Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad De sociaalrechtvaardige energietransitie

Voorblad Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

11 maart 2025, nr. 32 Yusuf Çelik Communicatie M Barrois

Samenvatting Op 12 december 2024 heeft de raad besloten om op het verzoek van de Energiefabriek013 een burgerberaad te organiseren. De raad gaf het college de opdracht om, binnen de door de raad gestelde kaders, een Plan van aanpak voor het eerste burgerberaad over ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ uit te werken en ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. In dit voorstel geven we invulling aan die opdracht. In het Plan van aanpak geven we aan hoe we het eerste burgerberaad in Tilburg gaan uitvoeren. We zoomen onder andere in op het doel van het burgerberaad, de vraag aan het beraad, het ontwerp van- en de rolverdeling, de (criteria voor) representativiteit en de loting, de drempels voor deelname die we verminderen c.q. wegnemen, de (politieke) opvolging van de adviezen, de evaluatie, de communicatie, en de kosten van het beraad. In het Plan van aanpak nemen we de kaders die de raad in het amendement ‘Wie de schoen past, trekke hem aan en geeft het Burgerberaad een kans’ (24-020) heeft vastgesteld als uitgangspunt. Dat betekent dat het burgerberaad maximaal €250.000,- mag kosten, de doorlooptijd maximaal negen maanden mag zijn, en dat het burgerberaad de energietransitie niet mag vertragen. Met andere woorden: de besluitvorming op het onderwerp mag ‘gewoon’ doorgaan. We maken ook inzichtelijk wat de consequenties van deze kaders zijn.

Het beperkte kaderstellend budget zorgt er immers voor dat we geen burgerberaad kunnen organiseren, conform de randvoorwaarden en succesfactoren uit het door uw raad vastgestelde Afwegingskader Burgerberaden in Tilburg. We moeten keuzes maken, bijvoorbeeld ten aanzien van de (hoogte van de) vergoeding voor deelnemers, het wel of niet treffen van drempelverlagende interventies, de aanpak en uitvoering van de evaluatie, en de (grootschaligheid van de) communicatiecampagne. In het Plan van aanpak beschrijven we die keuzes. Daarmee doen we concessies aan het Afwegingskader. Ter overweging aan uw raad, schetsen we in het Plan van aanpak eveneens wat het kost om de concessies aan het Afwegingskader (indien gewenst) te verlichten. Het is natuurlijk aan uw raad, als bevoegd orgaan ten aanzien van het budgetrecht, om de eerder door uw raad meegegeven (financiële) kaders desgewenst bij te stellen.

Collegebesluit Het college stelt de raad voor: 1. het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ vast te stellen. 2. €250.000,- beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ en dit te dekken middels een onttrekking uit het Fonds Wijkgericht werken, label Inwonersparticipatie.

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

1

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ Aanleiding Sinds het najaar van 2022 oriënteert de Initiatiefgroep Burgerberaad Energiefabriek013 zich op het burgerberaad als instrument om een meer representatieve afspiegeling van de Tilburgse samenleving bij de energietransitie te betrekken, met als doel om meer creativiteit, andere perspectieven en betere ideeën op tafel te krijgen om de doelen van de energietransitie te realiseren. In mei 2023 heeft de Initiatiefgroep Burgerberaad de gemeenteraad en het college formeel verzocht om een eerste burgerberaad te organiseren over ‘de sociaalrechtvaardige energietransitie’. Parallel aan de oriëntatie op het burgerberaad door de Initiatiefgroep Burgerberaad had de gemeenteraad het college in november 2022 per motie opgedragen om te onderzoeken of het instrument 'burgerberaad’ aan de Toolbox Inwonersparticipatie kon worden toegevoegd. Zowel het verzoek van de Initiatiefgroep Burgerberaad (Energiefabriek013) als de aanvaarde motie waren aanleiding om het gesprek tussen college en raad te voeren over óf, en zo ja, onder welke randvoorwaarden en succesfactoren een burgerberaad in Tilburg kon plaatsvinden. De uitkomst daarvan was dat de raad op 11 april 2024 het ‘Raadsvoorstel Afwegingskader burgerberaden in Tilburg’ heeft vastgesteld.

