Effecten netwerkingrepen op functioneren detailhandel 020543.20250611.R1.01
Tekst van het document
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel
Opdrachtgever
Gemeente Tilburg
Titel rapport
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel
Kenmerk
020543.20250611.R1.01
Datum publicatie
11 juni 2025
Status
Definitief
© Copyright Goudappel BV 11-6-25
Inhoudsopgave
1. Opgave
1
2. Functioneren detailhandel
2
3. Ontwikkelingen en netwerkingrepen
4
3.1
Woningbouwontwikkeling
4
3.2
Ontwikkelingen bereikbaarheid
4
3.3
Ontwikkelingen verblijfsklimaat
6
4. Effecten ontwikkelingen op detailhandel
8
4.1
Belang bereikbaarheid en verblijfsklimaat
8
4.2
Effecten ontwikkelingen bereikbaarheid en verblijfsklimaat op detailhandel
9
Effect niets doen
14
5. Samenvatting en conclusies
15
4.3
1. Opgave Met de vaststelling van de Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen is
van 2020 en maken wij gebruik van de resultaten van actueel en
de woningbouwopgave vastgesteld op 25.000 tot 31.000 nieuwe
beschikbaar onderzoek, zoals het monitor- en evaluatieonderzoek voor
woningen in 2040 en wordt uitgegaan van een groei met 37.000
de Parkring.
inwoners. Deze woningbouwopgave betekent een verhoging met tenminste 13.000 woningen ten opzichte van 2020. De extra woningen en arbeidsplaatsen vormen een forse stedelijke inbreiding: Meer woningen, voorzieningen, arbeidsplekken en dus mensen toevoegen in een bestaande stad betekent onherroepelijk meer mobiliteitsbewegingen. Dit gaat gepaard met extra reizigers, extra parkeerplaatsen en extra voorzieningen zoals scholen en supermarkten. Vanwege de versnelling van de verstedelijking en de voortgang van de gebiedsontwikkelingen is een actualisatie van de in november 2020 door de gemeenteraad vastgestelde Netwerkanalyse Tilburg 2040 nodig. Een actualisatie met ingrepen in het netwerk die moeten bijdragen aan de ontwikkeling van een leefbare, aantrekkelijke en bereikbare stad. In deze rapportage beschrijven wij de effecten van voorgestelde nieuwe ingrepen op het functioneren van de detailhandel. In 2020 hebben we de omzeteffecten van de netwerkingrepen berekend met het Koopstromenmodel. Voor de analyse van de effecten van de nieuwe netwerkingrepen op de detailhandel, bouwen wij voort op de inzichten
Figuur 1: Woningbouwprogramma Tilburg
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
1
2. Functioneren
Als het om recreatieve winkelen (kleding, mode, shoppen) gaat weet
detailhandel
deze sector vloeien de meeste bestedingen af naar online (33%) en in
Tilburg 51% van de bestedingen van de eigen inwoners aan zich te binden waarvan het merendeel in het centrum wordt uitgegeven. In bescheiden mate naar Breda (2%), Den Bosch (2%) en Eindhoven (1%).
Tilburg kent een fijnmazige detailhandelsstructuur. Het winkelaanbod is verdeeld over verschillende winkelgebieden zoals de binnenstad, de ‘Linten’: Korvelseweg en Besterdring, buurt- en wijkcentra, perifere detailhandelsconcentraties en speciale winkelgebieden (zie ook figuur2) De binnenstad kent het grootste aanbod mode & luxe en biedt ruime mogelijkheden om te shoppen. Het dagelijkse aanbod is vooral aanwezig in de wijk- en buurtcentra. Deze ‘ondersteunende’ centra vervullen een sterke boodschappenfunctie. Het doelgericht bezochte aanbod in de branchegroep ‘In en om het huis’ is met name geconcentreerd op de perifere detailhandels concentraties. Volgens het laatst uitgevoerde grootschalige koopstromenonderzoek 2021 weten de winkelcentra in Tilburg in de dagelijkse sector (boodschappen doen) 90% van de bestedingen van de eigen inwoners aan zich te binden. De meeste bestedingen in deze sector worden in buurt- en wijkwinkelcentra. Centra zoals Westermarkt die 6% van de dagelijkse bestedingen van de Tilburgers aan zich weet te binden, die vooral afkomstig zijn uit het eigen stadsdeel West. Koopkrachtafvloeiing vindt in de dagelijkse sector plaats naar online (6%) en in geringe mate naar winkelcentra buiten de eigen gemeente (4%).
Figuur 2: Detaihandelsstructuur Tilburg
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
2
Voor de doelgerichte aankopen (o.a.: doe-het-zelf, bruin- en witgoed) geldt dat 58% van de bestedingen in Tilburg blijft en 24% online wordt besteed. Daarnaast vloeit in deze sector koopkracht af naar Breda (5%), Waalwijk (2%), Oisterwijk (2%) en Son en Breugel (2%).
Als het gaat om de leegstand in verkooppunten is juist sprake van een
Naast koopkrachtafvloeiing vanuit Tilburg is er ook sprake van
liggen (zie bijlage 2). Hoewel de leegstand onder het gemiddelde ligt,
koopkrachttoevloeiing naar de winkelcentra in Tilburg van buiten de
wil dit niet zeggen dat er geen problemen zijn. De leegstand is niet
eigen gemeente. Deze toevloeiing vindt met name plaats in de
evenredig verdeeld over het centrum en kent gebieden waar de
recreatieve en doelgerichte sector en is in deze sectoren goed voor 28%
leegstand flink oploopt zoals de Heuvelstraat.
toename van 9,6% in 2023 naar 10,9% in 2025. Voor zowel de leegstand in verkooppunten als in m² winkelvloeroppervlak (wvo) geldt dat deze in Tilburg onder het gemiddelde van vergelijkbare winkelgebieden
van de omzet. In de dagelijkse sector is de koopkrachttoevloeiing goed voor 7% van de omzet. De koopkrachttoevloeiing is in alle sectoren
Wat betreft de bezoekersaantallen zien we vanaf 2022 een stijgende lijn.
