Raadsvoorstel Actualisatie doelen energietransitie-def

raad 2024_1636

1

Voorblad Raadsvoorstel Actualisatie doelen energietransitie Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

27 augustus 2024 Rik Grashoff Ruimte M. Louweret

Betrokken portefeuillehouder: Yusuf Çelik

Samenvatting Aanpassen doelstellingen De energiedoelstellingen zijn de afgelopen jaren op regionaal, nationaal, Europees en mondiaal niveau flink in beweging. Deze ontwikkelingen maken dat onze lokale doelstellingen, die dateren uit 2017, aan actualisatie toe zijn. In het akkoord ‘Meer voor elkaar’ is opgenomen om te bekijken of we onze lange termijn doelstellingen moeten bijstellen én om duidelijke tussendoelen voor 2030 te stellen. Daarnaast heeft de Tilburgse Rekenkamer de aanbeveling gedaan om concretere en beter meetbare doelstellingen voor de energietransitie te formuleren. Deze aanbevelingen zijn door het college en uw raad overgenomen. Doelenboom Het bepalen, monitoren en verantwoorden van de energiedoelen stellen we voor aan de hand van een Doelenboom waarin, naast een hoofd- en tussendoel, onderscheid wordt gemaakt tussen strategische, tactische en operationele doelen. Doelstellingen Ter onderbouwing van de Doelenboom is een berekening gemaakt van onze lopende en in voorbereiding zijnde projecten. Hieruit volgt dat we naar verwachting uitkomen op 43% CO 2-reductie in 2030. Dit is onvoldoende om het voorgestelde doel van 55% CO2-reductie in 2030 te realiseren. Daarvoor zal een aanvullende reductie van circa 180 kton CO2 gerealiseerd moeten worden.

Het uitgangspunt is om minimaal 25% hiervan (45 kton), met het streven om 30% (60 kton) te bewerkstellingen met extra lokale inspanningen. De overige 120-135 kton zou moeten voortkomen uit landelijk beleid en landelijke maatregelen.

Collegebesluit Het college stelt de raad voor: 1. de energiedoelen, zoals verwoord in de Energievisie (vastgesteld dd. 11 september 2017) aan te passen, en hiervoor in de plaats de Doelenboom (bijlage 1) voor de energietransitie vast te stellen, met als belangrijkste componenten: - Het Hoofddoel van een CO2-neutraal Tilburg in 2050. - Het Tussendoel van 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. De netto uitstoot bedraagt daarmee in 2030 maximaal 450 kton CO2. - De vier strategische doelstellingen, zoals opgenomen in de Doelenboom (bijlage 1). - Een CO2-neutrale gemeentelijke organisatie in 2045. 2. een extra reductie van 45 tot 60 kTon CO2 te realiseren door een aanvullend lokaal maatregelenpakket en het college te verzoeken hiervoor uiterlijk in Q1 2025 een uitwerkingsplan ter besluitvorming aan te bieden.

raad 2024_1636

1

Raadsvoorstel Actualisatie doelen energietransitie Aanleiding De energiedoelstellingen zijn de afgelopen jaren op regionaal, nationaal, Europees en mondiaal niveau flink in beweging. Tabel 1 geeft een overzicht van de relevante ontwikkelingen over de afgelopen jaren. Deze ontwikkelingen maken dat onze lokale doelstellingen, die dateren uit de energievisie 2017, en Kadernota Duurzame stad (2021) ook aan actualisatie toe zijn. In het akkoord ‘Meer voor elkaar’ is ook opgenomen om te bekijken of we onze lange termijn doelstellingen moeten bijstellen én om duidelijke tussendoelen voor 2030 te stellen. Daarnaast heeft de Tilburgse Rekenkamer naar aanleiding van een onderzoek over de energietransitie de aanbeveling gedaan om concretere doelstellingen voor de energietransitie te formuleren. Deze aanbevelingen zijn door het college en uw raad overgenomen. Tijdens een raadsinformatiebijeenkomst op 27 juni 2024 bent u geïnformeerd over de opzet en de voortgang om de energiedoelen te actualiseren. Het bepalen, monitoren en verantwoorden van de energiedoelen stellen we voor aan de hand van een zogenaamde Doelenboom waarin, naast een hoofd- en tussendoel, onderscheid wordt gemaakt tussen strategische, tactische en operationele doelen.

