Bijlage 1 Projectplan Wkn Kenniskwartier - Techniek en organisatie

Kenniskwartier

30 mei 2025

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier #

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

Inhoudsopgave 1. Kenniskwartier 2. Energieconcept 3. Duurzaamheid 4. Ruimtelijke inpassing 5. Planning 6. Organisatievorm 7. Inkoopstrategie-aanbesteding 8. Financieel

pagina 3 pagina 4 pagina 5 pagina 5 pagina 7 pagina 7 pagina 8 pagina 9

Leeswijzer In dit document is het technisch concept (wat) en de organisatie (hoe) voor het warmte-koude-net Kenniskwartier en de versnellingslocaties beschreven. De financiële uitwerkingen zijn uitgewerkt in de bijlage, waar we geheimhouding opleggen. We willen onze onderhandelingspositie in de aanbesteding niet weggeven. Voor de tarieven houden we ons aan de wet- en regelgeving waarbij de ACM het maximumtarief borgt. Daarbij zal toegewerkt worden naar een gesocialiseerde en rechtvaardige tariefstelling om het aansluiten op het warmte-koude-net aantrekkelijk en betaalbaar te maken.

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

2

1 Kenniskwartier en versnellingslocaties In Kenniskwartier gaan we de komende jaren aan de slag met de aanleg van een warmte-koude-net voor circa 7.500 nieuwe woningen en 3.700 bestaande woningen. Het warmte-koude-net in Kenniskwartier wordt in fasen aangelegd, zoals beschreven in het omgevingsprogramma Kenniskwartier. Er zijn drie versnellingslocaties aangewezen; Westermarkt, Stationsbuurt en Reitse Campus. Het warmte-koude-net is modulair van opzet en daarmee flexibel en opschaalbaar, wat goed aansluit bij de gebiedsontwikkeling in Kenniskwartier. De eerste fase in het eerste versnellingsgebied is de nieuwbouwontwikkeling Westermarkt, deze ontwikkeling speelt de komende acht jaar (deelfase 1 2026 – 2029, deelfase 2 2029 – 2031 en deelfase 3 2031 – 2033). In totaal gaat het om circa 833 woningen die in de eerste fase van het warmte-koude-net aangesloten worden. Onderstaand staan alle bekende gebiedsontwikkelingen binnen Kenniskwartier weergegeven. De drie versnellingslocaties Westermarkt, Reitse Campus en Stationsbuurt starten in 2027. De bestaande woningen worden meegenomen in de uitwerkingen voor een koppelingen op het warmtenet. Of en wanneer deze zullen worden aangesloten is momenteel nog niet vastgesteld. De planning verduurzaming bestaande bouw zal o.a. volgen uit het warmteprogramma, de Wijkuitvoeringsplannen (WUP) en renovatieplanningen van de Wooncorporaties.

Afbeelding: Kenniskwartier met versnellingslocaties Westermarkt, Reitse Campus en Stationsbuurt

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

3

2 Energieconcept Voor het Kenniskwartier is op basis van een variantenstudie een energieconcept vastgesteld, hierbij is een schetsontwerp (SO) opgesteld. In een Multi criteria analyse zijn afwegingen gemaakt tussen energie-efficiëntie, robuustheid en de laagste kosten voor de eindgebruiker. Hiermee is het onderstaande energieconcept gekozen, wat in het vervolg verder zal worden uitgewerkt.

Afbeelding: conceptweergave warmte-koude-net Kenniskwartier Het warmte-koude-net heeft in hoofdlijn drie functies, leveren, uitwisselen en balanceren: 1.

Leveren Gebouwen kunnen warmte onttrekken uit het zeer lage temperatuurnet (ZLT). In de gebouwen wordt de warmte uit het ZLT-net met warmtepompinstallaties opgewaardeerd naar een hoger temperatuurniveau, voor nieuwbouw/renovatie 60°C en bestaande bouw <70°C. Deze warmtepompinstallaties worden gecombineerd met onder andere warmtebuGers zodat de belasting van het elektriciteitsnet (netcongestie, power-to-heat) beperkt blijft. Daarnaast wordt de warmte pas in het gebouw opgewekt waardoor energieverliezen beperkt blijven. Gebouwen kunnen koude onttrekken uit het ZLT-net en dit direct gebruiken voor koeling van de woningen. De restwarmte kan vervolgens worden opgeslagen in de WKO zodat deze in een koudeperiode als warmtebron kan worden gebruikt voor warmtelevering. Dit is geschetst in het bovenste deel (nieuwbouw: warmte + koudelevering) van het schema aan de rechterkant. De warmte en/of koude wordt in de woningen via een afleverset afgegeven aan de CV en tapwaterinstallatie. Op deze set vindt ook de meting plaats voor het bepalen van de hoeveelheden warmte en koude ten behoeve van de facturatie.

