Bijlage 1 Raadsbrief Circulaire Economie Toelichting status uitvoeringsprogramma per thema

Bijlage 1 Toelichting status uitvoeringsprogramma per thema 1. Monitoring Het opstellen en meten van onze circulaire doelen en ambities blijft een uitdaging. Hadden wij bij het opstellen van de programmabegroting voor 2023 verwacht dat het Nationale Programma Circulaire Economie (NPCE) ons een stap verder zou helpen bij het formuleren van concrete meetbare doelstellingen, blijkt dat toch niet zo te zijn. In het NPCE staat: “Het circulaire-economiebeleid is een jong beleidsveld. Er is overeenstemming over het feit dat nog veel kennis- en dataontwikkeling nodig is om de effecten van maatregelen goed te kunnen voorspellen, en om de voortgang naar een circulaire economie (op de doelen) te kunnen monitoren.”, “Veel benodigde monitoringsdata wordt nog niet geregistreerd.” en “Op basis van deze verkenning wordt bepaald of er aanvullende rapportageverplichtingen opgesteld moeten worden, of dat het CBS bijvoorbeeld bestaande dataverzameling moet uitbreiden.” We moeten dus het wiel zelf deels uitvinden. Dat doen we gelukkig niet alleen. We praten met andere circulaire koplopers in Nederland en vertalen de verschillende best practices naar de Tilburgse situatie. Samen met de regio ontwikkelen we zelf de komende jaren data om de voortgang van de opgave te kunnen duiden (zoals de fiche vanuit de nieuwe regiodeal over duurzame bedrijfsvoering MKB, in samenwerking met Midpoint en de TiU).

Uitdagend hierin is wel dat veel kwantitatieve informatie niet op het schaalniveau van Tilburg door het CBS wordt verzameld. Voor de evaluatie in 2024 zullen we terugkijken naar waar we vandaan komen. Om vervolgens uitgebreid stil te staan bij de huidige staat van Tilburg. Waar kunnen we versnellen, waar moeten we mee stoppen en waar moeten we mee starten om focus en versnelling aan te brengen. Om tenslotte vooruit te kijken. Wat is er nodig om de doelstellingen te halen. Daarover gaan we begin 2024 graag verder met u als raad in gesprek. 2. Versterken in- en externe netwerk Eén van de belangrijkste opgaven het afgelopen jaar was het door ontwikkelen van het in- en externe netwerk. Zowel met het bedrijfsleven, met onderwijsinstellingen, met andere overheden en met onze inwoners wordt het netwerk versterkt. Naast de al langer bestaande netwerken zoals 013food en de Brabantse Aanpak Circulair Bouwen (BACB), is ook de samenwerking met het bedrijfsleven versterkt door regulier overleg met VNO/NCW, BORT en vitaal verenigingen. Inmiddels is er ook 2-maandelijks overleg met verschillende gemeenten die op het gebied van circulaire economie koplopers zijn om kennis uit te wisselen en om zo een goede gesprekspartner voor het Rijk te zijn. Ook met de OMWB, waterschappen en onderwijsinstellingen werken we steeds meer samen. Voorbeelden hiervan zijn de green deals.

Of de pilot die we momenteel samen met Provincie en OMWB uitvoeren naar circulaire initiatieven in metaal- en plasticindustrie en het onderzoek met FONTYS naar circulaire bedrijventerreinen. Vanuit de fysieke pijler van de G40 wordt aan circulaire bouw een impuls gegeven. Ook intern begint het netwerk steeds groter te worden. Verschillende afdelingen zijn betrokken bij het uitvoeringsprogramma en daarnaast organiseren we een aantal netwerksessies per jaar om intern echt een netwerk te bouwen. Door intern te verbinden en door inspiratie en kennis van buitenaf naar binnen te halen. Het onderwerp circulariteit moet echt gaan leven. Het moet een plek krijgen in onze organisatie en daar besteden we dus ook tijd en aandacht aan. 3. Het goede voorbeeld geven Hoewel vaak nog kleinschalig beginnen we als gemeente Tilburg wel steeds meer het goede voorbeeld te geven. Nog vaak is dit in de vorm van incidentele trajecten, maar er zijn steeds meer initiatieven die gaan lopen. We leren van deze pilots en trajecten en verbreden en versnellen daar waar mogelijk! Hieronder een aantal voorbeelden vanuit de verschillende perspectieven waar we als gemeente het goede voorbeeld kunnen geven. Bijvoorbeeld op het gebied van inkoop in het facilitair domein: Bij nieuwe aanbestedingstrajecten worden de principes van circulaire economie gebruikt.