Met deze opzet van de Doelenboom worden raad en college beter in positie gebracht om de voortgang van de energietransitie te volgen en daarop zo nodig te kunnen bijsturen. De energiemonitor zal dan ook op dezelfde systematiek worden aangepast. Ter onderbouwing van de Doelenboom is een berekening gemaakt van onze lopende en in voorbereiding zijnde projecten conform het huidige vastgestelde beleid. Hieruit volgt dat we naar verwachting uitkomen op 43% CO2-reductie in 2030. Dit is onvoldoende om het voorgestelde doel van 55% te realiseren. Daarvoor zal een aanvullende reductie van circa 180 kton CO2 gerealiseerd moeten worden. Het uitgangspunt is om minimaal 25% hiervan (45 kton), met het streven om 30% (60 kton) te bewerkstellingen met extra lokale inspanningen. De overige 120-135 kton zou moeten voortkomen uit (aanvullend) landelijk beleid en landelijke maatregelen, conform de eerdere Kamerbrief. Opmerking tav berekeningen: In de kamerbrief van 26 april 2023 zijn landelijk aanvullende klimaat-maatregelen aangekondigd. Deze worden door vertaald naar de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), die in oktober 2024 verschijnt. Hierna kan doorgerekend worden wat deze aanvullende maatregelen betekenen voor de Tilburgse CO2 uitstoot.

Hierbij leggen we een definitief voorstel voor de aan u ter besluitvorming voor waarmee we invulling geven aan zowel de afspraak uit het akkoord Doelenboom ‘Meer voor elkaar’ en het opvolgen van de aanbevelingen van de Rekenkamer. Tevens vragen we u om een besluit over het realiseren van de resterende CO2-reductie opgave. De totstandkoming van dit voorstel is een zoektocht geweest tussen een hoge lokale ambitie enerzijds, maar ons tegelijkertijd realiserend dat het behalen van onze ambities afhankelijkheden kent met nationale en internationale besluiten. In dat samenspel tussen ambitie, afhankelijkheden en het willen stellen van realistische doelen zijn we tot dit voorstel gekomen. In het akkoord ‘Meer voor elkaar’ is ook opgenomen om te onderzoeken hoe we ons klimaatfonds zo kunnen inzetten dat het een bijdrage kan leveren aan het behalen van onze bijgestelde doelen. Dit voorstel wordt u separaat aangeboden om de bestedingsdoelen van het klimaatfonds te herzien, met als uitgangspunt daarmee de extra 45 tot 60 kTon CO2 reductie te bereiken.

raad 2024_1636

2

Tabel 1: overzicht van relevante besluiten over energiedoelstellingen in de afgelopen jaren

Wanneer 2015 2017 2018 2019 2019 2021 Medio 2021 Medio 2021 2023

Wat Mondiaal klimaatverdrag van Parijs Energievisie Gemeente Tilburg Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Hart van Brabant Nationale klimaatwet Nationaal klimaatakkoord Kadernota Duurzame stad REKS-bod Hart van Brabant Europese klimaatwet Wijziging Nationale klimaatwet

Doelstelling(en) Opwarming van de aarde beperken tot maximaal 2°C en streven naar 1,5°C. Klimaatneutraal in 2045 Energieneutraal in 2050, 49% CO2-reductie in 20301 95% CO2-reductie in 2050, 49% CO2-reductie in 20301 49% CO2-reductie in 20301 Klimaatneutraal in 2045 Opwek van 1 TWh aan duurzame elektriciteit in 20301 Klimaatneutraal in 2050, 55% CO2-reductie in 20301 Klimaatneutraal in 2050, 55% CO2-reductie in 20301

Beoogd effect Met dit voorstel geven we invulling aan de in het akkoord ‘Meer voor elkaar’ opgenomen afspraak om te bekijken of we onze lange termijn doelstellingen moeten bijstellen én om duidelijke tussendoelen voor 2030 te stellen. Dit voorstel is eveneens opgenomen in de programmabegroting 2025.

Voorstel 1. de energiedoelen, zoals verwoord in de Energievisie van 2017 (vastgesteld dd. 11 september 2017) aanpassen, en hiervoor in de plaats de Doelenboom (bijlage 1) voor de energietransitie vaststellen, met als belangrijkste componenten: - Het Hoofddoel van een CO2-neutraal Tilburg in 2050. - Het Tussendoel van 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. De netto uitstoot bedraagt daarmee in 2030 maximaal 450 kton CO2. - De vier strategische doelstellingen, zoals opgenomen in de Doelenboom (bijlage 1). - Een CO2-neutrale gemeentelijke organisatie in 2045. 2. een extra reductie van 45 tot 60 kTon CO2 realiseren door een aanvullend lokaal maatregelenpakket en het college verzoeken hiervoor uiterlijk in Q1 2025 een uitwerkingsplan ter besluitvorming aan te bieden.

