Raadsbrief meicirculaire 2021

Vertrouwelijkheidsniveau: Intern

Onderwerp Meicirculaire 2021

Datum 14 juni 2021

Ons kenmerk

Uw kenmerk

Aan de leden van de gemeenteraad

Afdeling Planning & Control E-mail petra.peeters@tilburg.nl Postadres Postbus 90155 5000 LH Tilburg

Beste raadsleden, In deze brief verstrekken wij u aanvullende informatie over het financieel kader van de perspectiefnota zoals eerder ook aan u aangekondigd. De aanvullende informatie betreft de uitkomst van de meicirculaire gemeentefonds 2021 en de structurele verwerking uitkomsten arbitrage jeugd. In de perspectiefnota is het volgende financieel beeld opgenomen. N = nadeel, V = Voordeel (x € 1 miljoen) Opgave perspectiefnota incl. beleidsvoornemens Zoekrichtingen

2022

2023

2024

2025

24,4 N

17,6 N

16,9 N

16,6 N

Aanvullende besparing sociaal domein

7,0 V

7,0 V

7,0 V

7,0 V

Besparing overige steden

5,0 V

5,0 V

5,0 V

5,0 V

Synergie tussen de programma’s

1,0 V

1,0 V

1,0 V

1,0 V

Taakstelling organisatie

1,5 V

1,5 V

1,5 V

1,5 V

Extra inkomsten OZB deel woonlasten(4,25%)

2,1 V

2,1 V

2,1 V

2,1 V

Eindbeeld perspectiefnota

7,8* N

1,0 N

0,3 N

0

* In de perspectiefnota hebben wij aangegeven dat we ernaar streven dat de maatregelen die horen bij de zoekrichtingen zo snel mogelijk financieel rendement opleveren maar dat een bepaalde mate van ingroei realistisch is en bij de programmabegroting inzichtelijk wordt gemaakt. De meicirculaire en met name de aanvullende middelen jeugd laten een positief effect zien op het financieel beeld. In welke mate we rekening kunnen houden met de aanvullende middelen Jeugd is nog onderwerp van overleg tussen BZK, IPO en VNG plaats en is dus nog onzeker. Wel is duidelijk dat er structureel aanvullende middelen zijn te verwachten voor de jaren 2022-2025. Vanaf 2026 neemt het voordeel naar verwachting sterk af in de veronderstelling dat de Hervormingsagenda Jeugd heeft geleid tot lagere uitgaven. Ondanks dat blijft er sprake van een grote financiële opgave waarvoor besparingen noodzakelijk zijn; in de perspectiefnota staan die uitgebreid opgenomen. In de perspectiefnota hebben wij ook aangegeven dat bij een positieve ontwikkeling van het financieel kader we allereerst de zoekrichting “besparingen op de overige steden” neerwaarts bijstellen tot € 3 miljoen en vervolgens een integrale afweging maken op alle zoekrichtingen. Op basis van het positieve

Doorkiesnummer 013 542 91 19 Fax Bezoekadres Spoorlaan 181 5038 CB Tilburg

effect lijkt er ruimte te ontstaan om dit te doen. Gezien de resterende onzekerheid willen wij dat echter betrekken bij de integrale afweging van de begroting op basis van het dan wederom geactualiseerde financiële beeld. Dit betekent dat wij de perspectiefnota zoals wij u die hebben gepresenteerd onverkort in stand willen houden. Verdere redenen waarom wij willen wachten op het integrale afwegingsmoment zijn dat enerzijds er op korte termijn aanvullende informatie gedeeld wordt op het Rijksdossier herijking gemeentefonds en anderzijds we ook de tijd willen nemen om de consequenties van de uitspraak van de arbitragecommissie, met name het commitment op de inhoudelijke hervormingsagenda Jeugd, te onderzoeken. De hervormingsagenda Jeugd zal namelijk invloed hebben op de lopende transformatiestrategie en bijbehorende financiële opgave. Het effect van de meicirculaire en aanvullende middelen Jeugd ziet er als volgt uit: N = nadeel, V = Voordeel (x € 1 miljoen) Aanvullende middelen jeugd* Financieel effect meicirculaire 2021*