In dit Afwegingskader zijn de randvoorwaarden en succesfactoren ten aanzien van het organiseren van een burgerberaad in Tilburg vastgesteld. Na vaststelling van het Afwegingskader, is de oorspronkelijke vraag uit het verzoek van de Initiatiefgroep Burgerberaad aangescherpt en langs het Afwegingskader gelegd. Op basis daarvan heeft het college geconstateerd dat het burgerberaad één van de mogelijke participatie-instrumenten was om met onze inwoners in gesprek te gaan over ‘de sociaalrechtvaardige energietransitie’. Tegelijkertijd concludeerde het college dat ook andere participatie-instrumenten denkbaar zijn. Vanwege de kortere doorlooptijd en kostenefficiëntie, maar met behoud van kwaliteit van het gesprek, sprak het college in het ‘Raadsvoorstel Verzoek Energiefabriek013' daarom de voorkeur uit voor de Tilburgertafel. De raad besloot echter via het amendement ‘Wie de schoen past, trekke hem aan en geeft het Burgerberaad een kans’ om, weliswaar met een aantal kaders, tóch een burgerberaad over ‘de sociaalrechtvaardige energietransitie’ te organiseren. De raad gaf het college de opdracht om daarvoor een Plan van aanpak voor te bereiden en ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. In dit raadsvoorstel en in het bijgevoegde Plan van aanpak werken we die opdracht uit.

In het Plan van aanpak leggen we vast hoe we, binnen de door de raad gestelde kaders, het eerste burgerberaad vormgeven en invulling geven aan de randvoorwaarden en succesfactoren uit het Afwegingskader. Na vaststelling van het Plan van aanpak gaan we over tot de (voorbereiding op de) uitvoering van het eerste burgerberaad in Tilburg. Een groep van circa 130 gelote inwoners buigt zich over de vraag wat we in Tilburg verstaan onder de sociaalrechtvaardige energietransitie en hoe we dat samen vormgeven. Dat levert een set aan adviezen aan de politiek op. Aan de hand van die adviezen kan de raad zelf het (per motie gevraagde) gesprek voeren over ‘een meer rechtvaardig energiesysteem'.

Beoogd effect Met dit voorstel beoogt het college: 1) Bij te dragen aan twee doelen uit het akkoord “Meer voor elkaar”. Ten eerste helpt het burgerberaad ons bij het uitwerken van een “eerlijke energietransitie, waarvan al onze inwoners profiteren”. Ten tweede laten we met het burgerberaad ruimte aan inwoners om mee te denken, mee te doen en mee te bepalen. Daarmee beogen we, in lijn met de doelen ten aanzien van inwonersparticipatie en Levendige Democratie,

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

2

het vertrouwen in de lokale democratie te vergroten en de kloof tussen politiek en samenleving te overbruggen. 2) De aanpak voor een eerste burgerberaad in Tilburg vaststellen. Zo stellen we vast wat de vraag aan het burgerberaad is, welke mate van politiek commitment we afspreken, op basis van welke criteria we de representativiteit vormgeven en welke drempelverlagende interventies we uitvoeren.

Voorstel 1. 2.

Het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ vaststellen. €250.000,- beschikbaar stellen voor de uitvoering van het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ en dit te dekken middels een onttrekking uit het Fonds Wijkgericht werken, label Inwonersparticipatie.