Argumenten 1.1 De aangepaste doelen helpen ons in de samenwerking met inwoners, bedrijven en partners Onze huidige hoofddoelstelling is klimaatneutraal in 2045. Dit hebben we vastgesteld in de energievisie (2017) en Kadernota Duurzame stad (2021) maar dit wijkt af van de doelstellingen uit de REKS en nationaal beleid. Wat zijn de eisen in het nationaal beleid? In 2030 moet Nederland 55% minder broeikasgassen uitstoten vergeleken met 1990. CO2 is een broeikasgas. Het streven is zelfs 60% vermindering. In 2050 wil Nederland klimaatneutraal zijn. Dat wil zeggen dat de uitstoot van broeikasgas in 2050 niet hoger is dan wat er vastgelegd wordt, netto is de uitstoot dus nul. In de REKS en nationaal beleid is dus ook een tussendoelstelling voor 2030 opgenomen. Wij hebben tot nu toe nog geen tussendoelstelling geformuleerd. Met het vaststellen van onze Doelenboom stellen we onze lokale doelen zowel voor 2030 als voor 2050 gelijk aan die van regionaal en nationaal niveau. Het gelijkstellen van deze doelen helpt ons in de communicatie naar en samenwerking met inwoners, bedrijven en partners. Zij 1

Ten opzichte van referentiejaar 1990

raad 2024_1636

3

volgen over het algemeen ook de landelijke doelen. Zoals bijvoorbeeld de Tilburgse woningcorporaties, die de nationale prestatieafspraken volgen zoals gesloten door Rijksoverheid en de vereniging voor woningcorporaties Aedes. 1.2 We hebben scherper inzicht in de directe en indirecte bijdrage van onze inspanningen De Doelenboom is gebaseerd op onderliggende berekeningen van alle lopende en in voorbereiding zijnde projecten. In Bijlage 2 is een leeswijzer en toelichting toegevoegd met een gedetailleerde beschrijving van de opzet en werkwijze van de Doelenboom. In Bijlage 3a en 3b zijn een technische verantwoording van de onderliggende berekeningen gegeven. Daarmee hebben we inzichtelijk welke bijdrage onze inspanningen leveren aan het realiseren van een bepaalde doelstelling. Echter, sommige resultaten die wij behalen met onze inspanningen tellen niet direct mee aan het realiseren van onze eigen doelen. Ze werken wél door in de landelijke doelen. Die landelijke doelen werken dan weer indirect mee aan de Tilburgse doelen. Bijvoorbeeld: Conform nationale afspraken tellen bijvoorbeeld de grootschalige opwekprojecten met zon en wind mee in de nationale CO2 emissiefactor van elektriciteit en niet in onze eigen opwekresultaten. Zo voorkomen we dubbeltellen.

Indirect dragen deze projecten wel bij aan het realiseren van onze doelen, want een lagere nationale emissiefactor, zorgt ook voor een lagere CO2-uitstoot in Tilburg. Door deze systematiek achter de Doelenboom hebben we een scherper inzicht in de resultaten van onze inspanningen, direct dan wel indirect. Daarmee bevat de Doelenboom de lokale vertaling van nationale en regionale opgaven, waarmee we ook invulling geven aan deze specifieke aanbeveling uit het eerder genoemde Rekenkameronderzoek. 1.3 Met de voorgestelde doelen en bijbehorende systematiek kunnen we betere keuzes maken in waar we onze capaciteit en middelen voor inzetten en daarmee beter sturen op realisatie van de doelen De Doelenboom gaat uit van een systematiek waarbij wordt gemonitord en gerapporteerd op het besparen van CO2. Voordat we nieuwe projecten starten of maatregelen treffen maken we de verwachte CO2-uitstoot of besparing inzichtelijk. Daarmee zijn projecten en maatregelen beter onderling vergelijkbaar en kunnen we scherpere keuzes maken in waar we onze capaciteit en middelen voor inzetten. Daarmee kunnen we beter sturen op het realiseren van de doelen. 1.4 Onze ambitie voor 2045 blijft overeind voor de gemeentelijke organisatie Onze huidige doelstelling gaat uit van een klimaatneutrale gemeente in 2045. Zoals onder Argument 1.1 onderbouwd brengen we dit in lijn met de nationale doelstelling 2050.