Herijking gemeentefonds

2022

2023

2024

2025

12,1 V 2,7 V

9,8 V 1,3 V

8,5 V 0,5 V

7,0 V 0,1 N

PM

PM

PM

PM

14,8 V

11,1 V

9V

7,1 V

* dit is de maximale bijdrage 2022-2025 op basis van het advies van de commissie van Wijzen. De kans is aanwezig dat in het kader van het provinciaal toezicht rekening zal moeten worden gehouden met een afslag voor behoedzaamheid. In 2026 bedraagt het positieve effect 1,5 mln. en vanaf 2027 nog maar 0,8 mln. In het vervolg van deze brief vindt u een nadere toelichting op de aanvullende middelen jeugd en de meicirculaire gemeentefonds 2021.

Aanvullende middelen jeugd Bij de voorjaarsnota heeft het kabinet voor het jaar 2021 € 613 miljoen beschikbaar gesteld voor acute problematiek in de jeugdzorg. Via de algemene uitkering is een bedrag van € 438 miljoen verdeeld. Voor Tilburg betekent dit een hogere uitkering van € 6,2 miljoen. Verwerking hiervan vindt plaats in de Tussenrapportage 2021. Inmiddels is er ook voor het jaar 2022 duidelijkheid. Op 2 juni jl. hebben de VNG en het rijk in een bestuurlijk overleg gesproken over de uitspraak van de Commissie van Wijzen over het jeugddossier. Op basis van de afspraken in dit overleg stelt het rijk voor 2022 € 1,314 miljard extra ter beschikking aan gemeenten ter compensatie voor de tekorten op het gebied van jeugdhulp. Hiermee volgt het kabinet de uitspraak van de Commissie. In het overleg is ook vastgesteld dat het nieuwe kabinet een besluit dient te nemen over de structurele financiële bekostiging van gemeenten vanaf 2023 op dit dossier en dat rijk en VNG zich committeren aan een Hervormingsagenda Jeugd. De VNG stelt structurele compensatie als voorwaarde voor dir commitment. Het bedrag 2022 is gebaseerd op de inmiddels gepubliceerde financiële tabel die onderdeel is van de uitspraak van de commissie van wijzen. In deze tabel is nu ook het verloop van de aanvullende middelen en besparingspotentieel van de hervormingsagenda duidelijk geworden.

Ook zijn er na 2 juni nog verschillende gesprekken die duidelijkheid moeten geven of gemeenten, ondanks dat het nieuwe kabinet pas uitsluitsel zal geven, toch al rekening kunnen houden met de aanvullende compensatie voor

de jaren 2023 en verder. De komende weken lopen deze gesprekken nog door en voor het landelijke reces zal er nog een aanvullend bestuurlijk overleg financiële verhoudingen Rijk-VNG zijn. Insteek is om de uitspraak van de commissie de basis te laten zijn voor de meerjarenraming. Hierover moet overeenstemming bereikt worden met de provinciale toezichthouders verenigd in het IPO. Het is niet ondenkbaar dat in het kader van het provinciaal toezicht voor de meerjarenraming rekening zal moeten worden gehouden met een afslag voor behoedzaamheid. Gezien het financieel belang voor gemeenten overweegt de VNG om, indien er geen overeenstemming is tussen Rijk, IPO en VNG, haar leden te adviseren om in de begroting uit te gaan van de financiële consequenties van de uitspraak van de arbitragecommissie. Deze overweging is door de leden bekrachtigd met de aangenomen motie van Krimpenerwaard (97,63% voor) tijdens de algemene ledenvergadering van 16 juni jl. Gezien deze recente ontwikkelingen kiezen wij er voor de structurele effecten van de arbitrage wel op te nemen in het financieel kader. De uitspraak gaat over aanvullende middelen en het uitvoeren van de hervormingsagenda jeugd met een oplopende besparing.

