255359-02 03 Verslag stadsgesprekken

Verslagen stadsgesprekken Verslag stadsgesprek cultuur #1 | 11 april 2023 Wat: stadsgesprek cultuur #1 Waar: Wijkcentrum Symfonie, Tilburg Wanneer: 11 april 2023 Waarom: ophalen input voor Cultuurvisie 2025-2028 Thema: ‘Tilburgse kunst en cultuur: Inclusief en sociaal’ Introductie We werken aan een nieuwe cultuurvisie voor de planperiode 2025-2028. De vorige periode verliep heel anders dan verwacht, door de ingrijpende coronapandemie. De gemeente Tilburg wil nu vooral rust en ruimte creëren voor de culturele sector. Geen grote veranderingen, wel beleidsaccenten formuleren. En input ophalen uit het veld, met drie stadsgesprekken. Stadsgesprek #1 heeft het thema ‘Tilburgse kunst en cultuur: Inclusief en sociaal’. In 2025-2028 moeten nog meer mensen deelnemen aan kunst en cultuur. Als organisator, maker of deelnemer. Wat moet er gebeuren om dit voor elkaar te krijgen? VERLOOP VAN DE AVOND Opening Avondvoorzitter Sophie Stravens opent rond 19.30 uur de bijeenkomst. Er zijn ca. 50 aanwezigen. Interview beleidsmedewerker cultuur: Teun van Irsel Teun benadrukt dat kunst en cultuur voor iedereen moet zijn. Ook voor de mensen die nu niet worden bereikt. Dat kan door meer diversiteit op het podium te brengen. Zijn aanbod én publiek op dit moment een weerspiegeling van de Nederlandse bevolkingssamenstelling? Dan gaat het om culturen, om jong/oud en sexe.

Maar inclusief betekent veel meer. Het gaat ook om toegankelijkheid en bereikbaarheid. Om gelijke kansen voor ieder om talenten te ontplooien. ‘Inclusief is niet alleen uitgenodigd worden voor het feestje, maar ook mee mogen dansen.’ Alleen dan kan cultuur mee helpen aan het bouwen van een sociale en inclusieve stad. Wie zijn aanwezig? Sophie peilt het publiek: • Vrijwel alle aanwezigen komen uit Tilburg. Er is één iemand uit Udenhout. • Ruim een kwart vertegenwoordigt een culturele instelling. Er zijn ook diverse makers aanwezig en vertegenwoordigers van bijvoorbeeld Stadsmuseum, bibliotheek, jongerenwerk. • De aanwezigen zijn grotendeels wit en wat ouder. Verreweg de meesten zijn 45+. Geen dwarsdoorsnede van de Tilburgse bevolking dus. Wat gaan we doen? Jenneke Harings gaat het nieuwe cultuurplan schrijven. Dat is een uitdaging. Het college wil namelijk niet teveel veranderen. Maar door corona is er zoveel veranderd! Binnen die kaders zal het nieuwe plan vorm moeten krijgen. Daarbij kan cultuur de kloof tussen mensen verkleinen. De aanwezigen wordt gevraagd om input. Dat gaat in groepjes, die praten en brainstormen over bepaalde thema’s. Uitdagingen en successen In 8 groepjes van elk 6 of 7 mensen wordt (na een voorstelrondje) ingegaan op de vragen wat de uitdagingen zijn/waren voor organisaties, makers en bezoekers.

Daarna gingen de groepen in op de grootste successen van de afgelopen periode, in relatie tot het thema inclusief en sociaal (bijlage 1). Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. - Elk groepje schreef bij de uitdagingen wel: de pandemie overleven. - Een van de succesverhalen gaat over het werken met verstandelijk gehandicapten. “Die worden geassocieerd met het bouwen van vogelhuisjes. Wij hebben Piet-Hein Eek een ontwerp laten maken en die grote naam heeft de markt voor ons geopend. Daardoor kunnen mensen veel beter participeren.”

