Ontwikkelvisie Biezenmortel
Tekst van het document
*De nieuwbouw sluit aan bij de dorpse identiteit. Voor ontwikkelgebieden A en C biedt de vervolgfase ruimte voor ontwerpend onderzoek naar stedenbouwkundige configuraties die passen binnen deze identiteit. Voor ontwikkelgebied B geldt als uitgangspunt voor de bouwhoogte maximaal 3 bouwlagen.
Natuurlijk
Positionering van woningen stimuleert de relatie met de buren en het groen
Natuur als buur
Materialen, kleur en texturen dragen bij aan de identiteitsversterking van het landschap
Verschijning licht en natuurlijk
Compacte privé buitenruimtes, zorgvuldig met groene overgangen vormgegeven (geen hoge schuttingen). Het gedeeld landschap als uitbreiding van je woning.
Het landschap als je tuin
Parkeren (op afstand) in clusters; infrastructuur is minimaal en ondersteund de landschapppelijke beleving
Minimale infrastructuur
In het landschap max. 30-40% privé
min. 40-50% bijdrage groen
woonclusters landschappelijk omzoomd
(Bron: www.sweco.dk)
(Bron: www.bplusb.nl)
(Bron: www.bpd.nl)
natuurlijke materialen
lichtheid van gebouw, geen tuinen, maar landschap
het landschap is leidend en wonen ‘te gast’
(Bron: www.nvtl.nl)
3. RAAMWERK
bouwvolumes die passen bij het landschap
69
Gradaties van woonmilieus Ontwerpprincipes
B - Aan het dorp
organisatie
A - In het dorp
Traditionele organisatie; netwerk van dorpsstraten ingesloten door bebouwing .
Het beste van 2 werelden: aan het dorp en aan het landschap. Het landschap dringt aan zijdes door tot in de buurt. secundaire
woning situatie
buitenruimte privé
collectieve ruimte Traditioneel kavel, woning+ privé tuin
oprit
parkeren & infra overgangen landschap
3. RAAMWERK
privé
kavel
Traditioneel kavel, woning+ privé tuin
of appartementenblok in het dorpshart.
70
compact
privé
kavel
+ secundaire buitenruimte.
straat parkeren
pockets
Meerdere oplossingen: oprit, straatparkeren, of geclusterd in pockets.
Wonen aan straat (of aan het fietspad).
Gecultiveerd: tuinen en erfafscheidingen spelen een belangrijke rol in het vergroenen van de buurt:
hagen, bomen, voortuinen, pergola’s.
Zicht op het landschap, wonen aan het landschap (tuinen).
Overgang tussen gecultiveerd en natuurlijk landschap.
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
C - In het landschap buitenzijde
binnenzijde
Bij de invulling van het ontwikkelveld is het landschap leidend, compacte footprint/geclusterd, landschappelijk omzoomd of ‘in’ het landschap. collectief
landschap
buitenzijde
compact
collectief
privé
landschap
collectieve
buitenzijde
compact
privé
binnenzijde Compact bouwen, in samenhang met water en groen
Pockets (op afstand), geclusterd parkeren Losse ligging ‘te gast’ in het landschap. Het landschap tot tegen de gevel.
Landschappelijk omzoomd, geen harde erfafscheidingen,
3. RAAMWERK
maar natuurlijke overgangen.
Compacte privé buitenruimtes (onderdeel van architectuur).
71
3. RAAMWERK
C. In het landschap
72
EVA Lanxmeer, Culemborg
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
natuurlijk i.p.v. cultuurlijk
3. RAAMWERK
Referentievoorbeeld voor ‘in het landschap’: Wonen met het natuurlijke landschap tot tegen je deur
73
3. RAAMWERK
Collectief woonproject met zwemvijver Olen, Meren (Heem)
De levenscyclus in wonen herstellen
74
Naar een rijkere mix aan woonvormen die de gehele levenscyclus faciliteert Er heerst een groot verlangen van dorpsbewoners om de gehele levenscyclus in het dorp te kunnen blijven wonen. Op dit moment zijn er vooral voor starters en senioren weinig kansen om in het dorp te blijven wonen of om terug te keren. Dit betekent niet alleen dat er een verandering nodig is in de huidige hoeveelheid woningen, maar ook in het type woningen en de betaalbaarheid ervan. De woningbehoefte is divers, maar het huidige aanbod in het dorp is veel van hetzelfde; veelal grote eengezinswoningen in de categorie dure koop.
Formule strategie wonen De exacte samenstelling van woningtypen of inzet op leefstijl is afhankelijk van het moment in tijd en de demografische ontwikkeling. Vanuit de 7 generatie gedachte moeten we nu geen vastgekaderd eindbeeld fixeren, maar beweegvrijheid houden voor behoeften die kunnen veranderen.