Argumenten 1.1 Het Plan van aanpak legt vast hoe we het eerste burgerberaad vormgeven In het Plan van aanpak leggen we vast hoe we het eerste burgerberaad, met als onderwerp ‘de sociaalrechtvaardige energietransitie’, binnen de door uw raad vastgestelde kaders, vormgeven. We gebruiken het Afwegingskader Burgerberaden in Tilburg als kapstok voor het Plan van aanpak. Zo leggen we in het Plan van aanpak onder meer de vraag aan het beraad vast, de mate van politiek commitment, de criteria op basis waarvan we de representativiteit van het beraad vormgeven, en de drempelverlagende interventies die we uitvoeren. Het Plan van aanpak vormt daarmee het kader voor (de uitvoering van) het eerste burgerberaad. Voor een (eventueel) toekomstige burgerberaad maken we, conform het Afwegingskader, een nieuwe aanpak. 1.2 De raad verplicht zich tot het bespreken van- en stemmen over de adviezen uit het burgerberaad In het Plan van aanpak leggen we vast hoe de raad omgaat met de adviezen uit het burgerberaad. We spreken af dat de raad zich ertoe verplicht om de zwaarwegende adviezen van het burgerberaad in de openbaarheid te bespreken en daarover te besluiten. Uitgangspunt is dat de adviezen worden overgenomen, tenzij college en raad zwaarwegende argumenten hebben, bijvoorbeeld van financiële of juridische aard of vanwege de uitvoerbaarheid, om dat niet te doen.

In dat geval motiveren college en raad waarom zij dat niet doen. Op die manier leggen zij publiekelijk verantwoording af – aan zowel het burgerberaad als aan de Tilburgse samenleving – over het besluit. 1.3 Met dit Plan van aanpak geven we uitvoering aan de motie ‘Een meer rechtvaardig energiesysteem’ Bij de besluitvorming over het Raadsvoorstel ‘Actualisatie doelen energietransitie’ heeft de raad per motie het college de opdracht te geven om het gesprek met de raad voor te bereiden over “een meer rechtvaardig energiesysteem”, waarbij het gaat om een breder perspectief dan slechts de kosten en baten. Daartoe dient het college in Q1 2025 een uitwerkingsplan ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. Door het burgerberaad om advies te vragen over 'de sociaalrechtvaardige energietransitie’ en hun adviezen via de reguliere besluitvormingsroute te bespreken, heeft uw raad de bagage om met elkaar het gesprek over dit thema te voeren. Met het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ geven we daarmee uitvoering aan de motie. Via de bijgevoegde Raadsbrief Afdoening motie ‘Een meer rechtvaardig energiesysteem’ verwachten wij u hier voldoende over te hebben geïnformeerd.

1.4 Het burgerberaad wordt samengesteld op basis van een (gewogen) loting op vier criteria In het Plan van aanpak leggen we vast hoe we tot een zo representatief mogelijke afspiegeling van de Tilburgse bevolking komen. Om de (gewogen) loting werkbaar en uitvoerbaar te laten zijn, kunnen we slechts loten op een beperkt aantal criteria (en onderliggende klassen). Deze criteria zijn gebaseerd op de voor de gemeente beschikbare informatie, zoals het BRP en gegevens van het CBS. We kiezen voor de volgende vier criteria: ‘leeftijd’, ‘woonlocatie’, ‘opleidingsniveau’ en ‘woonvorm’ (koop, sociale huur, private huur). De samenstelling van het burgerberaad is dan representatief op die criteria, maar, naar verwachting, niet per definitie op andere criteria, zoals gender, inkomensniveau, culturele c.q. migratieachtergrond of type woning.

