Raadsvoorstel Beheerplan Bos en Natuurgebieden Gemeente Tilburg

Voorblad Raadsvoorstel Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Gemeente Tilburg 2024-2033 Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

21 januari 2025, nr. 4 Wethouder Van Asten Ruimtelijke Uitvoering E. Pol

Samenvatting De Bosgroep Zuid Nederland heeft samen met de gemeente Tilburg een Bosbeheerplan opgesteld voor een periode van 10 jaar. De aanleiding voor dit beheerplan is dat in het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) in de Ontwikkelagenda is aangegeven dat er een nadere uitwerking plaatsvindt van een beheerplan bossen. De kern van het beheerplan is verwoord in hoofdstuk 8 Beheermaatregelen. Hier is beschreven welke beheermaatregelen uitgevoerd gaan worden om het beoogd effect te realiseren. De gemeente Tilburg heeft 566 hectare bos en natuurterrein in eigendom en beheer. Het grootste deel hiervan is parkbos, dit is een combinatie van bos en parklandschap met recreatie. De verdeling van de gebieden is 91% bos en parkbos, 4,5 % grasland, 3,5% poelen en 1% heide. Dit gebied moet goed beheerd worden om de potenties voor natuur en beleving optimaal te benutten. Onze visie op onze bossen is “Tilburg is een groene stad waarbij het beheer gericht is op het optimaliseren van biodiversiteit en de maatschappelijke functies van de natuur. De natuur wordt klimaatbestendig beheerd zodat biodiversiteit en recreatie nu en in de toekomst samengaan”. Dit hebben we samen met de Bosgroep Zuid Nederland uitgewerkt om thematisch en planmatig te kunnen beheren.

Daarbij is gekozen om de doelen en doelstellingen te laten aansluiten op de hoofdthema’s: biodiversiteit, beleving, klimaatbestendigheid, bodem en veiligheid. Het beheer en onderhoud wordt op basis van jaarlijkse werkplannen volgens de uitgangspunten van het Beheerplan gerealiseerd. Gezien dat er jarenlang alleen beheer en onderhoud op basis van schoon heel en veilig is uitgevoerd is het bos wel toe aan beheer en onderhoud in het kader van een toekomstbestendig en vitaal bosbestand.

Collegebesluit Het college stelt de raad voor om het Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Gemeente Tilburg 2024-2033 vast te stellen.

6791ff7169522_TEMP_OPDF

1

Raadsvoorstel Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Gemeente Tilburg 2024-2033 Aanleiding Het beleid voor het beheer van de gemeentelijke bossen is tot nu toe gestoeld op het schoon, heel en veilig houden van het areaal. Vanuit de beleidsthema’s biodiversiteit, beleving, klimaatbestendigheid, bodem en veiligheid is er behoefte aan meer toekomstgericht beheer. Daarom is in de ontwikkelagenda van het op 22 november 2022 vastgestelde Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (hierna te noemen: IBOR) opgenomen dat we een beheerplan bossen uitwerken. Hiermee geven we richting aan de toekomstige ontwikkeling van onze bossen. Dit beheerplan geeft richting aan het behoud en de ontwikkeling van de bossen over een periode van 10 jaar. Daarom is door de gemeenteraad bij de vaststelling van het IBOR een structureel jaarbudget voor bosonderhoud beschikbaar gesteld. Dit willen we zo goed mogelijk besteden voor het bosonderhoud op de lange termijn. Dit doen we in samenspraak met aangrenzende terreineigenaren en onze bewoners.

Beoogd effect Het beheerplan is de leidraad voor het uit te voeren beheer en onderhoud aan onze bossen met de doelstelling de bossen toekomstbestendig te ontwikkelen door meer droogtebestendige boomsoorten toe te passen, meer soortvariatie na te streven wat de biodiversiteit ten goede komt en de bossen minder vatbaar maakt voor specifieke ziekten en plagen en voor droge en natte weersomstandigheden. Met dit beheerplan geven we uitvoering aan de uitgangspunten van het beleid zoals vermeld in het Bestuursakkoord, De Nota Biodiversiteit, het IBOR, Groenbeheerplan 2023-2026 en voldoen we aan onze zorgplicht.