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

4

2.

Uitwisselen Het ZLT-net kan gebruikt worden om energiestromen tussen gebouwen en warmtebronnen uit te wisselen. Een gebouw met overschot aan warmte kan deze warmte via het ZLT-net aan omliggende gebouwen leveren die warmte nodig hebben. Dit is geschetst in het middelste deel van het conceptweergave. Lokale (rest)warmtebronnen kunnen warmte ‘leveren’ op het ZLT-netwerk.

3.

Balanceren en energieopslag Bij warmtevraag wordt water uit de warme WKO-bron onttrokken om de warmtepompinstallaties van warmte te voorzien. Deze warmtepomp waardeert de warmte dan op naar de gewenste temperatuur. Bij koude-vraag wordt koud water uit de WKO onttrokken die de woningen kan koelen, waarna de restwarmte uit de woningen in de warme-bron wordt opgeslagen, ook wel regeneratie genoemd. Restwarmte uit bijvoorbeeld koelprocessen en aanvullende regeneratiebronnen zoals aquathermie kunnen eveneens in de WKO worden opgeslagen en later worden benut. Regenerering van de WKO zorgt voor een eMciënte werking van het totale energiesysteem en toenemen van de energieprestatie. De energieprestatie is een weergave van het totaal benodigde (duurzame) energie om een woning te verwarmen en koelen. Dit is geschetst in het onderste deel van het schema.

3 Duurzaamheid Het warmte-koude-net voorziet nieuwbouw van warmte én koeling en verwarmt de bestaande bouw. 1. Duurzaam verwarmen door de inzet van warmte uit de bodem en lokale (rest) warmtebronnen. 2. Duurzaam en passief (zonder airco) koelen door de inzet van koude uit de bodem (WKO). 3. Restwarmte uit koeling in de zomer opslaan in WKO en hergebruiken voor verwarmen in de winter. 4. Uitwisselen van energiestromen tussen gebouwen en processen in het gebied. 5. Verlaging CO2-uitstoot en aardgasverbruik. 6. Beperken van belasting op het elektriciteitsnetwerk door slimme sturing van de warmtepompen en opslag in warmtebuGers. 7. EMciënte inzet van energie uit lokale opwekinstallaties zoals zonnepanelen, om minder afhankelijkheid te zijn van externe fossiele elektriciteit.

4 Ruimtelijke inpassing De aanleg van een warmte-koude-net heeft impact op de inrichting van de openbare ruimte en gebouwen. In het energieconcept zijn afwegingen gemaakt om het ruimtebeslag in de openbare ruimte en de gebouwen te minimaliseren. Het onderstaande figuur geeft als voorbeeld de ruimtelijke inpassing weer van de onderdelen van het warmte-koude-net specifiek voor Westermarkt.

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

5

In de vervolgfase zal het ontwerp nader worden uitgewerkt in afstemming met de inrichting van de openbare ruimte rondom de stedelijke ontwikkelingen. Voor de inpassing inpandig wordt uitgegaan van een centrale technische ruimte en een (doorstroom) afleverset per woning waarmee het ruimtebeslag in de woningen/appartementen tot een minimum zal worden beperkt. De afleverset kan bijvoorbeeld worden geplaatst in een meterkast, keukenkast of trapkast. Deze oplossing heeft de voorkeur van projectontwikkelaars en biedt veel voordelen voor inpassing in bestaande bouw, daarnaast geeft deze configuratie de laagste kosten en het minste “gedoe” voor de bewoners over de langere termijn. Onderstaand een voorbeeld van de afmetingen van een afleverset.

Afbeelding: voorbeeld FORTES ENERGY SYSTEMS

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

6

5 Planning Het warmte-koude-net in Kenniskwartier wordt in fasen aangelegd, met de gebiedsvolgorde zoals weergegeven in de onderstaande figuur.

Naar verwachting wordt voor de versnellingslocatie Westermarkt de werkvoorbereiding gestart in 2027 en wordt het ZLT-net in 2027-2029 voor het eerste deelgebied (Achter de Westermarkt) gerealiseerd. De aan te sluiten gebouwen in deelgebied Westermarkt worden opgeleverd tussen 2029 en 2033. Naar verwachting zullen de eerste gebouwen in 2028- 2029 zijn aangesloten. De resterende gebouwen volgen daarna, afhankelijk van de planning van de projectontwikkelaars. Voor Westermarkt gaat het om circa 760 nieuwbouw.