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

3

1.5 Na vaststelling van dit Plan van aanpak is de rol van de politiek beperkt In het Plan van aanpak leggen we de vraag aan het burgerberaad vast. Bij de start van het burgerberaad lichten (een vertegenwoordiging van) college en raad de vraag aan het burgerberaad verder toe. Tijdens het burgerberaad houden college en raad zich afzijdig om beïnvloeding van (de deelnemers aan) het beraad te voorkomen, tenzij het burgerberaad daar expliciet om vraagt. Na afloop nemen zij het eindadvies van het beraad in ontvangst en vindt besluitvorming over de adviezen plaats, op basis van de reguliere besluitvormingsroute (college doet een voorstel aan de raad) en in lijn met het afgesproken politieke commitment. 1.6 We streven naar een afronding van het burgerberaad op korte termijn Het burgerberaad gaat over haar eigen proces en bepaalt dus zelf hoe lang c.q. hoeveel bijeenkomsten zij nodig heeft om te komen tot haar adviezen. We dringen er echter bij het burgerberaad op aan om haar adviezen op te leveren binnen het voorgestelde aantal bijeenkomsten en tijdsschema. Dit vanwege de behandelingen van de adviezen door de raad en het financiële kader dat beschikbaar is om de bijeenkomsten te organiseren.

1.7 Het Plan van aanpak is in nauwe afstemming met de Initiatiefgroep Burgerberaad en de Sociale Raad opgesteld Bij het opstellen van dit Plan van aanpak hebben we de Initiatiefgroep Burgerberaad en de Sociale Raad nauw betrokken. Het uitgangspunt daarbij was om de suggesties van beide organisaties zoveel mogelijk te verwerken in het Plan van aanpak. Waar we dat – vanwege financiële afwegingen, beschikbare ambtelijke capaciteit of eigen inhoudelijke expertise – niet hebben gedaan, hebben we dit teruggekoppeld aan de Initiatiefgroep Burgerberaad en de Sociale Raad. Tijdens de uitvoering van het burgerberaad hebben de Initiatiefgroep Burgerberaad en de Sociale Raad geen formele rol. 2.1 Het Fonds Wijkgericht werken, label Inwonersparticipatie is een legitieme dekkingsbron Normaal gesproken wordt participatie ‘uit de opgave’ gefinancierd. Omdat dit het eerste burgerberaad is, en omdat we verwachten dat we uit dit experiment lessen voor de toekomst trekken, is het Fonds Wijkgericht Werken, label Inwonersparticipatie een legitieme dekkingsbron. Daarom stellen we een onttrekking uit dit Fonds voor. Dat is conform eerdere besluitvorming door uw raad over het ‘Raadsvoorstel Afwegingskader burgerberaden in Tilburg’.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven 1.1 Er is beperkte financiële ruimte om drempels weg te nemen om deelname aan het beraad te bevorderen Vanwege het beperkte budget zijn we beperkt in staat om drempels weg te nemen om deelname aan het beraad te bevorderen. De vergoeding die we aan deelnemers kunnen uitkeren is relatief beperkt in vergelijking met andere burgerberaden. Bovendien hebben we geen middelen voor professionele tolken, kinderopvang en reiskostenvergoeding. Tenslotte kunnen we – voorafgaand aan het burgerberaad – weinig extra (communicatieve) inspanningen doen om mensen te enthousiasmeren (c.q. ‘over de streep te trekken’) om zich aan te melden. Met name in wijken waar doorgaans minder respons en participatiebereidheid is, verwachten we – ondanks dat we deze wijken ‘oversampelen', dat wil zeggen: relatief meer uitnodigingen toesturen – dat minder inwoners zich aanmelden. Dat kan koste kan gaan van de door de raad gewenste representativiteit van het beraad. 1.2 Er is geen financiële ruimte voor een aanstekelijke communicatiecampagne en een diepgravende evaluatie Door het beperkte budget is de communicatiecampagne vooral functioneel van aard. We informeren inwoners via de standaard kanalen (wijkkrant, lokale media, sociale media) over het feit dat het beraad van start gaat, over de voortgang en over de uitkomst van het beraad.

Bovendien zijn er geen financiële middelen om een externe (kennis)partner de opdracht te geven om het beraad te onderzoeken. Dat betekent dat we – omdat een evaluatie wel van belang is – dat ‘in eigen huis’ organiseren. De evaluatie is daardoor beperkter van opzet en straalt ook minder onafhankelijkheid uit.