De strategie voor wonen in het 7 generatiedorp kijkt naar wat het nu is, kijkt vooruit naar welke trends er aan komen, en maakt een bewuste keuze vanuit positionering: Dit vraagt een onderzoekende waar wil je naartoe? houding die verder kijkt dan De eerste doorkijk kan op dit de best gekende typologimoment gegeven worden ën; het appartement OF de grondgebonden woning. Om (zie pagina hiernaast). Onder andere de verhouding van te komen tot manieren van wonen die de kwaliteiten van betaalbaarheid van, 30% sociaal, 40% middenduur, 30% het grondgebonden wonen koppelen aan een compacter, duur, wordt gezien als een gezonde mix. gestapeld model.
=
> Eentonig woningaanbod van grote en dure woningen > 82% zijn koopwoningen > Gemiddelde woninggrootte is 149 m2 > 70% is vrijstaande woning of 2-onder-1kapwoning
+
Vooruit kijken: wat zijn trends? > Kleiner en compacter wonen > Meer delen met elkaar > Bewoners betrekken bij totstandkoming van de woning/ woonomgeving
> Weinig tot geen aanbod voor ouderen
> Bewoners hebben gedeelde verantwoordelijkheid over onderdelen van hun woonomgeving: collectieve tuinen, deelschuur, beheer van een plek.
> Geen betaalbare woningen, jongeren vertrekken het dorp uit of blijven langer thuiswonen
> Geclusterde woonvormen, waarin mensen omkijken naar elkaar en elkaar een handje helpen
> Lange tijd van stilstand: geen woningen bijgebouwd
+
Vanuit positionering: Waar wil je naar toe? a. Een eerste impuls en inhaalslag voor het dorp, om levendigheid, de school, het verenigingsleven en activiteiten te stimuleren. b. Wonen in Biezenmortel is een bewuste keuze: mensen die houden van bijdrage en betrokkenheid, onderdeel zijn van een dorp/ gemeenschap, zich mengen in het verenigingsleven, je bent je er bewust van dat je verder weg woont van voorzieningen, elkaar een handje helpt, en profiteert van de landschappelijke ligging. c. Een grotere diversiteit in allerlei opzichten is wenselijk: Een dorp voor je gehele wooncarrière, die voorkomt dat je weg moet uit Biezenmortel als je, je ouderlijk huis ontgroeit. d. Doorstroom organiseren en kansen binnen het dorp creëren voor degene die kleiner willen wonen, met minder onderhoud. e. Focus op kansen voor starters, jonge gezinnen, alleenstaanden en ouderen. f. De grote diversiteit wordt gerealiseerd in een gezonde mix zonder een grote concentratie op 1 plek van één woningtypen. g. Andere ontwikkelvormen zoals CPO of wooncoöperaties passend bij het ondernemende karakter van Biezenmortel, waarin bewoners meer verantwoordelijkheid en regie over hun leefomgeving kunnen pakken.
3. RAAMWERK
Wat is het nu?
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
STRATEGIE WONEN IN EEN 7 GENERATIEDORP
75
3.5 Dorpsvoorzieningen clusteren in het dorpshart
Het is tijd om de rijke erfenis van Beukenhof te versterken en in te zetten als publieke hart voor héél het dorp. Het klooster met de kloostertuin heeft van oudsher al gefungeerd als verbindende schakel tussen de buurtschappen Biezenmortel en ‘t Winkel. Het klooster krijgt weer een belangrijke rol voor het dorp zelf: van een besloten groepsaccomodatie naar een publiek dorpshart waar bewoners en bezoekers samen komen, ideeën uitwisselen, en activiteiten kunnen organiseren.
*zie deelgebied dorpshart voor ruimtelijke uitwerking
Met de nieuwe bewoners die geleidelijk aan in Biezenmortel komen wonen, zal de ‘spiraal van verschraling’ doorbroken kunnen worden en er weer (meer) draagvlak zijn voor voorzieningen. In het ontwikkelen en in stand houden van de dorpsvoorzieningen is het van belang om:
76
Groepsaccommodatie Beukenhof, SterGroep
3. RAAMWERK
•
Aandacht te hebben voor compactheid en het clusteren van activiteiten om reuring te creëren.
•
• •
•
•
Het maken van combinaties tussen functies: de kracht van multifunctionaliteit. Looproutes door het dorpshart maken. Ruimte geven aan variabele invullingen op ‘momenten’: zoals een prikpost of dokterspost, of foodtruck. Bewoners verantwoordelijkheid en eigenaarschap geven om dingen zelf te kunnen beheren en organiseren. (zoals nu bij De Vorselaer ook het geval is). De dorpsvoorzieningen gelijktijdig te ontwikkelen met woningbouw, niet pas achteraf.
Om Beukenhof als echt dorpshart te laten functioneren, kan onderzocht worden of de nieuwe school en het gemeenschapshuis verplaatst kunnen worden naar het kloostercomplex; in het klooster zelf of nieuwbouw in de kloostertuin. De oude locatie van de school en Vorselaer kan worden benut voor dorpse verdichting (woningen voor ouderen dicht bij de kern).