We blijven graag voorop lopen. Het doel van 2045 voor onze gemeentelijke organisatie blijft daarom gehandhaafd. Dit betreft onder andere ons wagenpark, openbare verlichting en eigen vastgoed. 2.1 Een aandeel van 25 tot 30% zorgt er voor dat we ons 2030 doel halen Zoals toegelicht onder Argument 1.2 wordt een deel van onze doelstellingen gerealiseerd door lokale inspanningen en een deel door inspanningen op nationaal niveau. Deze verdeling is op dit moment circa 25% lokaal en 75% nationaal. De extra inspanning die nodig is om de aanvullende 180 kton CO 2-reductie in 2030 te realiseren zal ook plaatsvinden door een combinatie van lokaal en nationaal beleid. In de kamerbrief van 26-april-2023 zijn landelijk aanvullende klimaat-maatregelen aangekondigd. Deze worden door vertaalt naar de Klimaat- en Energieverkenning (KEV), die in oktober 2024 verschijnt. Hierna kan doorgerekend worden wat deze aanvullende maatregelen betekenen voor de Tilburgse CO 2 uitstoot. Om er zeker van te zijn dat we ons 2030 doel halen willen we de benodigde 25% invullen, met het streven naar 30%, om niet te afhankelijk te zijn van het rijksbeleid. Dit betekent dat wij minimaal 45 kton aan extra inspanningen moeten realiseren, en streven naar 60 kton.

Voorbeelden van maatregelen zijn: extra inzet op isolatie woningen versnelling op de ontwikkeling en realisatie van warmtenetten stimulering (hybride) warmtepompen in gebieden waar geen warmtenet wordt beoogd Zon-pv bedrijven koppelen aan opslag en eigen gebruik (gebruik achter de meter) CO2 binding door bv extra aanplant van bossen

raad 2024_1636

4

Kanttekeningen en gewogen alternatieven Een alternatief voor de hier voorgestelde doelstellingen zou kunnen zijn het handhaven van het eerder gestelde doel van klimaatneutraal in 2045. Er is bewust de keuze gemaakt dit niet te doen, maar aan te sluiten bij de regionale, nationale en internationale doelstellingen. Daarbij geldt in sterke mate dat niet de “papieren doelstellingen” hierbij het meest relevant zijn, maar het daadwerkelijk realiseren van de gestelde, al ruimschoots ambitieuze, doelstellingen middels tijdige en adequate maatregelenpakketten, op alle bestuurlijke niveaus, waaronder ook het lokale niveau. Met inbegrip van de extra reductiedoelstelling zoals in dit document verwoord, is dit een flinke bestuurlijke uitdaging.

Niet beïnvloedbare risico’s Aan het vaststellen van de Doelenboom zijn geen specifieke risico’s verbonden. Het daadwerkelijk realiseren van deze doelstellingen kent een veelheid aan risico’s, waarvan een deel niet of slechts beperkt beïnvloedbaar is. Zo zien wij thans de volgende risico’s: - Achterblijvende landelijke wetgeving en besluitvorming, en de hiermee samenhangende duidelijkheid zoals Warmtewet en Energiewet - De uitwerking van het (landelijke) hoofdlijnenakkoord en hiermee samenhangend de beschikbare middelen - Het realiseren van de REKS ambitie hangt nauw samen met de realiseerbaarheid van grootschalige opwek van elektriciteit dmv windturbines. Daarbij ontmoeten we een scala aan vraagstukken, varierend van het oplossen van het defensie raderhinder probleem, tot en met het kwetsbare politiek draagvlak in sommige regiogemeenten. - Vertraging in cruciale onderdelen van onze aanpak, zoals de uitrol van warmtelevering aan woningen. Hier is zowel een risico als ook een kans door de aanpak te versnellen/intensiveren. De toekomst van het Amernet speelt hierin ook een grote rol. - De netcongestie die het thans moeilijk maakt om teruglevering aan het elektriciteitsnet te realiseren. Wij zijn lokaal en provinciaal in een intensief traject met onze netbeheerders Tennet en Enexis om dit vraagstuk op te lossen.