voor het merendeel afkomstig uit de aangrenzende gemeenten (zie
Het grootste deel van de bezoekers is woonachtig in Tilburg zelf. Echter
bijlage 1)
het aantal bezoekers van buiten Tilburg kent de laatste jaren een groei. In 2024 bedroeg het aandeel 31%. Afgezet tegen verglijkbare centra ligt
Ontwikkeling functioneren centrum
het aantal bezoekers onder het gemiddelde en kent het centrum van
Als ingezoomd wordt op het centrum van Tilburg wordt duidelijk dat
Tilburg relatief weinig bezoekers die langer dan 2 uur blijven (zie bijlage
het centrum vooral een functie voor de recreatieve sector vervult. In
3).
deze sector komt 66% van de winkelbestedingen in het centrum terecht. Van deze bestedingen komt 31% van buiten Tilburg. Afgezet
Wat betreft de omzet in de detailhandel en horeca zien we in Tilburg
tegen vergelijkbare centra is het aandeel van buiten de eigen gemeente
een groei die boven het landelijk gemiddelde en vergelijkbare centra
met 31% beperkt. Het gemiddelde in de benchmarkcentra ligt op 48%.
ligt, wat voor een belangrijk deel het gevolg is van de groei van het
De relatief beperkte toevloeiing voor het centrum van Tilburg is voor
aantal inwoners ligt (zie bijlage 3). Bij de gemeten omzetgroei is het
een belangrijk deel het gevolg van de nabijheid van concurrerende
goed om te bedenken dat een substantieel deel van de groei ook het
centra als Breda en Tilburg.
gevolg is van inflatie en tegelijkertijd de kosten (o.a.: inkoop, energie, arbeid, huur) de afgelopen jaren ook hard zijn gestegen.
Als het gaat om de ontwikkeling en het functioneren van de detailhandel is sprake van verschillende tendensen. We zien dat na de ‘Coronajaren’ het voorzieningenaanbod in het centrum en de Linten vanaf 2023 in m² weer toeneemt. Tegelijkertijd zien we dat de leegstand in m² is afgenomen. In het centrum van 9,4% in 2023 naar 7,3% in 2025.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
3
3. Ontwikkelingen en
inwoners ook rekening gehouden met een afname van de gemiddelde
netwerkingrepen
inwoners niet gelijk blijft maar afneemt. Indien ‘sec’ naar de
woningbezetting in Tilburg. Een trend die zicht overal in Nederland voordoet en tot gevolg heeft dat zonder woningbouw het aantal bestedingsimpuls van de nieuwe woningen wordt gekeken gaat het indicatief bij 31.000 nieuwe woningen en een gemiddelde woningbezetting van 1,7 om 52.700 nieuwe inwoners die goed zijn voor
3.1
Woningbouwontwikkeling
een bestedingsimpuls van circa 200 miljoen euro. Een impuls die niet van vandaag op morgen is gerealiseerd, maar geleidelijk groeit. Zo
Richting 2040 komen er 25.000 tot 31.000 woningen bij in Tilburg en
staan de voor 2030 diverse woningbouwontwikkelingen gepland, zoals
wordt uitgegaan van een groei met 37.000 inwoners
de woontoren aan het Pieter Vreedeplein (130 woningen), de Young Professional Campus (238 woningen), Spinaker (195 woningen), het
In totaal biedt de deze woningbouwontwikkeling en inwonersgroei kans
Fabriekskwartier (120 woningen), de Smariuskade (408 woningen) en
op een impuls van zo’n 140 miljoen euro voor de detailhandel in
Zwijsen (343 woningen)
Tilburg, waarvan 94 miljoen ten goede komt aan de dagelijkse sector, 19 miljoen aan de recreatieve sector en 27 miljoen aan de doelgerichte
Vanwege de ontwikkelingen in de detailhandel (concurrentie online,
sector (zie bijlage 4). Deze omzetimpuls van 140 miljoen betekent een
inflatie, stijgende kosten, mogelijk mindere economische tijden en
impuls van zo’n 12% t.o.v. de huidige detailhandelsomzet in Tilburg.
detailhandelsbestedingen) bieden de nieuwe woningen en inwoners kansen op een welkome omzetimpuls. Om deze kansen te kunnen
Bij deze omzetimpuls maken wij twee opmerkingen. De
benutten dienen de winkelgebieden in Tilburg te voldoen aan
koopkrachtbinding van de inwoners van Tilburg is gebaseerd op het
randvoorwaarden op het gebied van bereikbaarheid en het
laatst uitgevoerde grootschalige en gedetailleerde
verblijfsklimaat.