Ontwikkelen van integraal kindercentrum: • Basisschool Franciscus • Voorschoolse educatie (ve) • Buitenschoolse opvang (bso) • Sportfaciliteit voor bewegingsonderwijs Hierbij wordt zo veel mogelijk bij elkaar geclusterd, en het schoolgebouw meer ingezet als rol voor sociale activiteiten, ontmoetingen en verbindingen. Een koppeling tussen de sportfaciliteit en het buurthuis is noodzakelijk.
Inventarisatie Dorpsvoorzieningen Groei van het dorp
±470
±1465
+350
±820
nu
±2200
2030
±1170
±2900
2040
ONTWIKKELING VAN EEN INTEGRAAL KINDERCENTRUM:
?
• • •
Basisschool 200-220 leerlingen. Voorschoolse educatie (ve). Buitenschoolse opvang (bso). MULTIFUNCTIONELE (SPORT)FACILITEITEN:
? • •
• • •
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
+350
Voor zowel bewegingsonderwijs van de school als bijvoorbeeld gebruik door toneelverenigingen, of carnaval. In het MJIP zijn middelen gereserveerd voor de bouw van een sportfaciliteit voor bewegingsonderwijs. Afmetingen faciliteit nader te onderzoeken; Vanwege multifunctionele gebruiksmogelijkheden speelt de behoefte in het dorp voor een grotere faciliteit, waar evenementen van ca. 200 mensen gehouden kunnen worden. De vraag voor een sporthal speelt op regionaal niveau in Tilburg Noord-Oost. Sportvoorzieningen voor jongeren (12-18 jaar) Pleinruimte om evenementen als Biezenmortel Bruist te organiseren (buiten).
BUNDELEN VAN FUNCTIES / ACTIVITEITEN
• • •
Onderzoeken om het gemeenschapshuis de Vorselaer te combineren en clusteren in het klooster om dubbelgebruik van faciliteiten en ruimtes te benutten. Het gemeenschapshuis altijd in combinatie met o.a. horeca, sport en sociaal-maatschappelijke activiteiten positioneren. Huidige gemeenschapshuis is in beheer en eigendom van het dorp zelf. Erfenis zorgvuldig beheren. Multifunctionele ruimte (vergaderingen / activiteiten) voor ca. 50 personen. Creatieve en sociaal experimentele ruimtes. Voor kunst en cultuur. SCOUTING EN KINDERVAKANTIEWEEK
Onderzoeken om het scoutinggebouw te verplaatsen naar de ‘rafelrand’. Bijvoorbeeld een locatie in het westen van de dorpskern of nabij het klooster; zichtbaar en nabij andere functies, maar meer speelvrijheid voor buitenactiviteiten. RUIMTE VOOR VARIABELE INVULLINGEN
Ruimte voor variabele invullingen zoals een huisarts, fysio, prikpost op dagdelen of momenten op vaste tijden in de week. Of exposities, creatieve ruimtes voor kunst en cultuur. COMMERCIËLE FUNCTIE(S)
Een passende commerciële functie aantrekken voor in het klooster. Kansrijk is bijvoorbeeld een bijzondere overnachting (B&B) of horecaplek. MEDISCHE VOORZIENINGEN
Onderzocht wordt of er met de toekomstige groei een variabele voorziening komt voor een dokterspost of prikpost, of een vaste voorziening.
3. RAAMWERK
Integraal onderwijs Momenteel krijgen er ca. 82 leerlingen les op de basisschool. In het MIHP PO+ is opgenomen dat de (ver-) (nieuw-) bouw van de basisschool rond 2030 nodig is. Het streven is ‘geen kind de wijk uit, tenzij’. Door het aantrekken van gezinnen zal het aantal leerlingen toenemen en ontstaat er draagvlak voor het ontwikkelen van een integraal kindercentrum; waar onderwijs en kinderopvang op wijkniveau samenwerken.
77
3.6 Krachtige loop- en fietsverbindingen
Krachtige loopfietsverbindingen die tevens de nieuwe groen-blauwe dragers zijn van Biezenmortel. Dat is een radicale wijziging; tot nu toe is de infrastructuur (de dorpsstraat, het spoor, ontsluiting) de ruimtelijke drager. Een fijnmazig netwerk van aantrekkelijke routes voor voetgangers en fietsers biedt een alternatief op de auto. Hier woon je straks in een gezonde omgeving, met de unieke woonkwaliteit van het landschap altijd dichtbij.
1. Stappen
2. Trappen
3. Openbaar vervoer
4. MaaS/Deelmobiliteit
3. RAAMWERK
5. Privé auto
78
STOMP-Principe Met het mobiliteitsprincipe STOMP streven we een gezonde leefomgeving na. STOMP staat voor Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service/ deelmobiliteit, en Privé auto. Dit betekent dat de voetgangers en fietsers binnen het dorp de hoofdgebruikers zijn. Deze relatief trage gebruikers brengen levendigheid en interactie op straat. Op regionale schaal is het besef er dat Biezenmortel goed bereikbaar moet zijn met de auto.
