Initiatief tot raadsuitspraak Bescherm de Bruine Kroeg - aangepast na infobijeenkomst

Initiatief tot raadsuitspraak Titel: Bescherm bruine kroegen met (cultuur-) historische, sociale en/of monumentale waarde voor onze stad Constateert dat: •

• •

Tilburg nog enkele bruine kroegen kent met een interieur en exterieur die cultuurhistorische waarde hebben en bij ons Tilburg erfgoed horen. Dit betreft bijvoorbeeld, maar zeker niet alleen, Café De Troubadour in de Capucijnenstraat. Dit café is met zijn 107 jaar (!) een van de oudste cafés in Brabant, heeft een rijke historie en wordt beschouwd als huiskamer van de wijk; Het aantal traditionele bruine kroegen gestaag afneemt en dreigt zelfs geheel te verdwijnen. Bij gebrek aan opvolging of bij overname verliezen deze gezichtsbepalende panden vaak hun eigen, unieke identiteit; Deze bruine kroegen, zeker als het pand geen monumentale status heeft, geen juridische bescherming genieten, vooral het kenmerkende interieur min of meer “vogelvrij” is.

Overwegende dat: • • •

We nu nog de kans hebben dit cultuurhistorisch erfgoed van Tilburg te beschermen; Deze kroegen, maar mogelijk ook beeldbepalende, historische winkels, vaak iconen zijn in de wijk of dorp en een sociale functie vervullen; Andere gemeentes, zowel in Nederland als daarbuiten, hiervoor al beleid hebben ontwikkeld.

Spreekt uit dat 1. Bruine kroegen (cafés) met cultuurhistorische en/of sociale waarde binnen onze gemeente als erfgoed gezien moeten worden en daarom bescherming verdienen. En draagt het college op 1. In alle wijken van Tilburg en in de dorpen Udenhout, Berkel-Enschot en Biezenmortel te inventariseren welke bruine kroegen van cultuurhistorische, sociale en/of monumentale waarde zijn; 2. Tevens te inventariseren welke traditionele winkels een monumentale waarde hebben en als immaterieel erfgoed beschouwd kunnen worden; 3. De eerste inventarisatie voor het zomerrreces 2024 aan te bieden aan de raad en de raad via een raadsinformatiebrief te informeren; 4. Het “bruin café” ook als instituut te behouden voor de gemeente Tilburg; 5. Met een actieplan te komen om dit (cultuur-)historisch en/of immaterieel erfgoed te behouden voor Tilburg; a. Hierbij de stakeholders (zoals de desbetreffende eigenaren, ondernemers etc.) en andere belanghebbenden (zoals verenigingen, vrijwilligers etc.) te betrekken; b. In dit actieplan ook de bescherming sfeerbepalende, loszittende onderdelen te beschermen/behouden voor Tilburg; En gaat over tot de orde van de dag.

Namens Lokaal Tilburg – Frans van Aarle D’66 – Jan van Esch VVD – Bas Koster PvdA – Aziza Aboulkacem 50PLUS – Frans Vriens Forum voor Democratie – Pim Kooke ONS Tilburg – Linda Oerlemans

Toelichting

Bruine kroegen Bruine kroegen zijn een belangrijk onderdeel van de ziel van de stad en de dorpen en de identiteit van wijken en buurten. Immers, onze cultuur zit niet alleen in onze stenen, maar ook in tradities, gebruiken en verhalen. Tilburg blijft hard groeien en gaat met z’n tijd mee. Juist daarom moet de stad ook herkenbaar blijven voor de inwoners, zodat zij niet vervreemden van hun stad. Daar dragen bruine cafés in de buurt aan bij. De bruine kroeg – het buurtcafé op de hoek – is een plek waar mensen samen komen, een huiskamer van de buurt. En hoewel veel wijken voorzien zijn van een wijkcentrum of mfa, kiezen toch veel inwoners liever voor hun stamcafé. In het café worden vriendschappen opgebouwd, samen feestjes georganiseerd en kan men nog voor een paar euro een tosti en een colaatje bestellen. Buurtbewoners ontmoeten elkaar graag in het bruine café waar iedereen welkom is en het niet uitmaakt wie je bent. De bruine kroeg op de hoek moet steeds vaker plaats maken voor de efficiënte en kapitaalkrachtige investeerder. Deze veelal onafhankelijke horecazaken, vaak familieondernemingen die van generatie op generatie worden overgegeven, komen steeds vaker in handen van ketens, lokale horecagroepen of ‘private equity’. En als eenmaal de bruine kroeg heeft plaatsgemaakt voor een ‘eigentijds concept’, ben je het voor altijd kwijt.

Door het verdwijnen van bruine cafés kunnen ankerpunten in de buurt verdwijnen, waardoor bewoners een verlies aan thuisgevoel kunnen ervaren. De stad wordt homogener en als je voluit mee zou gaan doen met de huidige economische ontwikkeling, dan zou je heel veel verliezen van wat je uniek maakt. Dan word je volledig inwisselbaar met elke andere stad.

Tilburgers in actie voor de bruine kroeg Inwoners van Tilburg hebben met een bijeenkomst (in café de Troubadour) en een manifest aandacht gevraagd voor het behoud van het bruin café. Het verslag en het manifest van deze avond worden als bijlage toegevoegd. De conclusie luidt, dat het traditionele bruine café als belangrijke ontmoetingsplaats een plek op de inventarisatielijst immaterieel erfgoed van Unesco verdient, om te beginnen in Nederland. In navolging van Amsterdam en Groningen wordt de Tilburgse politiek verzocht zich sterk te maken voor het behoud van de nog overgebleven bruine cafés in Tilburg.

