[OUD] Bijlage 2 - Leeswijzer doelenboom

LEESWIJZER DOELENBOOM Aanleiding tot doelenboom De energietransitie is de afgelopen jaren op regionaal, nationaal, Europees en mondiaal niveau flink in beweging. Deze bewegingen maken dat onze lokale doelstellingen, die dateren uit de energievisie 2017, ook aan actualisatie toe zijn. In het akkoord ‘Meer voor elkaar’ is ook opgenomen om te bekijken of we onze lange termijn doelstellingen moeten bijstellen én om duidelijke tussendoelen voor 2030 te stellen. Daarnaast heeft de Tilburgse Rekenkamer naar aanleiding van een onderzoek over de energietransitie de aanbeveling gedaan om concrete doelstellingen voor de energietransitie te formuleren. Deze aanbevelingen zijn door ons college en uw raad overgenomen. Tijdens een raadsinformatiebijeenkomst op 27 juni 2024 bent u geïnformeerd over de opzet en de voortgang om de energiedoelen te actualiseren. Het bepalen, monitoren en verantwoorden van de energiedoelen stellen we voor aan de hand van een zogenaamde doelenboom waarin, naast een alomvattend hoofddoel voor 2050 en een tussendoel voor 2030 onderscheid wordt gemaakt tussen strategische-, tactische- en operationele doelen. Ter onderbouwing van de doelenboom is een berekening gemaakt van onze lopende en in voorbereiding zijnde projecten. Hieruit volgt dat we bij bestaand, ongewijzigd beleid naar verwachting uitkomen op 43% CO2-reductie in 2030.

Om het afgesproken doel van 55% te realiseren moeten we een extra pakket van maatregelen realiseren.

Wat is een doelenboom? Een doelenboom bevat een volledige, samenhangende en afgewogen overzicht van doelen (lange termijn, middellange termijn en korte termijn) op een bepaald beleidsterrein. In een doelenboom worden sociaal-maatschappelijke, technologische en andere doelstellingen voor een bepaalde opgave samengebracht. Ook wordt de samenhang met landelijke en regionale energiedoelen in beeld gebracht. Dit biedt de mogelijkheid om gericht te sturen. In deze leeswijzer geven wij een beknopte toelichting op de opbouw en inhoud van de doelenboom van de energietransitie van de gemeente Tilburg. U vindt deze in bijlage 1. We lichten toe welke keuzen zijn gemaakt met betrekking tot de opbouw van de doelenboom en op welke wijze de gemeenteraad, het college van B&W en de ambtelijke organisatie de doelenboom kunnen gebruiken voor de monitoring en sturing van de energietransitie.

Niveaus in de doelenboom energietransitie We maken in de doelenboom van de energietransitie (bijlage 1) onderscheid in verschillende niveaus. •

Niveau één en twee beschrijven de algehele doelstelling (in termen van CO2-reductie) voor respectievelijk 2050 en tussendoel voor 2030 in termen van CO2-reductie. We maken daarbij onderscheid in impact van Rijksbeleid & REKS enerzijds en de impact van lokale inspanningen anderzijds;

• • •

Niveau drie zijn de strategische doelen op alle terreinen waarop invloed kan worden uitgeoefend, uitgesplitst naar enerzijds landelijk en REKS en anderzijds lokaal; Niveau vier van de doelenboom is de doorwerking naar tactische doelen op de terreinen waarop wij als gemeente (doorslaggevende) invloed hebben; Niveau vijf tot slot omvat de operationele doelen die richtinggevend zijn aan de uitwerking van projecten en processen.

De doelenboom biedt overzicht en inzicht en is daarmee een waardevol instrument voor de sturing van de energietransitie. De doelenboom biedt de mogelijkheid om verschillende maatregelen en initiatieven onderling te vergelijken (bijvoorbeeld op hun bijdrage aan de CO2reductie) en daarmee focus aan te brengen in de uitvoering. Een doelenboom verbindt op deze wijze de strategie van de energietransitie met de uitvoering. De doelenboom is ook kaderstellend voor de uitvoering.