Fijnmazig en aantrekkelijke routes voor voetgangers en fietsers, autoverkeer binnen dorp ontmoedigen
Een unieke woonkwaliteit van het landschap altijd dichtbij
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL Bestaande structuur
Dorpshart wandel/fiets pad beton
ommetje Biezenmortel informeel wandelpad padvast
auto vrije groene zone De Brand
Krachtige loop- en fietsverbindingen
Bestaande structuur hoofdstructuur fietser autovrij Dorpshart wandel/fiets pad beton
ommetje Biezenmortel informeel wandelpad padvast
recreatieve voorzieningen toevoegen in de schil van Loonse & Drunense duinen Bestaande structuur
auto vrije groene zone
Natuurlijke zone hoofdstructuur fietser autovrij (voedsel)bos/gaard
recreatieve voorzieningen toevoegen in de schil van Loonse & Drunense duinen
De Brand
Dorpshart kloostertuin
Natuurlijke zone
wandel/fiets Buurthuis pad
(voedsel)bos/gaard
zit/ontmoetingsplek ommetje Biezenmortel sport informeel wandelpad
kloostertuin
speelplek auto vrije groene zone Beukenhof
zit/ontmoetingsplek
De Brand zoekgebied recreatieve voorzieningen toevoegen in de schil van dwarsverbinding
speelplek
Natuurlijke zone
zoekgebied dwarsverbinding
beton
padvast
Buurthuis
sport
Beukenhof
Loonse & Drunense duinen
(voedsel)bos/gaard
3. RAAMWERK
hoofdstructuur fietser autovrij
kloostertuin Buurthuis zit/ontmoetingsplek sport
79
Stappen Binnen dorp stimuleren en faciliteren we verplaatsingen te voet en in de schil van natuurgebieden De Brand, Loonse en Drunense Duinen en de Leemputten creëren we aantrekkelijke wandelroutes. Dit brengt levendigheid en reuring in het dorp, en vergroot de beleving en het genot van het omringde landschap.
Trappen Net als voor ‘stappen’ geldt dat we langzaam verkeersroutes aantrekkelijker maken. Een comfortabele fietsroute als alternatief op de Capucijnenstraat verbindt ‘t Winkel, via het beeklooplandschap, met het dorpshart, langs de woonclusters met de voetbalclub Biezenmortel.
Comfortabele en veili• Meerdere dwarsverbinge fiets route door het dingen maken afstanden dorpshart, richting noord (maaswijdte) kleiner. (VCB en TVB) en zuiden ‘t • Schaal van buurtschapWinkel. pen rondom een gedeelde • Onderdeel van het Rondje Pauwels: een recreatieve, plek. • De tussenruimte functioaantrekkelijke route in de neert meer als verblijfsplek schil van de Loonse & drudan auto-infrastructuur. nese duinen. • Dorpshart als ontmoe• Toekomstige ambitie: tingsplek voor heel het aantakken op snelfietsroudorp. te tussen Tilburg en Den • Recreatieve ommetjes en Bosch en toekomstig statifijnmazig netwerk, wat onon Udenhout. • Het pakken van je fiets gederlingen buurtschappen makkelijk maken: denk aan en omliggende landschap positionering van berging verbindt. • Netwerk van wandelroutes en fietsenstallingsplekken die in verbinding staan met nabij of dichterbij de woomliggende natuurgebiening dan de autoparkeerden. plaats. •
Openbaar vervoer Mogelijk toekomstig station Udenhout en daarmee OV verbinding met Biezenmortel maken. • Onderzoeken welke OV verbinding Tilburg met Biezenmortel kan verbinden.
3. RAAMWERK
•
80
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL (Bron: www.micheldesvignepaysagiste.com)
Comfortabele autovrije fietsroute
(Bron: www.hochc.de)
3. RAAMWERK
Recreatief toegankelijk
81
3.7 Praktische ontsluiting voor de auto
MaaS / Deelauto
•
MaaS (Mobility as a Service) of deelmobiliteit. Het beschikbaar stellen van deelauto’s is interessant voor bewoners die minder frequent een auto nodig hebben. Deze kunnen bijvoorbeeld voor heel het dorp in de kern staan, of juist per wooncluster georganiseerd worden.
•
•
•
Auto Biezenmortel blijft grotendeels afhankelijk van de auto, omdat het een afgelegen dorp is. Echter wordt autogebruik voor korte afstanden ontmoedigd. We maken geen auto-georiënteerde buurten met uitgebreide infrastructuur en veel verharding. Maar middels een systeem van inprikkers blijven buurten goed bereikbaar en claimt de auto niet langer alle tussenruimte.
