Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

Voorblad Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

19 december 2025, nr. 2 Wethouder Çelik Sociaal J. van Oss

Samenvatting Op 23 juni 2025 is de startnotitie ‘Beleidsnota Dierenwelzijn 2026-2030’ vastgesteld om te komen tot een nieuw dierenwelzijnsbeleid. In het proces tot de totstandkoming van dit nieuwe beleid is als stap opgenomen dat eerst een hoofdlijnennota wordt opgesteld. Deze hoofdlijnennota bieden wij nu aan om aan de hand daarvan het ambitieniveau voor de verdere uitwerking van het dierenwelzijnsbeleid te bepalen. In de hoofdlijnennota zijn drie ambitieniveaus opgenomen die gebaseerd zijn op de vijf vrijheden van dieren, de rol die de gemeente kan nemen, de prioriteiten die bepaald worden op dierenwelzijn en grondhouding over de relatie tussen mens en dier. De ambitieniveaus zijn: • Ambitieniveau 1: De wettelijke taak; • Ambitieniveau 2: Dierenwelzijn en menselijk welzijn versterken elkaar; • Ambitieniveau 3: Gemeente Tilburg is toonaangevend op dierenwelzijn. Ambitieniveau 2 is het meeste in lijn met de startnotitie en past het beste bij al lopende acties op dierenwelzijn. Sinds deze bestuursperiode zijn wij onze acties op dierenwelzijn aan het uitbreiden bovenop onze wettelijke taken richting ambitieniveau 2. We zijn begonnen met de professionalisering van de dierenopvang en Onze 013-boerderijen en we maken de verbinding met het sociale domein door educatie in te zetten op Onze 013-boerderijen en bij huiselijk geweld rekening te houden met dierenwelzijn.

Tegelijkertijd is dierenwelzijn nog niet een vanzelfsprekend afwegingsargument bij de totstandkoming van gemeentelijk beleid. Door ambitieniveau 2 verder uit te werken als ambitieniveau voor de nog op te stellen beleidsnota dierenwelzijnsbeleid, bestendigen we de beweging die we al in gang hebben gezet met een realistische extra stap naar verdere verbetering van het welzijn van dieren en werken we aan een verdere verbetering van het dierenwelzijnsbeleid.

Collegebesluit Het college stelt de raad voor om: 1. de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn vast te stellen, met daarin drie ambitieniveaus voor écht dierenwelzijnsbeleid (bijlage 1). 2. ambitieniveau 2 uit de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn verder uit te werken als ambitieniveau voor de nog op te stellen beleidsnota dierenwelzijnsbeleid gemeente Tilburg 2026 - 2030.

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

1

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn Aanleiding Op 23 juni 2025 is de startnotitie ‘Beleidsnota Dierenwelzijn 2026-2030’ vastgesteld om te komen tot een nieuw dierenwelzijnsbeleid. In het proces tot de totstandkoming van dit nieuwe beleid is als stap opgenomen dat eerst een hoofdlijnennota wordt opgesteld. Dit is fase twee in het projectplan zoals deze in de startnotitie is vastgesteld. Deze hoofdlijnennota bieden wij nu aan om aan de hand daarvan het ambitieniveau voor de verdere uitwerking van het dierenwelzijnsbeleid te bepalen. De hoofdlijnennota is opgesteld volgens het proces zoals dat in de startnotitie is vastgesteld. Als eerste hebben we het beleid van andere gemeenten bekeken en een externe expert ingeschakeld. De externe expert die wij betrokken hebben is de beleidsadviseur dierenwelzijn van gemeente Almere. Vervolgens hebben wij een brede interne klankbordgroep georganiseerd met vertegenwoordigers van alle afdelingen van de gemeente. Deze bevindingen hebben we opgetekend en daarna hebben we een sessie met onze (subsidie)partners georganiseerd onder begeleiding van de externe expert. Dit heeft geresulteerd in de hoofdlijnennota die nu voorligt.

