256671-01 Wijziging Raadsvoorstel Sturingsinstrumenten warmte-koude-net Tilburg-Zuid

Voorblad

Wijziging Raadsvoorstel sturingsinstrumenten warmte-koude-net Tilburg-Zuid Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

7 november 2023 Yusuf Çelik Ruimte M. Paulissen

Toelichting wijziging Op 30 oktober 2023 is in de raadsinformatiebijeenkomst 'raadsvoorstel sturingsinstrumenten warmte-koudenet Tilburg-Zuid' gevraagd om in het raadsvoorstel te expliciteren voor wie de aansluitplicht voor het warmtekoude-net geldt en of het ook geldt voor particuliere verhuur. De aansluitplicht geldt voor alle nieuwbouw en grootschalige renovatie, met uitzondering van het vastgoed wat in particulier eigendom is. In onderstaande tabel wordt dit weergegeven. Soort vastgoed

Wel aansluitplicht

Nieuwbouw geen particulier eigendom denk aan projectontwikkelaar Bedrijfsmatig vastgoed zowel nieuwbouw als bij grootschalige renovatie Woningcorporatie vastgoed zowel nieuwbouw als bij grootschalige renovatie Nieuwbouw particulier eigendom (waaronder ook CPO) Wooncoöperatie

x

Particuliere verhuur is ook particulier eigendom

Geen aansluitplicht

x

x

x x x

De gewijzigde (schone) versie van het raadsvoorstel is hierna opgenomen. Een versie waarin de wijzigingen zijn gemarkeerd, is als separate bijlage toegevoegd.

Collegebesluit Het college zendt de raad een gewijzigd raadsvoorstel sturingsinstrumenten warmte-koude-net Tilburg-Zuid toe.

Raadsvoorstel sturingsinstrumenten warmte-koude-net Tilburg-Zuid Aanleiding In de Transitievisie Warmte (raadsbesluit december 2021) is opgenomen dat in Tilburg-Zuid een collectief warmte-koude-net als duurzaam en betaalbaar warmtesysteem kansrijk is. We hebben u bijgepraat over dit warmte-koude-net in de reflectiebijeenkomst 'Transitievisie Warmte & warmte-koude-net Tilburg-Zuid' op 12 juli 2021, in de raadsbijeenkomst 'Warmte-koude-net Tilburg Zuid' van 31 januari 2022 en bij het raadsbezoek naar het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis van 6 februari 2023. Afgelopen jaren is veel onderzoek gedaan naar de haalbaarheid en betaalbaarheid van dit warmte-koude-net. Om het warmte-koude-net gerealiseerd te krijgen moeten we nog vele stappen zetten. Deze stappen om tot realisatie te komen voor de startgebieden werken we uit in een routekaart. We streven ernaar om deze routekaart direct na de zomer 2024 aan u voor te leggen. Om een haalbaar en betaalbaar warmte-koude-net met voldoende inzet van bodemenergie te borgen moeten we regie nemen. Hiervoor stellen we voor om drie gangbare, samenhangende instrumenten in te zetten: 1. De Verordening Interferentiegebied Tilburg-Zuid 2023 (bijlage 1). In deze verordening wordt Tilburg-Zuid benoemd als interferentiegebied voor bodemenergiesystemen.

De verordening geeft de gemeente de mogelijkheid om te sturen in de ondergrondse inrichting van bodemenergiesystemen in Tilburg-Zuid. Door de locaties aan te wijzen waar de bodemenergiesystemen moeten komen, zodat doelmatig gebruik van de bodem geborgd is. 2. Het Bodemenergieplan Tilburg-Zuid (bijlage 2). Met het bodemenergieplan kunnen we gebruiksregels stellen aan de aanleg en het gebruik van bodemenergiesystemen. 3. Het Warmteplan Tilburg-Zuid (bijlagen 3 en 4). In het Warmteplan wordt aansluiting van nieuwbouw en renovatieprojecten op een warmte-koude-net in Tilburg-Zuid verplicht, tenzij het project een betere energieprestatie kan leveren zonder die aansluiting. Op deze manier wordt aansluiting op een collectief warmte-koude-net gestimuleerd. Dat helpt om het net op termijn rendabel te krijgen (hoe meer aansluitingen, des te beter dat lukt). Met deze instrumenten bieden we duidelijkheid over het gebied waar de aansluitplicht gaat gelden. We creëren ruimte in de ondergrond om het net te kunnen ontwikkelen. Ook laten we zien dat we aan de slag gaan met het warmte-koude-net. Aan het vaststellen van het interferentiegebied en bodembeheerplan zijn geen risico’s verbonden voor de gemeente en ordening is sowieso nodig omdat bodemenergie een veel gekozen oplossing is.