Toepassing van de doelenboom Tweemaal per jaar informeren wij u met de bekende energiemonitor over de voortgang en realisatie van de strategische energiedoelen. Tevens informeren wij u –voor zover nodig- over de realisatie van de onderliggende doelen. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het bepalen van de strategische doelen in de doelenboom. De strategische doelen worden opgenomen in de gemeentebegroting. Op deze manier borgen we integrale sturing op de energietransitie. Het college van B&W draagt zorg voor de uitwerking en concretisering van de strategische energiedoelen in tactische doelen. De tactische doelen in de doelenboom zijn energiebesparing, opwek van duurzame energie, robuustheid van het energiesysteem, sociale rechtvaardigheid van het energiesysteem en tot slot de energieprestatie van de gemeentelijke organisatie en dienstverlening. De doelen voor energiebesparing en opwek zijn optelbaar tot het omvattende doel voor 2030. De doelstellingen voor robuustheid en rechtvaardigheid zijn kwalitatieve doelen voor het nieuwe systeem en de transitie. De doelstelling voor de energieprestatie van de gemeentelijke organisatie houden we bewust in beeld vanwege onze voorbeeldrol. De uitvoering van de energietransitie is het laagste niveau in de doelenboom.

De uitvoering vindt plaats via de ambtelijke organisatie, maar ook via initiatieven en activiteiten van instellingen en bedrijven. De gemeente voert regie. Hiervoor zijn verschillende instrumenten beschikbaar (bijvoorbeeld regelgeving, subsidiering en kennisdeling).

Toelichting onderdelen doelenboom Energietransitie gemeente Tilburg Hieronder volgt een toelichting op onderdelen van de doelenboom.

De algehele doelstelling: hoofd- en subdoel (niveau 1 en 2 doelenboom) De gemeente Tilburg wil in 2050 CO2-neutraal zijn. Dit betekent dat de netto-uitstoot van CO2 op het grondgebied van onze gemeente in 2050 nul is. Dit is het eerste niveau in de doelenboom. Dit betekent niet dat er in het geheel geen uitstoot meer is. Eventuele uitstoot moet in 2050 volledig worden opgevangen of gecompenseerd. In het bestaande beleid van de gemeente Tilburg wordt voor het bereiken van dit doel 2045 nagestreefd. Het klimaatverdrag van Parijs hanteert het jaartal 2050. Internationale en landelijke wet- en regelgeving is gericht op 2050. In de doelenboom wordt voorgesteld 2050 ook voor Tilburg aan te houden. Dit vergemakkelijkt de samenwerking met partners.

In beleidsstukken van onze gemeente wordt soms gesproken over klimaatneutraal. Klimaatneutraliteit is een ruimer begrip dan CO2-neutraliteit. Onze inspanningen zijn gericht op beperking van de uitstoot van CO2. Uitstoot van andere broeikasgassen monitoren wij niet. Daar kunnen we ook amper op sturen. Reductie van deze gassen is in de regel een welkom neveneffect van de CO 2-reductie.

Tot op heden had de gemeente Tilburg geen CO2-doelstelling vastgesteld voor 2030. Ten behoeve van de sturing en focus in de energietransitie wordt (in lijn met landelijk klimaatbeleid) voorgesteld dat de uitstoot op het grondgebied van de gemeente in 2030 maximaal 45% van de uitstoot in 1990 bedraagt. Dit is het tweede niveau in de doelenboom.

Deze 2030-doelstelling is in lijn met de doelstellingen van de Rijksoverheid. 1990 Is het basisjaar voor de emissiereductiedoelstellingen van het Kyoto Protocol uit 1997. Zonder gerichte maatregelen de afgelopen decennia zou de uitstoot van CO2 substantieel zijn toegenomen. In de periode tussen 2008 en 2022 groeide de Nederlandse economie met 18 procent, terwijl de uitstoot van broeikasgassen als gevolg van economische activiteiten met 19 procent afnam. Economische groei hoeft dus niet noodzakelijkerwijs hand in hand te gaan met een stijging van de broeikasgasemissies. In veel publicaties over klimaatdoelen worden minimale besparingsdoelen gesteld. Wij kiezen ervoor om onze einddoelstellingen te formuleren in termen van maximale uitstoot (kton CO2). Deze doelen bieden meer inzicht in de feitelijke voortgang. De tactische doelen worden in de doelenboom uitgedrukt in energie-eenheden (TerraJoules, TJ). Dit om praktische redenen. Deze doelen in energieeenheden zijn eenvoudig terug te rekenen naar gereduceerde tonnen CO2.