Binnen de bestaande contracten onderzoeken we samen met de contractpartners of we dit verder kunnen uitbreiden.

-

In de tweede helft van dit jaar onderzoeken we de materiaalstromen van de gemeentelijke organisatie. Hieruit worden prioritaire stromen gedestilleerd, dit vormt de basis voor de aanpak in 2024 en verder.

Bij circulair inkoop van GWW (Grond, Weg, Waterbouw) wordt op verschillende manieren invulling gegeven aan de circulaire ambities: Voor verhardingen worden nu al eisen gesteld aan betonproducten en asfalt. Afgelopen jaar is een interne training georganiseerd over levenscyclusanalyse (LCA) en milieukostenindicator (MKI). Instrumenten om duurzaamheid te kwantificeren en keuzes af te wegen. Een drietal pilots lopen om met MKI de duurzaamheid en circulariteit van keuzes in deze projecten te meten en besluitvorming te ondersteunen. Er gaat een pilotproject circulariteit uitgevoerd worden voor groot onderhoud Mahoniestraat Een andere pilot betreft de levering van prullenbakken, ook deze wordt zo circulair mogelijk uitgevoerd. De markt is zelf ook volop in beweging rondom dit thema. Voor steeds meer bedrijven begint circulariteit het nieuwe normaal te worden. Vanuit vastgoed wordt ook rondom inkoop invulling gegeven aan circulaire principes Inmiddels worden alle aanbestedingen en vastgoedontwikkelingen aanbesteed met circulaire principes. Dit jaar zijn we bezig om onze circulaire principes verder te specificeren naar visie en eisen documenten zodat op basis hiervan verdere prestatie indicatoren ingericht kunnen worden met als doel kwaliteit toetsing op gerealiseerde prestaties. Twee realisatieprojecten m.b.t.

vastgoed (Turnhal Stappegoor en Sportzaal Belaveld) zullen ontwikkeld worden met circulaire principes Het nieuwe stadskantoor is circulair ontwikkeld 4. Communicatie De communicatiestrategie voor het bewustmaken van inwoners is gereed. De strategie voor inwoners is uitgewerkt voor twee productgroepen: kleding en kleine huishoudelijke apparaten. Hiermee gaan we het komende jaar aan de slag. In deze communicatiestrategie gebruiken we de inzichten uit de Gedragsstrategie Burgers en circulaire economie en specifieke elementen die met communicatie te beïnvloeden zijn en toepasbaar zijn voor gemeente Tilburg. Er is ook gebruik gemaakt van de inzichten uit onderzoeken van twee studenten die in opdracht van gemeente Tilburg aan dit onderwerp gewerkt hebben, de 2-jaarlijkse inwonersenquête en een onderzoek van I&O Research naar houding en gedrag van Nederlanders m.b.t. circulaire economie. Ook hebben voorbeelden van andere gemeenten op www.deverschilmakers.nl inspiratie opgeleverd. Met uitvoering van deze strategie wordt ook invulling gegeven aan de op 15 november 2021 aanvaarde motie 9-1 over duurzaam consumeren. De komende jaren zal waar nodig de koers worden aangescherpt op basis van nieuwe inzichten en metingen van gedrag. Naast inwoners zijn er nog twee andere doelgroepen gedefinieerd. Bedrijven en organisaties en de interne communicatie.

Deze strategieën worden in 2023 concreet uitgewerkt. 5. Van Afval naar Grondstof Op dit moment hanteren we voor de gemeente Tilburg nog de doelstelling van 125 kg restafval per inwoner en een afvalscheidingspercentage van 70% in 2025. Om die doelstelling voor kg restafval per inwoner te behalen moet de hoeveelheid restafval per inwoner nog met 14 kg omlaag voor 2025. Met betrekking tot het afvalscheidingspercentage houdt dit een toename van 9% in voor 2025. In 2020 en ook 2021 zagen we een toename van de hoeveelheden huishoudelijk afval door het corona-effect, wat een landelijke trend was. In 2022 zien we dat de gewichten van het restafval per inwoner (139 kg) bijna weer op het oude niveau van voor de toename door de coronacrises zijn (137 kg in 2019). Let wel: we hebben de afgelopen jaren een forse afname gerealiseerd van kg restafval, van 250 kg in 2012 naar 139 kg in 2022. Voor verdere afname worden de volgende acties genomen: Realiseren van één afvalinzamelingsysteem in binnenstad/Spoorzone met ondergrondse afvalcontainers, zo mogelijk gecombineerd met bedrijfsafval: één afvalinzamelingsysteem voor huishoudelijk afval is nu in voorbereiding.