Het vaststellen van het warmteplan brengt geen risico's met zich mee, omdat er pas een aansluitplicht geldt als er een warmte-koude-net ligt. We ontwikkelen het net bewust per deelgebied om eventuele toekomstige risico's zo klein mogelijk te houden. In de routekaart werken we dit verder uit.

Beoogd effect - De besluiten zijn in lijn met de afspraak in het Coalitieakkoord Meer voor Elkaar. Daarin is opgenomen dat: “…we de ontwikkeling van het duurzame warmtenet Tilburg-Zuid met overtuiging realiseren en hiermee rekening houden met de stedelijke gebiedsontwikkelingen in de directe omgeving. Zo maken we vlotte aansluiting voor de nieuwe generatie warmtenetten mogelijk”. - De instrumenten stroken met de Energievisie, de Transitievisie Warmte en het in mei van dit jaar vastgestelde Duurzaamheidsbeleid voor de nieuwbouw, thema energie. - Deze instrumenten geven de gemeente de mogelijkheid om actief sturing te geven aan de ontwikkeling van een warmte-koude-net in Tilburg-Zuid. De gemeente pakt hiermee haar regierol in deze belangrijke ontwikkeling en kan actief sturen op een haalbaar en betaalbaar net.

Voorstel 1.

het gebied Tilburg-Zuid zoals aangegeven in de plankaart bijlage 1 van de Verordening interferentiegebied bodemenergiesystemen Tilburg-Zuid 2023 aanwijzen als interferentiegebied als bedoeld in artikel 2.2a, zesde lid van het Besluit Omgevingsrecht.

2. 3. 4. 5. 6.

het bodemenergieplan Tilburg-Zuid zoals opgenomen in bijlage 2 vaststellen. het bodemenergieplan aan te bieden aan Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant met het verzoek om aanvragen voor watervergunningen voor open bodemenergiesystemen te toetsen aan het bodemenergieplan Tilburg-Zuid. het warmteplan Tilburg-Zuid en het gebied op grond van het Bouwbesluit 2012 vaststellen, zoals opgenomen in bijlage 3 en 4. het college de opdracht geven om een routekaart te maken voor de startgebieden voor het warmtekoude-net Tilburg-Zuid, de daarbij behorende businesscase, dekking en financiële gevolgen inclusief de risico’s. de bevoegdheid aan het college mandateren om de energieprestatiewaarden en het aantal geplande aansluitingen aan te passen, ingeval daarin gedurende de looptijd van het warmteplan aanpassingen zijn.

Argumenten 1.1 Het aanwijzen van een interferentiegebied geeft mogelijkheid tot sturing. In Tilburg-Zuid verwachten we veel drukte in de ondergrond met bodemenergiesystemen. Met het aanwijzen van een interferentiegebied kunnen we onderlinge negatieve beïnvloeding van deze systemen voorkomen. We reserveren dan de plekken waar we warmte opslaan, ver genoeg van de plekken waar we koude opslaan. Op deze manier is het rendement het hoogst en profiteert een maximaal aantal projecten van deze vorm van energieopslag. Door deze aanwijzing moeten gesloten bodemenergiesystemen rekening houden qua interferentie met de voorgenomen locaties van open bodemenergiesystemen. Voor de open bodemenergiesystemen is de provincie bevoegd gezag. 1.2 Nu aanwijzen van het interferentiegebied zorgt voor een soepele overgang in de Omgevingswet. Het is van belang dat de verordening vóór 1 januari 2024 in werking treedt. Dat maakt dat de verordening tot het einde van de overgangsfase van het omgevingsplan blijft gelden tot uiterlijk 2029. Het uitwerken van een omgevingsplan kost nog tijd. Daar willen we niet op wachten omdat de nieuwbouwontwikkelingen door moeten gaan. 2.1 Bodemenergieplan wijst de plekken aan waar warme of koude bronnen geplaatst mogen worden en de gebruiksregels om onderlinge negatieve beïnvloeding te voorkomen.