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

4

1.3 Besluitvorming tijdens het burgerberaad kan botsen met de uiteindelijke adviezen van het beraad De raad heeft aangegeven dat de besluitvorming over de energietransitie ‘gewoon’ door mag gaan. Dat brengt een risico met zich mee, zeker als de besluitvorming expliciet gaat over ‘de sociaalrechtvaardige energietransitie’. Het is dus mogelijk dat eventuele besluitvorming gedurende de looptijd van het burgerberaad, bijvoorbeeld over het Warmteprogramma of een nieuw coalitieakkoord, botst met de adviezen die het beraad uiteindelijk aanbiedt. Om dit risico te minimaliseren, is het belangrijk dat het burgerberaad bij besluiten die overlap hebben met de vraag aan het burgerberaad geïnformeerd wordt. En dat aan hen geduid wordt wat de besluitvorming betekent voor de vraag aan het beraad. 1.4 We schetsen ter overweging aan uw raad ook een aanpak “conform het Afwegingskader Burgerberaden in Tilburg” Het beperkte budget betekent dat we keuzes hebben moeten maken in de uitvoering van het beraad. Daarmee doen we concessies aan het ‘Afwegingskader Burgerberaden in Tilburg’. Dat zet het doel van het beraad, het vergroten van het vertrouwen van inwoners in de lokale democratie, onder druk. Ter overweging aan uw raad, schetsen we in het Plan van aanpak daarom eveneens wat het kost om de concessies aan het Afwegingskader (indien gewenst) te verlichten.

Het is natuurlijk aan uw raad, als bevoegd orgaan ten aanzien van het budgetrecht, om de eerder door uw raad meegegeven (financiële) kaders desgewenst bij te stellen. Binnen het Fonds Inwonerparticipatie (voorgestelde dekkingsbron voor het eerste Tilburgse burgerberaad) is voldoende financiële ruimte voor zowel de aanpak met de door de raad gestelde kaders als uitgangspunt als het alternatief met het Afwegingskader als uitgangspunt. 2.1 We maken van het burgerberaad een succes, maar dat kost (aanzienlijke) ambtelijke capaciteit Om het voorliggende Plan van aanpak uit te voeren, zijn (aanzienlijke) inspanningen van de ambtelijke organisatie nodig: van inhoudsdeskundigen tot facilitaire- en organisatorische professionals, en van onderzoekers tot communicatie- en participatieadviseurs. We kunnen de volledige kosten voor deze ambtelijke inzet niet dekken uit het kaderstellend budget. Daarvoor is het beschikbare budget te beperkt. Omdat we van dit eerste burgerberaad een succes willen maken, maken we de benodigde ambtelijke capaciteit vrij om het Plan van aanpak uit te voeren. Dat betekent wel dat collega’s de inspanningen voor het burgerberaad prioriteit moeten geven ten opzichte van (sommige) huidige werkzaamheden.

Voor (eventuele) toekomstige burgerberaden vinden we het belangrijk dat we inzicht hebben in de totale kosten, waaronder de ambtelijke kosten, en de baten van een burgerberaad. Daarom maken we in de evaluatie ook inzichtelijk welke tijdsinvestering het burgerberaad van de ambtelijke organisatie heeft gevraagd.

Niet beïnvloedbare risico’s In dit raadsvoorstel doet uw raad bewust concessies aan het 'afwegingskader burgerberaden in Tilburg ' zoals eerder door uw raad is vastgesteld. Gezien het financiële kader dat door de raad is meegegeven en de ambitie om het burgerberaad op alle vlakken zo goed mogelijk te kunnen faciliteren en uit te kunnen voeren, bestaat er het risico dat er spanning tussen deze twee punten zal ontstaan. Daarnaast gaat het burgerberaad over de eigen invulling van de bijeenkomsten en planning, dit kan mogelijk van invloed zijn op de doorlooptijd van het burgerberaad.

