Bijlage 5 Advies GGD

Gemeente Tilburg Laura Poessé Postbus 90155 5000 LH Tilburg

Kenmerk:

WBGMV-573577165-52243

Datum:

16 oktober 2025

Behandeld door:

Y. ten Pas

E-mail:

ya.pas@ggdgmv.nl

Onderwerp:

GGD advies herontwikkeling Ringbaan-West Tilburg

Geachte mevrouw Poessé, Op 10 juni en 10 oktober 2025 heeft u ons team Gezondheid, Milieu & Veiligheid van de 3 GGD’en in Brabant (GMV) benaderd met de vraag te adviseren over verschillende scenario’s voor de herontwikkeling van de Ringbaan-West in Tilburg en de effecten daarvan op gezondheid. Hieronder vindt u de belangrijkste conclusies en adviezen. In de bijlage vindt u een onderbouwing van de conclusies en adviezen.

Conclusie Wij concluderen dat:

•

Op basis van de toegezonden stukken kan geen gezondheidskundige beoordeling gedaan worden per scenario. Tabellen 6 en 7 uit de memo van Arcadis geven de onderlinge verhoudingen t.o.v. elkaar weer maar zeggen weinig over gezondheid. De GGD heeft daarom een algemeen advies opgesteld. Het scenario met de minst geluidgehinderden en slaapverstoorden heeft in principe de voorkeur.

•

Uit de kaart van Atlas Leefomgeving blijkt dat de gezondheidskundige advieswaarde van 50 Lden en 40 Lnight in de huidige situatie wordt overschreden aan de Ringbaan-West, en ook op omliggende wegen die als voorkeursroutes en ongewenste routes worden aangemerkt.

•

In scenario’s 2 en 3 (2x1 kort en 2x1 lang) neemt het geluid op de Ringbaan-West mogelijk af, maar hierdoor zal het wel voor een toename aan geluid op andere wegen lijden. Hierdoor zal het aantal (ernstig)geluidgehinderden en slaapverstoorden in die gebieden toenemen.

•

In de memo van Arcadis wordt gesteld dat de luchtkwaliteit verbetert door minder verkeer op de Ringbaan-West. Omdat het verkeer in totaal niet afneemt, maar juist een toename aan verkeersbewegingen in heel Tilburg wordt verwacht, is het niet aannemelijk dat de luchtkwaliteit door deze herinrichting zal verbeteren. Hiervoor zijn meer gebiedsdekkende maatregelen nodig.

Gezondheid Milieu en Veiligheid

(088) 368 78 00

Postbus 3024

milieu@ggdgmv.nl

5003 DA Tilburg

www.ggdleefomgeving.nl

Advies Wij adviseren u het volgende:

•

Breng het aantal (ernstig) geluidgehinderden en slaapverstoorden per scenario in beeld. Daarmee is een betere gezondheidskundige beoordeling mogelijk.

•

Streef naar de gezondheidskundige advieswaarden voor geluid en luchtkwaliteit (zie bijlage).

•

Overweeg bij de herinrichting gebruik te maken van stiller asfalt.

•

Verlaag de maximum snelheid op de drukke doorgaande wegen; In de memo van Arcadis wordt genoemd dat de gemeente voornemens is om de snelheid op de Ringbaan-West te verlagen, maar in de stukken van Goudappel komt dit niet terug. Hierdoor is onduidelijk wat als uitgangsscenario gehanteerd wordt voor de berekeningen. Het verlagen van de maximum snelheid op zowel de Ringbaan-West als ook op de andere voorkeursroutes en mogelijke sluiproutes wordt geadviseerd om de geluidshinder te reduceren.

•

Stimuleer gezonde mobiliteit. Een belangrijke randvoorwaarden hiervoor is het realiseren van veilige loop- en fietspaden van goede kwaliteit.

