proces. Boa's worden ondersteund door handhavingsjuristen en krijgen feedback over de uitkomst van bezwaarprocedures. Als bepaalde fouten vaker voorkomen, kunnen we daar gericht op trainen. Deze kwaliteitsimpuls verbetert de uitvoering en daarmee de effectiviteit van handhaving. Burgers worden beschermd tegen onterechte sancties en overtreders blijven niet onbestraft door fouten in het handhavingsproces. 1.3 Het zorgt voor meer grip op handhaving en lokale prioriteiten. Strafbeschikkingen worden onder verantwoordelijkheid van het OM uitgevaardigd. Dit maakt de gemeente beperkt zelfstandig in de aanpak van overlastovertredingen. De afhandeling gebeurt door het CJIB en het OM, en de gemeente kan alleen via het driehoeksoverleg invloed uitoefenen op handhavingsprioriteiten. Met de invoering van de bestuurlijke boete verandert dit. Vaststelling, uitvoering en handhaving komen in één hand. Het gemeentebestuur bepaalt zelf de handhavingsprioriteiten en de inzet van boa's.

Daarnaast kunnen we zelf boetebedragen vaststellen voor lokale regels, waardoor handhaving beter aansluit op de Tilburgse problematiek. Anders dan bij strafbeschikkingen krijgt de gemeente nu gerichte informatie over welke zaken succesvol zijn. Dit geeft inzicht in de effectiviteit van handhaving en helpt bij het stellen van prioriteiten. 1.4 Het leidt tot evenredige boetebedragen voor natuurlijke personen en er zijn geen administratiekosten. De wetgever heeft in het Besluit BBOOR de boetebedragen van veelvoorkomende overtredingen vastgelegd. Deze bedragen zijn gelijk aan die van de strafbeschikking en zijn relatief laag, passend bij het karakter van deze betrekkelijk lichte overtredingen. Ondanks gelijke boetebedragen betalen burgers bij de bestuurlijke boete minder, omdat er geen administratiekosten van €9 bijkomen zoals bij het CJIB. Voor overtredingen waarvoor landelijk geen bedragen zijn vastgesteld, moet de raad deze zelf vaststellen. Het maximum is €515 per overtreding. De voorgestelde bedragen voor deze overtredingen zijn naar analogie vastgesteld, door ze te vergelijken met overtredingen uit het Besluit BBOOR. Een bestuurlijke boete kan worden opgelegd aan personen van 12 jaar of ouder, waarbij de boete voor jongeren tussen 12 en 16 jaar wordt gehalveerd. 1.5 Het maakt hogere boetebedragen voor rechtspersonen mogelijk.

In het Besluit BBOOR zijn geen bedragen voor rechtspersonen vastgelegd. Voor rechtspersonen geldt een maximum van €2250 per gedraging. Het college stelt voor dat de raad kiest voor een vermenigvuldigingsfactor van 5 voor rechtspersonen. Dit betekent dat als een natuurlijke persoon een boete van €110,- krijgt, een rechtspersoon voor diezelfde overtreding een boete van €550,- krijgt. De vermenigvuldigingsfactor van 5 is het gemiddelde van andere gemeenten die met de BBOOR werken. Deze factor zorgt voor een financiële prikkel die groot genoeg is om gedragsverandering bij rechtspersonen te bewerkstelligen. 1.6 Bestuurlijke boete heeft maatschappelijke voordelen. Bij een strafbeschikkingen vanaf €130,- volgt een aantekening op het strafblad. Dit kan gevolgen hebben voor het verkrijgen van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG), wat problemen kan opleveren bij sollicitaties of vrijwilligerswerk. Bestuurlijke boetes worden niet op het strafblad aangetekend. Zo worden burgers niet onevenredig zwaar geraakt door de gevolgen van kleine overtredingen, terwijl we wel effectief sanctioneren en sturen op gedragsverandering. 1.7 De bestuursrechtelijke procedure biedt ruimte voor maatwerk. We stellen de boetebeschikking in begrijpelijke taal op en wijzen burgers op de mogelijkheid van een betalingsregeling. Bij bezwaarschriften werken we met de informele aanpak.