Beoogd effect In het Akkoord gemeente Tilburg 2022 – 2026: ‘Meer voor elkaar’ hebben we de ambities opgesteld om de juiste randvoorwaarden te creëren opdat de dierenopvang en de dierenambulance hun werk goed kunnen doen. Dat we duidelijk communiceren met inwoners en hen betrekken bij dierenwelzijn. We letten bij nieuwbouw op de gevolgen voor de leefomgeving van vogels, vleermuizen en insecten en we zijn scherp op het welzijn van dieren bij evenementen. Met deze hoofdlijnennota zetten wij een eerste stap in het ontwikkelen van het dierenwelzijnsbeleid opdat we Tilburg een fijne gemeente voor mens en dier laten zijn en voeren wij de Wet Dieren uit. Deze wet erkent de eigen waarde van dieren, zijnde wezens met gevoel (artikel 1.3. Intrinsieke waarde) en verplicht eenieder tot inachtneming van voldoende zorg voor dieren (artikel 1.4. Algemene zorgplicht).

Voorstel 1. 2.

De Hoofdlijnennota Dierenwelzijn vaststellen, met daarin drie ambitieniveaus voor écht dierenwelzijnsbeleid (bijlage 1). Ambitieniveau 2 uit de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn verder uit te werken als ambitieniveau voor de nog op te stellen beleidsnota dierenwelzijnsbeleid gemeente Tilburg 2026 - 2030.

Argumenten 1.1 Met de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn geven wij richting aan het te ontwikkelen dierenwelzijnsbeleid In de startnotitie om te komen tot een dierenwelzijnsbeleid is opgenomen dat wij als stap op weg naar het nieuwe beleid een hoofdlijnennota voorleggen. Met deze hoofdlijnennota zetten wij de eerste stappen in het te ontwikkelen dierenwelzijnsbeleid en stellen we een gezamenlijke ambitie vast die we verder gaan uitwerken in het beleid. In de hoofdlijnennota is de startnotitie meer geconcretiseerd en staan drie ambitieniveaus beschreven: • Ambitieniveau 1: De wettelijke taak; De gemeente richt zich op het naleven en handhaven van het wettelijk minimum in dierenwelzijn, waarbij vooral de fysieke gezondheid van (gehouden) en wilde dieren wordt geborgd via bestaande wet- en regelgeving. Omdat dierenwelzijn binnen dit ambitieniveau weinig prioriteit heeft, worden alleen wettelijke taken uitgevoerd en stoppen we met bovenwettelijke activiteiten zoals opvang van afstandsdieren en de castratie/sterilisatie van zwerfkatten.

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

•

2

Ambitieniveau 2: Dierenwelzijn en menselijk welzijn versterken elkaar; Dierenwelzijn wordt in dit ambitieniveau een centraal onderdeel van het afwegingskader, waarbij naast het voorkomen van lichamelijk lijden ook aandacht is voor mentale en omgevingsfactoren en voor de betekenisvolle relatie tussen mens en dier. Daarom ontwikkelt de gemeente aanvullende kaders en maatregelen, verbetert zij samenwerking en educatie, en verbinden we het sociale domein met dierenwelzijn, terwijl strengere eisen ten opzichte van landelijk beleid alleen worden toegevoegd wanneer dit mogelijk is.