Koopstromenonderzoek uit 2021, waarvoor helaas geen recenter onderzoek beschikbaar is en dit de best beschikbare cijfers zijn voor wat
3.2
Ontwikkelingen bereikbaarheid
betreft de koopkrachtbining. Sinds 2021 is het koopgedrag veranderd wat effect heeft op de bestedingen. Indien bijvoorbeeld rekening wordt
De ontwikkeling van 25.000 tot 31.000 woningen betekent tenminste
gehouden met een verdere toename van het aandeel online aankopen,
13.000 meer woningen dan waar in 2020 in de netwerkanalyse van werd
gaat het bij 37.000 nieuwe inwoners om een impuls van 133 miljoen
uitgegaan. Meer woningen, voorzieningen, arbeidsplekken betekenen
euro i.p.v. 140 miljoen euro. Anderzijds is bij de groei met 37.000
ook meer mobiliteitsbewegingen.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
4
Om Tilburg leefbaar, duurzaam en bereikbaar te houden zijn nieuwe netwerkingrepen nodig. In deze rapportage zoomen wij in op de ingrepen waarvan het meeste effect wordt verwacht op het functioneren van de detailhandel: de Ringbaan-West, Statenlaan en de Spoorlaan. Ringbaan-West 60% van het nieuw stedelijk programma wordt ontsloten via RingbaanWest. In het Kenniskwartier en Tilburg-West zijn 10.000 woningen gepland, met bijhorende voorzieningen en ook kennis gerelateerde arbeidsplaatsen. In Tilburg-Noord wordt rekening gehouden met max. 6.000 extra woningen. Het functioneren van Ringbaan-West is cruciaal voor deze binnenstedelijke verdichtingslocaties. Zonder ingrijpen groeit Ringbaan-West door totdat de maximale capaciteit is bereikt. en dat is bij circa 40.000 tot 44.000 auto’s per dag. De Ringbaan-West vormt nu al een barrière, dat zal alleen maar toenemen. De ingreep op de Ringbaan-West is nodig om de economische kerngebieden in Tilburg
Figuur 3: Netwerkingreep Ringbaan-West (meest verstrekkende variant)
bereikbaar te houden. Statenlaan Het is de ambitie om het aantal auto’s op de Ringbaan-West terug te
De omgeving van de Statenlaan moet uitgroeien tot het hart van het
brengen naar maximaal 22.000 per dag. Daarbij is het plan met de
Kenniskwartier. Een autoluw(er) hart biedt kansen voor een kwalitatieve
meest verstrekkende gevolgen om van de Ringbaan-West een
langzaam verkeerroute naar de Westermarkt en maakt ruimte voor
stadstraverse te maken met 2 x 1 rijstrook voor de auto (i.p.v. de
onder meer woningen aan de Statenlaan. Zonder ingrijpen rijden er
huidige 2 x 2) en 2 x 1 rijstrook voor de bus. In deze analyse gaan wij uit
minimaal 14.000 auto’s per dag in twee richtingen door het hart van het
van deze meest verstrekkende variant. Met deze ingreep moet met
Kenniskwartier, waarmee de ambities uit de Gebiedsvisie en het
name het doorgaande verkeer worden teruggedrongen. Twee rijstroken
ontwerp-omgevingsprogramma Kenniskwartier niet worden gehaald.
kunnen zowel op kruispuntniveau als op wegvakniveau in stedelijk gebied comfortabel circa 22 .000 auto’s per dag afwikkelen (landelijke ervaringsgegevens).
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
5
om de knoop bij de Pieter Vreedeplein parkeergarage op te lossen en blijft de instroom naar de binnenstad gegarandeerd. De verkeersintensiteit op de Spoorlaan neemt van circa 16 .000 auto’s per dag af tot circa 4 .000.
Figuur 4: Netwerkingreep Statenlaan (in deze analyse uitgegaan van invoering 1 richting verkeer)
Figuur 5: Netwerkingreep Spoorlaan
Om het autoverkeer terug te brengen wordt in de plannen uitgegaan
3.3
van maximaal 8 .000 auto’s per dag (vergelijkbaar met het niveau dat de gemeente nastreeft op het Stadsforum), in 1 richting van zuid naar noord met 30 km per uur. Met dit aantal is er voldoende ruimte voor oversteekbaarheid en uitwisseling. Spoorlaan Het kruispunt Spoorlaan -NS -plein is niet opgewassen tegen alle stedelijke ambities die op de Oostflank van de Spoorzone samenkomen. De voorgestelde oplossing is om de Spoorlaan los te koppelen van dit kruispunt. Dit heeft de nodige voordelen. Naast het verluwen van de Spoorlaan en het ruimtelijk koppelen van de spoorzone aan de binnenstad ontstaat er ruimte voor de bus, ontstaan er mogelijkheden
Ontwikkelingen verblijfsklimaat
Om het verblijfsklimaat in de binnenstad te versterken, investeert de gemeente Tilburg tussen 2024 en 2028 circa 60 miljoen euro in onder meer de bouw van het Stadsforum, ombouw van Cityring naar Parkring en vergroening van het Dwaalgebied. Daarnaast wordt geïnvesteerd in de openbare ruimte van de Spoorzone, Brokxlaan, Besterdring en de Korvelseweg en wijkwinkelcentra als Westermarkt en het Wagnerplein. Naast investeringen in de openbare ruimte en het verblijfsklimaat wordt hard gewerkt om het functioneren van winkelgebieden te versterken. Zoals met de Brancheringsaanpak binnenstad Tilburg.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
6
In deze aanpak is de inzet om: ‘De binnenstad van Tilburg van een ééndimensionaal winkelcentrum te transformeren naar een succesvolle mixed-use binnenstad’. In de Brancheringsaanpak wordt onder meer ingezet op een gezonde verhouding tussen functies en is een verbeterprogramma opgesteld voor de Heuvelstraat. Als het om de openbare ruimte gaat, zijn de volgende conclusies geformuleerd: •
De openbare ruimte is ‘te veel steen en te weinig groen’. Specifiek het Pieter Vreedeplein en de Heuvelstraat worden als aandachtspunt genoemd.
•
De ‘Customer Journey’ (op de Cityring) van de bezoeker aan de Tilburgse binnenstad wordt sterk verrommeld door de bouwwerkzaamheden en de gebrekkige invulling van ‘verzachtende overlast-communicatie’
•
Er moet worden doorgepakt met het autoluw maken van de binnenstad.
Daarnaast werkt de gemeente een economische strategie uit waarin wordt ingezet op een juiste profilering voor de binnenstad en een beter vestigingsklimaat voor de binnenstad en wijkwinkelcentra en een integrale aanpak centraal staat. Een goede bereikbaarheid maakt hier onderdeel van uit.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
7
4. Effecten
de reis een paar minuutjes langer duurt. Omgekeerd hoeft bij de
ontwikkelingen op
rol, omdat consumenten in de regel snel en efficiënt boodschappen
dagelijkse boodschappen en het doelgericht winkelen het verblijfsklimaat niet persé sfeervol te zijn en speelt reistijd een grotere willen doen.