Als u nog vragen heeft over de conclusies of adviezen, kunt u contact met ons opnemen via telefoonnummer 088 639 28 08 of via milieu@ggdgmv.nl. Met vriendelijke groet, Yara ten Pas Adviseur gezonde leefomgeving

2

Bijlage 1

Toelichting conclusie en advies

Gezondheidskundige advieswaarden De GGD vindt dat het voldoen aan de milieuwetgeving niet automatisch betekent dat er sprake is van een verantwoord woon- en leefklimaat. Bij het vaststellen van wettelijke grenswaarden worden namelijk ook andere aspecten dan enkel gezondheid, zoals bijvoorbeeld economische en technische haalbaarheid, meegewogen. Vandaar dat de GGD ter bescherming van de volksgezondheid bij haar advisering gebruik maakt van gezondheidskundige advieswaarden, waar enkel gezondheidsaspecten aan ten grondslag liggen.

Geluid Geluid in de leefomgeving heeft invloed op de gezondheid. Zo kan blootstelling aan geluid leiden tot hinder, verstoring van de slaap, verstoring van de dagelijkse activiteiten en stressreacties. Langdurige blootstelling aan te veel geluid kan aanleiding geven tot chronische effecten zoals verhoogde bloeddruk en verhoogde niveaus van het stresshormoon cortisol, waardoor het risico op hart- en vaatziekten en psychische aandoeningen wordt verhoogd. Ook kan geluid een negatieve invloed hebben op de leerprestaties van kinderen. De GGD gebruikt in haar advisering gezondheidskundige richtwaarden. Dit zijn waarden waaronder een goede akoestische kwaliteit van de leefomgeving is bereikt. Onder deze waarden worden behalve een beperkt percentage hinder en slaapverstoring geen andere gezondheidseffecten verwacht. De richtwaarden zijn gebaseerd op de wetenschappelijke literatuur over de gezondheidseffecten van geluid, die niet gaan over (ernstige) hinder en slaapverstoring. De GGD stelt vast dat in onze samenleving, zeker in een stedelijke omgeving, een klein aantal gehinderden en slaapverstoorden helaas niet te vermijden is. Bron: Gezondheidseffecten van geluid | RIVM De GGD adviseert de volgende geluidniveaus: 1. Maximaal geluidniveau van 50 dB Lden op de gevel, ter bescherming van de gezondheid. Vanaf ongeveer 50 dB Lden neemt de kans op coronaire hartziekten toe.

Voor geluid van wegverkeer is dit zeer waarschijnlijk. Omdat de blootstelling-effect relaties van hinder- en slaapverstoring voor de bronnen wegverkeer, railverkeer en bedrijven 1 in dezelfde orde van grootte liggen en uitgaand van eenzelfde biologisch mechanisme, hanteert de GGD voor deze bronnen dezelfde advieswaarde. 1

Het gaat hierbij om bedrijven met een continue gelijkmatige geluidsemissie. Bedrijfsmatige activiteiten

met een ander geluidkarakter (impuls geluid, piekgeluid etc.) veroorzaken meer hinder en slaapverstoring. Voorbeelden hiervan zijn windturbines en rangeerterreinen.

2. Maximaal 40 dB Lnight op de gevel gedurende de nacht om slaapverstoring zoveel mogelijk te voorkomen.

3

Op basis van wetenschappelijke data kan (nog) geen geluidsniveau op de gevel voor de nachtelijke periode worden afgeleid waaronder geen andere gezondheidseffecten dan slaapverstoring optreedt. De GGD-advieswaarde gaat daarom uit van een acceptabel binnenniveau van 33 dB Lden met geopend raam. Voor de bronnen weg- en railverkeer kan grofweg worden gesteld dat 33 dB Lden overeenkomt met circa 25 Lnight. Mensen moeten de keuze hebben om met een open of gesloten raam te slapen. Een gevel met beperkt geopende ramen reduceert het geluidsniveau tot 15 dB(A). Dit betekent dat 40 dB(A) Lnight op de gevel tot een acceptabel binnenniveau leidt. Conclusie en advies •

In de huidige situatie is er sprake van een overschrijding van de gezondheidskundige advieswaarde van 50 Lden en 40 Lnight. Dit geldt voor zowel de Ringbaan-West als ook de omliggende wegen die als voorkeursroutes en ongewenste routes worden aangemerkt.

•

In de basis is elke geluidvermindering winst voor gezondheid, maar een verlaging voor het ene gebied, betekent doorgaans een verhoging voor het andere gebied. In scenario’s 2 en 3 (2x1 kort en 2x1 lang) neemt het geluid op de Ringbaan-West mogelijk af, maar hierdoor zal het wel tot een toename aan geluid op andere omliggende wegen lijden. Hierdoor zal het aantal (ernstig)geluidgehinderden en slaapverstoorden in die gebieden naar verwachting toenemen.