Het Bodemenergieplan geeft belangrijke informatie aan initiatiefnemers over onderlinge positieve of negatieve beïnvloeding van bodemenergiesystemen (dambordpatroon). Daarnaast beschrijft het Bodemenergieplan de spelregels voor het realiseren en het in werking hebben van open en gesloten bodemenergiesystemen. 3.1 Borgen dat de provincie bij de vergunningverlening voor de open bodemenergiesystemen ook rekening houdt met de aangewezen plekken voor warme en koude bronnen in het bodemenergieplan Tilburg-Zuid. Aangezien de provincie Noord-Brabant bevoegd gezag is voor open bodemenergiesystemen, wordt het Bodemenergieplan Tilburg-Zuid na vaststelling aan Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant aangeboden om vast te stellen. Gedeputeerde Staten zal dan bij de vergunningverlening voor de open bodemenergiesystemen rekening houden met de ordening zoals weergegeven in het bodemenergieplan Tilburg-Zuid, om onderlinge negatieve beïnvloeding van systemen te voorkomen. 4.1 Duurzaam energiegebruik is de kern van ons energiebeleid. Met een warmteplan stuurt de gemeente op duurzaam energiegebruik. In de Transitievisie Warmte is een collectief warmte-koude-net aangewezen als voorkeursoptie voor TilburgZuid.

Ook in het recent vastgestelde duurzaamheidsbeleid voor nieuwbouw is aangegeven dat een collectieve energievoorziening, die gebruik maakt van bodemenergie met warmte en koudeopslag, efficiënter is dan toepassing van individuele lucht-water warmtepompen. Het warmte-koude-net is voor Tilburg-Zuid de meest efficiënte en meest duurzame oplossing en is het referentiesysteem voor het warmteplan. Het collectieve systeem kan op termijn bovendien nieuwe bronnen benutten, zoals geothermie, aquathermie of warmte uit asfalt en kan daardoor in de toekomst nog verder verduurzamen.

4.2 Door collectief aan te sluiten op het warmte-koude-net Tilburg-Zuid wordt de warmte en koude in de bodem optimaal (duurzaam en economisch) benut én worden ook de warmte en koude overschotten tussen de gebouwen uitgewisseld, zodat deze niet verloren gaan. Het warmte-koude-net Tilburg-Zuid creëert de mogelijkheid om niet alleen heel duurzaam zoveel mogelijk lokale bodemenergie op te wekken, maar ook om de warmte en koude overschotten tussen gebouwen te gebruiken. In het totale gebied kan met de overschotten aan warmte en koude 30% van de behoefte worden ingevuld. Daardoor is energie-uitwisseling tussen gebouwen mogelijk zonder dat deze opgewekt hoeft te worden en extra geld kost. Dit is duurzaam en kostenefficiënt. 4.3 Het warmteplan stelt het gebied vast waarbinnen aansluiten verplicht wordt, als er een warmte-koude-net ligt. Zo komen we tot een rendabel collectief warmte-koude-net. Een collectief warmte-koude-net is pas rendabel als er voldoende aansluitingen zijn. Met het vaststellen van het warmteplan geldt in dat gebied een verplichting tot aansluiting voor alle nieuwbouw en grootschalige renovatie van bestaand vastgoed. Bestaand vastgoed in particulier eigendom is niet verplicht om aan te sluiten. Zie de tabel in de bijlage A aan het einde van dit raadsvoorstel voor een nadere precisering.

Deze verplichting tot aansluiting geldt totdat het geplande aantal aansluitingen op het warmtenet is bereikt en binnen de geldigheidsduur van maximaal 10 jaar. Uitzondering van de aansluitplicht is mogelijk voor een warmtesysteem dat een gelijke of nog betere energie- en milieuprestatie heeft. De verwachting is dat met de vaststelling van het warmteplan minimaal 90% van de nieuwbouw en 30% van de bestaande bouw (het deel van de bestaande bouw dat binnen nu en 10 jaar gerenoveerd wordt) op het collectieve systeem zal gaan aansluiten. 4.4 Het warmteplan moet voor de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden vastgesteld. Het instrument warmteplan vervalt met de ingang van de Omgevingswet, dus is er noodzaak om het warmteplan nu vast te stellen. Andere instrumenten om aansluiting op een collectief warmte-koude-net te verplichten zijn nog niet zo ver dat die kunnen worden ingezet. De Wet Collectieve Warmte wordt pas in 2025 verwacht, waardoor op korte termijn geen nieuwe instrumenten beschikbaar zijn. Om de ambitie uit het bestuursakkoord “een collectief warmte-koude-net in Tilburg-Zuid” een stap verder te brengen en invulling te kunnen geven aan onze Transitievisie warmte, is het vaststellen van het warmteplan nodig. 5.1 Een routekaart maakt inzichtelijk hoe we aan de slag kunnen in de startgebieden, wat daarvoor nodig is en hoeveel het gaat kosten.

