Bestuurlijke reactie initiatief(eind)voorstel Fossielvrije en vleesloze buitenreclame

Onderwerp Fossielvrije en vleesloze buitenreclame buitenreclamebuitenrebiubc Portefeuillehouder

Datum 22 maart 2024 Uw kenmerk

Bas van der Pol

Aan de leden van de gemeenteraad

Behandelend ambtenaar M. Verhagen Postadres Postbus 90155 5000 LH Tilburg

Beste raadsleden, Graag geven wij u een reactie op het aangepaste initiatiefvoorstel “Fossielvrije en vleesloze commerciële buitenreclame” ingediend door raadslid N. van Wanrooij (Groenlinks) (d.d. 23 februari 2024). Aanleiding Op 20 september 2023 is door raadslid Van Wanrooij (GroenLinks) een initiatiefvoorstel ingediend om commerciële buitenreclames voor vlees, vis en fossiele brandstoffen te verbieden. Het voorstel bevatte een tekstvoorstel voor wijziging van de APV. Op 10 november 2023 hebben wij met de raadsbrief1 ‘Fossielvrij en vleesloze buitenreclame (d.d. 10-11-2023)’ op het initiatief gereageerd. Op 13 november 2023 heeft een expertmeeting plaatsgevonden. Op 4 december 2023, tijdens een raadsinformatiebijeenkomst, is het voorstel aangehouden omdat de gebruikte definities mogelijk, juridisch gezien, in rechterlijke procedures niet overeind zouden kunnen blijven. Op 15 december 2023 vroeg raadslid Van Wanrooij ambtelijke bijstand aan om een juridisch juist voorstel te formuleren. Deze ambtelijke bijstand is zo goed als mogelijk verleend. Raadslid Van Wanrooij heeft het initiatiefvoorstel vervolgens aangepast. Dit voorstel ligt voor tijdens de informatiebijeenkomst op 25 maart 2024, gevolgd door een (mogelijke) debatbijeenkomst op 8 april 2024 en een besluitvormende raadsbijeenkomst op 11 april 2024.

Reactie van het college In de raadsbrief van 10 november hebben wij aangegeven ons niet uit te spreken over de principiële wenselijkheid van het initiatief. Door hernieuwde inzichten naar aanleiding van de behandeling van het initiatief vinden wij het echter wel van belang opnieuw te reageren op het initiatiefvoorstel. Er is geen aanleiding om het eerdere standpunt te wijzigen, maar wel willen wij u een aantal overwegingen meegeven. In zijn algemeenheid zijn dat: 1.

Vrijheid van meningsuiting In de raadsbrief op het eerste voorstel hebben we overwegingen meegegeven waarom een verbod wel of geen inbreuk kan maken op de vrijheid van meningsuiting op grond van de dringende maatschappelijke behoefte aan regulering van de inhoud van de buitenreclame. Naar aanleiding van de raadsbijeenkomsten en het ingewonnen advies zien wij op voorhand geen concrete blokkade vanuit dit perspectief. Wel is het ongewis hoe een eventuele rechtsgang vanuit dit perspectief uit zal pakken. Of dit initiatiefvoorstel juridisch verdedigbaar is, zal moeten blijken.

2.

Betrouwbare overheidspartner en risico's en kosten We hebben te maken met lopende concessieovereenkomsten met contractpartners. Aanvaarding van het voorstel betekent dat de spelregels van de concessieovereenkomsten via lokale regelgeving worden aangepast. Dit kan mogelijk gevolgen hebben voor de lopende overeenkomsten en contractpartners bewegen om gemaakte kosten of gemiste inkomsten op de gemeente te verhalen. U heeft tijdens de eerdere raadsinformatiebijeenkomst gevraagd om nadere financiële

1

https://tilburg.raadsinformatie.nl/document/13472040/1#search=%22raadsbrief%20buitenreclame%22

Afdeling RUV Bezoekadres Stadhuisplein 130

achtergronden. Wij hebben u hierover een vertrouwelijke bijlage verstrekt. Op deze bijlage hebben wij aan uw raad voorgesteld geheimhouding op te leggen. 3.