Voor afvalinzameling bij bedrijven wordt gewerkt aan een Green Collective, waarbij BAT Bedrijven NV de bedrijfsmatige afvalinzameling in de binnenstad/Spoorzone voor drie inzamelaars wil faciliteren waardoor het aantal vervoersbewegingen

-

-

-

-

afneemt en de luchtkwaliteit toeneemt. Op dit moment wordt er gekeken hoe dit in onze systemen het beste geregeld kan worden. Opzetten van een preventiecampagne: afdeling BAT maakt gebruik van het reguliere communicatiemateriaal en gaat tevens gebruikmaken van ander, meertalig en extra communicatiemateriaal in de pilots voor de hoogbouw. M.b.t. de preventiecampagne kunnen nog meer stappen worden gezet. Het monitoren van het aantal kg restafval per inwoner en percentage afvalscheiding wordt doorgezet: de monitoring van het aantal kg restafval per inwoner vindt maandelijks plaats en wordt maandelijks in het MT BAT besproken. De monitoring van het afvalscheidingspercentage vindt jaarlijks plaats bij de begrotingscyclus. Afdeling BAT probeert daarnaast meer inzicht te krijgen in het recyclingpercentage, bij de nieuwe verwerkingscontracten wordt hiermee rekening gehouden. Oprichten van een circulair ambachtscentrum: een circulair ambachtscentrum kan via verschillende verschijningsvormen invulling krijgen. Zo kan er gekozen worden voor één fysiek centrum waarin allerlei circulaire ambachtsfuncties een plek krijgen, maar er kan ook gekozen worden voor een circulair netwerk. In de gemeente Tilburg zijn al veel circulaire initiatieven aanwezig die reeds voorzien zijn van eigen huisvesting en/of werkplaatsen.

Afdeling BAT wil deze graag verenigen in een circulair ambachtsnetwerk waardoor het circulair gebruik van huishoudelijke (rest)afvalstromen verder geoptimaliseerd wordt naar een meer hoogwaardige verwerking. We zijn hiervoor per 1-1-2023 gestart met een pilot in de oude op- en overslaghal op de milieustraat Albion waarin we samenwerken met La Poubelle en Prospects at Work. Hier worden binnengekomen huishoudelijke afvalstromen gesorteerd en gedemonteerd. Vanuit deze pilot willen we de samenwerking met afnemers van materiaalstromen verder uitbouwen tot een circulair ambachtsnetwerk in onze stad. Opzetten van een regionale samenwerking m.b.t. milieustraten en circulaire ambachtscentra: afdeling BAT is dus bezig met de oprichting van een eigen circulair ambachtscentrum/netwerk, hierbij wordt ook de regionale samenwerking opgezocht. Voor de totstandkoming van een tweede volwaardige milieustraat in Tilburg-Oost wordt specifiek samengewerkt met gemeente Oisterwijk. Verder onderzoekt de afdeling BAT ook de mogelijkheden een gezamenlijke op- en overslaghal voor diverse afvalstromen en verdere samenwerking met de Afvalservice van gemeente Breda.

6. Circulair Bouwen Rond het thema circulair bouwen liggen volop kansen. Tilburg heeft het manifest ‘Brabantse Aanpak Circulair Bouwen’ in 2022 ondertekend. Basis achter dit manifest is ‘het nieuwe normaal’, dat moet zorgen voor duurzame en circulaire oplossingen in de bouw. Binnen de G40 vervult de portefeuillehouder Stedelijke Ontwikkeling en Economie de rol van vicevoorzitter van de fysieke pijler en is hij trekker van de thema overstijgende lijn Circulair Bouwen. Doelstelling is eind 2023 afspraken te maken tussen betrokken ministeries, G4, G40 en landelijke bouwers over concrete eisen en doelen onder de noemer ‘Het Nieuwe Normaal 2.0.’. In onze regio is daarnaast begin dit jaar de Coöperatie Bouwhub Midden Brabant opgericht, een open samenwerking tussen slopers en aannemers uit de regio. Met als doel om materialen die vrijkomen uit sloopwerkzaamheden weer in te zetten bij nieuwe werken. Midpoint Brabant is zeer actief rond dit thema binnen de triple helix onder andere als initiator en aanjager van de Bouwhub, door diverse onderwijsinstellingen hierbij te betrekken en als initiator en uitvoerder van de Masterclass Circulair Opdrachtgeverschap die gegeven is aan overheden in de regio Hart van Brabant.