6 Organisatie De raad heeft op 10 oktober 2024 twee belangrijke besluiten genomen waarmee Tilburg grote stappen heeft gezet in de energietransitie; middelen gereserveerd voor de aanleg van het eerste deel van het warmte-koudenet in Tilburg Zuid en de oprichting van een gemeentelijk Warmtebedrijf. Deze besluiten zijn nodig om ervoor te zorgen dat we in Tilburg stap voor stap het gebruik van aardgas stoppen en vervangen voor een duurzaam alternatief. Kenniskwartier is het tweede gebied in Tilburg waar grootschalige nieuwbouw plaats gaat vinden. De gemeente Tilburg zal naast het deelgebied 1 in Tilburg Zuid ook starten met de ontwikkeling van het warmte-koude-net in Kenniskwartier, specifiek de drie versnellingslocaties, zodat we op tijd warmte en koude kunnen leveren aan de eerste gebouwen en geen verduurzamingskansen gaan missen. Als ontwikkelaars kiezen voor individuele oplossingen beperkt dat de mogelijkheden om tot een betaalbare duurzame oplossing te komen voor het gehele gebied. Hierbij is de eis gesteld dat ontwikkelaars moeten aansluiten op het collectieve warmte-koude-net tenzij een eigen oplossing ook voldoet (of beter) aan de energieprestatienorm in het Warmteplan. Het Warmtebedrijf Tilburg is verantwoordelijk voor de aanleg en exploitatie van het warmte-koude-net.

Hierbij zal het Warmtebedrijf in nauwe samenwerking met de gemeente invulling geven aan de participatie en communicatie. Het warmtebedrijf sluit de contracten met de ontwikkelaars, wooncorporaties en eventueel particuliere huiseigenaren voor het aansluiten van gebouwen en leveren aan eindgebruikers. In de financiële bijlage (Geheim) is de organisatievorm en het financieringsmodel van het warmtebedrijf verder toegelicht.

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

7

7 Inkoopstrategie en aanbesteding Voor de inkoop van de warmtenet infrastructuur is een inkoopstrategie opgesteld. Op deze plek wordt kort aangeduid dat er voor de realisatie en exploitatie van het warmte-koude-net grofweg 4 activiteiten zijn te onderscheiden (zie ook afbeelding hieronder): 1. Ontwerp en realisatie van energiebronnen: onder bronnen verstaan we twee dingen: a. De bronnen voor warmte en koude, zoals WKO’s, restwarmte en geothermie. Deze worden zo dicht mogelijk bij de afnemers gesitueerd om warmteverlies te voorkomen. b. De energiecentrale die warmte of koude toevoegt en als schakel gesitueerd is tussen de bron en de afnemer. 2. Ontwerp en realisatie van energietransport. Voor transport onderscheiden we een tweetal situaties: a. Het transport van een bron naar de energiecentrale. Deze leidingen lopen doorgaans door openbaar gebied en over langere afstand. b. Het transport van de energiecentrale naar de afnemer. Deze leidingen kunnen inpandig gesitueerd zijn (indien de energiecentrale ook inpandig of naastgelegen is, bijvoorbeeld bij hoogbouw) of uitpandig indien de energiecentrale meerdere panden aanstuurt en fungeert als ‘wijk-energiecentrale’. 3. De energieontvangst door de afnemers, welke plaats vindt via afleversets (ook wel genoemd: gebouwaansluitingen of klantaansluitingen). 4.

De energielevering wordt uitgevoerd door een warmtebedrijf, dat daartoe energie (warmte, koude en elektriciteit) inkoopt (voor zover daarin niet zelf wordt voorzien, zie hiervoor onder 1), de leveringscontracten sluit met de afnemers, de facturatie van de kosten verzorgd en het beheer en onderhoud van het warmtenet voor haar rekening neemt.