detailhandel De ontwikkeling van 31.000 woningen en groei met 37.000 inwoners en nieuwe bestedingen biedt kansen voor de detailhandel en horeca in Tilburg (zie paragraaf 3.1). Om deze kansen te benutten zijn investeringen en ingrepen nodig in de bereikbaarheid en het verblijfsklimaat. Voordat we ingaan op de effecten van deze investeringen staan we eerst kort stil bij het belang van bereikbaarheid en het verblijfsklimaat voor de verschillende detailhandelssectoren
4.1
Belang bereikbaarheid en verblijfsklimaat
De aantrekkingskracht van een centrum- of winkelgebied wordt in de eerste plaats bepaald door de omvang en kwaliteit van het voorzieningenaanbod. Daarnaast spelen onder meer de kwaliteit van het verblijfsklimaat en de bereikbaarheid een rol in de keuze voor een bezoek. Bezoekers willen in een prettige omgeving verblijven en er zonder veel gedoe naar toe gaan. Het belang van de kwaliteit van het verblijfsklimaat en de bereikbaarheid verschilt per type voorziening. Zo is voor een middagje shoppen, het recreatieve winkelen, vooral de kwaliteit van het verblijfsklimaat belangrijk en maakt het niet veel uit als
Figuur 6: Invloedsfactoren aantrekkelijkheid winkellocaties Het belang van bereikbaarheid in de keuze voor een winkelgebied hangt kortom sterk af van het bezoekmotief (recreatief, dagelijks of doelgericht) en neemt toe naarmate het aanbod vergelijkbaar is met concurrerende centra. Voor boodschappen doen, het dagelijkse winkelen, geldt bijvoorbeeld dat de consument in een stad meestal de keuze heeft uit verschillende winkelcentra op geringe afstand. Bij de keuze voor een boodschappencentrum spelen de aanwezige supermarktformules en de compleetheid van het boodschappenaanbod (one stop shopping) een belangrijke rol. Daarnaast kunnen de boodschappencentra zich ook onderscheiden op aspecten als bereikbaarheid en parkeren.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
8
Voor het recreatieve winkelen, ofwel ‘funshoppen’, is het belang van
Als het om de binnenstad gaat wordt in het Passantenonderzoek
bereikbaarheid een stuk kleiner dan voor boodschappen doen. Voor
Centrum Tilburg 2024 geconstateerd dat volgens de bezoekers de sfeer,
funshoppen wil de consument in de eerste plaats een uitgebreid en
netheid en inrichting van de openbare ruimte aandacht verdienen.
gevarieerd aanbod. Daarbij is recreatief winkelen een uitje en de
Daarnaast valt in dit onderzoek op dat de bereikbaarheid beter wordt
verblijfstijd in een winkelgebied is relatief lang. De winkelomgeving,
beoordeeld dan in de afgelopen 3 jaar (zie bijlage 5).
zoals het verblijfsklimaat voor voetgangers of het horeca aanbod, neemt aan belang toe. De bereidheid voor een langere reistijd of meer reiskosten neemt toe. De effecten van een verandering van de autobereikbaarheid en van het verblijfsklimaat en verschillen kortom per functie. Voor de recreatieve winkelfuncties en horeca geldt over het algemeen dat zij het meest profiteren van een verbetering van het verblijfsklimaat en het minst gevoelig zijn voor veranderingen in de autobereikbaarheid. Voor de dagelijkse en doelgerichte winkelfuncties en ook doelgericht bezochte diensten als een stomerij geldt het omgekeerde. Deze functies zijn gevoelig voor een goede autobereikbaarheid, terwijl de kwaliteit van
4.2
Effecten ontwikkelingen bereikbaarheid en
verblijfsklimaat op detailhandel Ombouw Centrumring naar Parkring Vanaf medio 2023 zijn verschillende maatregelen uitgevoerd of in uitvoering om de Cityring om te bouwen naar een Parkring en het verkeer op deze weg terug te brengen en meer ruimte te bieden voor groen, fietsers en voetgangers. Sinds 2023 zijn onder meer: •
De Heuvelring, Schouwburgring en Noordhoekring met tijdelijke verkeersmaatregelen ingericht als een 30 km/u weg met 1
het verblijfsklimaat minder een rol speelt
rijstrook •
De Bisschop Zwijsenstraat losgeknipt van de Paleisring
•
Een rechtsaf-verbod ingevoerd op de Koopvaardijstraat naar de Piusstraat
•
Werkzaamheden aan de Parkring verricht ter hoogte van het Stadsforum (Stadhuisplein en Willemsplein).
Figuur 6: belang bereikbaarheid en verblijfsklimaat per winkelmotief
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
9
netwerkingrepen en investeringen in het verblijfsklimaat, maar vooral ook de duidelijke impuls van de woningbouw voor de binnenstad. Dit neemt niet weg dat er binnen het centrum delen zijn die het moeilijk hebben zoals de Heuvelstraat (zie paragraaf 3.3). Effect Netwerkingreep Ringbaan-West en Statenlaan De ringbanen in Tilburg trekken naast bestemmingsverkeer ook doorgaand verkeer aan, vooral op de Ringbaan-West . Dit veroorzaakt hoge verkeersdruk en barrières. In de toekomst moeten de Ringbanen zich richten op hun oorspronkelijke functie: verkeer afwikkelen voor de stad en het ontsluiten van grootschalige verdichtingslocaties zoals het Kenniskwartier. Het ‘oneigenlijk’ gebruik wordt tegengegaan.