Voorstel Het Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Gemeente Tilburg 2024-2033 vaststellen.

Argumenten 1.1 Er is behoefte aan een actueel beleidsmatig kader voor de uitvoering van het bosbeheer . Het beheer en onderhoud is de laatste jaren zeer sober uitgevoerd, met name gericht op het schoon en veilig houden van onze bossen. Door het beheer van de bossen vanuit toekomstperspectief, klimaatbestendigheid en biodiversiteit te bekijken en hoor het juiste onderhoud toe te passen kunnen we de bossen verder ontwikkelen. Hiermee maken we de bossen vitaler, beter bestand tegen droogte, ziekten en plagen en aantrekkelijker voor recreanten. Het voorliggende beheerplan geeft hier verder invulling aan. We beogen met dit plan: 

Het verhogen biodiversiteit: o De boomsoortensamenstelling in de Tilburgse bossen is vrij beperkt met ca. 70% van de aanwezige bomen en struiken van slechts vier soorten (Amerikaanse eik, zomereik, ruwe berk en beuk). Dit in combinatie met de beperkte diversiteit in boomsoorten en het hoge aandeel soorten met twijfelachtige toekomst binnen de verwachte klimaatverandering geeft aan dat de soortensamenstelling moet worden uitgebreid en ontbrekende soorten ingebracht moeten worden. o Het bos op basis van een beheervisie voor de lange termijn te onderhouden wat leidt tot een vitaal, biodivers en klimaatbestendig bos. Hiervoor zijn onder andere dunningen noodzakelijk. o Er liggen veel poelen in Tilburg waar we stappen vooruit maken in kwaliteit en biodiversiteitswinst. Oorzaken zijn veelal te vroege droogval en achterstallig beheer met verlanding en verbossing tot gevolg. o Een (groot) deel van de heide en graslanden heeft een beperkt soortenrijkdom. Dat komt grotendeels door overbegrazing. Het extensiever beheer zal een groot verschil maken. o De ruigtes in Tilburg hebben een hogere potentie dan de huidige kwaliteit. Gefaseerd maaien en ruimen brengt hier soelaas.

6791ff7169522_TEMP_OPDF



Verbeteren klimaatbestendigheid: o Verhogen van de structuurvariatie in de Tilburgse bossen is nodig vanwege een beperkte horizontale en verticale structuur. Door meer leeftijdsvariatie en meer onder- en randbegroeiing wordt dit verbeterd. Het verhogen van de structuur zal een positief effect hebben op de klimaatbestendigheid van het bos. o Ten aanzien van hydrologie is in een aantal gebieden nog veel winst te behalen in klimaatbestendigheid door hydrologisch herstel. Dit betekent goed kijken waar te veel en waar te weinig oppervlaktewater is voor de bestaande en de te ontwikkelen vegetatie. Dit herstel van waterlopen gaan we goed onderzoeken en daarna uitvoeren aan de hand van een gedegen herstelplan.



Verbeteren van de bodem: o De boomsoortensamenstelling van de Tilburgse bossen zorgt, samen met de stikstofafzetting uit de lucht, voor een sterk verzurende bosbodem. We gaan zaadbronnen van rijkstrooiselsoorten inbrengen met blad voor humus in de bodem. Dit in combinatie met maatregelen voor het herstellen van het vasthoudend vermogen van de bodem van voedingsstoffen en mineralen (steenmeel aanbrengen). Dit kan deze verzuring verminderen en het bodemherstel inzetten.