•
Systeem van zo kort mogelijke inprikkers naar buurtschappen, verspreid over de Capucijnenstraat en Biezenmortelsestraat. Autovrij gebied/ routes in belangrijkste windrichtingen door het dorpshart. Woonbuurten zijn bereikbaar voor hulpdiensten (2e ontsluitingsroute). Parkeeroplossingen landschappelijk inpassen: denk aan het clusteren, inkleden in groen, minder verkeerstechnische ontwerpuitstraling meer verblijfskwaliteit. Afhankelijk van ligging in het landschap; parkeren op afstand.
n via ige er oed e k r tm l ve on aa erg n o b i n regulde G
recreatie en ontspanning
keer viaen aal ver region t ontmoedig Helvoir
*Nader onderzoek is nodig naar regionale impact: zijn er aanpassingen nodig aan kruispunten en straatprofielen in de omgeving?
De Brand
**Positie snelfietsroute is indicatief en nog niet bepaald
* e* ut
auto te gast
snelfietspad
ro ets
elfi sn sch e o tig B ms-Den o ek g to ilbur T
recreatieve fietspaden wandelpaden snelfietspad rondje Pauwels recreatieve fietspaden
snelweg
3. RAAMWERK
wandelpaden
routing naar rondje Pauwels snelweg
snelweg
trein treinstation afwaarderen Nieuw autoverkeer trein Dorpshart Zandleij
82
Udenhout
afwaarderen
routing naar snelweg autoverkeer
Nieuw treinstation
Leemkuilen
Dorpshart Zandleij
Fietsvoorzieningen richting Oisterwijk verbeteren voor schoolgaande jeugd
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL Bestaande structuur hoofdstructuur fietser autovrij Dorpshart wandel/fiets pad beton
ommetje Biezenmortel Doorgaande autovrije
fietsroute informeel wandelpad padvast
ontsluting autovrij
auto vrije groene zone
hoofdontsluiting
De Brand ontsluiting
recreatieve voorzieningen toevoegen in de schil van kalamiteiten-route Loonse & Drunense duinen
(hulpdiensten & Natuurlijke zone werkzaamheden)
(voedsel)bos/gaard
auto te gast
kloostertuin
Parkeerkoffer
zit/ontmoetingsplek parkeren op afstand sport
bouwvelden
speelplek
dorpshart Beukenhof
3. RAAMWERK
Buurthuis
zoekgebied dwarsverbinding
83
Trekpleister voor recreanten
‘rode’ trekpleister in het dorpshart
Naast het faciliteren van recreatieve ommetjes, draagt het toevoegen van een ‘rode’ en een ‘groene’ trekpleister bij aan dorpsleven en reuring. Een dergelijke trekker is gericht op lokale recreanten, en kan bijdragen aan het ontlasten van de Loonse en Drunese Duinen. Dit zijn voorbeelden van ‘rode’ en ‘groene’ trekpleisters.
Lunchplek + + speelaanleiding
Overnachten
Horeca
(Bron: www.herbestemming.nl) Breda
Horecaconcept met aantrekkingskracht toerisme
Landwinkel
Thee/koffie tuin (Bron: www.weidevenner.nl)
3. RAAMWERK
Foodtruck
Fietsverhuur
84
(Bron: www.tripadvisor.nl)
(Bron: www.oisterwijkadventures.nl)
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
‘groene’ trekpleister in de rafelranden
Aansluiten op wandel ommetje in de Brand
bijzonder verblijven in het landschap Follies van Buro Harro
3. RAAMWERK
Picknick weide zitjes toevoegen
85
4. DEELGEBIEDEN
Deelgebieden
86
Oost: Hoeve erven Oost: Broekbossen West: Beeklooplandschap
3 ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
Dorpshart
4. DEELGEBIEDEN
IN DIT HOOFDSTUK
87
Deelgebieden
Beeklooplandschap Beeklopen landschap
4. DEELGEBIEDEN
Beeklooplandschap
88
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
Hoeve erven
Dorpshart
Bestaande dorp
4. DEELGEBIEDEN
p
Erfwonen
89
Het klooster met de kloostertuin als dorpshart
Het is tijd om de rijke erfenis van Beukenhof te versterken en in te zetten als publieke hart voor héél het dorp. Het klooster met de kloostertuin heeft van oudsher al gefungeerd als verbindende schakel tussen de buurtschappen Biezenmortel en ‘t Winkel. Het klooster krijgt weer een belangrijke rol voor het dorp zelf: van een besloten groepsaccommodatie naar een publiek dorpshart waar bewoners en bezoekers samen komen, ideeën uitwisselen, en activiteiten kunnen organiseren.
Van Kapucijnenklooster, naar groepsaccomodatie naar een dorpstuin voor iedereen Het openstellen van Beukenhof voor heel het dorp is een geleidelijk proces. Opeenvolgend is het gebruikt door de Kapucijnen, de Zusters Franciscanessen, en vanaf 1995 als groepsaccommodatie voor grote groepen. Het openen voor het dorp betekent niet alleen andere functies integreren, maar ook de toegankelijkheid, zichtbaarheid en openbaar karakter vergroten.