Figuur 7: Maatregelen Parkring De al uitgevoerde maatregelen hebben tot een duidelijke afname van de intensiteiten van het autoverkeer geleid. De verkeerstellingen in het eerste kwartaal van 2025 laten zien dat het autoverkeer op de Parkring is gehalveerd opzichte van 2018. De maatregelen en afname van de intensiteiten van het autoverkeer hebben per saldo niet geleid tot negatieve effecten voor de detailhandel in het centrum en de Linten (zie hoofdstuk 2 en bijlage 2 en 3). Voor het centrum zien wij een bovengemiddelde omzetontwikkeling die vooral het gevolg lijkt te zijn van de bevolkingsontwikkeling. Een beeld dat in lijn is met de in het koopstromenmodel berekende effecten, zoals beschreven in de in 2020 opgestelde ‘Netwerkanalyse Verkenning, ruimtelijk economische effecten’. Deze doorrekening liet het omzeteffect zien van de
Ingrepen in de Ringbaan-West en de Statenlaan kunnen vanwege de ligging van de winkelgebieden het meeste effect hebben op het functioneren van winkelcentrum Westermarkt. Een winkelcentrum dat aan de vooravond van een flinke herontwikkeling en vernieuwing staat. Voor deze herontwikkeling heeft adviesbureau BRO een ruimtelijkeconomische analyse opgesteld. BRO schetst in haar rapport eveneens een bestedingsimpuls van de woningbouw voor Westermarkt. BRO gaat in haar analyse uit van een toename van 18.000 inwoners in West die in Westermarkt alleen al in de dagelijkse sector (boodschappen doen) zorgen voor een impuls van 34 miljoen euro. Een forse toename en opzichte van de huidige omzet in deze sector van bijna 70 miljoen euro (zie bijlage 6). Dit nieuwe extra bestedingspotentieel is er niet van de ene op de andere dag en groeit geleidelijk. Indicatief kan gesteld worden dat met de realisatie van elke 1.000 inwoners in West, de omzet voor de dagelijkse sector in Westermarkt met bijna 2 miljoen euro toeneemt.
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
10
die te voet of met de fiets de Westermarkt bezoeken komen Wat betreft de huidige gebruikte modaliteit en bestedingen zijn de
doorgaans vaker. Zo geeft 18% van de autobezoekers aan de
belangrijkste bevindingen uit het onderzoek van BRO:
Westermarkt enkele keren per week te bezoeken. Voor de
•
Westermarkt vervult een sterke lokaal verzorgende functie: 37%
bezoekers die met de fiets komen is dit 31% en voor
van de bezoekers komt uit de eigen wijk Het Zand en 81% van
voetgangers 48%.
de omzet is afkomstig uit stadsdeel West. •
•
33% van de bezoekers van Westermarkt komt lopend en 13%
Als het om de ingreep op de Ringbaan-West gaat, blijft Westermarkt
met de fiets. Van de bezoekers komt 45% met de auto, waarbij
nog steeds via de Ringbaan met de auto bereikbaar en zijn alternatieve
het met name de bezoekers van verder weg zijn die met de auto
routes qua tijd vaak even snel of (op bepaalde momenten van de dag)
komen. Vanuit het Zand komt 17% met de auto en van buiten
zelfs sneller. Gebruikers benutten deze alternatieven nu nog in beperkte
Tilburg 78%.
mate. De benodigde herbouw van het spoorviaduct boven de
Het aandeel met de fiets is nu met 13% klein. Op basis van de
Ringbaan-West biedt kansen om de gebruikers van de Ringbaan te
bezoekersenquête blijkt dat er sterke behoefte is aan een goede
laten wennen aan andere routes. Het spoorviaduct over Ringbaan-West
(bewaakte) fietsenstalling. In de huidige situatie ontbreekt deze.
moet vernieuwd worden, waardoor de Ringbaan-West voor 1,5 jaar
Om de bezoekers met de fiets goed te kunnen faciliteren is dit
moet worden afgesloten. Deze afsluiting biedt de mogelijkheid over
een belangrijke vereiste. Een randvoorwaarde is een veilige
een periode van 1,5 jaar bezoekers met de auto te leren om anders te
stalling die ook dichtbij belangrijke punten is gelegen, zoals de
rijden en te reizen en hieraan te laten wennen. Hierdoor kan het
supermarkten. Verder geldt dat op basis van de woonconcepten
tijdelijke effect van de afsluiting deels definitief worden. Om dit te
voor het Kenniskwartier deze nieuwe inwoners in geringe mate
realiseren is een aanvullend pakket aan flankerende maatregelen nodig,
de beschikking zullen hebben over een eigen auto.
gelinkt aan de Minder Hinder Aanpak.
Bereikbaarheid te voet en met de fiets verdienen voor deze •
inwoners prioriteit.
De bestemmingen in Tilburg blijven met een Ringbaan West met 2x1
Als gekeken wordt naar de gemiddelde besteding op basis van
rijstrook kortom goed bereikbaar. Met name het doorgaande
het laatste bezoek is zichtbaar dat bezoekers die met de auto
autoverkeer en verkeer met alternatieve routes worden over andere
komen gemiddeld genomen het meeste besteden. Hoewel het
routes gestuurd. Met ca 22.000 auto’s per etmaal blijft het een
verschil met de ‘fietsbezoeker’ niet groot is. Bezoekers die met
belangrijke weg in het netwerk maar verandert in gebruik van een
de auto komen besteden gemiddeld € 30,-, bezoekers met de
stroomweg naar een gebiedsontsluitingsweg. De Westermarkt blijft
fiets € 28,- en bezoekers te voet € 21,-. Daarbij is er een duidelijk
daarmee vanuit alle windrichtingen bereikbaar.
verschil in de bezoekfrequentie per vervoersmiddel. Bezoekers
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
11
De ingreep in de Statenlaan met eenrichtingsverkeer van zuid naar
meer nieuwe woningen en bestedingen, een verbetering van het
noord zorgt voor een instroom van bezoekers komend ten zuiden van
verblijfsklimaat en een deels andere bereikbaarheid. Daarnaast is
het spoor richting de Westermarkt. Qua bereikbaarheid verandert er
parkeerregulering noodzakelijk om de druk op de parkeercapaciteit te
voor deze bezoekers niets. Alleen de terugrichting verloopt nu via
verlichten en ruimte te creëren voor de bezoekers die met de auto
Ringbaan West. Met 2x1 rijstroken op deze Ringbaan wordt een
komen. Door in te zetten op parkeerregulering worden bewoners,
acceptabele doorstroming gerealiseerd waarmee de omrijdfactor
bezoekers en werknemers gescheiden, iets wat nu in de huidige situatie
beperkt blijft, terwijl bij niets doen de omrijdtijd via Ringbaan-West
niet het geval is. Met de ‘upgrading en uitbreiding van Westermarkt
aanzienlijk langer zal zijn vanwege de hoge verkeersdruk. Het omrijden
wordt betaald parkeren als middel voor parkeerregulering overwogen.
heeft impact op slechts een klein deel van de bestaande autobezoekers.