Kosten en dekking De kosten voor dit eerste burgerberaad zijn, zoals vastgelegd in het door uw raad aangenomen amendement, maximaal 250.000,-. Normaal gesproken dienen deze kosten ‘uit de opgave’ gefinancierd te worden. Omdat dit het eerste burgerberaad is, en omdat we verwachten dat we uit dit experiment lessen voor de toekomst trekken, is het Fonds Wijkgericht Werken, label Inwonersparticipatie een legitieme dekkingsbron. Daarom stellen we een onttrekking uit dit Fonds voor. Dat is conform eerdere besluitvorming door uw raad over het ‘Raadsvoorstel Afwegingskader burgerberaden in Tilburg’. Na de voorgestelde onttrekking van €250.000,- blijft er circa €790.000,- in het Fonds over.

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

5

Uitvoering Op basis van het Plan van aanpak bereidt de ambtelijke organisatie de uitvoering voor. Dat betekent o.a. dat er een meer gedetailleerde aanpak wordt gemaakt voor de loting en selectie, voor de communicatie en voor de evaluatie. Daarnaast werven we een onafhankelijke procesbegeleider voor de begeleiding van het beraad. We streven ernaar om vóór de zomervakantie het beraad te hebben samengesteld, zodat na de vakantie het beraad daadwerkelijk van start kan. Een meer gedetailleerde planning is in het Plan van Aanpak opgenomen.

Participatie Bij het opstellen van dit Plan van aanpak zijn de Initiatiefgroep Burgerberaad en de Sociale Raad nauw betrokken.

Communicatie In het Plan van aanpak leggen we op hoofdlijnen vast hoe we de communicatie vóór, tijdens en na het burgerberaad vormgeven. Het zwaartepunt in de communicatie ligt voorafgaand aan het beraad. Het is immers belangrijk dat inwoners vooraf goed geïnformeerd zijn over het aankomende beraad. Op die manier weten inwoners wat het burgerberaad is, waarom we het doen en, wanneer iemand wordt ingeloot, waarom het belangrijk is om mee te doen. Na besluitvorming over het Plan van Aanpak wordt een meer gedetailleerd communicatieplan uitgewerkt.

Evaluatie We vinden het belangrijk om het burgerberaad te evalueren. Dat is ook één van de randvoorwaarden uit het Afwegingskader. Op die manier achterhalen we of het burgerberaad ons brengt wat we hopen dat het ons brengt, namelijk dat politiek en samenleving beter met elkaar verbonden raken, en dat het vertrouwen in de lokale democratie groeit. We evalueren hoe de deelnemers en politieke vertegenwoordigers het burgerberaad waarderen en wat we – voor een mogelijk volgend beraad – beter kunnen doen. De evaluatie wordt door collega's uitgevoerd en is beperkt van opzet. Naast de evaluatie met de deelnemers aan het beraad en de politieke vertegenwoordigers, blikken we ook met ambtelijk betrokkenen terug om te onderzoeken hoe zij het burgerberaad hebben ervaren, welke tijdsinvestering het burgerberaad van hen heeft gevraagd, en welke aandachtspunten en succesfactoren zij meegeven voor een – eventueel – volgende editie.

Bijlagen 1. 2.

Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie in Tilburg’ Raadsbrief Afdoening motie ‘Een meer rechtvaardig energiesysteem’

Ter inzage gelegde stukken Geen. Tilburg, 11 maart 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

Raadsvoorstel Plan van aanpak Burgerberaad 'De sociaalrechtvaardige energietransitie'

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ vast te stellen. 3. €250.000,- beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het Plan van aanpak Burgerberaad ‘De sociaalrechtvaardige energietransitie’ en dit te dekken middels een onttrekking uit het Fonds Wijkgericht werken, label Inwonersparticipatie.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

19-05-2025

de griffier, ValidSigned door Noor Kanters op 21-05-2025

In overeenstemming met het ondertekeningsmandaat raadsstukken worden raadsbesluiten alleen door de griffier ondertekend.