4. DEELGEBIEDEN
Kloostertuin Beukenhof (zuidzijde) (bron: SterGroep)
Groene dorpstuin in plaats van dorpsplein Biezenmortel krijgt iets wat weinig dorpen kennen: een groene dorpstuin in plaats van een stenig traditioneel dorpsplein. De kloostertuin wordt een fijne groene plek als hart van het dorp. Een ontmoetingsplek, rustpunt, een plek voor buitenleven.
90
Voortbouwen op de waarden van de vorige generaties We transformeren het klooster door goed te kijken naar het verleden, via het heden, naar de toekomst: Koesteren van gemeenschapszin • Living apart together • Zelfredzaamheid • Onderwijs •
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL Rantzausbakke, Horsens, DK, Sweco
4. DEELGEBIEDEN
A-centrische ligging: verbonden met het landschap De A-centrische ligging van het dorpshart, aan de rand van het dorp, biedt de unieke kans om het dorpshart te verweven met het landschap. Vanuit de kloostertuin wandel je zo in het kleinschalige beekdallandschap. De harde grenzen tussen dorp en landschap vervagen, waardoor bewoners en bezoekers kunnen genieten en recreëren in de omgeving.
91
Verblijfsplek met aantrekkingskracht toevoegen Biezenmortel ligt in de schil van natuurgebied de Loonse & Drunese duinen. Naast een hart voor de bestaande en toekomstige bewoners, trekt het dorp ook lokale recreanten. Het dorpshart wordt een plek waar je even wil zijn, op de route van ‘Rondje Pauwels’.
dorpshart? Met kleinschalige activiteiten, zoals: horeca, thee/koffietuin, een landwinkel, fietsverhuur, speelaanleiding, en overnachtingsmogelijkheden. Hierbij gaat het over ruimte geven aan variabele invullingen zoals een foodtruck op zondag middag, of een doktersprikpost op 2 ochtenden in de week.
In het huidig functioneren speelt het schoolplein samen met de VCB de belangrijkste plekken van ontmoeting. Mensen komen er bij elkaar. Kunnen we dit uitbreiden met programma passend bij het
Daarnaast dragen ook de woononwikkelingen in de kern bij aan meer leven op straat, 24/7 activiteiten, en sociale controle.
Bronnen v.l.n.r. v.b.n.b.:
4. DEELGEBIEDEN
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10.
www.oisterwijkadventures.nl www.weidevenner.nl Pizzatuin El Giardino Kinderboerderij Stek www.herbestemming.nl Park Breda knack.be tripadvisor.nl Vaderland www.parool.nl
Fietsverhuur
Thee/koffie tuin
Horeca en speelplekken
Dierenweide
Recreatie/wellness
Park
Prikpost/dokterspost
Pizza truck
Landwinkel
M
D
W
D
V
Z
Z
Ruimte geven aan variabele invullingen, op ‘momenten’ 12 9
3 6
92
zzp huiskamer
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
Overgang naar de kloostertuin is te beleven als een ‘moment’
4. DEELGEBIEDEN
Voorbeeld van een intiem, verrassende overgang voor de noord-zuid entrees
Sint-Catharinadal, Oosterhout, Grosfeld Bekkers van der Velde
93
Intermezzo gedachtegoed klooster
De geschiedenis van het Kapucijnenklooster en van Biezenmortel zijn diep met elkaar verweven. Voor de kapucijnen staat het gedachtegoed van de Heilige Franciscus van Assisi centraal: een leven
(bron: www.geheugenvantilburg.nl)
Saint Francis of assisi (bron: www.coteprovence.nl)
Begin 20e eeuw De steenfabrieken in Udenhout en de Stichting van Huize Assisië, de zorginstelling, zorgt voor explosieve bevolkingsgroei.
15 juli 1920 Eerste steen van klooster gelegd. De kapucijnen bouwen met hulp van de inwoners van Biezenmortel het studieklooster Bonaventura.
van eenvoud met zorg en aandacht voor de medemens. In 1920 werd in het midden van de buurtschappen Biezenmortel en Winkel de eerste steen van het klooster gelegd. Door de jaren heen hebben burgers en broeders elkaar ondersteund en bijgestaan.
Watertoren van Udenhout (bron: www.geheugenvanbrabant.nl)
Geschiedenis van Bie zen www.schoorudenhou mortel (bron: t.nl)
4. DEELGEBIEDEN
Prisma en Landpark Assisië(bron: www.prismanet.nl)
94
Begin 20e eeuw Behoefte voor een eigen parochie groeit onder inwoners, wegens de lange afstand tot Udenhout.
1920 - 1965 De kapucijnen wonen, studeren, en werken in het klooster. Dagelijks zijn de kapucijnen bezig met bezinning, berusting, en handenarbeid.