Alle doelstellingen in de doelenboom worden omgerekend naar de bijdrage aan de CO2 -reductie. Dit geldt ook voor regionale doelstellingen op het gebied van duurzame opwek en voor de doelstellingen met betrekking tot het besparen van energie. Uiteindelijk willen we niet energie besparen of opwekken, maar een CO2-neutraal energiesysteem bereiken. Dankzij de omrekening worden maatregelen en investeringen vergelijkbaar gemaakt. Voorbeeld: De emissiefactor van aardgas is 1,79 kg CO2/m3 gas. Alle bestaande woningen in Tilburg aardgasvrij maken levert bijvoorbeeld ca. 120 miljoen m3 gasbesparing op. Dit komt overeen met ca. 4.000 TJ energiebesparing en 215 kton CO2-besparing.

Niveau 1 en 2: Onderscheid in impact Rijksbeleid & REKS en impact Lokale inspanningen Een aanzienlijk deel van de CO2-reductie op het grondgebied van de gemeente TIlburg is het gevolg van maatregelen die op Europees, landelijk of regionaal niveau zijn vastgesteld (het zogenaamde ‘basispad’). Vooral de vergroening van de elektriciteit heeft veel impact (denk aan wind op zee). Uit de berekeningen blijkt dat ca. 75% van de CO2-reductie op ons grondgebied een gevolg is van internationale en landelijke maatregelen. Het effect van lokale en boven-lokale maatregelen splitsen we daarom uit in de doelenboom. Wat betreft de boven-lokale maatregelen maken we in de doelenboom ook zichtbaar wat de bijdrage van de duurzame opwek binnen de REKS is.

In 2050 is het grondgebied van de gemeente Tilburg CO2-neutraal. De netto uitstoot bedraagt 0 Kton CO2.

In 2030 is de CO2 uitstoot op het grondgebied van de gemeente Tilburg ten opzichte van 1990 met minimaal met 55% gereduceerd. De netto uitstoot bedraagt in 2030 maximaal 450 kton CO2.

Impact van rijksbeleid en REKS (75%)

Impact van lokale inspanningen (25%)

Het Planbureau voor de Leefomgeving monitort de voortgang van het klimaatbeleid. Eenmaal per jaar moet de Klimaat- en Energie Verkenning (KEV) op duidelijke en integrale wijze verslag doen van de volle breedte van het gevoerde klimaat- en energiebeleid en de verwachte effecten daarvan. Dit wordt het basispad genoemd.

Afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in duurzame opwek van elektriciteit. De vergroening van de regionale en lokale elektriciteit-opwek wordt verwerkt in het zogenaamde ‘basispad’, tenzij deze opwek ook lokaal wordt gebruikt. Het behalen van de doelstelling van de REKS is een regionale en daarmee een Tilburgse verantwoordelijkheid. We maken deze daarom in de doelenboom apart zichtbaar, zonder uitsplitsing naar de regiogemeenten. De doelstelling van de REKS maakt onderdeel uit van de landelijke bijdrage aan de energietransitie (het basispad), immers, deze duurzame elektriciteit wordt ‘ingevoed’ in het landelijke elektriciteitsnet en vertaalt zich in een bijdrage aan de verduurzaming van dat landelijke net.

Strategische doelen (niveau 3 in de doelenboom) Ten aanzien van de doelstellingen binnen de invloedsfeer van de gemeente Tilburg (lokale inspanningen) maken we in de doelenboom onderscheid tussen vijf samenhangende doelstellingen. Dit is het niveau van de doelenboom waar politieke besluiten landen. We maken in de doelenboom onderscheid tussen ten eerste de doelstellingen met betrekking tot opwek van duurzame energie en het beperken van energiegebruik en ten tweede doelstellingen met betrekking tot de kenmerken van het nieuwe energiesysteem (robuust) en de aard van de transitie (rechtvaardig). Daarnaast hebben we in het netwerk een afzonderlijke doelstelling opgenomen met betrekking tot het energiegebruik van de organisatie van de gemeente Tilburg. Via deze doelstelling geven we invulling aan onze voorbeeldrol voor de Tilburgse samenleving. Voor het bereiken van de 2050-doelstelling is het cruciaal dat de verwarming van de gebouwde omgeving verduurzaamt (‘van het gas af’). De gemeente voert de regie over deze verduurzamingsdoelstelling. Het realiseren en uitbreiden van een robuust en rechtvaardig warmtenetwerk is daarvoor essentieel. Warmtenetwerken zijn uiteindelijk voor een (groot) deel van de stad, de meest passende oplossing. In de overige delen van de stad zijn “all-electric” oplossingen (met name warmtepompen) meer geschikt.