Een maatregel die meer impact kan hebben dan de effecten van de netwerkingrepen. Een invoering van betaald parkeren vraagt daarom
Bij invoering van éénrichtingsverkeer zal kortom een deel van de
om maatwerk en een goede afstemming met de concurrerende
autobezoekers van Westermarkt om moet rijden en iets meer reistijd
winkelcentra en geleidelijke invoering. Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht
kwijt zijn Deze verandering in route is klein, waardoor het mede
worden aan een aangepaste tariefstelling en het eerst uur gratis.
vanwege de ligging en samenstelling van de concurrerende winkelcentra, niet waarschijnlijk is dat veel bezoekers van Westermarkt
De herinrichting van de Westermarkt loopt gelijk op met de bouw van
hierdoor voor een ander winkelgebied gaan kiezen. Waar
de nieuwe woningen in West en de ontwikkeling van het
autobezoekers in sommige gevallen andere routes dienen te kiezen
Kenniskwartier. Dat betekent dat de komende jaren geen
naar Westermarkt, geldt dat de bereikbaarheid voor de fietser en
eenrichtingsverkeer wordt ingesteld op de Statenlaan en dat het
voetganger en met het OV verbetert.
parkeren rondom de Westermarkt in deze periode gratis blijft. Het gaat over een bouw- en ontwikkelperiode van zeker 10 jaar. Dit betekent een
Bij de netwerkwerkingrepen is het goed om te bedenken dat veel
geleidelijke implementatie. Daarbij zal in deze bouwperiode gedurende
maatregelen geprogrammeerd staan na 2029 en een aantal
de werkzaamheden aan de wegen en het winkelcentrum sprake zijn van
maatregelen een ingroeimodel kent. De Statenlaan wordt bijvoorbeeld
overlast. Het is zaak om met een pakket aan flankerende maatregelen,
pas aangepakt als het centrale plein bij het station vorm krijgt en er een
zoals duidelijke en tijdige verwijzingen en de inzet van effectieve
significant aantal woningen is bijgebouwd en de Westermarkt is
communicatiemiddelen, de overlast zoveel mogelijk te beperken.
herbouwd. Voor Westermarkt verandert er met de herontwikkeling van het winkelcentrum en de ontwikkelingen in het Kenniskwartier veel. Onder
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
12
Samenvattend kan gesteld worden dat er de komende jaren veel
minder congestie voor deze garage is op de drukke momenten zoals
ontwikkelingen spelen in het Kenniskwartier en winkelcentrum
momenteel incidenteel op de zaterdagmiddag. Verder zorgt deze
Westermarkt. Deze ontwikkelingen zorgen, vooral vanwege het flinke
ingreep ervoor dat de noord-zuid verbindingen versterkt kunnen
bestedingspotentieel van de nieuwe inwoners, per saldo voor een
worden voor lopen en fietsen, waarmee de Spoorzone en de
positief effect voor het functioneren van Westermarkt. Er komen circa
Besterdring beter verbonden worden met de binnenstad. Daarnaast
18.000 nieuwe inwoners op 5 minuten fietsen en 10 minuten lopen van
ontstaat een kruispunt die recht doet aan de plek en een functie kan
de Westermarkt te wonen die ook met de auto het Winkelcentrum
vervullen als ontvangstruimte van de Spoorzone en de binnenstad, waar
goed kunnen benaderen.
verblijven centraal staat en groen een plek krijgt.
Effecten netwerkingrepen Spoorlaan
Voor de binnenstad geldt dat een goede bereikbaarheid voor alle
Met de voorgestelde ingreep in de Spoorlaan wordt de deze weg
modaliteiten van belang is. Uit het onderzoek: ‘Relatie mobiliteit en
tweerichtingsverkeer. Tussen de Magazijnstraat en de Heuvelring
bestedingen Centrum Tilburg’ uit 2023 blijkt dat de bezoekers met de
kunnen geen auto’s meer rijden, maar kan de bus wel doorrijden en
auto goed zijn voor 43% van de bestedingen in de binnenstad,
ontstaat er ruimte om een HOV-halte voor de binnenstad te realiseren.
bezoekers die te voet of met de fiets zijn voor 40% en de bezoekers met
Alle functies aan de Spoorlaan en het Dwaalgebied blijven met de auto
het OV (trein en bus) voor zo’n 14% (zie bijlage 7).
bereikbaar, waar zonder maatregelen de grenzen van dit kruispunt worden bereikt De ingreep in de Spoorlaan betekent wel dat bezoekers
Als we naar de bestedingsimpuls van de woningbouw in Tilburg kijken
die vanuit het oosten die naar de Pieter Vreedepleingarage willen, om
voor de detailhandel in de binnenstad gaat het om een impuls van circa
moeten rijden via de Burgemeester Brokxlaan. In afstand is dit iets om,
21 miljoen euro (zie bijlage 4). Een impuls van circa 9% op de totale
maar in reistijd sneller dan wanneer niets wordt gedaan. Deze
detailhandelsomzet in het centrum van 237 miljoen euro (zie bijlage 8).
bezoekers kunnen er ook voor kiezen om in de Tivoligarage te
Van de 21 miljoen euro omzet van de nieuwe inwoners in de
parkeren, waarbij een goed parkeerverwijssysteem kan helpen. Daarbij
binnenstad komt circa 5 miljoen ten goede aan de dagelijkse sector, 12
wordt de parkeercapaciteit aan de rand van de binnenstad uitgebreid.
miljoen aan de recreatieve sector (shoppen) en 4 miljoen aan de
Aan de oostzijde van de binnenstad door onder meer het ophogen van
doelgerichte sector. Evenals de analyse van de bestedingsimpuls voor
de capaciteit van de Tivoligarage en de ontwikkeling van de nieuwe
de detailhandel in heel Tilburg (zie paragraaf 3.1), geldt voor de
parkeergarage Young Professional Campus
binnenstad dat indien rekening wordt gehouden met een verdere toename van het aandeel online de bestedingsimpuls wat minder groot
Bijkomend effect van de voorgestelde ingreep op de Spoorlaan is dat
is en het voor de binnenstad om een impuls van 20 miljoen euro gaat.
