Presentatie Duisenbergmethode rapporteurs bijeenkomst 27mei21 DEF v2
Tekst van het document
Analyse Jaarstukken Gebaseerd op de methode Duisenberg
Rapporteurs: Helma Oostelbos Ineke Couwenberg Beppie Smit Erik Roels 27 mei 2021
Aanleiding voor auditcommissie • De auditcommissie wil graag de controlerende rol van de raad versterken. • Eerder is in 2019 al aan de hand van de methode Duisenberg een analyse (over jaarstukken 2018) uitgevoerd over: – Openbare orde en veiligheid – Armoedebestrijding • In het najaar van 2020 heeft de auditcommissie besloten om de methode Duisenberg toe te passen op de Jaarstukken 2020.
Wat Analyse aan de hand van de methode Duisenberg • Bij de methode Duisenberg beoordelen raadsleden (van de coalitie, van de oppositie) een programma uit de begroting of jaarverslag. • De uitkomst is een beknopte (powerpoint-) rapportage met conclusies, op basis waarvan het politieke debat op inhoud gevoerd kan worden. Het doel van de methode is dat rapporteurs als een vooruitgeschoven post een (samenvattend) oordeel geven over het al dan niet halen van de beleidsdoelen van het betreffende programma.
Hoe De zes centrale vragen van de methode Duisenberg: 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Wat is het beeld van het beleidsterrein op hoofdlijnen? Welke doelen zijn gepland? Welke prestaties zijn gepland? Wat gaat het kosten? Welke aanvullende informatie/ onderzoeken zijn er? Welke vragen, conclusies en aanbevelingen hebben wij (als rapporteurs) aan het college?
Gekozen programma’s • Passende ondersteuning • Klimaat & Energie Laten we bekijken wat de rapporteurs hebben opgesteld.
Vervolg (evaluatie) • Via de Auditcommissie evalueren of, hoe, in welke vorm en op welke momenten (voor welke p&c producten) de Methode Duisenberg toepassen
Duisenberg methode
Passende ondersteuning
Tien aanbevelingen
Passende ondersteuning
Wat hebben we gedaan? • Analyse beleidsveld Passende Ondersteuning op basis van Duisenberg methode • Omvangrijk beleidsveld: Jeugdhulp / WMO / Werk & Inkomen / Toegang • Rapportage op hoofdlijnen: wel overall beeld / geen overal beeld • In deze presentatie delen we onze “tien hoofdaanbevelingen”
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning
1.
“Waarom / Hoe / Wat” centraal (blijven) stellen. Expliciteer telkens het volgende denkraam in de P&C en Beleidscyclus. Waarom:
Agenda Sociaal 013 / Tilburg gezond en gelukkig GROW-waarden (Goede start / Ruimte om te leven/ Optimale Kansen / Wereld die mij ziet)
Hoe:
Inzet via beleidsvelden begroting. i.c. Passende ondersteuning + inkoopstrategie sociaal domein
Wat:
Ontwikkelen van beleid en indicatoren voor impact (maatschappelijk, institutioneel en financieel)
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning
2.
De Kadernota Passende Ondersteuning als inhoudelijke basis • Kadernota is in ontwikkeling. Het moment om goede basis te leggen. • Doelen en indicatoren formuleren die gewenste “van – naar beweging” uit vastgestelde uitgangspunten inkoopstrategie te volgen maakt: • • • • • •
3.
Van zorg overnemen naar (daar waar mogelijk) het vinden van oplossingen in het gewone leven (normaliseren); Van oog voor de zorgvraag naar oog voor zorgvraag én maatschappelijke rol (werk, opleiding); Van een individualistisch en groot zorglandschap naar een overzichtelijk en kwalitatief veld zorgaanbieders dat elkaar kent; Van lange procedures naar snel op weg geholpen; Van open-einde financiering naar grip op de financiën met meer gesloten financiering per segment; Van achteraf handhaven naar oneigenlijk gebruik voorkomen en het geld besteden aan zorg
Deze nieuwe set van indicatoren meerjarige streefwaarden geven, zodat de ambities voor een langere termijn worden vastgelegd en over een langere termijn kunnen worden gevolgd
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning
4.
Informatievoorziening op orde In het kader van de sturing en beheersing moet de informatievoorziening op orde zijn. Dat betekent dat moet worden geborgd dat de cijfers m.b.t. indicatoren beschikbaar moeten zijn bij de jaarstukken.
5.
Bouw de verdiepende rapportages geleidelijk af •
•
Werk er geleidelijk naartoe dat de reguliere P&C-cyclus voldoende kwalitatieve sturingsinformatie geeft, waarbij verdiepende rapportages (t.a.v. hefbomen, geldstromen, Wmo, Jeugdhulp, Monitor corona) op termijn kunnen worden afgebouwd. Blijf de ontwikkeling bespreken. Dit kan ook los van de behandeling van P&Cproducten, maar wel op basis van P&C-producten.
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning
6.