1965 De studenten van het Klooster verhuizen naar Tilburg. Het gebouw komt leeg te staan.
Globale weergave van de monumentale waarden in de tuin. Cultuurhistorisch rapport 24-04-2024
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
1994 Biezenmortel neemt afscheid van de laatste zusters Franciscanessen. Het klooster wordt verkocht en verbouwd.
2024 Cultuurhistorisch rapport Beukenhof Door de Zusters van Etten heringerichte wandeltuin vertegenwoordigd positieve monumentwaarde. Omdat de herinrichting niet ten koste is gegaan van de oorspronkelijke functie. Voor de volledige waardebepaling raadpleeg het cultuurhistorisch rapport. Waarderingen zijn onderhevig aan subjectiviteit, en bieden aanknopingspunten voor ontwikkeling.
Meest waardevol Positieve monumentale waarde Indifferente monumentwaarde Luchtfoto van Biezenmortel uit 1968 (bron: www.indebuurt.nl)
wandeltuin
1995 - heden De Beukenhof is inmiddels 30 jaar in gebruik als groepsaccommodatie. 1967 Het klooster wordt verkocht aan de Zusters van Etten die er een kweekschool vestigen. 46 vitale bejaarde zusters betrekken het klooster.
4. DEELGEBIEDEN
(www.groepenbrabant.nl)
95
Voorkeursscenario
In het voorkeursscenario clusteren we publieke voorzieningen om een attractief en toegankelijk dorpshart te creëren. Daarbij komt ruimte vrij voor nieuwbouw. Clustering bevorderd kruisbestuivingen en synergie, ruimtes kunnen gemakkelijker voor meerdere doeleinden (multifunctioneel gebruik) ingezet worden. De ruimtelijke inpasbaarheid van publieke voorzieningen in het kloostercomplex Beukenhof (bestaande uit gebouwen en tuin behorend tot het klooster) wordt onderzocht: • De sportfaciliteit • Het dorpshuis • De school • De scouting (in een bestaand of nieuw bijgebouw)
Alternatief publieke functie school scouting
dorpstuin dorpshuis
huisarts toegankelijk minder karakter toegankelijk sportfaciliteit B&B
commercieel
96
Scouting: Positie aan de (rafel)rand waar het meer vrijheid heeft en ‘zijn gang kan gaan’ zonder conflicten met bewoners. Twee opties: • Integreren in een bestaand of nieuw bijgebouw van Beukenhof (kloostertuin) • Verplaatsen naar de nieuwe dorpsrand (oost- of westzijde)
Wanneer alle dorpsvoorzieningen op hun huidige locatie blijven zitten, zal het Beukenhof ook niet als centraal dorpshart functioneren. Het alternatieve scenario is dat het dorpshart zich dan aan de Capucijnenstraat vormt. De transformatie en invulling van het Beukenhof moet dan opnieuw onderzocht worden.
Scouting
verplaatsen naar rafelrand bij beekdal waar scouting meer ‘zijn gang kan gaan’
opgetild pleinvlak in plaats van route van A naar B
nieuwe sport dorpshuis + sportfaciliteit
pleintje
4. DEELGEBIEDEN
Voorbeeld van verkenning toegankelijke en publieke functies. Zwaartepunt moet rechts boven zitten om te kunnen functioneren als dorpshart voor iedereen.
Er zit een kantelpunt in wanneer Beukenhof niet goed als dorpshart zal functioneren, wanneer het aan publieke en toegankelijke programmering ontbreekt. Er zijn tussenscenario’s denkbaar; dat bijvoorbeeld het dorpshuis op zijn locatie blijft met een nieuwe sportfaciliteit, maar wel de scouting en school naar Beukenhof verplaatsen. Deze scenario’s moeten verkend worden.
Sportfaciliteit: In eerste instantie wordt onderzocht of de sportfaciliteit ingepast kan worden in Beukenhof. Als dat niet haalbaar blijkt, dan opnemen in de dorpse verdichting ten noorden van het klooster.
school open school plein
Kloostercomplex Beukenhof: Klooster + kloostertuin Cultuurhistorisch rapport: meest waardevolle structuren en bomen.