- In het project Bindweefsel werkten Stadsmuseum, ContourDeTwern en Textielmuseum samen. Ook hier kregen mensen met een zeer diverse culturele achtergrond opeens erkenning door hun werk in het museum te tonen. Thema’s waren onder meer kleur, klederdracht, traditie. - De regelloze ruimtes, zoals onder meer in Noord (the Scene) zijn heel belangrijk voor jongeren. Er worden geen genres benoemd. De makers krijgen heel laagdrempelig toegang tot de culturele infrastructuur. - De Noordvoerders is een mooi samenwerkingsproject van R-Newt en Kinderpersbureau dat kinderen veel meer betrekt bij de ontwikkelingen. - Cultuur is veel breder dan podiumkunsten en musea. Het is muziek, dans, traditie, eten, afkomst. - Een uitdaging is wel de prijs van cultuur. Een ticket voor Schouwburg of 013 kost gauw 30 euro en daarmee sluit je al een heel deel van de bevolking uit. De vier doelstellingen van het cultuurbeleid Na een korte pauze vertelt Jenneke dat de gemeente vier doelen heeft met het cultuurbeleid. - Meerstemmingheid, representatie, gelijkwaardigheid in het cultuurbeleid - Meer passieve en actieve kunst- en cultuurdeelname in de wijken in Tilburg en Berkel-Enschot, Udenhout, Biezenmortel. - Aanbod voor diverse doelgroepen door culturele instellingen en makers, om aanbod voor alle inwoners te creëren.

- Brede talentontwikkeling voor alle Tilburgers, van jong tot oud en een stevige positie daarin van kunst en cultuur. Ook hier wordt weer in groepjes aan gewerkt. Hoe kunnen we die doelstellingen verwezenlijken? En wat is er dan nodig van de gemeente? Er wordt heel wat opgeschreven (bijlage 2.) Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. - Erken wat er in de wijken leeft en maakt dependances in de wijken van de grotere podia in het centrum. Verdiep je daarbij echt in wat er leeft in de wijken. Dus doe het ook samen met de mensen in de wijk. - Meer samenwerking is nodig. Speeddaten voor makers? Markten? Culturele makelaars? - Hoe kun je regie voeren als het aanbod niet helder is? Nu is er weinig overzicht, ook niet voor het publiek. De Uitloper was een prima middel. - Wellicht kan de gemeente helpen met communicatieadviseurs die speciaal gericht zijn op het meer inclusiever maken, en breder uitzetten van het aanbod. - In Gent is duidelijk meer regie door de gemeente op de samenwerking. Zo voorkom je dat er alleen maar meer leuke projecten ontstaan. En kun je projecten, samen met mensen uit de wijken, afstemmen op sociale en culturele versterking. - We kunnen meer gebouwen en plekken in de stad open stellen voor algemeen cultureel gebruik.

We moeten onze kinderen uit alle culturen leren dat die plekken ook van hun zijn. Plekken waar je enkele malen per jaar wordt uitgenodigd en waar je iets te zoeken hebt. Gebeurt nu ook al. Voorbeelden zijn Factorium, Spoorpark, Huis vd Stad, MindLabs, Schouwburg, Lochal. - Gebruik de kracht van erfgoed. Etnische diversiteit is diep geworteld in historie en traditie. Die verhalen heb je nodig om mensen mee te laten doen. Dat is een enorme opgave die de gemeente kan faciliteren. - De code Culturele Diversiteit (4 P’s) is geweldig, maar de aanwezigen op deze bijeenkomst voldoen daar niet aan. Ook instellingen zouden daar in hun bestuur en medewerkers en programmering veel meer aan moeten werken. Je hebt bijvoorbeeld jongeren nodig om jongeren te bereiken. Dat gebrek aan diversiteit geldt ook voor de gemeente zelf. - Besturen zijn toch wat behoudend. Je moet verandering toejuichen, zéker ook als het schuurt. - Samenwerkingen tussen culturele instellingen en sociale instellingen (met het netwerk in de wijken) levert mooie resultaten. De gemeente mag dat meer faciliteren. - Praat met elkaar en kijk wat werkt. Deel de best practices. Na het delen van al deze ideeën en inspiratie wordt het formele deel van de bijeenkomst rond 22.00 uur afgesloten en volgt nog een netwerkborrel. *** Bijlage 1 REFLECTIE