In de pilot stenenbank worden waardevolle verhardingsmaterialen die vrijkomen uit projecten opgeslagen in een depot, met het doel ze te hergebruiken in andere, eigen, projecten. Naast financiering is de wet- en regelgeving hier uitdagend. Materialen mogen niet zomaar van de ene op de andere eigenaar overgaan zonder keuring. Een tweede pilot voor lokaal toepassen van grond (het project Bakertand) is stopgezet door organisatorische complexiteit. Op dit moment voeren we zelf incidenteel regie op grondstromen als er matches tussen projecten kunnen worden gemaakt. Er gebeurt dus veel, maar beseffen ons ook dat circulariteit een van de vele ambities is die we koppelen aan onze ruimtelijke en bouwopgaven in de stad. Daarom werken we aan een integraal beleidsinstrument voor duurzaam bouwen dat naast natuurinclusief, klimaatadaptief en energieneutraal bouwen na de invoering van de omgevingswet ook circulair bouwen omvat. Voor circulair bouwen zit hier heel duidelijk de koppeling met ‘Het Nieuwe Normaal 2.0’.

7. Circulaire economie als economische kans We moeten constateren dat het onderwerp circulaire economie nog niet volop onder de aandacht van het bedrijfsleven ligt. Zowel uit de bedrijven enquête 2022 als de behoeftebepalingsgesprekken zoals die vanuit de green deals Kanaalzone en Loven worden gevoerd, blijkt dat zowel investeringsbereidheid als de interesse in modules voor circulaire economie achterblijven bij onderwerpen als klimaatadaptatie en energietransitie. Om dit te veranderen zijn het afgelopen jaar een aantal interventies opgestart. Het trainen van onze accountmanagers om ook het gesprek over het onderwerp circulaire economie met ondernemers te kunnen voeren. Met Provincie en OMWB zijn we een pilot gestart om met een 60-tal bedrijven in de plastic- en metaalindustrie het gesprek te voeren over circulaire economie. Het doel van dit traject is om meer te weten hoe ondernemers in deze branches denken over het onderwerp CE en welke kansen zij zien. Maar minstens net zo belangrijk is het trainen van de vergunningverleners en toezichthouders van de OMWB in het onderwerp. De bijna 300 professionals van de OMWB hebben dagelijks contact met ondernemers en kunnen goede ambassadeurs voor het onderwerp zijn.

Vanuit de green deal Loven en Kanaalzone worden gesprekken met ondernemers gevoerd om middels modules ondernemers te kunnen ondersteunen op het gebied van energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit. Midpoint Brabant ondersteunt bedrijfsinitiatieven in de sectoren bouw, textiel, food en leer. We zijn gezamenlijk met ondernemersverenigingen, onderwijsinstellingen en verschillende overheden aan het verkennen hoe te komen tot een eerstelijns ondersteuningsstructuur op het gebied van circulaire economie. Er zijn veel websites, telefoonnummers en organisaties waar ondernemers informatie kunnen krijgen over het onderwerp circulaire economie. De ondernemer weet vaak niet waar hij moet beginnen als hij een vraag heeft. Door met elkaar afspraken te maken verwachten we dat we de ondernemer, snel, efficiënt en doelmatig kunnen helpen. Met Midpoint zijn we aan het verkennen of er een traject opgestart kan worden om digitalisering in te zetten als een versneller naar een meer circulaire economie. Medio 2023 ronden we het onderzoek naar lokale reststromen af. Per bedrijventerrein is dan de volumes aan reststromen inzichtelijk, hoe de reststromen nu worden “verwerkt”, wat de grootste ontdoeners zijn per bedrijventerrein en type reststroom en welke circulaire potentie er ligt. Er is een breed palet aan financieringsinstrumenten beschikbaar in de regio.