Om die reden lopen de aanvullende middelen terug naar € 800 miljoen landelijk in 2028 omdat de hervormingsagenda tegen die tijd ook kostenbesparingen van ruim € 1 miljard moeten hebben opgeleverd. Gezien de samenloop van deze hervormingsagenda met onze eigen transformatiestrategie (inkoop, hefbomen, normalisatie) en opgenomen zoekrichting sociaal domein verwerken we nu niet deze aanvullende besparing op de lasten. In onze meerjarenramingen moeten we echter wel het commitment op de hervormingsagenda kunnen aantonen en zal deze lastenverlichting ook nodig zijn om tot een duurzaam financieel stelsel te komen. Dit vraagt echter nader inhoudelijk onderzoek op de eerdergenoemde samenloop.

Gevolgen meicirculaire gemeentefonds 2021 De grootste inkomstenbron van gemeenten is de uitkering uit het gemeentefonds. De ontwikkeling ervan heeft daarom grote invloed op de financiële ruimte van gemeenten. De rijksoverheid bepaalt de omvang van het gemeentefonds en daarmee hoeveel geld er naar gemeenten gaat. Via circulaires verspreidt het Rijk informatie over de ontwikkeling van het gemeentefonds. Dat gebeurt op drie tijdstippen in het jaar. Die zijn steeds gekoppeld aan voor de rijksoverheid belangrijke momenten in de begrotingscyclus: publicatie van de Voorjaarsnota, de Miljoenennota en de Najaarsnota. Deze brief gaat over de gevolgen voor Tilburg van de Meicirculaire 2021, die op 31 mei jl. is gepubliceerd. Deze circulaire bevat opnieuw informatie over de compensatie van de financiële gevolgen van de coronacrisis. Daarnaast gaat de circulaire in op de verdeling van de middelen die het kabinet voor het jaar 2021 beschikbaar heeft gesteld voor acute problematiek in de jeugdzorg. Compensatiepakket coronacrisis medeoverheden De vanuit 2020 bestaande afspraken met het Rijk inzake reële compensatie op verschillende onderwerpen vanwege de gevolgen van corona zijn ook van toepassing op de eerste twee kwartalen van 2021. Dit betreft onder andere middelen voor de lokale cultuur en buurt- en dorpshuizen, waarvoor het Rijk dit voorjaar € 60 miljoen heeft bestemd.

Op sommige terreinen zijn eerder al specifieke afspraken voor heel 2021 gemaakt; dit betreft volledige compensatie van de meerkosten jeugdzorg en Wmo en de extra kosten van toezicht en handhaving. De reële compensatie voor de inkomstenderving over 2021 wordt over het gehele kalenderjaar bezien. Dit betreft onder andere derving van parkeeropbrengsten en toeristenbelasting. Voor het derde kwartaal 2021 heeft het Rijk ook € 51,5 miljoen beschikbaar gesteld voor de regionale en lokale cultuur.

Omdat de beperkende maatregelen vanwege corona steeds verder afnemen en de economie weer ‘opengaat’ in de tweede helft van dit jaar, stelt het Rijk voor de diverse overige onderwerpen in beginsel geen aanvullende nieuwe middelen beschikbaar. Mochten toch weer coronamaatregelen getroffen moeten worden die tot extra kosten voor medeoverheden leiden in het derde kwartaal voor de al in kaart gebrachte onderwerpen, dan zal tijdig met de medeoverheden overlegd worden met betrekking tot reële compensatie. De gevolgen van de meicirculaire zijn samengevat in onderstaande tabel. Het gaat hier om wijzigingen ten opzichte de Perspectiefnota 2022. De extra middelen Jeugd 2022 zijn hierin nog niet verwerkt omdat deze niet in de meicirculaire zijn opgenomen. N = nadeel, V = Voordeel (x € 1 miljoen) Accressen