Wat waren de grootste uitdagingen? Op het niveau van de organisatie • we zijn een witte organisatie en willen een afspiegeling zijn van álle tilburgers • onzekerheid over de toekomst door corona • hoe bereik je burgers die zich minder goed laten horen • verbinden verschillende domeinen • regelloze ruimte wordt te weinig onderkend • te weinig ruimte voor exposities • te weinig gebruik van erfgoed, positionering en zichtbaarheid moet beter • ontlezen • bereiken jongeren en kansarme doelgroepen • dinosaurussen op bestuursniveau, verkennen geen nieuwe mogelijkheden • creatieve processen moeten teveel in hokjes passen • makersfonds is te moeilijk • er is vaak een taalbarriere • goede projecten stoppen als projectsubsidie afloopt, zorg voor structurele financiering Op het niveau van de makers • coronatijd: aantallen op peil houden, en blijven bereiken kwetsbare groepen • digitaal nieuwe vormen zoeken, als fysiek niet kan/mag • jongeren stimuleren voor het ambacht ipv Tiktok/smartphone • verschil tussen bevoegdheid en bekwaamheid makers • faciliteiten bieden voor creativiteit • gebrek aan kennis over infrastructuur, alleen ervaren makers kennen de weg (ook naar subsidies) • bepaalde zaken zijn enorm duur (inflatie) Op het niveau van de bezoekers • missen aanbod buiten de canon, en zien dus ook die andere Tilburgers niet • ander publiek laten aanhaken bij bestaande evenementen •

cliënten met beperking minder toegang, worden niet serieus genomen • weten wat er speelt. We missen de Uitloper • veel aanbod voor specifiek publiek • geschiedenis vd stad is niet te ervaren • niet iedereen voelt zich overal welkom • betrek ervaringsdeskundige, als het gaat om toegankelijkheid/bereikbaarheid • gratis cultuurpas Op overige niveaus • food, afkomst en religie zijn ook onderdeel van cultuur maar vallen buiten de reguliere genres • ga in gesprek met je doelgroepen, ontwerp voor de marges Wat waren de grootste successen? • De Pont: gratis avondopening en ruimte voor makers • open gymzaal in Tilburg Noord, ontmoetingen tussen alle groepen • Kunstpodium T, ruimte voor invloed van buiten • leerling/meester, mensen inspireren elkaar • regelloze ruimtes voor jongeren (the scene), Hall of fame • samen komen in hetzelfde taalgebied: Engels • creatieve makers aan creatieve baan bij bedrijven helpen • Lochal: huiskamer vd stad • samenwerking Tilburgse en Oekraïense kunstenaars: Sea Foundation • textielproject bindwerk • ForwArt: middelen voor jongeren en cultuur in de wijk • domeinen werken verweven: sociaal, cultuur, sport, zorg • impulsjongeren cultuur vanuit OCW • cultuurmakers ism. sociaal werkers

•

• • • • • • • • • • • •

dansen tegen depressie Art Fact/Tilburg on stage. Informele groepen meer aangehaakt vrijwilligerswerk blijkt beter dan therapie samenwerking erfgoedorganisaties goede dynamiek Hall of Fame spoorpark/spoorzone Tijdlab als werkplaats voor diverse gemeenschappen, zoals Molukse gemeenschap, keta koti oprichting slavernijmonument Iftar in het Speelhuis, 50% vastenden, 50% niet-vastenden social label, oa Piet Hein Eek passage theater voor de jeugd radio straatpiraat IMC weekendschool theaterhuis voor mensen met beperking