•

Ambitieniveau 3: Gemeente Tilburg is toonaangevend op dierenwelzijn. In dit ambitieniveau streeft Tilburg ernaar een leidende gemeente te worden op het gebied van dierenwelzijn, waarbij het welzijn van dieren centraal staat in alle keuzes en activiteiten. Dit betekent dat de gemeente haar eigen bedrijfsvoering en voorzieningen maximaal ecologisch maakt, houden of inzetten van dieren voor commercie of vermaak ontmoedigt, bedrijven ondersteunt in een diervriendelijke transitie, duidelijke richtlijnen voor het houden van dieren onderzoekt en inzet op een sterke lobby om landelijke wetgeving te beïnvloeden. Binnen het verband van de Europese Unie is overeengekomen dat dierenwelzijn gericht wordt op de vijf vrijheden van dieren (o.m. Verordening nr. 1771/94, nr. 1/2005, nr. 1099/2009, nr. 576/2013; Richtlijnen nr. 1999/74/EG, nr. 2010/63/EU). Deze ambitieniveaus zijn gebaseerd op de vijf vrijheden van dieren en beschrijven hoe wij ons als gemeente kunnen verhouden tot dieren, welke prioriteiten en keuzes gemaakt kunnen worden en welke rol wij kunnen innemen. Deze vijf vrijheden zijn gebaseerd op de grondrechten van mensen. De Wet Dieren heeft deze vijf vrijheden opgenomen. De vijf vrijheden zijn: 1. Vrij zijn van dorst, honger en ondervoeding (voeding); 2. Vrij zijn van fysiek en fysiologisch ongerief (gerief); 3. Vrij zijn van pijn, verwondingen en ziektes (gezondheid); 4.

Vrij zijn om het normale gedrag te kunnen uitoefenen (gedrag); 5. Vrij zijn van angst en chronische stress (mentaal). Wij zetten deze vijf vrijheden in om onze ambities en vervolgens onze acties te kunnen bepalen. In de ambitieniveaus hebben wij deze geoperationaliseerd om zo overzicht te creëren in hoe vergaand de ambitie voor ons beleid kan zijn. 2.1 Ambitieniveau 2 versterkt het welzijn van zowel dieren als mensen Ambitieniveau 2 is een grote stap ten opzichte van het wettelijke minimum. De wet richt zich op de opvang van voornamelijk zwerfdieren. Tijdens de sessie met onze (subsidie)partners gaf de dierenopvang aan dat de opvang van zwerfdieren afneemt maar het aantal dieren waarvan afstand wordt gedaan door de eigenaar (afstandsdieren) neemt toe. Vaak zijn dat dieren met complexe (gedrags)vragen. Hiermee is het wettelijk minimum niet meer voldoende om problemen rondom dierenwelzijn op te lossen. Dieren dragen bij aan de leefomgeving van mensen. Wanneer wij inzetten op voorlichting over bewust eigenaarschap, verbeteren wij deze situatie en zorgen we dat de levens van mensen en dieren elkaar verrijken. Dit past binnen de beweging die wij al ingezet hebben met de diervriendelijke opvangplaatsen bij huiselijk geweld en de onderwijsprogramma's bij Onze 013-boerderijen.

2.2 Ambitieniveau 2 is het meest in lijn met de beoogde effecten zoals beschreven in de startnotitie In ambitieniveau 2 verbinden wij dierenwelzijn en het sociaal domein aan elkaar. Hiermee kunnen we bewust inzetten op educatie en preventieve maatregelen, evenals dat we bestuderen waar gaten vallen tussen de wettelijke vereisten, de dagelijkse realiteit en onze eigen beleidsdomeinen en deze beter op elkaar laten aansluiten in samenwerking met andere organisaties en inwoners. Deze stappen zetten we al door in de programmabegroting 2026 € 2,2 miljoen voor dierenwelzijn op te nemen. Dit kunnen we uitbreiden door de budgetten voor hondenvelden, waartoe de motie Hondenbelasting voor hondenbeleving (motie 25-214 (link) ons oproept, toe te voegen. Verder onderzoeken we hoe we afstandsdieren beter kunnen opvangen, de dierenambulance vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week, kunnen laten rijden en kijken we naar kennis, kunde en capaciteit bij handhavers op dierenwelzijn. De verwachting is dat de benodigde budgetten voor dierenwelzijn hiermee zullen stijgen. We gaan dit onderzoeken binnen een bandbreedte van €0 tot € 1,8 miljoen. Dat wil zeggen een bandbreedte tussen het nu beschikbare budget van € 2,2 miljoen tot maximaal € 4 miljoen. Dit sluit het meeste aan bij de beoogde effecten in de startnotitie:

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

• • • • • • •

3

Dierenleed en zwerfdierenproblematiek vermindert door preventieve maatregelen, zoals sterilisatie en castratieprogramma’s. De bewustwording bij onze inwoners en organisaties (waaronder de gemeente zelf) bevordert hun handelen op dierenwelzijn. Verantwoord huisdierbezit bevordert door educatie en voorlichting, met name op scholen, buurt- en wijkcentra en op Onze 013 boerderijen. De biodiversiteit versterkt en een diervriendelijke inrichting en beheer van de openbare ruimte stimuleert. Samenwerking met dierenopvangcentra, dierenambulances en lokale organisaties intensiveert om effectiever in te spelen op noodsituaties. Beleidsdomeinen binnen de gemeente Tilburg op het thema welzijn van dieren beter verbindt, zodat dierenwelzijn niet losstaat van andere maatschappelijke vraagstukken. De verbinding met de wijk van Onze 013 boerderijen versterkt.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven 1. Ambitieniveau 1 sluit niet aan bij de startnotitie, onze huidige acties en de actuele problematiek Ambitieniveau 1 sluit niet aan op de opdracht zoals deze is vastgelegd in de startnotitie. Daarbij richten de wettelijke taken zich op de opvang van zwerfdieren. De opvang van zwerfdieren neemt af en de druk verschuift naar de opvang van dieren waarvan afstand is gedaan. Met het wettelijk minimum lossen we deze problemen niet op. Verder adviseren onze samenwerkingspartners aan om het sociaal domein met dierenwelzijn te verbinden. Veel misstanden rondom dieren komen voort uit persoonlijke problemen en/of kennisgebrek van de diereigenaren. Ambitieniveau 2 voorziet hier wel in. 2. Ambitieniveau 3 vraagt verregaande keuzes en middelen. De gemeente heeft beperkte bevoegdheden als het om dierenwelzijn gaat. In vele gevallen gaat de landelijke wetgeving voor op de lokale verscherpingen daarvan. Zolang de landelijke wetgeving niet aanscherpt, zijn onze stappen hierin juridisch moeilijk houdbaar. Daarbij is dierenwelzijn een dossier wat verreikt en veel gevolgen voor andere beleidsdomeinen heeft, met mogelijk grote kosten tot gevolg. Bijvoorbeeld als alle vastgoed maximaal ecologisch gemaakt moet worden. Dit zijn kosten die nu moeilijk op te brengen zijn en grote gevolgen heeft voor de prioriteiten vanuit andere beleidsdomeinen.

Niet beïnvloedbare risico’s Niet van toepassing.

Kosten en dekking Het opstellen van het dierenwelzijnsbeleid wordt uitgevoerd binnen de huidige bezetting. De raad wordt gevraagd om richting te kiezen. De uitvoering van het beleid kan afhankelijk van het gekozen ambitieniveau wel extra kosten ten opzichte van de huidige begroting met zich meebrengen. Voor zover deze niet binnen beschikbare budgetten kunnen worden uitgevoerd, zullen we hiervoor voorstellen doen in de reguliere P&C cyclus. De voorliggende hoofdlijnennota kan nog geen financieel overzicht geven. Hiervoor dienen de betrokken interventies verder te worden verkend en uitgewerkt in de beleidsnota. Ter ondersteuning van de besluitvorming met betrekking tot de ambitieniveaus geven wij ter indicatie een grove schatting per ambitieniveau op basis van bandbreedtes. Indien het bij de integrale afweging van de programmabegroting 2027 niet lukt om dekking te vinden voor de interventies die nodig zijn om het gewenste ambitieniveau te halen, vraagt dit een heroverweging of fasering van de ambitie die we op dat moment zullen agenderen in de raad. Voor 2026 is er € 2,2 miljoen opgenomen in de begroting. • Ambitieniveau één leidt tot een vermindering van benodigd budget doordat de gemeente stopt met bovenwettelijke taken en zich beperkt tot het wettelijke minimum.