Door persoonlijk contact en heldere uitleg vergroten we de acceptatie en betalingsbereidheid van burgers en wordt bezwaar regelmatig ingetrokken. Bovendien kunnen bijzondere omstandigheden leiden tot matiging van de boete.

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

4

1.8 De bestuurlijke boete heeft financiële voordelen. Tot 2015 kregen gemeenten van het CIJB een vaste vergoeding per proces-verbaal. Deze vergoeding is weggevallen, waardoor gemeenten wel de lasten hebben, maar geen inkomsten voor handhaving via bestuurlijke strafbeschikkingen. De opbrengsten van bestuurlijke boetes komen in de gemeentekas en kunnen worden ingezet voor versterking van de handhavingscapaciteit.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven 1. Inwerkingtreding verordening De verordening treedt op 1 juli 2026 in werking. De periode tussen vaststellen en inwerkingtreding is noodzakelijk om de invoering van de bestuurlijke boete overlast zorgvuldig voor te bereiden. De voorbereiding omvat onder meer: • • • • • •

Heldere communicatie richting inwoners; Inkoop handhavingsmodule BBOOR; Contracteren invorderingspartij; Definitief opstellen beleid/uitvoeringsplannen ter vaststelling door het college; Organisatorische en administratieve aanpassingen binnen de gemeentelijke organisatie; Training van boa’s en handhavingsjuristen.

2. Toename bezwaarschriften Onder het huidige systeem gaan burgers in verzet bij het OM en na invoering van de bestuurlijke boete tekenen ze bezwaar aan bij de gemeente. Uit informatie van andere gemeenten, zoals Enschede, Breda en Amsterdam, blijkt dat gemiddeld tegen ongeveer 5% van het totale aantal boetebeschikkingen bezwaar wordt aangetekend. Bij afvalovertredingen ligt dit percentage rond de 25% in het 1e jaar, maar dit aantal neemt later af naar ongeveer 13%. Toezicht en handhaving en bezwaar en beroep dient hiervoor extra capaciteit te reserveren. De inning en invordering van de boetebedragen wordt uitbesteed aan een externe partij. De kosten hiervan zijn uitgewerkt in de paragraaf kosten en dekking. 3. Intrekking verordening heeft een opzegtermijn van twaalf maanden Als de raad in de toekomst besluit om de verordening in te trekken, treedt dit besluit twaalf maanden na bekendmaking in werking. Dit heeft te maken met de planningscyclus van politie, OM, rechterlijke macht en CJIB. Zij moeten voldoende tijd hebben om hun capaciteit en processen aan te passen aan de situatie dat overlasthandhaving weer via de strafrechtelijke weg verloopt.

Niet beïnvloedbare risico’s Er zijn geen niet beïnvloedbare risico’s.

Kosten en dekking Het is belangrijk te benoemen dat het primaire doel van de bestuurlijke boete het verminderen van overlast in de openbare ruimte is, zodat onze inwoners kunnen rekenen op een veilige en prettige leefomgeving. De maatschappelijke baten – zoals effectievere handhaving en meer leefbaarheid in de openbare ruimte – zijn lastig in cijfers te vatten, maar vormen wel het gewenste resultaat. De invoering van de BBOOR is nadrukkelijk niet bedoeld om extra inkomsten te genereren. Ervaringen van vergelijkbare gemeenten laten zien dat de geinde boetebedragen op termijn kostendekkend zijn. In het eerste jaar moet rekening worden gehouden met hogere kosten door implementatie en een toename van bezwaarzaken, wat resulteert in een negatief saldo. In de daaropvolgende jaren stabiliseert de uitvoering zich. De verwachting is dat de bestuurlijke boete dan kostenneutraal wordt en uiteindelijk een positief resultaat oplevert. Dit komt doordat incidentele opstartkosten wegvallen, terwijl de preventieve werking van het instrument leidt tot een afname van het aantal overtredingen en daarmee ook van het aantal bezwaren.