Goed voorbeeld… Het beschermen van cafés is een wereldwijde trend Het beschermen van bepaalde winkels of horecazaken is iets dat op meerdere plekken in de wereld speelt. Zo heeft Barcelona een lijst van 220 winkels die beschermd worden als deel van het cultureel erfgoed van de stad. Ook in Engeland zijn soortgelijke trends zijn zichtbaar met betrekking tot het verdwijnen van deze historische ‘publieke huizen’. Vandaar dat een groot aantal pubs opgenomen is als monument. Zo worden de historische pubs beschermd en wordt erkend dat ze een essentieel onderdeel zijn van de gemeenschappelijke identiteit, hetgeen ook helpt het verhaal van het land te vertellen.17 Ook dichterbij huis, in Antwerpen, is veel aandacht geweest voor het behoud van bruine kroegen. Auteur en stadsgids Tanguy Ottomer startte in september 2022 een campagne, met daaraan gelinkt een poll voor Antwerpenaren om te stemmen op hun favoriete bruine kroeg. Ook hij ziet in zijn stad steeds meer authentieke zaken verdwijnen. Zijn doel is tweeledig: aandacht vragen voor de bruine kroeg en deze kroegen in Antwerpen laten erkennen als beschermd erfgoed.

Raadsleden in Amsterdam hebben in februari 2023 een initiatiefvoorstel ingediend, waarin wordt voorgesteld om bruine kroegen te beschermen als gemeentelijk monument

Andere zaken Bovendien hebben wij ook nog enkele authentieke winkels met een historische inrichting die daardoor bijdragen aan de identiteit van Tilburg. Het zijn zaken die niet alleen door hun interieur en exterieur historisch erfgoed zijn. Ook de relatie tussen de ondernemer en de klant is vaak meer dan een zakelijke transactie, deze sociale waarde versterkt de aantrekkelijkheid van de leefomgeving.

Erfgoedwet Er zijn veel verschillende manieren om erfgoed te beschermen: Werelderfgoed van Unesco, rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, rijks beschermde- en gemeentelijk beschermde stadsgezichten, rijks beschermde- en gemeentelijk beschermde dorpsgezichten en immaterieel erfgoed. De enige vormen van erfgoed waar de gemeente zelf over gaat, zijn die van de gemeentelijke monumenten, stads- en dorpsgezichten. Voor gemeentelijke monumenten geldt dat de buitenkant van het pand en de aarden nagelvaste interieuronderdelen behouden moet blijven. Denk hierbij in het geval van bruine kroegen aan oude togen of authentieke houten wand- en plafondafwerkingen. Voor wijzigingen aan de buitenkant van een gebouw of deze aard- en nagelvaste interieuronderdelen, moet altijd een vergunning worden aangevraagd. Daarom is het belangrijk om het behoud van de bruine kroeg niet te zien als een verantwoordelijkheid die alleen de gemeente draagt, maar om hier als stad gezamenlijk in op te trekken.

Voorstel 1. Inventariseer in alle wijken van Tilburg en in Udenhout, Berkel-Enschot en Biezenmortel welke bruine kroegen van (cultuur)historische, sociale en/of monumentale waarde zijn. Hierbij moet gekeken worden naar (cultuur)historische waarde, maar zeker ook naar de sociale waarde voor een buurt. Daarnaast moet natuurlijk het bruine karakter van een kroeg worden meegewogen worden in de inventarisatie. Alhoewel hier natuurlijk geen precieze definitie voor is, gaat het om de sfeer en het interieur. De indieners stellen voor dat de kroegen die uit de inventarisatie komen en nog geen monumentale bescherming genieten, aangewezen worden als gemeentelijk monument. Zo wordt gezorgd dat in elk geval de “aard- en nagelvaste interieuronderdelen” beschermd worden. Hiermee voorkom je niet dat loszittende interieuronderdelen beschermd worden, maar de ‘bruine’ sfeer wordt zo wel beschermd en het geeft ook de boodschap mee aan potentiële kopers dat de gemeente dit soort kroegen graag wil beschermen. De indieners stellen ook voor om te onderzoeken of het mogelijk is om, in afwachting van juridische bescherming voor interieurs vanuit het Rijk, op gemeentelijk niveau al een bescherming te ontwikkelen voor bijzondere interieurs in Tilburgse gebouwen.

Dit lijkt wenselijk, omdat dan niet slechts aard- en nagelvaste interieuronderdelen worden beschermd, maar ook de rest van de bijzondere interieurs van karakteristieke plekken in de stad, waaronder de bruine kroeg. 2. Onderzoek of het mogelijk is om, in afwachting van juridische bescherming voor interieurs vanuit het Rijk, op gemeentelijk niveau al een bescherming te ontwikkelen voor deze bijzondere interieurs in Tilburgse gebouwen.

3. Betrek eigenaren, ondernemers en stakeholders van in aanmerking komende bruine kroegen en (cultuur-) historische, beeldbepalende winkels bij het actieplan gericht op het beschermen en bevorderen van authentiek Tilburgs ondernemerschap. 4. Verken wat de mogelijkheden van de gemeente zijn om; a. Een actieve(re) rol te spelen in het geval dat een uitbater (ondernemer) wil gaan stoppen en te bezien hoe de aard en de rol van een zaak, zoals een bruine kroeg, behouden kan blijven b. Hierbij ook te kijken naar mogelijke burgerinitiatieven, inzet vrijwilligers etc. c. Een mogelijke nieuwe uitbater (ondernemer) maximaal gefaciliteerd wordt voor een succesvolle doorstart van deze voor Tilburg waardevolle onderneming