De routekaart beschrijft de stappen die doorlopen moeten worden van initiatief tot en met uitvoering van de startgebieden. In deze kaart werken we het organisatorische, technische en financiële, samenwerking en contractuele spoor uit. De startgebieden die we nu voorzien zijn: Pater van den Elsenplein, Stappegoor Midden en Oud Koningsvoorde. De kosten, dekking en risico’s van warmte-koude-net van deze startgebieden maken we inzichtelijk en die we voor de zomer 2024 opgesteld willen hebben. 6.1 Actualiseren van het warmteplan kan nodig zijn. Het mandateren aan het college maakt dit eenvoudiger en verkort de doorlooptijd. De raad kan de bevoegdheid om de energieprestatiewaarden en wijzigingen in het aantal aansluitingen aan te passen, mandateren aan het college. De energieprestatiewaarde geeft de prestatie van de energiezuinigheid van het warmte-koude-net aan op het moment dat het aantal aansluitingen is bereikt. Het warmteplan gaat uit van een bepaalde geplande hoeveelheid woningen waarop het ontwerp van het warmtesysteem gebaseerd is. De energieprestatie van het warmtesysteem is weer gebaseerd op dit ontwerp. Indien het aantal woningen wijzigt, wijzigt tevens het ontwerp en de energieprestatie. Daarom is een aanpassing in de loop van de 10 jaar dat het plan geldt, aannemelijk. Behandeling door het college verkort en vereenvoudigt het proces van aanpassing.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven Niet van toepassing.

Niet beïnvloedbare risico’s Niet van toepassing.

Kosten en dekking Vergunning en handhaving Het aanwijzen van een interferentiegebied betekent dat de aanleg van gesloten bodemenergiesystemen van meldingsplicht naar vergunningplicht gaan. Aan het toetsen van de vergunningaanvraag, het verlenen van een dergelijke vergunning en de handhaving ervan zijn kosten verbonden. De verwachting is dat in het gebied Tilburg-Zuid nauwelijks gesloten bodemenergiesystemen worden aangelegd door de dieptebeperking in de Omgevingsverordening Noord-Brabant. Eventuele kosten voor vergunningverlening worden nu gedekt binnen het vergunningverleningsbudget van de afdeling Dienstverlening en het werkprogramma OMWB. De toetsings-, en handhavingskosten zijn geraamd op € 20.000 en zijn opgenomen in het budget werkprogramma OMWB 2024.

Uitvoering Het interferentiegebied bodemenergie, het bodemenergieplan en het warmteplan treden in werking de dag na publicatie in het Gemeenteblad. Aangezien de provincie Noord-Brabant bevoegd gezag is voor open bodemenergiesystemen, wordt het Bodemenergieplan Tilburg-Zuid na vaststelling aan Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant aangeboden om vast te stellen. Gedeputeerde Staten zal bij de vergunningverlening voor de open bodemenergiesystemen rekening houden met de ordening zoals weergegeven in het bodemenergieplan Tilburg-Zuid. Het bodemenergieplan en het interferentiegebied Tilburg-Zuid laten we opnemen in de WKObodemenergietool. De WKO-bodemenergietool is een website van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en wordt beheerd en ontwikkeld door RVO. De tool geeft weer of een locatie te gebruiken is voor de toepassing van open- of gesloten bodemenergiesystemen. Op deze manier kunnen initiatiefnemers, waaronder projectontwikkelaars, kennis nemen van de gebruiksregels voor bodemenergie binnen dit interferentiegebied. Van kracht zijnde verordeningen interferentiegebieden bodemenergiesystemen, blijven tot het einde van de overgangsfase van het omgevingsplan tot uiterlijk 2029 gelden. Na de overgangsfase moet de aanwijzing van interferentiegebieden in het omgevingsplan opgenomen zijn.

We werken de uitvoering zoals beschreven in de Transitievisie Warmte uit in wijkuitvoeringsplannen. Daarnaast hebben we diverse lopende trajecten voor isolatie in de bestaande bouw stadsbreed, in Quirijnstok en Wandelbos. We zetten vooral stappen qua infrastructuur bij stedelijke ontwikkelingstrajecten als Kenniskwartier.

Participatie We overleggen regelmatig met onze potentiële samenwerkingspartners, zoals de woningcorporaties, het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, de projectontwikkelaars en ons vastgoedbedrijf. We hebben onze collega's, samenwerkingspartners en andere belanghebbenden op 12 april 2023 deze 3 sturingsinstrumenten gepresenteerd en besproken. Op 9 juni hebben we de definitieve rapporten gedeeld. We stemmen ons stappenplan communicatie en onze nieuwsberichten af met de belangrijkste samenwerkingspartners. In afstemming met de samenwerkingspartners in de verschillende gebieden ontwikkelen we het net. Hoe en wat precies, werken we per buurt of wijk uit. Dat doen we samen met inwoners, ondernemers en organisaties.