2022

2023

2024

2025

BTW-compensatiefonds

1,6 N 0,6 V

3,0 N 0,6 V

3,9 N 0,6 V

4,4 N 0,6 V

Maatstaven

3,8 V

3,8 V

3,8 V

3,8 V

Taakmutaties

0,5 V

0,5 V

0,6 V

0,6 V

Bijstelling integratie- en decentralisatieuitkeringen (IU/DU) Toename uitkering gemeentefonds

3,6 V 6,8 V

3,9 V 5,7 V

3,8 V 4,8 V

3,7 V 4,2 V

Reservering budgetten

4,1 N

4,4 N

4,3 N

4,3 N

Financieel effect meicirculaire 2021

2,7 V

1,3 V

0,5 V

0,1 N

Toelichting tabel Accressen Vanaf 2022 worden de accressen neerwaarts bijgesteld. Het merendeel van deze bijstelling wordt verklaard door een lagere loon- en prijsontwikkeling. Het Centraal Planbureau verwacht in het CEP 2021 dat lonen en prijzen in de economie minder hard stijgen in de periode 2022-2025, dit werkt door in een lager accres in 2022 tot en met 2025. Vanaf 2023 wordt het accres ook nog neerwaarts bijgesteld door o.a. lagere verwachte rentelasten en lagere EU-afdrachten. BTW-compensatiefonds Het BTW-compensatiefonds biedt gemeenten en provincies voor een belangrijk deel compensatie voor de omzetbelasting (BTW) die zij hebben betaald. Ook de ontwikkelingen in het BTW-compensatiefonds hebben invloed op de omvang van het gemeentefonds. De definitieve afrekening (voor gemeenten) is voor 2020 uitgekomen op € 192,6 miljoen. Deze afrekening is de basis voor de meerjarige raming. Wij ramen – conform onze vigerende systematiek – 50% hiervan. Dit komt overeen met een hogere uitkering van € 1,25 miljoen. In de huidige begroting is hiervoor al € 0,7 miljoen opgenomen. Het structureel voordeel bedraagt € 0,55 miljoen. Maatstaven Door wijzigingen in de maatstaven (zoals inwoners en woningen) en de uitkeringsfactor (een rekenkundige eenheid), wijzigt de uitkering uit het gemeentefonds. Dit leidt tot een structureel voordeel van € 3,8 miljoen.

Taakmutaties Taakmutaties zijn de financiële gevolgen van wijzigingen in gemeentelijke taken. Net als de bijstellingen van integratie- en decentralisatie-uitkeringen (zie hieronder), leveren de taakmutaties een financieel voordeel op. Deze extra middelen hebben we gereserveerd, op basis van onze financiële spelregels. Pas later beoordelen we of het nodig is ze in te zetten. De belangrijkste taakmutaties zijn:

-

Wet Open Overheid (structureel en incidenteel), € 0,31 miljoen in 2022 oplopend naar € 0,42 miljoen in 2025; Prenataal huisbezoek jeugdgezondheidszorg, structureel € 0,07 miljoen; Versterking gemeentelijke anti-discriminatievoorziening, structureel € 0,09 miljoen.