Jaarstukken: reduceren én verrijken (“tellen en vertellen”) •
•
7.
simpele overzichten met een korte toelichting op de afwijkingen tussen de programmabegroting en de jaarrekening. Minder tekst maar meer visuele weergaven met grafieken, staafdiagrammen etc. Biedt in de jaarstukken ook de ruimte om te reflecteren op ontwikkelingen die in de begroting zijn geschetst. Hoe hebben geschetste ontwikkeling zich daadwerkelijk voorgedaan? Wat is de invloed geweest? Hoe ontwikkelt de impact zich?
Relatie inhoud en financiën verbeteren De relatie tussen de inhoudelijke opgaven en de lasten en baten moet verbeterd worden. Nu staan deze nog veel te los van elkaar. De notitie grote geldstromen is een goed voorbeeld waarbij inhoud en financiën worden gekoppeld. Dit zou voor de jaarstukken (en tussenrapportages) ook kunnen gelden.
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning
8.
Verbetercyclus aanscherpen Binnen de programma’s is aangegeven “Wat kan beter?” Dat heeft op dit moment vooral een signalerende functie. Het is gewenst aan te geven wat we daarvoor moeten doen om ons doel te bereiken. Dat geeft weer input voor de volgende cyclus van perspectiefnota en programmabegroting.
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning Clientwaardering WMO Tilburg (% (helemaal) eens)
9. Tevredenheid inwoners breder meten
Door de ondersteuning die ik krijg… Door de ondersteuning die ik krijg… Door de ondersteuning die ik krijg,… De ondersteuning die ik krijg past bij… Ik vind de kwaliteit van de… De medewerker en ik hebben in het… De medewerker nam mij serieus Ik werd snel geholpen Ik wist waar ik moest zijn met mijn… 65
2018
70
2019
75
2020
80
85
Om de tevredenheid te meten van onze inwoners is het van belang periodiek inzicht te verstrekken in de cliëntwaardering. We stellen voor om daarbij de vragen die worden gebruikt bij de Wmo ook bij de Jeugdhulp en Werk en Inkomen 90 toe te passen.
De tien hoofdaanbevelingen Passende ondersteuning 10. Realistisch begroten en sturende werking begroting Binnen de Wmo en Jeugdzorg zien we de afgelopen jaren een toename van de lasten zowel in de tussentijdse bijstelling als bij de jaarrekening. Het advies is om een proces van ‘realistisch begroten’ te doorlopen. Bijvoorbeeld door een pilot te starten bij de opstelling van de begroting 2022. Hiermee verankeren we dat de ‘sturende werking’ van de (initiële) begroting toeneemt. Baten en lasten WMO (x 1000 €) 140000
Baten en lasten Jeugdhulp (x 1000 €) 80000
120000
60000
100000 80000
40000
60000 20000
40000 20000
0
0
2018
-20000
Initieel
Gewijzigd
2019
2020
Gerealiseerd
Baten
2018
2019
2020
Gerealiseerd
Baten
-20000
Initieel
Gewijzigd
Duisenberg methode
Klimaat
Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Beeld op hoofdlijnen Klimaat
Conclusies Beeld op beleid Klimaat
• Er worden eerste bemoedigende resultaten geboekt op de klimaattransitie, al blijven er ook prestaties achter. Het is onduidelijk of in dit tempo de langjarige beleidsdoelen gehaald worden. • Het programma bevindt zich nog in de opstartfase van de transitie. De blijkt uit het groot aantal plannen, visies en uitvoeringsagenda’s die aan de raad worden voorgelegd. Het is wenselijk dat (de verantwoording van) het programma zich meer gaat richten op uitvoeringsprestaties, zodat (inzichtelijk wordt of) de langjarige doelen gehaald worden. • Ondanks dat de meeste recente cijfers voor 2020 voor een aantal indicatoren nog niet beschikbaar is, kan gesteld worden dat voor 5 van de 9 van de indicatoren de gestelde streefwaarde behaald wordt.
Conclusies Beeld op beleid Klimaat • Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt? • Het stijgende aantal gasaansluitingen voor woning in de afgelopen jaren is een aandachtspunt. • De effecten van Corona op het programma zijn beschreven in de jaarstukken. Het is lastiger om het gesprek tussen verschillende partijen over klimaatadaptatie gaande te houden.
Conclusies Beeld op beleid Klimaat Uit de Klimaatmonitor blijkt dat • Tilburg een eerste dalende trend heeft ingezet m.b.t. de uitstoot van CO2, met name voor het elektriciteitsverbruik. • Het grootste deel van de CO2 uitstoot komt voor rekening van de gebouwde omgeving. Binnen de gebouwde omgeving zorgen vervolgens woningen voor de grootste uitstoot van CO2. De gemeente kan de grootste slag slaan door hier het beleid op te richten. Dit sluit aan bij het huidige beleid.