de inrijroute voor de Pieter Vreedepleingarage makkelijker wordt en er
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
13
Anderzijds geldt dat indien ‘sec’ naar de impuls van de nieuwe
Spoorlaan lopen vol. Zonder netwerkingrepen loopt het verkeer met de
woningen wordt gekeken, het indicatief bij 31.000 nieuwe woningen en
geplande gebiedsontwikkelingen op drukke momenten vast en zullen
een gemiddelde woningbezetting van 1,7 om 52.700 nieuwe inwoners
de ambities op het gebied van woningbouw, duurzaamheid en
gaat die goed zijn voor een bestedingsimpuls van circa 31 miljoen euro.
leefbaarheid moeten worden teruggeschroefd, of moet er een andere verstedelijkingstrategie worden gekozen. Minder woningen betekent,
De binnenstad vervult, zeker voor de bezoekers van buiten Tilburg, een
minder inwoners en minder bestedingen voor de detailhandel en
belangrijke functie voor het recreatieve winkelen. Een sector die
horeca, terwijl tegelijkertijd minder verbeteringen voor het
gevoelig is voor de kwaliteit van het verblijfsklimaat (zie paragraaf 4.1.).
verblijfsklimaat mogelijk zijn.
Gezien de investeringen in het verblijfsklimaat in de binnenstad (zie paragraaf 3.3) mag, op basis van eerder onderzoek en referenties, indicatief een impuls voor het recreatieve aanbod verwacht worden van circa 3%. Uitgaande van de huidige omzet van de recreatieve sector in de binnenstad van 158 miljoen euro gaat het om een impuls van circa 5 miljoen voor deze sector (zie bijlage 8). Voor De Linten geldt dat de ingreep op de Spoorlaan ervoor zorgt dat de Besterdring beter wordt verbonden met de binnenstad en deze netwerkingreep geen direct effect heeft op de Korvelseweg. Daarnaast wordt voor beide winkelgebieden ingezet op een verbetering van het verblijfsklimaat.
4.3
Effect niets doen
31.000 woningen toevoegen aan de bestaande stad zonder het nemen van maatregelen op het autonetwerk of het realiseren van een mobiliteitstransitie, gaat ervoor zorgen dat de verkeersdruk op wegen in de stad toeneemt. Bestaande knelpunten worden erger en er ontstaan nieuwe knelpunten. Met name de Ringbaan-West en de
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
14
5. Samenvatting en
makkelijker wordt en de parkeercapaciteit aan de oostkant van
conclusies
kunnen worden voor lopen en fietsen, waarmee de Spoorzone
het centrum wordt uitgebreid. Daarnaast zorgt de ingreep op de Spoorlaan ervoor dat de noord-zuid verbindingen versterkt en de Besterdring beter verbonden worden met de binnenstad. Daarbij ontstaat een kruispunt die recht doet aan de plek en een functie kan vervullen als ontvangstruimte van de Spoorzone en
•
•
Vanwege de versnelling van de verstedelijking en de voortgang
de binnenstad, waar verblijven centraal staat en groen een plek
van de gebiedsontwikkelingen zijn in Tilburg nieuwe
krijgt. Tegelijkertijd zorgt de woningbouw in en rond de
netwerkingrepen nodig.
binnenstad en de rest van Tilburg voor een flinke impuls voor de
Met de voorgestelde ingrepen op de Ringbaan-West en de
detailhandelsbestedingen in de binnenstad en de Linten en
Statenlaan blijft winkelcentrum Westermarkt met de auto bereikbaar. Voor een deel van de autobezoekers zal sprake zijn
Bij de bestedingsimpuls van de nieuwe inwoners dient bedacht
van een omrijdroute. Deze verandering in route is klein,
te worden dat deze gelijk oploopt met de
waardoor het mede vanwege de ligging en samenstelling van de
woningbouwontwikkelingen en tijdens de (weg)werkzaamheden
concurrerende winkelcentra, niet waarschijnlijk is dat veel
sprake is van overlast. Het is zaak om met een aanvullend pakket
bezoekers van Westermarkt hierdoor voor een ander
aan flankerende maatregelen zoals duidelijke en tijdige
winkelgebied gaan kiezen. Met de netwerkingrepen verbetert de
verwijzingen en de inzet van effectieve communicatiemiddelen,
bereikbaarheid voor de fietsers en voetgangers en met het OV.
gelinkt aan de Minder Hinder Aanpak de overlast zo veel
Tegelijkertijd zorgt de woningbouw in West voor een forse
mogelijk te beperken.
bestedingsimpuls voor Westermarkt en wordt dit winkelgebied
•
wordt substantieel geïnvesteerd in het verblijfsklimaat. •
•
De woningbouw in Tilburg is nodig om het draagvlak voor de
de komende jaren vernieuwd en het verblijfsklimaat verbeterd.
(detailhandels)voorzieningen niet te laten afnemen en te laten
Als het gaat om de toekomstige parkeerregulering geldt dat een
groeien. De ontwikkeling van 31.000 woningen en groei met
invoering van betaald parkeren vraagt om maatwerk.
circa 37.000 inwoners betekent een forse bestedingsimpuls die
De effecten van de ingreep op Spoorlaan voor de bereikbaarheid
de detailhandel en andere voorzieningen in Tilburg hard kunnen
van de binnenstad en de Linten zijn divers. Enerzijds moeten
gebruiken. Het positieve effect van de woningbouw en nieuwe
bezoekers vanuit het oosten die naar de Pieter
inwoners en van de verbeteringen in het verblijfsklimaat wegen
Vreedepleingarage willen iets omrijden via de Burgemeester
ruimschoots op tegen de effecten van de netwerkingrepen.