Ten aanzien van de strategische doelstellingen merken we het volgende op: 1. In 2030 wordt maximaal 10.600 TJ energie gebruikt op het grondgebied van de gemeente Tilburg (besparen). Met deze doelstelling geven we invulling aan regel 1 van de Trias Energetica: gebruik zo min mogelijk energie. Deze doelstelling wordt in de doelenboom verder uitgesplitst naar het energiegebruik per maatschappelijke sector (huishoudingen, maatschappelijke en commerciële dienstverlening, mobiliteit en industrie en afvalverwerking). 2. In 2030 wordt minimaal 950 TJ hernieuwbare energie opgewekt binnen de gemeente Tilburg (opwekken, naast de REKS). De opwekdoelstellingen zijn uitgesplitst naar energiedrager (warmte en elektra). Duurzame warmte wordt lokaal gebruikt en draagt direct bij aan onze CO2-doelstellingen. 3. In 2030 heeft de gemeente Tilburg een meer robuust energiesysteem. Een robuust energiesysteem is stabiel en werkt altijd, ongeacht schommelingen in vraag en aanbod. Hiervoor maakt het systeem gebruik van verschillende bronnen op verschillende schaalniveaus. Robuustheid gaan we o.a. bevorderen door het inzetten van verschillende bronnen voor het warmtenet en bevorderen van energiehubs voor bedrijven. Ook het faciliteren van maatregelen ter beperking van de netcongestie (primair de verantwoordelijkheid van de netbeheerders) draagt bij aan een robuust systeem. 4.

In 2030 heeft de gemeente Tilburg een meer rechtvaardig energiesysteem. Dit betekent dat de kosten voor en baten van de transitie eerlijk worden verdeeld tussen inwoners en bedrijven en dat betrokkenen op een gelijkwaardige wijze kunnen meedoen. In ons beleid besteden we al veel aandacht aan het voorkomen en beperken van energiearmoede. Komende maanden zullen we onze doelstellingen voor een rechtvaardig energiesysteem verder uitwerken en aan u voorleggen.

In de energiemonitor die wij tweemaal per jaar aan u presenteren bieden wij inzicht in de voortgang van de strategische –en waar nodig voor het inzicht- de onderliggende tactische doelen. Deze doelen worden met ingang van 2025 ook in de begroting van de gemeente opgenomen. Hiermee houdt de raad grip op de doelstellingen van de energietransitie.

In de doelenboom tellen de doelstellingen op enig niveau altijd op tot het doel op het bovenliggende niveau. Op het onderste niveau van het netwerk beschrijven we met welke inspanningen (regelgeving, subsidies, voorlichting en uitvoering) we als gemeente het bereiken van het doel willen bewerkstelligen. Op dit niveau kunnen we ook inzicht bieden in de gemeentelijke investeringen in de energietransitie.

Tactische doelen (niveau 4 in de doelenboom) Het vijfde niveau in de doelenboom is die van de tactische doelen.

Hierboven ziet u als illustratie op welke wijze de doelstelling voor energiegebruik voor huishoudens verder is opgesplitst. De verschillende subdoelstellingen zijn onderling optelbaar en de som van de subdoelstellingen is gelijk aan de bovenliggende doelstelling. Hiermee beschikken we over een instrument om de voortgang van de energietransitie te monitoren en de beschikbare middelen (zoals het klimaatfonds) toe te wijzen aan inspanningen met een maximaal CO2-rendement.

Operationele doelen (niveau 5 in de doelenboom) De gemeente Tilburg werkt via de organisatie, de REKS en het programma Energietransitie aan het bereiken van de energiedoelen. Hiervoor worden tientallen projecten uitgevoerd, ondersteuning geboden, convenanten afgesloten en subsidies beschikbaar gesteld. Het college van B&W is verantwoordelijk voor de uitvoering van de energietransitie en daarmee voor de besluiten die daarmee te maken hebben (selectie van projecten bijvoorbeeld).