Kosten en dekking Aan het vaststellen van de Doelenboom zijn geen kosten verbonden. Het realiseren van de doelen vraagt uiteraard wel een inspanning in zowel capaciteit als financiële middelen. In Bijlage 4 is een overzicht weergegeven van de bestaande budgetten die gekoppeld zijn aan de doelen, op basis van de onderliggende projecten, activiteiten en inspanningen. Op het moment dat aanvullende middelen nodig zijn voor de realisatie van de klimaat doelen, bovenop de reeds beschikbare middelen, zal hieromtrent een besluit worden gevraagd. Veel projecten dienen meerdere doelen. In bijlage 4 hebben we een project toebedeeld aan het doel dat het meest voor de hand ligt. Een voorbeeld: De middelen vanuit het volkshuisvestingsfonds tot verduurzaming van diverse PACT wijken is geschaard onder het doel “besparen” terwijl de middelen (ruim 2 miljoen) ook bijdragen aan “meer sturing op een rechtvaardige verdeling van kosten en baten”. Op korte termijn wordt u een voorstel aangeboden over de herziening van de bestedingsdoelen van het klimaatfonds. Hierin wordt duidelijkheid gegeven over de bestedingsruimte in het klimaatfonds en aanwending hiervan.

Uitvoering De Doelenboom (bijlage 1) bevat verschillende typen doelen: een hoofddoel, een tussendoel, strategischetactische en operationele doelen. In bijlage 2 wordt dit nader toegelicht. Het huidige voorstel om deze doelen te bepalen is gebaseerd op onderliggende berekeningen en met de kennis van nu. Het is aannemelijk dat voortschrijdend inzicht aanleiding geeft om doelen bij te stellen, met name op tactisch en operationeel niveau. Het bijstellen van de tactische en operationele doelen zal plaatsvinden op basis van collegebesluiten. Het bijstellen van een hoofddoel, tussendoel en strategische doelen zal plaatsvinden op basis van raadsbesluiten.

raad 2024_1636

5

Periodiek informeren wij u met de bekende energiemonitor over de voortgang en realisatie van de strategische energiedoelen. Desgewenst kunnen wij u ook informeren over de realisatie van de onderliggende doelen. De strategische doelen worden ook opgenomen in de programmabegroting. Op deze manier borgen we integrale sturing op de energietransitie. We gaan aan de slag met de invulling van minimaal 45 kton met het streven naar 60 kton reductie. We zullen u een weergave geven van de maatregelen en een nadere uitwerking van deze maatregelen in een voorstel dat wij verwachten in het eerste kwartaal van 2025 aan u ter besluitvorming voor te leggen.

Participatie In gesprekken vooraf met samenwerkingspartners is de behoefte om de gemeentelijke doelstellingen gelijk te trekken met de nationale doelstellingen meermaals geuit. Participatie na dit besluit is niet van toepassing.

Communicatie Over het actualiseren van onze doelstellingen zullen we communiceren via de betreffende webpagina’s op www.tilburg.nl en www.duurzamertilburg.nl. Daarnaast zullen de geactualiseerde doelen worden opgenomen in teksten van bijvoorbeeld relevante nieuwberichten of bewonersbrieven.

Evaluatie Over de voortgang van de doelen leggen wij verantwoording af via de reguliere P&C-cyclus en door middel van de energiemonitor.

Bijlagen 1 2 3a 3b 4

Doelenboom Leeswijzer Doelenboom CO2 monitor Tilburg fase 2 Klimaatmonitor Tilburg 2023 - Achtergrondrapport Financieel overzicht bestaande budgetten gekoppeld aan Doelenboom

Ter inzage gelegde stukken Geen.

Tilburg, 27 augustus 2024 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris,

de burgemeester,

raad 2024_1636

6

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. de energiedoelen, zoals verwoord in de Energievisie van 2017 (vastgesteld dd. 11 september 2017) aan te passen, en hiervoor in de plaats de Doelenboom (bijlage 1) voor de energietransitie vast te stellen, met als belangrijkste componenten: - Het Hoofddoel van een CO2-neutraal Tilburg in 2050. - Het Tussendoel van 55% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. De netto uitstoot bedraagt daarmee in 2030 maximaal 450 kton CO2. - De vier strategische doelstellingen, zoals opgenomen in de Doelenboom (bijlage 1). - Een CO2-neutrale gemeentelijke organisatie in 2045. 2. een extra reductie van 45 tot 60 kTon CO2 te realiseren door een aanvullend lokaal maatregelenpakket en het college te verzoeken hiervoor uiterlijk in Q1 2025 een uitwerkingsplan ter besluitvorming aan te bieden.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 10 oktober 2024, de griffier,

voorzitter,