Veilige bossen: o Meer dood hout: Dood hout in de Tilburgse bossen is beperkt aanwezig. Het behouden van afstervende bomen is van groot belang. Gezien de hoge leeftijd van verschillende percelen is dit zeker haalbaar. Om meer dood hout te creëren is vanuit veiligheid wel een afbakening van intensief gebruikte bospercelen (recreatie) noodzakelijk. o Goed beheer vanuit onze zorgplicht blijft een belangrijk onderdeel van het bosbeheer.

2

1.2 Met een beheerplan kunnen we de ontwikkeling van het bosbeheer planmatig en efficiënt inrichten. Het beheerplan is het spoorboekje voor structureel en planmatig beheer. Daarmee voeren we de juiste onderhoudswerkzaamheden tijdig uit, gebaseerd op de ontwikkeling volgens de bovenstaande doelstelling. Hierdoor ontwikkelen we onze bossen op een planmatige manier naar een vitaal, biodivers en klimaatbestendig bos. De ontwikkeling van het bos in de genoemde richting is niet in een paar jaar een feit, hiervoor zijn beheermaatregelen op de lange termijn nodig. We trekken hier 10 jaar voor uit. De uitvoering is geborgd in een 10-jarig onderhouds- en ontwikkelcontract voor de bos- en natuurgebieden. De manier van uitvoering wordt jaarlijks geprogrammeerd door het opstellen van een werkplan. We zetten het beschikbare beheerbudget op deze manier optimaal in.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven Niet van toepassing.

Niet beïnvloedbare risico’s Calamiteiten als storm, klimaatschade (droogte of vernatting) of bosbrand kan de voorziene ontwikkeling van het bos doorkruisen waar de mens geen invloed op heeft. Op het moment dat zich dit voordoet zullen we handelen naar beste weten om de doelen in het beheerplan na te streven.

Kosten en dekking De incidentele kosten voor het opstellen van het plan zijn gedekt uit de exploitatiebudgetten voor groenbeheer. Deze kosten zijn reeds gemaakt voor uren eigen organisatie en extern adviesbureau. De structurele, jaarlijkse kosten voor het beheer en onderhoud worden gedekt door de bestaande beheerbudgetten voor de gemeentebossen die zijn opgehoogd met € 500.000,- met de vaststelling van het IBOR. Het te besteden jaarbudget is € 650.000,-.

6791ff7169522_TEMP_OPDF

3

Uitvoering De uitvoering van het bosbeheer en onderhoud vindt plaats vanuit een 10-jarig onderhoudscontract door een specialistische, lokale aannemer. De uitvoering van het contract is in januari 2024 gestart omdat het oude contract afliep en niet meer verlengd kon worden. Met het beheerplan als kader stellen we jaarlijks een werkplan op. Samen met de Bosgroep Zuid Nederland als externe adviseur voor het uit te voeren beheer. De Bosgroep Zuid Nederland is een coöperatie zonder winstoogmerk van en voor eigenaren van bos- en natuurterreinen. Zij adviseert en ontzorgt de leden bij het duurzaam beheer en de ontwikkeling van bos en natuur. Gemeente Tilburg is lid van deze coöperatie. Het projectteam van de gemeente is in de lead voor de uitvoering en het beheer van het onderhoudscontract. De capaciteit voor het team is geregeld vanuit de exploitatie beheer openbare ruimte. Er vindt jaarlijks een evaluatie plaats van het beheer en onderhoud vanuit het contract. We stellen op basis van deze evaluatie het beheer bij waar nodig inhoudelijk, procesmatig en/of organisatorisch. Nieuwe gebieden kunnen binnen de looptijd van het onderhoudscontract toegevoegd worden. Deze gebieden zijn aangegeven op pagina 8 van het beheerplan.

De ligging van het gebied binnen de scope van een onderhoudscontract bepaalt of het onderhoud in een Geïntegreerd Onderhoudscontract (GOC) of in het Onderhoudscontract bossen opgenomen wordt. In de evaluatie van de GOC's voor de nieuwe aanbesteding (over 2 jaar) bepalen we of dit de juiste keuze is en zo niet wordt deze keuze bijgesteld.