•

Uit de Gezondheidsmonitor 2024 (Brabantse Omgevingsscan) blijkt dat in de huidige situatie 38% van de respondenten matige of ernstige geluidshinder ondervindt van verkeer op wegen met een maximum snelheid van 50km/u (zie afbeelding 1). Daarnaast ondervindt 17% matige of ernstige slaapverstoring door het verkeer op wegen met een maximum snelheid van 50km/u (zie afbeelding 2). Voor de nieuwe scenario’s is niet bekend wat voor effect zal zijn op de geluidshinder en slaapverstoringen. Breng het aantal (ernstig) geluidgehinderden en slaapverstoorden per scenario in beeld. Daarmee is een betere gezondheidskundige beoordeling mogelijk.

•

Overweeg bij de herinrichting gebruik te maken van stiller asfalt.

•

Verlaag de maximum snelheid op de drukke doorgaande wegen. Het is nu onduidelijk of de verlaging naar 30km/u wel of niet doorgang vindt. In de memo van Arcadis wordt genoemd dat de gemeente Tilburg voornemens is om de snelheid op de Ringbaan-West te verlagen, maar in de stukken van Goudappel komt dit niet terug. Hierdoor is onduidelijk wat als uitgangsscenario gehanteerd wordt voor de berekeningen. Het verlagen van de maximum snelheid op zowel de Ringbaan-West als ook op de andere voorkeursroutes en mogelijke sluiproutes wordt geadviseerd om de geluidshinder te reduceren.

•

Stimulering van gezonde mobiliteit: Veilige fiets- en looproutes naar bijvoorbeeld scholen, werk, winkels en recreatiegebieden bevorderen beweging, verminderen verkeersdrukte, en verkleinen de kans op ongevallen. Actief vervoer maakt fitter en voorkomt onder meer overgewicht en stressgerelateerde klachten. Het stimuleren van fietsen op jonge leeftijd kan leiden tot meer fietsen als volwassene.

•

Zorg voor veilige en goed verlichte fietspaden, fietsstroken, fietsdoorsteken, een goed fietswegdek. Realiseer voldoende en toegankelijke stalling- en oplaadmogelijkheden voor

4

fietsen. Dit moedigt mensen aan om meer te fietsen. Ook een fietssnelweg of fietsstraat, waar de fietser voorrang heeft, zorgt voor een prettige fietsroute en nodigt uit om met de fiets te gaan.

Afbeelding 1: Matige of ernstige geluidshinder Tilburg-West. Bron: Brabantse Omgevingsscan (BrOS)

Afbeelding 2: Matige of ernstige slaapverstoring Tilburg-West. Bron: Brabantse Omgevingsscan (BrOS)

5

Luchtkwaliteit Blootstelling aan fijnstof (PM2,5-PM10), stikstofdioxide (NO2) en andere luchtverontreinigende stoffen kan leiden tot luchtwegklachten, acute klachten van ogen, neus en bovenste luchtwegen, verminderde longfunctie, hart- en vaatziekten en vervroegde sterfte. Voor kinderen, ongeboren baby’s, ouderen en mensen die al ziek zijn (denk aan astma en COPD), is het risico groter dan voor gezonde mensen. Verschillende bronnen van luchtverontreiniging (zoals wegverkeer en industrie) stoten ook ultrafijnstof uit. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat langdurige blootstelling aan ultrafijnstof een negatieve invloed heeft op de gezondheid, met name op de luchtwegen, hart- en bloedvaten en de ontwikkeling en groei van de foetus. Dit komt bovenop de effecten van andere componenten van luchtverontreiniging. Er zijn nog geen gezondheidskundige advieswaarden vastgesteld voor ultrafijnstof. Verder wordt aanbevolen gezondheid expliciet mee te wegen bij het maken van beleidskeuzes. De verbetering van de luchtkwaliteit kan hand in hand gaan met de aanpak van een aantal andere dossiers, waaronder klimaat, stikstof en mobiliteit. Ook vraagt de GGD aandacht voor gezondheid bij het aanleggen en herinrichten van wegen. Maatregelen voor schone lucht, als onderdeel van een gezonde leefomgeving, kunnen worden ingezet om gezondheidsachterstanden te verkleinen.