Brokxlaan, terwijl anderzijds de inrijroute van deze garage
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
15
Daarbij dient bedacht te worden dat deze ingrepen ook nodig
worden teruggeschroefd, of moet er een andere
zijn om de economische kerngebieden zoals de binnenstad en
verstedelijkingstrategie worden gekozen. Minder woningen
de wijkwinkelcentra bereikbaar te houden. Daarnaast geldt dat
betekent, minder inwoners en minder bestedingen voor de
veel maatregelen geprogrammeerd staan na 2029 en een aantal
detailhandel en horeca, terwijl tegelijkertijd minder investeringen
maatregelen een ingroeimodel kent. Zo wordt De Statenlaan pas
en verbeteringen in het verblijfsklimaat mogelijk zijn.
aangepakt als het centrale plein bij het station vorm krijgt en er een significant aantal woningen is bijgebouwd en de Westermarkt is herbouwd. Dat betekent dat de komende jaren op de Statenlaan geen eenrichtingsverkeer wordt ingesteld en dat het parkeren rondom de Westermarkt in die periode gratis blijft. Het gaat over een bouw- en ontwikkelperiode van zeker 10 jaar. •
Het is van belang om te investeren in het verblijfskwaliteit van de binnenstad en Westermarkt. Deze kwaliteitsverbetering loopt idealiter vooruit op, of tenminste gelijk op, met de aanpassingen van de infrastructuur. Daarbij moet de kwaliteitsverbetering van de buitenruimte in de binnenstad met urgentie worden doorgezet en de transformatie van de Westermarkt met ambitie worden vormgegeven. Daarnaast is het van belang om een vitale (toekomstbestendige) functiemix te realiseren waarbij het samenspel tussen detailhandel, werken, leisure en maatschappelijke functies wordt vormgegeven in de vernieuwing van de binnenstad en op een passende wijze ook op de Westermarkt.
•
Meer woningen, voorzieningen, arbeidsplekken toevoegen in een bestaande stad betekent ook meer mobiliteitsbewegingen. Zonder netwerkingrepen loopt het verkeer met de geplande gebiedsontwikkelingen vast en zullen de ambities op het gebied van woningbouw, duurzaamheid en leefbaarheid moeten
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
16
Bijlage 1: herkomst omzet Tilburg per sector
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
17
Bijlage 2 ontwikkeling aanbod en leegstand
Ontwikkeling m² winkelvloeroppervlak (wvo) naar branche
Ontwikkeling m² leegstand Tilburg en per winkelgebied
Ontwikkeling m² leegstand centrum Tilburg t.o.v. benchmarkcentra
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
18
Bijlage 3: ontwikkeling bezoekersaantallen, woningen en omzet
Ontwikkeling bezoekers centrum Tilburg
Bezoeken per maand Tilburg centrum en benchmarkcentra
Verblijfsduur winkelbezoekers centrum Tilburg t.o.v. benchmarkcentra (KSO 2021)
Verblijfsduur bezoekers centrum Tilburg
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
19
Ontwikkeling omzet centrum Tilburg (CBS omzetdata)
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
20
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
21
Bijlage 4: Bestedingsimpuls a.g.v. woningbouwprogramma en inwonersgroei
Detailhandel gemeente Tilburg
Detailhandel binnenstad Tilburg
In de hiernavolgende tabel is per detailhandelssector indicatief
In de hiernavolgende tabel is per detailhandelssector indicatief
aangegeven wat de bestedingen van 37.000 nieuwe inwoners
aangegeven wat de bestedingen van 37.000 nieuwe inwoners
betekenen voor de omzet van de detailhandel in Tilburg. Daarbij is
betekenen voor de omzet van de detailhandel in de binnenstad van
ervan uitgegaan dat de nieuwe inwoners in vergelijkbare mate op de
Tilburg. Daarbij is ervan uitgegaan dat de nieuwe inwoners in
detailhandel in Tilburg zijn gericht als de huidige inwoners.
vergelijkbare mate op de detailhandel in Tilburg zijn gericht als de huidige inwoners.
Aantal nieuwe
Dagelijkse
Recreatieve
Doelgerichte
Dagelijkse
Recreatieve
Doelgerichte
sector
sector
sector
sector
sector
sector
37.000
37.000
37.000
inwoners Tilburg Bestedingen per
Aantal nieuwe
37.000
37.000
37.000
€ 2.839, -
€ 1.014, -
€ 1.238, € 45,8 mln.
inwoners Tilburg € 2.839, -
€ 1.014, -
€ 1.238, -
inwoner per jaar
Bestedingen per inwoner per jaar
Omzetpotentieel
€ 105 mln.
€ 37,5 mln.
€ 45,8 mln.
Omzetpotentieel
€ 105 mln.
€ 37,5 mln.
Koopkrachtbinding
90%
51%
58%
Koopkrachtbinding
5%
32%
9%
€ 94,5 mln.
€ 19,1 mln.
€ 26,6 mln.
€ 5,3 mln.
€ 12 mln.
€ 4,1 mln.
Omzetimpuls
Omzetimpuls detailhandel Tilburg bij 37.000 nieuwe inwoners
Omzetimpuls
Omzetimpuls detailhandel binnenstad bij 37.000 nieuwe inwoners
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
22
Bijlage 5: Waardering centrum Tilburg: Passantenonderzoek 2024
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
23
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
24
Bijlage 6: bestedingsimpuls Westermarkt
Indicatieve markruimteberekening dagelijkse sector Westermarkt (Tilburg Westermarkt, het wijkwinkelcentrum van de toekomst BRO 2210-2024)
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
25
Bijlage 7: Modaliteit en bestedingen binnenstad
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
26
Bijlage 8: Omzet binnenstad
KSO 2021
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
27
Goudappel BV werkt vanuit Amsterdam, Den Haag, Deventer, Eindhoven en Leeuwarden en via onze partners in het buitenland Snipperlingsdijk 4
Postbus 161
+31(0) 570 666 222
BTW
NL 0072 11 879 B01
7417 BJ Deventer
7400 AD Deventer
info@goudappel.nl
KVK
3801 7479
Nederland
Nederland
www.goudappel.nl
IBAN
NL09 INGB 0001 2746 32
Netwerkanalyse en functioneren detailhandel - 11 juni 2025
28