Vigerend beleid Maximalisering van de financiële opbrengsten staat in het vigerende beleid centraal. De gemeente stelt als beheerder haar openbare ruimte ter beschikking. Indachtig dit uitgangspunt is hiermee ook in de begroting rekening gehouden. In de programmabegroting 2024 worden de opbrengsten buitenreclame herijkt vanaf 2025 met € 600.000, 2026 € 800.000 en 2027 € 1.000.000 voordelig. De huidige opbrengsten buitenreclame staan voor een taakstellende € 1.400.000 in de begroting. In 2022 heeft uw raad diverse artikel 41 vragen gesteld over het verbieden van reclames. Naast reclames over vlees, vis en fossiele brandstoffen ging dit onder andere ook over webcamseks en gokken. Aan uw raad is toegezegd dat er in Q2 2024 een startnotitie wordt voorgelegd voor het herzien van het huidige beleid. Wij zijn inmiddels gestart met de voorbereiding van deze startnotitie en gaan ervan uit deze planning te halen. Uw raad kan overwegingen inbrengen bij de startnotitie voor het herzien van het beleid en is op een later moment ook aan zet om herzien beleid vast te stellen.

4.

Publiek- versus privaatrechtelijk verbod In veel steden speelt de discussie rondom het verbieden van bepaalde reclames in de openbare ruimte. Daarbij worden zowel publiekrechtelijke als privaatrechtelijke verboden overwogen. Publiekrechtelijk verbod (via APV) Er zijn op dit moment nog niet eerder verboden voor fossiele reclame en/ of vlees-vis opgenomen in een gemeentelijke verordening. Voor zover bekend is er slechts een gemeente (Zwolle) waar een raadsmotie aangenomen is om een verbod via de publiekrechtelijke weg te realiseren. De uitwerking van deze motie is nog niet afgerond. De gemeente Utrecht heeft onderzocht of een verbod via de publiekrechtelijke weg mogelijk was en is tot de conclusie gekomen dat dit niet haalbaar is. Het aangaan van concessieovereenkomsten is een bevoegdheid van het college. Het is mogelijk om in overleg met exploitanten de bestaande concessieovereenkomsten aan te passen mits dat niet zo ingrijpend is dat er de facto een nieuwe aanbesteding moet worden gevoerd. Afspraken over het weren van een bepaald type reclame zijn naar het zich laat aanzien niet zo ingrijpend dat er sprake is van een andere opdracht, dat stellen onder meer de juristen van Eiffel in hun advies ‘Het weren van fossiele reclame uit de openbare in Utrecht’.

Er zouden daarmee binnen de huidige concessie mogelijk nadere afspraken kunnen worden gemaakt over het weren van fossiele reclame. Verwacht wordt wel dat de zittende exploitanten mogelijk bezwaar zullen aantekenen omdat de voorwaarden waarop zij hun inschrijving hebben gedaan daarmee gewijzigd zouden worden. Dit kan leiden tot een juridische procedure. Alternatief: privaatrechtelijk verbod Diverse steden hebben al een verbod op fossiele reclame ingesteld via de privaatrechtelijke weg: in nieuwe concessieovereenkomsten dienen deze eisen dan opgenomen te worden. Voorbeelden hiervan zijn Amersfoort, Amsterdam en Utrecht. Het wijzigen van lopende concessieovereenkomsten is uiteraard ook mogelijk wanneer de exploitant dit accepteert. De gemeente Utrecht heeft bijvoorbeeld geprobeerd om met de exploitant van de abri’s (hetzelfde bedrijf als de concessiehouder in Tilburg) afspraken te maken, maar dat heeft tot niets geleid. De gemeente Amsterdam heeft wel afspraken kunnen maken met de exploitant van metro-reclame, maar die gaan alleen over een verbod op reclame voor benzine en goedkope vliegreizen. Een verbod op vlees/ vis is op dit moment in geen enkele stad ingevoerd. Te overwegen valt om gemeentelijke doelstellingen op het gebied van campagne en communicatie (te denken valt aan de campagne circulair consumeren) te betrekken bij het maken van nadere afspraken.

5.

Uitvoerbaarheid Met de suggestie voor de wijziging van APV-artikel worden limitatief de producten en diensten opgesomd waar het verbod voor geldt. Zo worden reclames voor of door bedrijven in de kolen, olieen gassector en luchtvaartsector (met uitzondering van reclame voor duurzame producten of diensten van dat bedrijf) uitgesloten en ook reclame voor producten en diensten waarbij fossiele brandstoffen gebruikt worden zijn niet meer toegestaan. Daarnaast worden vlees- of visreclames (bedoeld voor menselijke consumptie, met inbegrip van producten voor menselijke consumptie waar vlees of vis in verwerkt is) uitgesloten. Het verbod om reclame te maken voor producten waarin vlees of vis is verwerkt richt zich tot de adverteerders, en zij zijn zelf voor verantwoordelijk voor de naleving van het verbod. Voor voedingsmiddelen geldt bovendien dat fabrikanten verplicht zijn om een ingrediëntenlijst op de verpakking te zetten. Van veel producten zijn deze lijsten ook op internet terug te vinden. Zo nodig kunnen de toezichthouders APV op grond van artikel 5:17 Awb de ingrediëntenlijst bij de adverteerder vorderen. Juridisch zou dat houdbaar zijn. Voor de uitvoering ligt dat anders.