Bron: Gezondheidseffecten van luchtverontreiniging | RIVM In Nederland gelden de wettelijke grenswaarden van de Europese Unie voor de verschillende componenten van luchtverontreiniging. De wettelijke grenswaarden beschermen niet voldoende tegen schadelijke gezondheidseffecten. Daarom heeft de World Health Organisation (WHO) gezondheidskundige advieswaardes opgesteld die beduidend lager liggen dan de huidige wettelijke grenswaardes. Overal in Noord-Brabant wordt voldaan aan de wettelijke EU-normen. Vanwege dat wettelijke EU-normen onvoldoende gezondheidsbescherming bieden, toetst de GGD aan de WHO advieswaarden. Tabel 1. Grens- en advieswaardes van de Europese Unie en de WHO1

Norm

Status

PM10

PM2,5

NO2

(µg/m3)

(µg/m3)

(µg/m3)

Jaargemiddelde

EU-grenswaarde

40

25

40

Jaargemiddelde

WHO-advieswaarde

15

5

10

Advieswaarden GGD:

•

Afstand houden tot de weg is het belangrijkste advies. Situeer gevoelige bestemmingen op zoveel mogelijk afstand van drukke wegen, onafhankelijk van de achtergrondconcentratie ter plaatse. Hanteer hierbij de volgende minimale afstanden:

o

Snelweg: ten minste 150 meter (bij voorkeur ten minste 300 meter)

1 Infomil. Grenswaarden en andere luchtkwaliteitsnormen. Te raadplegen via: https://www.infomil.nl/onderwerpen/lucht-

water/luchtkwaliteit/regelgeving/wet-milieubeheer/beoordelen/grenswaarden/

6

o

Drukke weg (>10.000 motorvoertuigen per etmaal) buiten de bebouwde kom: ten minste 50 meter

o

Drukke weg (>10.000 motorvoertuigen per etmaal) binnen de bebouwde kom: ten minste 25 meter (bij voorkeur ten minste 50 meter)

•

Streef daarnaast naar de door de WHO gehanteerde advieswaarden voor PM10 (15 µg/m3), PM2,5 (5 µg/m3), NO2 (10 µg/m3). Voor ultra fijnstof zijn nog geen gezondheidskundige advieswaarden vastgesteld.

Conclusie en advies

•

In de memo van Arcadis wordt gesteld dat de luchtkwaliteit verbetert door minder verkeer op de Ringbaan-West. Omdat het verkeer in totaal niet afneemt, maar juist een toename aan verkeersbewegingen in heel Tilburg wordt verwacht, is het niet aannemelijk dat de luchtkwaliteit door deze herinrichting zal verbeteren. Hiervoor zijn meer gebiedsdekkende maatregelen nodig. Het verbeteren van de luchtkwaliteit in één straat heeft maar een beperkte invloed op de luchtkwaliteit omdat luchtverontreiniging zich als een deken over een groter gebied verspreidt en daardoor lokaal slechts in geringe mate waarneembaar is. De verwachting is daarom dat het effect op de gezondheid nauwelijks merkbaar is na herinrichting van de Ringbaan-West.

•

Uit de Gezondheidsmonitor 2022 en 2024 (Brabantse Omgevingsscan) blijkt dat bijna de helft van de respondenten (47%) bezorgd is over de luchtkwaliteit buitenshuis en 11% is bezorgd over hun gezondheid door wonen in een drukke straat (zie afbeelding 3 en 4).

•

Als deelnemer van het Schone Lucht Akkoord kan de gemeente Tilburg wel extra maatregelen nemen om de luchtkwaliteit in heel Tilburg te verbeteren, bijvoorbeeld door beleid op houtstook. Elke toenadering naar de gezondheidskundige advieswaarden is positief voor de gezondheid.

Afbeelding 3: Inwoners bezorgd over luchtkwaliteit buitenshuis. Bron: Brabantse Omgevingsscan

7

Afbeelding 4: Inwoners bezorgd over gezondheid door wonen in een drukke straat. Bron: Brabantse Omgevingsscan

8