Raadsbrief Toezegging Omgevingswet en Recht aan de natuur

Onderwerp Toezegging 1926 Omgevingswet en Recht aan de natuur Portefeuillehouder de natuurus va Rik Grashoff/Bas van der Pol

Aan de leden van de gemeenteraad

Behandelend ambtenaar N. van de Goor Postadres Postbus 90155 5000 LH Tilburg

Beste raadsleden, Tijdens de informatiebijeenkomst “Raadsvoorstel Omgevingsvisie deel A” op 5 januari 2026 is gerefereerd aan diverse ontwikkelingen op het snijvlak van rechten en natuur. De Limburgse gemeente Eijsden-Margraten heeft als eerste Nederlandse gemeente laten onderzoeken of de natuur binnen haar grenzen als zelfstandig persoon juridische rechten kan krijgen. En: in Amsterdam heeft de gemeenteraad het initiatiefvoorstel ‘Bescherm wat je dierbaar is: geef rechten aan de natuur’ aangenomen. Ook is er tijdens de informatiebijeenkomst verwezen naar het Zoöp-model: een organisatie die als Zoöp opereert, neemt ook niet-menselijke stemmen en belangen mee in de besluitvorming en werkwijze. Tot slot is verwezen naar een onderzoek dat Wageningen University & Research heeft uitgevoerd en waarin onder andere geconcludeerd dat de bestaande Omgevingswet ruimte geeft om natuur en landschap steviger te verankeren in gemeentelijk beleid. In het verlengde van deze praktijkvoorbeelden is toegezegd (toezegging 1926) de Tilburgse mogelijkheden om de natuur een stem te geven, binnen de context van de Omgevingswet, te verkennen én hier de gemeenteraad schriftelijk over te informeren.

Mogelijkheden binnen de Omgevingswet In het onderzoek van Wageningen University en Research, dat in opdracht van de gemeente EijsdenMargaten is uitgevoerd, is op grond van een juridische analyse geconcludeerd dat een gemeente geen mogelijkheid heeft om natuur rechtspersoonlijkheid te geven. Maar wel dat de Omgevingswet mogelijkheden biedt om de natuur in de gemeente een stem te geven. Concreet kunnen gemeenten via de Omgevingswet in het omgevingsplan algemene regels stellen voor hun hele grondgebied en/ of maatregelen stellen voor specifieke gebieden. Ook kan de gemeente natuur- en landschapsmonumenten aanwijzen en hieraan regels koppelen. Ook niet monumentale landschapselementen, zoals elementen die het cultuurlandschap in grotere context definiëren, kunnen via het omgevingsplan worden beschermd. Tot slot is er de mogelijkheid om de natuur te laten vertegenwoordigen via de Omgevingscommissie. Voor zones rond Natura 2000-gebieden heeft de wetgever een specifieke zorgplicht in de Omgevingswet opgenomen. Die zorgplicht houdt in dat gemeenten in hun omgevingsplan de bestemming van gronden in zones rond Natura 2000-gebieden zo moeten vastleggen dat de natuur niet in het gedrang komt.

In deel A van de omgevingsvisie zijn diverse haakjes opgenomen om via bovenstaande systematiek in het omgevingsplan regels en/ of maatregelen te stellen of de Omgevingscommissie als zodanig in te richten. Daadwerkelijke regels die ‘de natuur een stem geven’ moeten gesteld worden in het omgevingsplan. De gemeenteraad is bevoegd om het omgevingsplan vast te stellen.

Datum 27 januari 2026 Uw kenmerk Afdeling Ruimte Bezoekadres Stadhuisplein 130

Tilburgse mogelijkheden binnen de Omgevingswet Voor Tilburg is verankering in/ via de volgende instrumenten juridisch en praktisch haalbaar: 1. Omgevingsvisie De visie op de bescherming en ontwikkeling van natuur en cultuurlandschappen verankeren in de Omgevingsvisie. In deel A van de Omgevingsvisie is onder andere opgenomen dat we toewerken naar natuurinclusieve vormen van landbouw, waarbij het met name in de overgangsgebieden rondom de natuurgebieden en de beekdalen van belang is dat de landbouw ook extensiveert. 2. Omgevingsplan Algemene regels: opnemen van natuurinclusieve bouwprincipes (groene daken, nestvoorzieningen, lichtreductie), regels voor hemelwaterinfiltratie, bescherming van ecologische structuren (hoofdgroenstructuur, faunaroutes) en regels voor grondgebruik rondom Natura 2000-gebieden. Daarbij borgen wij in het omgevingsplan ook het reeds vastgestelde beleid op het gebied van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen. Gebiedsgerichte regels: aanwijzen van gemeentelijke natuur- of landschapsmonumenten (bijv. Oude Warande, ecologische zones) en beschermen van landschapselementen. 3. Omgevingscommissie Sinds 1 januari 2022 is groen- en landschappelijke expertise vertegenwoordigd in de Omgevingscommissie door een landschapsarchitect. De Omgevingscommissie kan gevraagd en ongevraagd adviseren over natuurbelangen bij ruimtelijke plannen en vergunningen. 3.

Beleidsregels Vaststellen van beleidsregels die natuurbelangen structureel meewegen bij vergunningverlening en gebiedsontwikkeling (bijvoorbeeld ecologische toets, compensatie). 4. Participatie Binnen de participatie expliciet ecologen en terreinbeheerders als vertegenwoordigers van nietmenselijke belangen betrekken. Conclusie De gemeente heeft juridisch gezien geen mogelijkheid om natuur rechtspersoonlijkheid te geven. De Omgevingswet biedt gemeenten wel de mogelijkheid om natuur een stem te geven. Bij het opstellen van de Omgevingsvisie deel A hebben we diverse kansen benut. Zo hebben we natuur en landschap in de visie verankerd. En in de participatie hebben we meerdere partijen betrokken die niet menselijke belangen vertegenwoordigen. Met deze informatie beschouwen wij toezegging 1926 als afgedaan.

Met vriendelijke groet, Het college, mr. A. van Berckel, MBA gemeentesecretaris

mevr. F.Q. Gräper-van Koolwijk burgemeester