*** Bijlage 2 De gemeente heeft vier doelen met het cultuurbeleid. De groepsdiscussies legden de focus op een van de doelen, maar de overlap is erg groot. Daarom worden ze samen weergegeven. Wat kun je zelf doen? • samenwerking laagdrempelig maken. Outreachend werken • werkplaatsen inrichten om je talent te ontwikkelen, ook laagdrempelig • dorpsraden en wijkraden kunnen zelf ook meer verbinden • doorgroeien van ruimtes in wijken naar cultuurhuizen • niet passief, maar actief de wijken in en de mensen halen • koppelingen maken, bijv tussen Muziekfabriek Reeshof en talent, en die coachen • bezoekers ruimte geven voor ontwikkeling en participatie. • laat het belang zien dat kunst en cultuur heeft voor bepaalde groepen, bijv jongeren of ouderen • laat mensen zelf ook aan de slag gaan met erfgoed, bijv. via de archieven. Wellicht af en toe een ‘historisch café? Zo leer je ook om ‘het verhaal van Tilburg’ door te geven • Factorium is voor iedereen, maar er komen weinig ouderen. Samenwerken met welzijnsorganisaties? • synergie zoeken tussen mensen met verschillende leeftijden en culturele achtergronden • instellingen kunnen zichzelf veel meer in de picture zetten in de wijken. Maar óók talent ophalen uit de wijken. • alles mag er zijn. Meer faciliteren, minder zelf programmeren. • erken de kwaliteit van CuPuDo in de wijken.

• je bent er niet altijd voor iedereen • inclusiever communiceren • meer communicatie op andere platformen, die andere groepen bereiken • maak het ambacht van makers zichtbaar, bijv op scholen of in de Quiet-community • programma van instellingen verbreden met langdurig commitment. Dus niet maar één keer Iftar vieren. • stimuleer bezoekers om zich te ontwikkelen van cultuur-consument tot producent • communities van makers, jongerencultuuralliantie: samen sta je sterker • zorg voor een herkenbaar gezicht naar buiten • vanuit energie en passie werken, niet vanuit geld • in de hele stad en de dorpen vind je zaken die de moeite waard zijn om in het (centrale) theater of musea te laten plaatsvinden. Onderzoek de mogelijkheden. • bestaande ruimtes ook buiten de gangbare tijden open stellen • Palace to be; paleis open voor nieuwe initiatieven en gebruik • leer elkaars taal spreken, open staan voor de ander • erfgoed en identiteitsvraagstukken horen bij elkaar Wat heb je nodig? • ruimte om in leegstaande panden culturele experimenten ruimte te geven. Bijv Blauwe Dwaas • regelloze ruimtes in alle wijken en dorpen, met grote diversiteit

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

de gemeente faciliteert rommelen zonder regels, met budget oefenruimtes, ateliers, werkplaatsen toegankelijk cultuurfonds met oog voor 4P’s minder bureaucratie in het registreren, formulieren etc. minder stringente stucturen, niet alles aan de voorkant al uitdenken vraaggericht werken ook de wijken in om daar te laten zien wat er in het centrum is. omgevingsmanagers, wijkregisseurs, jongerenwerk verbinden met cultureel netwerk. Samen kansen pakken, bijv bij hotspots van overlast gemeente zorgt voor makelaars & schakelaars om netwerken, instellingen en makers te verbinden oprekken kunst en cultuur naar gaming, elektronische muziek, food, radio… wie bepaalt er wat cultuur is? hoe vind je andere aanbieders van cultuur en andere makers? gestructureerde bijeenkomsten waar ambtenaren, makers en instellingen elkaar informeren, een soort cultureel café meer informatie over het aanbod. Vroeger had je de Uitloper en de agenda in Stadsnieuws (financiële) toegankelijkheid voor iedereen. Misschien met een cultuurpas? de +1 regeling: activeer iemand die anders niet gauw mee zou gaan. Moet gezamenlijke actie zijn. inzetten van voor de beoogde groepen gangbare media. Diverse ingangen maken. meer zichtbaarheid van activiteiten voor ouderen.