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

•

•

4

Ambitieniveau twee leidt ertoe dat we het budget van € 2,2 miljoen handhaven en daarnaast onderzoeken of er nieuwe interventies nodig en/of mogelijk zijn binnen een bandbreedte van € 0 tot € 1,8 miljoen. Daarmee wordt het budget maximaal € 4 miljoen. Met een uitgebreid budget kunnen we nieuwe beleidsinterventies ontwikkelen, samenwerkingen versterken en uitbreiden, beleidsterreinen verbinden en inzetten op campagnes en educatie, onder meer voor (de uitvoering van de motie) hondenlosloopvelden (link), betere opvang van afstandsdieren, een 24/7 dierenambulance en versterking van handhaving op dierenwelzijn. Ambitieniveau drie vereist een nog grotere budgetstijging om gebouwen en dienstverlening te ecologisch te maken (dat wil zeggen dat we zorgen dat de materialen van de gebouwen en de inrichting diervriendelijk zijn, dat het voedingsaanbod diervriendelijk is en dat er bijvoorbeeld vleermuiskasten en nestel mogelijkheden zijn) en aanvullende beleidsinterventies op te zetten die dierenwelzijn centraal stellen.

Uitvoering Op basis van de gekozen ambitie om verder uit te werken, gaan wij het dierenwelzijnsbeleid ontwikkelen met de volgende planning: Vierde kwartaal (December) 2025: Hoofdlijnennota Dierenwelzijn aangeboden aan de raad; Eerst kwartaal 2026: we organiseren een koffiekamergesprek waarbij de hoofdlijnennota wordt toegelicht middels een presentatie; Eerste en tweede kwartaal 2026: uitwerken beleidsnota op basis van de door de raad vastgestelde ambitie, in samenwerking met een externe expert en meerdere bijeenkomsten met de interne en externe groep; Derde kwartaal 2026: Beleidsnota Dierenwelzijn aangeboden aan de raad. Financiën en beleid definitief maken in de programmabegroting 2027 n.a.v. de vaststelling van de beleidsnota; Derde en vierde kwartaal 2026: Voorbereidende acties voor implementatie en voorbereiding van actiepunten uit de beleidsnota; 2027: Implementatie beleidsnota dierenwelzijn.

Participatie •

•

Bij het schrijven van de hoofdlijnennota hebben wij een interne klankbordgroep en een externe klankbordgroep geraadpleegd met de partners zoals beschreven in de startnotitie. Tijdens dit proces is een externe expert betrokken, in dit geval de beleidsadviseur van de gemeente Almere. Bij het opstellen van het dierenwelzijnsbeleid op basis van de ambitie uitgesproken vanuit de hoofdlijnennota zullen dezelfde partijen en klankbordgroepen betrokken worden. Daarbij kijken we naar andere manieren om inwoners te betrekken. Wederom betrekken we een externe expert in dit proces.

Communicatie Wij delen de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn met de betrokken partijen en informeren hen over het gekozen ambitieniveau.

Evaluatie Niet van toepassing.

Bijlagen Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

5

Ter inzage gelegde stukken Geen.

Tilburg, 19 december 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

Raadsvoorstel Hoofdlijnennota Dierenwelzijn

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. 2.

De Hoofdlijnennota Dierenwelzijn vast te stellen, met daarin drie ambitieniveaus voor écht dierenwelzijnsbeleid (bijlage 1). Ambitieniveau 2 uit de Hoofdlijnennota Dierenwelzijn uit te werken als ambitieniveau voor de nog op te stellen beleidsnota dierenwelzijnsbeleid gemeente Tilburg 2026 - 2030.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de griffier,

In overeenstemming met het ondertekeningsmandaat raadsstukken worden raadsbesluiten alleen door de griffier ondertekend.