Bij vleesreclame spelen de vragen, hoe om te gaan met het afbeelden van plantaardige producten die lijken op vleesproducten (bijvoorbeeld tomatensoep met balletjes) etc.? Het is niet helder wat in deze situatie van onze toezichthouders APV wordt verwacht en wij beschouwen het als niet uitvoerbaar dat zij op product-ingrediëntniveau advertenties in de openbare ruimte beoordelen. Daarnaast is bij sub 1 een passage opgenomen over het verbieden van de betreffende reclames, tenzij dit in de 'nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de betrekking op heeft’. Het hanteren van een nabijheidscriterium in plaats van een concreet aantal meters biedt namelijk ruimte om per situatie te beoordelen of de reclame een relatie heeft met de activiteiten die in het gebouw plaatsvinden. Ter verduidelijking: in een drukke winkelstraat heeft een reclameobject 50 meter van het pand waarschijnlijk geen relatie met het gebouw. Op een bedrijventerrein met autodealers ligt dat anders, omdat het gebouw zich meestal verder van de perceelsgrens bevindt. Wij vragen u om dit aspect expliciet te verduidelijken in de toelichting van de APV. Onduidelijkheid op bovenstaande punten maakt handhaving ingewikkeld en vrijwel onmogelijk. Helderheid is daarom van groot belang voor uitvoerbaarheid en ter voorkoming van onder meer juridische kwesties en onnodige inzet van ambtelijke capaciteit.

6.

Procesgang APV-wijziging Het voorstel beoogt met sub 2 de wijziging van de APV per 1 juli 2024 te laten aanpassen. In 2024 is ervoor gekozen om APV-wijzigingen in de raadsvergaderingen van 27 mei en van 16 december te bespreken/vast te stellen. Hoewel mogelijk, de gemeenteraad stelt immers de APV volgens artikel 149 van de Gemeentewet vast, vergt aanpassing op de beoogde datum een extra ‘ronde’ APVwijziging. Wij vinden het wenselijk om vast te houden aan de besluitvormingscyclus en niet eerder dan 16 december 2024 tot eventuele invoering van dit besluit over te gaan.

7.

Proces In het voorstel staat onder sub 4 het volgende: “Het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in Tilburg te wijzen op de wijziging in de algemene plaatselijke verordening en het beleid commerciële buitenreclame, waardoor fossiele reclames en vleesreclames in onder andere haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines en billboards per ommegaande zullen worden geweerd. Zo hebben de exploitanten nog een aantal weken om zich op de aanpassing van de regelgeving voor te bereiden”. Wij wijzen uw raad erop dat eerst de APV moet zijn gewijzigd (het initiatiefvoorstel gaat uit van 1 juli). Indien u instemt met dit initiatiefvoorstel, dan vinden wij het wenselijk om in lijn met punt 6 per 16 december over te gaan tot inschrijving in de APV en daarmee ook contractpartners in de gelegenheid te stellen zich hierop met een redelijke termijn voor te bereiden. Eventuele financiële gevolgen zullen wij moeten nemen in de tussenrapportage en de jaarrekening 2024 of zoveel later als deze optreden, bijvoorbeeld als gevolg van juridische procedures.

8.

Voortgang Het voorstel beoogt in sub 5 in Q3 2024 “de voortgang van de genoemde acties aan de raad mee te delen alsook eventuele andere in te schatten (financiële) gevolgen”. Voor het meten van effecten is Q3 te kort dag omdat in Q3 (1 juli) de beoogde APV wijziging pas is voorzien. Indien uw raad dit voorstel aanneemt beschouwen wij het als realistisch om u over eventuele financiële gevolgen te rapporteren in het kader van de jaarrekening 2024 of middels de P&C cyclus zoveel later wanneer deze gevolgen zouden optreden. Mogelijke financiële risico’s zijn u door middel van eerder genoemde bijlage onder geheimhouding geschetst. Indien u positief besluit over dit initiatiefvoorstel dan is het onze inzet om u op een zo kort mogelijke termijn te informeren over mogelijke beheersmaatregelen.

Met vriendelijke groet, Het college,

mr. A. van Berckel, MBA gemeentesecretaris

drs. Th.L.N. Weterings burgemeester