Exacte positie ontwikkellocaties in kloostertuin nader onderzoeken in relatie tot bestand ensemble. en met relatie tot cultuurhistorisch rapport. En afhankelijk van ruimtelijke inpasbaarheid in het klooster. Dwarsverbinding tussen dorpstraat, nieuwe woonclusters en landschap
Dorpse verdichting i.c.m. multifunctionele (sport)voorziening (afhankelijk van of sportvoorziening in klooster opgenomen kan worden)
Alzijdigheid Kloostergebouw
Klooster in relatie met de buitenruimte aan 4 zijdes Pleinvlak Capucijnenstraat
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
Kloostercomplex als ensemble herkenbaar, je ervaart dat je de kloostertuin ‘betreed’
Oost-west: open en groene, landschappelijke verbinding met omgeving Voorplein Zij-erf d a c De nutstuin
b
Noord-zuid: smalle intieme doorsteek voor voetgangers
Meest waardevol
4. DEELGEBIEDEN
Wandeltuin: positieve monumentwaarde
97
Kaders voorkeursscenario
1 | De kloostertuin krijgt een meer openbaar karakter en wordt toegankelijk vanuit alle windrichtingen. De oostwest verbinding is open, groen en wijds. Terwijl de noordzuid entrees intiem, smal, en een ware ontdekking zijn. 2 | Klooster met kloostertuin blijft als ensemble herkenbaar. Ondanks het openen van de tuin worden grenzen niet vervaagd maar is de overgang ontworpen als een moment waarin je kunt ervaren dat je de kloostertuin betreed. 3 | Nieuwe ingrepen en ontwikkelingen dragen bij aan het zichtbaar maken van de gelaagdheid van verschillende tijdslagen. 4 | Het klooster blijft het belangrijkste gebouw van allemaal; in hoogte en uitstraling en de alzijdig vrijstaande positie. De wens is om het programmatisch de verzamelplek van voorzieningen en activiteiten te maken: het dorpshart. 5 | Het klooster grenst aan 4 verschillende zijdes: a. Het voorplein: Strekt over de Capucijnenstraat. Is een verhoogd pleinvlak waar langzaam verkeer voorrang heeft en de route van de Capucijnenstraat onderbroken wordt. De auto is ‘te gast’. b. De groene dorpstuin: is de tuin voor het dorp, die er ook mooi en groen bij ligt als er minder reuring is. c. De nutstuin: in het westen staat in relatie met de boerderij. N.a.v. het cultuurhistorisch rapport wordt onderzocht of hier een combinatie met een woonvorm gemaakt kan worden. d.
Het praktische zij-erf: functioneert als sluipdoor route voor voetgangers en fietsers en verbindt de omgeving met de dorpstuin.
4. DEELGEBIEDEN
6 | Onderzocht moet worden op welke wijze nieuwbouw in de kloostertuin op een gepaste manier vormgegeven kan worden in relatie tot het ensemble en de cultuurhistorische waarde.
98
7 | Wanneer er door verplaatsing van dorpsvoorzieningen naar het klooster plekken vrijkomen rondom het hart, liggen er kansen voor gestapelde woningtypen voor ouderen en jongeren. Bij nieuwe ontwikkelingen in het dorpshart is het verbindend element dat gebouwen ‘in een tuin’ staan en niet direct aan de straat. Het principe van ‘tuinen met een gebouw erin’.
Exacte positie ontwikkellocaties in kloostertuin nader onderzoeken in relatie tot bestand ensemble. en met relatie tot cultuurhistorisch rapport. En afhankelijk van ruimtelijke inpasbaarheid in het klooster. Dwarsverbinding tussen dorpstraat, nieuwe woonclusters en landschap
Dorpse verdichting i.c.m. multifunctionele (sport)voorziening (afhankelijk van of sportvoorziening in klooster opgenomen kan worden)
Alzijdigheid Kloostergebouw
Klooster in relatie met de buitenruimte aan 4 zijdes Pleinvlak Capucijnenstraat
ONTWIKKELVISIE BIEZENMORTEL
Klooster als ensemble herkenbaar, je ervaart dat je de kloostertuin ‘betreed’
Oost-west: open en groene, landschappelijke verbinding met omgeving Voorplein Zij-erf d a c De nutstuin
b
Noord-zuid: smalle intieme doorsteek voor voetgangers
Meest waardevol
4. DEELGEBIEDEN
Wandeltuin: positieve monumentwaarde
99
Voorbeeldverkaveling en beleving van verdichting in het dorpshart
6 7
8 3
5 4
2
1
*Indicatieve landschappelijke kamerstructuur en positionering woningbouw op hoofdlijnen, exacte uitwerking nader te bepalen
1
Verbinding zoeken met dorpshart, zonder daarbij een 2e dorpshart te worden.
2
Passende toevoeging aan dorps beeld langs dorpslaan.
3
Publiek binnenhof als gebruiksruimte en vergroening.
4. DEELGEBIEDEN
4
100
5 6
Historische kenmerken verwerken in bebouwing, inspelen op positie naast historisch klooster. Dubbel gebruik voor parkeerkoffers, voor bijvoorbeeld evenementen. Parkeeroplossing meenemen in ruimtelijke studie van het dorpshart.
7
Nieuwbouw is ondergeschikt in hoogte aan het klooster. De nok van het klooster ligt op 15m hoogte. Nieuwbouw is gemiddeld 3 bouwlagen (uitzonderingen van 2-4 bouwlagen zorgen voor schaalverkleining).
8
Pergola’s inzetten voor vergroening van gebouw.
Buurthuis inpasbaarheid in kloostercomplex Beukenhof onderzoeken.