Conclusies Informatievoorziening Klimaat •
De verantwoording in de jaarstukken richt zich vooral op de geleverde prestaties (output). Het totaalbeeld wordt gemist. Dit wordt ook veroorzaakt door het format van de Jaarstukken. De inzet van Tilburg is om impactgericht te werken. Met een verantwoording met meer duiding op de impact/ het effect zal het meer inzichtelijk worden of Tilburg op weg is om de gestelde (langjarige) beleidsdoelen te halen. Het is op dit moment lastig in te schatten of Tilburg de (langjarige) beleidsdoelen haalt).
•
De Jaarstukken zijn overzichtelijk en strak vormgegeven. Door de puntsgewijze weergave is het gemakkelijk te tekst te lezen. Ook is het prettig en wenselijk dat verantwoord wordt wat er beter kan. Het is dan interessant om te zien of deze punten ook terug komen in de begroting 2021 (met een bijbehorende aanpak).
•
Voor niet alle acties in de begroting wordt in de jaarstukken verantwoord wat de resultaten zijn. Dat blijkt niet te passen binnen het huidige format van de Jaarstukken.
Conclusies Informatievoorziening Klimaat •
Veelal wordt verantwoord over de beleidsvoorbereiding (opstellen plan of visie). Dit is wellicht logisch door de fase waarin het programma zich bevindt. De jaarstukken worden meer inzichtelijk op het moment de jaarstukken meer ingaan op (een aantal kern-)uitvoeringsprestaties, zoals het aantal gerealiseerde windmolens, zonnevelden of geïsoleerde daken.
•
Voor niet alle indicatoren zijn de jaarlijkse streefwaarde opgesteld, zoals voor de Hoeveelheid CO2 uitstoot gebouwde omgeving en het aantal regulier gasaansluitingen. In die gevallen zijn er wel doelen voor de lange termijn, maar niet voor de korte. Het is lastig om op basis van de informatie in de jaarstukken te beoordelen of met het huidige tempo de lange termijn doelen worden gehaald. Met ook een jaarlijkse streefwaarde voor de korte termijn kan de jaarlijkse realisatie in perspectief gezet worden. – De indicatoren zijn vastgesteld met de nieuwe kadernota. Dit is een nieuwe werkwijze. Het is wenselijk om via de P+C cyclus de streefwaarden te blijven evalueren en bij te stellen waar nodig.
Verzoeken aan college Klimaat
•
Zorg voor een inzichtelijke verantwoording op zowel de stand van zaken op het maatschappelijk effect (Wat hebben we bereikt?) als op de geleverde prestaties (Wat hebben we gedaan?): – Verdeel de verantwoording van het programma Klimaat naar de drie subdoelen. – Geef als college een duidelijke uitleg en duiding op de stand van zaken voor de realisatie van het maatschappelijk effect op het subdoel. Geef helder, met een korte onderbouwing, antwoord op de vraag of Tilburg de gestelde beleidsdoelen (bv. Klimaatneutraal) haalt, of gaat halen. Dit geeft veel meer inzicht in het geleverde maatschappelijk effect. – Geef dan vervolgens per subdoel aan welke prestatie geleverd zijn (groen en gele vlakken). Zeker ook in relatie tot de aangekondigde prestaties in de begroting. Richt de verantwoording voor de prestaties dan zoveel mogelijk op (een aantal kern-)uitvoeringsprestaties (bv. aantal aangelegde windmolens) i.p.v. op beleidsvoorbereidingen (opstellen plannen). – Bekijk welke overzichtsinformatie in de P+C cyclus opgenomen kan worden en wat eventueel op aanvullende wijze aan de raad aangeleverd kan worden.
•
Hou de vraag in het achterhoofd bij het opstellen van de P+C stukken: Kan een inwoner helder volgen wat er gedaan wordt, wat de effecten zijn en of de gestelde doelen gehaald worden?
Verzoeken aan college Klimaat
• Neem korte definities op van klimaatadaptief, klimaatneutraal en circulaire economie in de P+C stukken of verzorg een link naar de plek in de beleidsnota’s waar deze abstracte termen uit gelegd worden. • Verantwoord in de Jaarstukken overzichtelijk wat de effecten en de prestaties zijn van het Klimaatfonds. • Blijf met de raad op regelmatige basis bespreken of de gestelde indicatoren en streefwaarden nog bijstelling vragen of niet. Dit gebeurt nu al regelmatig. Blijf dat doen.
Suggesties voor het debat Klimaat
• Kan het college een toelichting geven per subdoel (Klimaatneutraal, Klimaatadaptief en Circulair) of de langjarige beleidsdoelen gehaald worden? Waar staan we nu precies, met name op het beoogde maatschappelijk effect? • Kan het college toezeggen dat zij in de begroting met een aanpak terugkomen op de, in de Jaarstukken genoemde, aandachtspunten (onder Wat kan beter)? • Vanaf 2023 dalen de begrote lasten fors. Hoe verhoudt deze daling zich tot de langjarige opgave (met de gestelde doelen) die er ligt? – Hier ligt ook een link naar de begroting 2022.