Decentralisatie- en integratie-uitkeringen (IU/DU) In de meicirculaire is hierin een aantal wijzigingen opgenomen; het gaat zowel om aanpassing van bestaande uitkeringen als om nieuwe uitkeringen uit het gemeentefonds. Ook voor deze middelen geldt dat we deze vooralsnog reserveren en later beoordelen of inzet nodig is. Enkele opvallende mutaties ten opzichte van de voorgaande circulaire zijn: Loon- en prijsbijstelling 2021 en verdeling op basis van het nieuwe woonplaatsbeginsel dat per 1 januari 2022 ingevoerd wordt leidt tot een structurele hogere integratie-uitkering Voogdij/18+ van € 1,8 miljoen; Toenemend gebruik van voorzieningen voor beschermd wonen. Als gevolg van deze landelijke volumegroei en de loon- en prijsbijstelling 2021 wordt de uitkering voor Tilburg structureel verhoogd met € 2,1 miljoen; De omvang van de integratie-uitkering Participatie wijzigt door toekenning van de loon- en prijsbijstelling 2021. Daarnaast wijzigt de verdeling door actualisatie van de verdeling van de Wswmiddelen (€ 0,5 miljoen in 2022, aflopend naar € 0,3 miljoen in 2025); De inwerkingtreding van de nieuwe inburgeringswet is met een half jaar uitgesteld naar 1 januari 2022. Als gevolg van het uitstel worden aanvullende middelen ter beschikking gesteld, verspreid over 2021 t/m 2026. De compensatie houdt verband met drie aspecten.

Het budget wordt aangevuld vanwege de hogere huisvestingstaakstelling van statushouders in 2021. Nieuwe instroom vanaf 1 juli 2021 moet zo veel als mogelijk in de geest van de nieuwe wet opgepakt worden. Tot slot worden gemeenten gecompenseerd voor de extra implementatiekosten als gevolg van het uitstel van de nieuwe wet. Reservering budgetten Op basis van de financiële spelregels worden de in de circulaire opgenomen taakmutaties en bijstellingen van integratie- en decentralisatie-uitkeringen geparkeerd. Pas later beoordelen we of inzet van deze middelen nodig is. Ontwikkelingen gemeentefonds Herijking verdeling gemeentefonds Op 2 februari 2021 is het voorlopige voorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds gepubliceerd en is de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) om advies gevraagd. Het voorlopige herverdeeleffect voor Tilburg bedraagt € 33 voordelig per inwoner. Op basis van deze informatie hebben wij in het financieel beeld al een voordeel opgenomen van € 3,5 miljoen. Momenteel wordt door de fondsbeheerders een nadere analyse uitgevoerd naar aanleiding van alle ontvangen reacties. De VNG is nauw bij dit vervolgonderzoek betrokken. Het aangepaste verdeelvoorstel zal naar verwachting begin juli 2021 gereed zijn en - samen met de geactualiseerde voorlopige uitkomsten per gemeente - gepubliceerd worden.

Besluitvorming over de invoering van de nieuwe verdeling - voorzien per 1 januari 2023 - is doorgeschoven naar het nieuwe kabinet. Evaluatie normeringssystematiek De keuze om de omvang van het gemeentefonds te laten meebewegen met de rijksuitgaven, wordt de normeringssystematiek of trap-op-trap-af genoemd. Dit leidt echter tot ongewenste schommelingen. Daarom is de normeringssystematiek geëvalueerd. De Raad voor het Openbaar Bestuur is om advies gevraagd over de toekomst van het accres. Dit advies zal in juni gepubliceerd worden. Het nieuwe kabinet zal in overleg met de medeoverheden besluiten hoe in de toekomst met het accres om te gaan.

Vervolg De effecten van de meicirculaire evenals de meest actuele inzichten op de rijksdossiers worden betrokken en verwerkt bij de programmabegroting 2022. We volgen de landelijke formatie en zullen effecten en uitkomsten van de formatie indien ze verwerkt worden in de septembercirculaire betrekken bij de definitieve integrale afweging van de programmabegroting. Indien de septembercirculaire, door vertraging in de formatie, geen nieuwe inzichten leveren dan volgen we de bestendige lijn en verwerken we deze circulaire niet. We informeren u hierover wanneer hier meer duidelijkheid over is na het zomerreces. Met vriendelijke groet, namens het college,

Oscar Dusschooten wethouder