Participatie Het beheerplan is opgezet in samenhang met het beheerplan voor de aanliggende bossen van de Tilburgsche Waterleiding Maatschappij (TWM). Dit om een gemeenschappelijke visie na te streven voor de bossen in Tilburg. Een belangrijk aspect voor communicatie en draagvlakvorming is participatie. We informeren belanghebbenden met publicaties en huis aan huis brieven en zogenaamde boscafe's om uit te leggen waarom we beoogde werkzaamheden uit gaan voeren. Een ander aspect van participatie is het ondersteunen en faciliteren van vrijwilligers, burgerinitiatieven en samenwerking met andere eigenaars. In de parkbossen (Wandelbos, Oude Warande) of bij grootschalige dunningswerkzaamheden in drukbezochte bos- en natuurgebieden (De Gaas, Drijflanen) is het nodig om een participatief proces te laten lopen. Per opgave wordt bekeken welk participatief proces met belanghebbenden passend is.

Communicatie In de uitvoering pakken we de communicatie zorgvuldig op. Werkzaamheden in bos- en natuurgebieden waaronder het verwijderen en kappen van bomen, zijn maatschappelijk gevoelige onderwerpen. Om een goede communicatie te voeren in Tilburg wordt in dit beheerplan al bekeken in welke gebieden veel belangen samenkomen en hoe de communicatie tijdens de looptijd van het beheerplan uiteengezet wordt. Voorafgaand aan de uitvoering van deze bosbeheermaatregelen dienen de inwoners, omwonenden en andere belanghebbenden te worden geïnformeerd en daar waar mogelijk betrokken te worden over de werkzaamheden. Hier passen we de boscafés toe waarbij bewoners in het veld uitleg krijgen over de achtergronden van de werkzaamheden. De intensiteit en opstart van de communicatie hangt af van het gebied (ligging, recreatiedruk), gevoeligheid van de werkzaamheden (kappen van bomen, exotenbestrijding) en de schaal van de werkzaamheden (grootschalige ingrepen vereisen meer, intensievere en vroegere communicatie). Afhankelijk van de ligging en de recreatiedruk is communiceren intensiever en moet dit vroeger in het traject gestart worden. Voor minder drukbezochte bosgebieden of minder ingrijpende werkzaamheden kunnen minder intensieve communicatiemiddelen gebruikt worden: infoavond, excursie, artikels, infopanelen en boscafé's.

De communicatie wordt structureel opgenomen in de werkplannen of projectplannen. Zo is voor alle actoren (gemeente, Bosgroep Zuid Nederland, beheerder) duidelijk welke communicatie op welk moment moet gebeuren. Onderdelen daarbij zijn:  Werkzaamheid,  Communicatiemiddel

6791ff7169522_TEMP_OPDF

    

4

Doelgroep - Doel Intensiteit – hoeveelheid Tijdlijn (opstart, frequentie) Participatie Taken en verantwoordelijkheden

Evaluatie Jaarlijks bij het opstellen van het werkplan wordt bekeken of het beheerplan op alle onderdelen nog actueel is. Als er reden is om binnen de beleidslijnen het beheer en onderhoud op maat aan te passen nemen we dat op in het werkplan. Ook de mogelijke aanpassingen zoals beschreven onder het kopje Uitvoering worden hierin opgenomen.

Bijlagen Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Tilburg 2024-2033 (inclusief de bijlagen van het beheerplan).

Ter inzage gelegde stukken Geen.

Tilburg, 21 januari 2025 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

6791ff7169522_TEMP_OPDF

5

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1.

Het Beheerplan Bos- en Natuurgebieden Gemeente Tilburg 2024-2033 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

07-04-2025

De griffier, ValidSigned door Noor Kanters op 08-04-2025

In overeenstemming met het ondertekeningsmandaat raadsstukken worden raadsbesluiten alleen door de griffier ondertekend.