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

5

Hieronder volgt een overzicht van de kosten en baten voor het eerste en tweede jaar. Een uitgebreide berekening, inclusief de gehanteerde uitgangspunten, is opgenomen in bijlage 2. De berekeningen zijn gebaseerd op aannames en ervaringscijfers van andere gemeenten. Daarbij is bewust conservatief gerekend om tegenvallers zoveel mogelijk te voorkomen. Bij de definitieve uitwerking van de beleids- en uitvoeringsplannen, en later bij de evaluatie, kunnen de resultaten afwijken. Voor de beeldvorming zijn twee scenario’s uitgewerkt met verschillende aantallen (laag en hoog). Daarnaast is gekeken naar de keuze in dienstverlening van de externe partij die de boetes int. Hier kan gekozen worden voor een wettelijke afhandeling (geen contactmomenten, alleen aanmaning) of voor een vriendelijker variant; de minnelijke afhandeling (meerdere contactmomenten en een kosteloze betalingsherinnering). In dit document worden deze mogelijkheden aangeduid als Incasso wettelijk – scenario 1 en Incasso minnelijk – scenario 2. Kosten en batenoverzicht incasso wettelijk (scenario 1) 1e jaar Scenario 1 incasso wettelijk

laag

Aantal Boetes

hoog 1200

1700

Totaal geïnd boetebedrag

€

222.000

€

330.000

Af. Totaal kosten Bezwaar Beroep

€

167.500

€

237.000

Af. Kosten Incasso wettelijk (scenario 1)

€

8.400

€

11.900

Restant na incasso wettelijk scenario 1

€

46.100

€

81.100

Af: Incidentele kosten:

€ 65.435

Eindresultaat incasso wettelijk scenario 1

€

2e jaar Scenario 1 incasso wettelijk

laag

Aantal Boetes

-19.335

€ 15.665

hoog 1000

1450

Totaal geïnd boetebedrag

€

180.000

€

273.750

Af. Totaal kosten Bezwaar Beroep

€

84.500

€

124.400

Af. Kosten Incasso wettelijk (scenario 1)

€

7.000

€

10.150

Restant na incasso wettelijk scenario 1

€

88.500

€

139.200

Af: structurele servicekosten ICT Eindresultaat incasso wettelijk scenario 1

€ 4.500 €

84.000

€ 134.700

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

6

Kosten en batenoverzicht incasso minnelijk (scenario 2) 1e jaar Scenario 2 incasso minnelijk

laag

Aantal Boetes

hoog 1200

1700

Totaal geïnd boetebedrag

€

222.000

€

330.000

Af. Totaal kosten Bezwaar Beroep

€

167.500

€

237.000

Af. Kosten Incasso minnelijk (scenario 2)

€

12.000

€

17.000

Restant na incasso minnelijk scenario 2

€

42.500

€

76.000

Af: Incidentele kosten:

€ 65.435

Eindresultaat incasso minnelijk scenario 2

€

2e jaar Scenario 2 incasso minnelijk

laag

Aantal Boetes

-22.935

€ 10.565

hoog 1000

1450

Totaal geïnd boetebedrag

€

180.000

€

273.750

Af. Totaal kosten Bezwaar Beroep

€

84.500

€

124.400

Af. Kosten Incasso minnelijk (scenario 2)

€

10.000

€

14.500

Restant na incasso minnelijk scenario 2

€

85.500

€

134.850

Af: structurele servicekosten ICT

€ 4.500

Eindresultaat incasso minnelijk scenario 2

€ 81.000

€ 130.350

Dekking kosten en monitoring In het eerste jaar moeten we rekening houden met een negatief saldo, voornamelijk als gevolg van de implementatiekosten. De dekking hiervan komt ten laste van het budget van de afdeling Veiligheid en wijken. De monitoring van de geïnde boetebedragen vindt plaats op basis van managementinformatie uit ons handhavingssysteem (opgelegde boetes en bijbehorende codes). Deze gegevens worden vergeleken met de rapportages van de externe partij die het incassoproces voor ons verzorgt. Eventuele financiële consequenties vanuit de monitoring worden meegenomen in de P&C-cyclus.