Inkoop voor Kenniskwartier Binnen Kenniskwartier vinden nieuwbouwontwikkelingen plaats. In het schetsontwerp dat voor dit gebied tot dusver is gemaakt, wordt uitgegaan van WKO-bronnen die in de nabijheid van de nieuwbouw zijn gelegen. De energiecentrale(s) zijn daarbij inpandig voorzien. Dat betekent dat de transportleiding vanaf de energiecentrale naar de klant alsook de afleversets gerealiseerd zullen worden door (althans onder verantwoordelijkheid van) de partij die de energiecentrale installeert. Vanzelfsprekend lopen er ook transportleidingen tussen de WKO naar de energiecentrale toe. Deze taak kan meegenomen worden bij de aanleg van de WKO’s. Het voorgaande leidt tot de volgende verdeling van de opdrachtscope m.b.t. de realisatie: Aanleg WKO’s en transportleidingen tot energiecentrale (hierna ook “opdrachtdeel Infra”); Installatie energiecentrale, aanleg transportleidingen vanaf de energiecentrale naar de afleversets en installatie van de afleversets (hierna ook “opdrachtdeel Gebouw”). De aanleg van WKO's, transportleidingen, energiecentrales en afleversets die nodig zijn voor de warmtenetinfrastructuur, hebben voor de realisatie allen een andere markt. Echter, om problemen t.a.v. coördinatie, demarcatie en verantwoordelijkheid te voorkomen, is het zinvol om de ontwikkel- en realisatieopgave bij één partij te leggen.

De hiervoor onder 1 en 2 genoemde opdrachten zullen dan ook als afzonderlijke (percelen binnen een) opdracht(en) in de markt worden gezet. Daarbij geldt wel dat het sluiten van een onderlinge Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

8

coördinatieovereenkomst, waarin de verantwoordelijkheid daarvoor bij de opdrachtnemers wordt belegd, noodzakelijk is. Voor de opdrachtscope m.b.t. het ontwerp geldt: Maak één integraal ontwerp waarin het energiesysteem voor het gehele gebied wordt uitgewerkt. Daarbij moet voor de opdrachtedelen “Infra” en “Gebouw” een verdiepingsslag op het bestaande Schetsontwerp worden gemaakt. Gelet op de opdrachtscope van het ontwerp en de integraliteit binnen het ontwerp, is het van belang dat de ontwerpopgave bij één partij wordt belegd. De markt is daar ook toe in staat. Voor de aanbesteding van het warmte-koude-net geldt dat dit een speciale-sectoropdracht is volgens Deel 3 van de Aanbestedingswet. Dit betekent hogere drempelwaarden en meer flexibiliteit in aanbestedingsprocedures. Bij de betreffende aanbestedingen zal het warmtebedrijf zich vanzelfsprekend houden aan de relevante wet- en regelgeving zoals de Gids Proportionaliteit en haar eigen aanbestedingsbeleid.

8 Financieel Op basis van het schetsontwerp zoals hiervoor omschreven, is een kostenraming gemaakt. In de bijlage projectplan Financiën (Geheim) is de kostenraming, de businesscase, een gevoeligheidsanalyse en de risicomatrix opgenomen. Op de kostenraming, de businesscase, gevoeligheidsanalyse en de risicomatrix (bijlage) in het projectplan Financiën is geheimhouding opgelegd op grond van artikel 87 van de Gemeentewet in samenhang met artikel 5 lid 2, aanhef en onder b van de Wet open overheid (de economische of financiële belangen). Bestuurlijke planning: financieringskrediet en investeringsbesluit Onderstaand schema laat het hele proces zien van de ontwikkeling en exploitatie van een warmtenet.

Het Warmtebedrijf vraagt in twee fasen krediet aan de raad voor het ontwikkelen en realiseren van het warmtekoude-net voor de nieuwbouw versnellingslocaties, de Westermarkt, Stationsbuurt en Reitse Campus in Kenniskwartier: - Fase 1 Krediet voor agiostorting (besluit September 2025): Krediet voor het aanbesteden en ontwerpen (VO, DO en kostenraming realisatie en beheer- en onderhoud) ter voorbereiding van het investeringsbesluit (Go / No Go) in fase 2. - Fase 2: Go / No Go investeringsbesluit (besluit mei 2027 op eerste deelproject) Na het maken van het definitieve ontwerp en het bijwerken van de kostenraming, volgt een belangrijke beslissing: wel of niet investeren voor realisatie en exploitatie. In deze fase wordt gekeken of het warmtekoude-net haalbaar is op basis van gedetailleerde kostenramingen en risicobegroting. Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

9

Deze fase is belangrijk omdat hier wordt bepaald of het project financieel en technisch voldoet aan: De doelstellingen van de gemeente Tilburg (duurzaam, robuust en rechtvaardig); De financieringsvoorwaarden van de gemeente Tilburg; De eisen van de bank voor het leningsdeel van de financiering; De voorwaarden voor staatssteun volgens het DAEB-Vrijstellingsbesluit.

Projectplan warmte-koude-net Kenniskwartier

10