meer samenwerking ook om te kijken waar eenzame ouderen zitten er zijn maar 5 MFA’s en de medewerkers vergrijzen kunst toegankelijk maken in dagelijks leven, dus ook in publieke ruimte zoek de sleutelfiguren in de wijken en maak daar gebruik van gebruik ambassadeurs, rolmodellen overbrug de domeinen sociaal, zorg, vastgoed, handhaving, sort natuur en cultuur. Denk ook aan Willem II, betrokken voetballers inzetten voor maatschappelijke vraagstukken cultuurbeleid staat niet los, maar past en hoort bij sociaal beleid gemeente mag culturele instellingen die dat kunnen ook best vragen om samen programma’s te ontwikkelen voor doelgroepen ruimte geven aan initiatieven van groepen met migratiegeschiedenis, bijv ism ArtFact en Fonds Erfgoed Tilburg. Verhalenhuis met podium en expositieruimte. cultuuralliantie benaderbaar voor mensen buiten de eigen bubbel bij dit soort bijeenkomsten veel breder uitnodigen, niet alleen een e-mail naar het eigen netwerk.

***

Verslag stadsgesprek cultuur #2 | 18 april 2023 Wat: stadsgesprek cultuur #2 Waar: Club Smederij, Tilburg Wanneer: 18 april 2023 Waarom: ophalen input voor Cultuurvisie 2025-2028 Thema: ‘Cultuurstimulering: educatie & participatie’ Introductie We werken aan een nieuwe cultuurvisie voor de planperiode 2025-2028. De vorige periode verliep heel anders dan verwacht, door de ingrijpende coronapandemie. De gemeente Tilburg wil nu vooral rust en ruimte creëren voor de culturele sector. Geen grote veranderingen, wel beleidsaccenten formuleren. En input ophalen uit het veld, met drie stadsgesprekken. Stadsgesprek #2 heeft het thema ‘Cultuurstimulering: educatie & participatie’. In 2025-2028 willen we dat alle Tilburgse kinderen en jongeren (0 tot 23 jaar) kennismaken met kunst & cultuur. Talentontwikkeling begint al vroeg. Wat moet er gebeuren om dit voor elkaar te krijgen?

VERLOOP VAN DE AVOND Opening Avondvoorzitter Sophie Stravens opent om 19.30 uur de bijeenkomst. Er zijn ca. 55 aanwezigen. Wie zijn aanwezig? Sophie peilt het publiek: • Vrijwel alle aanwezigen komen uit Tilburg. Er is één iemand uit Biezenmortel. • Van de circa 55 aanwezigen komen er zo’n 7 uit de beeldende kunsten, 7 uit de podiumkunsten, er zijn 6 mensen die werken in het onderwijs. Circa 10 mensen vertegenwoordigen een culturele instelling en 5 mensen zijn cultuurcoach. • Er zijn geen ‘leerlingen’ van onder de 23 aanwezig. • Ongeveer een kwart van de aanwezigen was ook al aanwezig op bijeenkomst #1. Interview wethouder cultuur: Marcelle Hendrickx Cultuureducatie- en participatie legt de basis voor je ontwikkeling, vindt Marcelle Hendrickx. Het is net zo belangrijk als taal en rekenen, maar wordt sterk onderschat. Jongeren moeten kunnen meedoen aan cultuur, eraan ruiken. Zien wat het is en kan betekenen. Dat zouden we overal een plek willen geven: op scholen, instellingen, binnens- en buitenshuis. De boodschap is: cultuur is ook van jou, en jij mag daar je weg in vinden. En dat kan spelen op een cello zijn, of gewoon ontwikkeling van je creativiteit. Daar heb je je leven lang profijt van. Gevraagd naar haar ambities voor deze stadsgesprekken stelt Marcelle dat zij hoopt dat mensen radicaal durven te denken en echt met vernieuwende voorstellen komen.