Uitvoering Toezicht en handhaving Het bestaande digitale handhavingssysteem wordt uitgebreid met een module voor bestuurlijke boetes. Voor toezichthouders verandert de werkwijze niet wezenlijk. Een korte instructie volstaat om medewerkers te trainen. Met name bij afvalscheiding en bijplaatsingen is het essentieel dat controles zorgvuldig worden uitgevoerd en dat bewijs, bijvoorbeeld in de vorm van foto’s, wordt vastgelegd. Bij het opstellen van het beleid en de uitvoeringsplannen besteden we extra aandacht aan duidelijke werkinstructies en training van medewerkers. Doordat in de meeste gevallen de constatering volstaat om een boete op te leggen met duidelijk bewijsmateriaal verwachten we momenteel geen extra boa-capaciteit nodig te hebben. Uit de evaluatie zal blijken of deze aanname klopt.

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

7

Bezwaar en beroep Na de invoering van de BBOOR wordt de afhandeling van bezwaar- en beroepszaken door de gemeente zelf uitgevoerd. Het gaat hierbij doorgaans om relatief eenvoudige overtredingen die goed zijn af te handelen binnen de bestaande processen van Toezicht en Handhaving en de afdeling Juridische Zaken. Wel moet rekening worden gehouden met een aanzienlijke toename van bezwaarzaken in het eerste jaar, met name bij afval-gerelateerde overtredingen (circa 25%), bij de overige overtredingen is dit ongeveer 5%. Uit ervaringscijfers van andere gemeenten blijkt dat er weinig beroepzaken worden ingesteld. Ook deze procedure komt echter bij de gemeente te liggen, waardoor verdediging in de rechtbank noodzakelijk is. In de berekeningen is voldoende formatie opgenomen om deze toename aan bezwaar- en beroepzaken op te vangen (afhankelijk van het scenario 1 tot 1,5 fte). De kosten hiervan kunnen op termijn worden gedekt uit de boetebedragen die naar de gemeentekas vloeien. Invordering Uit kosten- en efficiëntieoverwegingen wordt het invorderingsproces uitbesteed. Bij andere grote gemeenten is hiermee al veel ervaring opgedaan, waardoor de aansluiting op het digitale handhavingssysteem eenvoudig te realiseren is. De externe partij verzorgt, na machtiging door de gemeente, het gehele administratieve traject: van verzending van de boetebeschikking tot en met de volledige invordering.

Participatie Niet van toepassing.

Communicatie Na vaststelling wordt de verordening gepubliceerd in het Gemeenteblad en op officiëlebekendmakingen.nl. Het CJIB informeren we dat zij vanaf 1 juni 2026 geen processen-verbaal i.v.m. overlastovertredingen van de gemeente Tilburg ontvangen. We vinden het belangrijk om inwoners hier zo goed mogelijk over te informeren. Daarom wordt in de aanloop naar de invoering een communicatieplan gemaakt, waarin onder andere de boodschap en communicatiemiddelen worden bepaald. Daarbij wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de bestaande communicatie over huishoudelijk en zwerfafval.

Evaluatie We evalueren de werking van het bestuurlijke boetesysteem één jaar na inwerkingtreding en delen de resultaten met de gemeenteraad.

Bijlage 1. Verordening bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Tilburg 2026, inclusief bijlage boetebedragen en toelichting. 2. Uitwerking kosten-batenanalyse BBOOR

Tilburg, 28 oktober 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

Raadsvoorstel_Verordening BBOOR Tilburg 2026 (1)

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. 2.

De verordening Bestuurlijke boete overlast openbare ruimte Tilburg 2026, met ingangsdatum 1 juli 2026, vast te stellen. De boetetabel behorende bij de verordening vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de griffier,

In overeenstemming met het ondertekeningsmandaat raadsstukken worden raadsbesluiten alleen door de griffier ondertekend.

8