Communicatie Potentiële samenwerkingspartners We blijven onze potentiële samenwerkingspartners informeren over de stappen, die we als gemeente zetten en de onderzoeken waar we mee bezig zijn. Daarnaast sluiten we samenwerkingsovereenkomsten af met de potentiële samenwerkingspartners, die uiteindelijk moeten leiden tot het aansluiten op het warmte-koude-net

Tilburg-Zuid. Vanuit de gebiedsontwikkeling gaan we samen in gesprek met de ontwikkelaars om de warmtevoorziening en planning van de nieuwbouw op elkaar af te stemmen. Collega’s We informeren onze collega’s na het collegebesluit. We gaan uitleggen wat het betekent voor hun werk, hoe we aan de slag gaan en waar ze terecht kunnen met vragen. Toekomstige eindgebruikers We starten met nieuwbouw en grootschalige renovaties. De verplichting om (zodra er een fysiek warmtekoude-net ligt) aan te sluiten geldt niet voor bestaand vastgoed van particuliere woningeigenaren. We informeren de particuliere woningeigenaren wel over deze ontwikkeling. Met het vaststellen van het warmteplan stelt de gemeenteraad kaders vast, namelijk het uitgangspunt: er komt een warmte-koude-net in Tilburg-Zuid. Het is de bedoeling dat alle woningen/bedrijven in het gebied op termijn aansluiten op dit nieuwe net (verplicht tenzij wordt aangetoond dat een alternatieve installatie een gelijke of betere energie- en milieuprestatie heeft). Als gemeente willen we deze doelgroep zoveel als mogelijk duidelijkheid en een handelingsperspectief bieden, zodat zij keuzes kunnen maken in de verduurzaming van de woning. We zorgen voor toegankelijke communicatie over de energietransitie in het algemeen en de ontwikkeling van het warmtekoude-net Tilburg-Zuid in het bijzonder.

Evaluatie Niet van toepassing.

Bijlagen A – Overzicht aansluitplicht (onderaan raadsvoorstel) 1. Verordening interferentiegebied bodemenergiesystemen Tilburg-Zuid 2023 2. Bodemenergieplan Tilburg-Zuid 3. Warmteplan Tilburg-Zuid 4. Kaart warmteplan Tilburg- Zuid

Ter inzage gelegde stukken 1. Verordening interferentiegebied bodemenergiesystemen Tilburg-Zuid 2023 2. Bodemenergieplan Tilburg-Zuid 3. Warmteplan Tilburg-Zuid 4. Kaart warmteplan Tilburg- Zuid

Ondertekening secretaris

burgemeester

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1.

het gebied Tilburg-Zuid zoals aangegeven in de plankaart bijlage 1 van de Verordening interferentiegebied bodemenergiesystemen Tilburg-Zuid 2023 aan te wijzen als interferentiegebied als bedoeld in artikel 2.2a, zesde lid van het Besluit Omgevingsrecht. 2. het bodemenergieplan Tilburg-Zuid zoals opgenomen in bijlage 2 vast te stellen. 3. het bodemenergieplan aan te bieden aan Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant met het verzoek om aanvragen voor watervergunningen voor open bodemenergiesystemen te toetsen aan het bodemenergieplan Tilburg-Zuid. 4. het warmteplan Tilburg-Zuid en het gebied op grond van het Bouwbesluit 2012 vast te stellen, zoals opgenomen in bijlage 3 en 4. 5. het college de opdracht te geven om een routekaart te maken voor de startgebieden voor het warmtekoude-net Tilburg-Zuid, de daarbij behorende businesscase, dekking en financiële gevolgen inclusief de risico’s. 6. de bevoegdheid aan het college te mandateren om de energieprestatiewaarden en het aantal geplande aansluitingen aan te passen, ingeval daarin gedurende de looptijd van het warmteplan aanpassingen zijn. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 20 november 2023, de griffier,

voorzitter,

Bijlage A – overzicht aansluitplicht De aansluitplicht geldt voor alle nieuwbouw en grootschalige renovatie, met uitzondering van het vastgoed wat in particulier eigendom is. In onderstaande tabel wordt dit weergegeven. Soort vastgoed

Wel aansluitplicht

Nieuwbouw geen particulier eigendom denk aan projectontwikkelaar Bedrijfsmatig vastgoed zowel nieuwbouw als bij grootschalige renovatie Woningcorporatie vastgoed zowel nieuwbouw als bij grootschalige renovatie Nieuwbouw particulier eigendom (waaronder ook CPO) Wooncoöperatie

x

Particuliere verhuur is ook particulier eigendom

Geen aansluitplicht

x

x

x x x