‘We kunnen samen nog veel meer doen. Het is echt de uitdaging om dit samen op een hoger plan te brengen.’ Uitdagingen en successen Sophie vraagt de aanwezigen om input. Dat gaat in groepjes, die praten en brainstormen over bepaalde thema’s. In 9 groepjes van elk 5 tot 7 mensen wordt (na een voorstelrondje) ingegaan op de vragen wat de uitdagingen zijn/waren voor organisaties, makers en bezoekers. Daarna gingen de groepen in op de grootste successen van de afgelopen periode, in relatie tot het thema cultuureducatie- en participatie (bijlage 1). Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. • Iemand van de Noordvoerders vertelt dat jongeren zo lastig te bereiken zijn. Op school natuurlijk wel, maar daarbuiten? ‘Wij zoeken ze op. Fysiek, op hangplekken, maar ook online, en dat is nieuw. We kijken wat ze aanspreekt en kiezen dat als uitgangspunt.’ • Samenwerking met jongerenwerkers kan je in contact brengen met jongeren. Zoek aansluiting en kijk of je aanbod aanspreekt bij jongeren. • Op scholen komen ook de cultuurcoaches en daar zijn alle aanwezigen erg blij mee. Maar er wordt nog teveel vanuit het aanbod gedacht. Je moet de tijd nemen om elkaar te ontmoeten. Binnen- en buitenschools. Vooral op scholen is daar amper tijd voor. • Taal en wiskunde worden als basis gezien van het onderwijs.

Maar je kunt ook cultuur als het vertrekpunt nemen. Dan vloeit het taal- en wiskunde en overig onderwijs daaruit voort. • Iemand geeft als voorbeeld een project bij Fontys. Daar werden studenten van zeer verschillende disciplines bij elkaar gezet in een project. Er kwamen de mooiste en zeer onverwachte resultaten uit. Zowel studenten als bestuur moesten er zeer aan wennen. Maar dat soort kweekvijvers biedt perspectief. Hoe bereiken we iedereen? Jenneke Harings gaat het nieuwe cultuurplan schrijven. Daarbij gebruikt ze de input uit deze vier stadsgesprekken, maar ook provinciale en landelijke input. Het gaat om de groep 0 tot 23 jaar en dan wordt veel van de educatie toch landelijk bepaald. De uitdaging is: hoe bereiken we iedereen: uit alle sociale groepen, in de wijken en dorpen, op alle vormen van onderwijs. Als het gaat om cultuureducatie en participatie ziet Jenneke enorm gemotiveerde mensen. Soms weten die elkaar heel goed te vinden, maar soms ook niet. Andere uitdagingen kunnen zijn: het beter afstemmen van vraag en aanbod, of het nóg beter functioneren van de cultuurcoaches. De vier doelstellingen van cultuurstimulering

De gemeente heeft vier doelen met cultuurstimulering. - Een samenhangende en inclusieve infrastructuur. - Professionalisering van en meer ruimte voor cultuurcoaches. - Goede doorstroming. - Alle disciplines. Ook hier wordt weer in groepjes aan gewerkt. Per doelstelling schuiven mensen aan bij de tafels. Hoe kunnen we die doelstelling verwezenlijken? En wat is er dan nodig van de gemeente? Gedurende twee sessies wordt heel wat opgeschreven (bijlage 2). Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. • Een soort Tinder voor makers (en docenten) is een idee. Zoiets bestaat als voor muziekmakers. Zo komen mensen snel in contact. Iemand anders zegt: maar laat het leiden tot langetermijn samenwerking. Krabbel is commercieel en niet gericht op lange termijn verbanden. • Een cultuurcoach zegt: er is tekort aan vakdocenten voor de cultuurvakken in het basisonderwijs. Vooral jonge mensen hebben we nodig. Kunnen we een soort kweekvijver opzetten? • Een andere cultuurcoach: er is zoveel onzekerheid in ons werk. Het gaat heel erg om de contacten die je hebt opgebouwd. Maar door gebrek aan structurele financiering voelt het alsof de bodem er zo onderuit geslagen kan worden. Er is vertrouwen nodig voor de lange termijn. • Met alleen cultuurcoaches ga je het niet redden. Er is een samenhangende infrastructuur nodig.

Ook de instellingen moeten begrijpen dat er een groter organisatiegeheel moet komen. • Het gaat dan ook om het opbouwen van vertrouwen. Kan er een cultuurplan komen met een looptijd tot 2035? Dan kun je lange lijnen ontwikkelen. In België lopen zulke plannen 7 jaar, dat is al beter. • Cultuurcoaches hebben meer tijd en vertrouwen nodig. Maar er moet ook meer tijd komen voor de ICC’ers op scholen, de Interne Cultuur Coördinator. • Laten we verspreide middelen bundelen in een buurt-cultuurfonds, dat op basis van vertrouwen mag beslissen. • Laten we kunstbussen de wijk in sturen. Die kunnen leerlingen naar de kunst brengen en v.v. ook cultuur naar de scholen. Wellicht samen met de regio op te zetten? • Wat we nodig hebben zijn aanklootplekken. Een soort broedplaats, in nauw contact met cultuurcoach. Kinderen en jongeren kunnen daar wat aankloten en de talenten worden effectief doorverwezen naar de juiste plekken. • Er zijn teveel platforms waar je cultuureducatie kunt afnemen. Dat maakt het diffuus en complex. • Cultuurcoach Noord: Het is zinvol domeinoverschrijdend te werken. Cultuur, sport, onderwijs, politie werken samen in niet-formele cultuureducatie buiten school. • Vergeet de leerlingen niet te betrekken. Ga in gesprek. Laat ze op de scholen proeven en maak buitenschools aanbod voor wie dat wil. Afsluiting Marcelle Hendrickx concludeert dat het zinvolle gesprekken waren.

‘Er kan geen cultuurplan komen zonder dit soort gesprekken. De stad moet het uiteindelijk doen: de makers, de instellingen. Wel blijf ik zitten met de vraag: hoe gaan we dit plan straks onderscheidend maken, dus typisch Tilburgs?’ Marcelle noemt nog een aantal zaken die haar opvielen: Het scheppen van breed en lang perspectief is belangrijk, zodat er vertrouwen ontstaat. Het belang van verenigingsleven en amateurkunst in de wijken. We gaan als gemeente kunstbussen kopen. Na het delen van alle ideeën en inspiratie wordt het formele deel van de bijeenkomst om 22.00 uur afgesloten en volgt nog een netwerkborrel. *** Bijlage 1 REFLECTIE Wat waren de grootste uitdagingen?

Op het niveau van de organisatie • In de kunst en cultuur is niet alleen meetbaar door harde cijfers. • Luister coronatijd was het moeilijk jongeren actief te houden en contacten te onderhouden • In het onderwijs is nadruk gelegd op rekenen etc, dat was een fout, sociale / psychische ontwikkeling loopt nu achter. • De jongeren zijn sinds corona echt passiever geworden. • De kunstbudgetten van scholen zijn erg beperkt • Onderwijsdruk is (te) hoog. Docenten hebben nergens tijd voor. • Het betrekken van mensen tussen 23 en 40 jaar is erg moeilijk • Van (zang) verenigingen vergrijst het ledenbestand • Hoe kunnen we bestaande activiteiten betrekken bij wijkactiviteiten? • Er is behoefte aan verbinders. • Werken vanuit thema’s is een uitdaging, het wordt vaak te ingewikkeld. • Schouwburg: we willen nog aanbod voor vmbo’ers ontwikkelen • Textielmuseum (en Erfgoed Brabant): een goed aanbod maar lastig om afnemers te vinden. Lastig om common grounds met onderwijs te vinden. • Kunnen de cultuurcoaches wel doorgaan? Er is weinig continuïteit. En een vaste werkruimte zou fijn zijn. • Nog steeds teveel bewaken van de eigen eilandjes. • Impact vooral ook naar jongeren zelf. Betrek ze bij het organiseren. Op het niveau van de makers • Zwermers: wij missen de connectie met de wijk. Er is geen verbinder.

• Er is te weinig werkruimte en te weinig podia en ontmoetingsplekken: onderling én met jongeren. Fijn zou zijn basis financiering voor ontwikkeling en samenwerking. Op het niveau van de bezoekers • Als je op scholen succesvolle / belangstellende jongeren treft, hoe kun je die dan door laten stromen? Dat vereist ook budget. • Het programma Stad van Makers is voor doorsnee Tilburger te schreeuwerig. • De crisis heeft de portemonnee van veel jonge gezinnen geraakt, dat werpt nieuwe drempels op. Op overige niveaus • Hoe maak je successen zichtbaar? • We moeten aan de voorkant met onderwijsinstellingen en andere culturele partners programma’s maken voor meerdere jaren, niet incidenteel. Wat waren de grootste successen? • Tijdens de coronaperiode werden we creatiever om andere wegen te zoeken. En vooral te kijken naar: wat lukt wel om de jongeren te bereiken? Bijvoorbeeld online. • Het was ook een jaar om te positioneren en we kwamen in gesprek met andere partijen. • Samenwerken tussen culturele partijen gaat beter. Bijv Bieb, cultuurcoaches, Factorium en meer. Nu samen zoeken naar duurzame oplossingen • Mensen betrekken bij kunst, bijv de muurschilderingen. • Schouwburg: trots op niet-reguliere voorstellingen ism. CisT. En stappen gezet op het gebied van inclusie, bijv. samenwerking speciaal onderwijs.

Veel kinderen naar Schouwburg gehaald, steeg van 6000 naar 13000/jr (cijfer uit sessie #3) • Art-fact: mooie activiteiten met CisT, Factorium, Danspunt, zoals Kindermuziekdag, Tilburg on Stage, Buurt als museum. • Regelloze ruimtes zijn een succes, specifiek voor jongeren. Bijv. Studio Noord. • De NWE Vorst heeft nu de Kraakkelder, succesvol. • TilT, broedplaats literatuur, ook voor kinderen • Samenwerking cultuurmakers en jongerenwerk is gouden combi (R-Newt) • Spruitfestival • Kinder-laag inbrengen bij festivals/evenementen, zoals speurtocht • Landelijke subsidie gekregen voor Reeshof-projecten verstandelijke beperkten en Urban Arts • Corpo Maquina werd een succes. Dans vanuit Tilburg Noord.

•

Soms zijn korte ad hoc acties het beste om jongeren te bereiken.

Bijlage 2 De gemeente heeft vier doelen met het cultuurbeleid. De groepsdiscussies legden de focus op één van de doelen, maar de overlap is erg groot. Daarom worden ze samen weergegeven. Wat kun je zelf doen? • Beter onderlinge samenwerking, relaties versterken • Naar de wijken toe • Vraaggericht aanbod • Mix van aanbod, fashion, skatecultuur, motorcross, dans, food, werelden samenbrengen • Makers: latn zien dat met je handen werken ook geweldig kan zijn. Jongeren ‘uit hun hoofd halen’. • Art-fact: wij kunnen coaches beter begeleiden bij programmatisch werken. • Dialoog en connectie zoeken, participatie van jongeren • De kunstvakopleidingen kunnen studenten meer opleiden richting educatie • Je kunt als maker verbinding zoeken met disciplines die wél populair zijn bij jongeren, zoals dj’s . R-Newt heeft een voorbeeld. Of sport (skateboarding) • Aanwezig zijn waar de jongeren zijn • Vraag kinderen wat ze zelf willen. • School kan zelf zoeken naar grootste gemeenschappelijke deler van wat leerlingen zouden willen doen • Gemeente: eigen schotten doorbreken. • Ook werken aan fysieke bereikbaarheid • Procesgericht werken, nu is het lineair. Ga het avontuur aan en zie waar je uitkomt. Moet wel ruimte voor zijn. Beleid dus. Wat heb je nodig? • Plekken faciliteren om laagdrempelig samen te komen in wijken • Tinder voor makers, zzp’ ers. Ook kinderen kunnen meedoen: ‘kind zoekt docent’.

• Of centraal platform/ lijsten met alle makers en waar aanbieders de programma's op zetten • Reguliere onderlinge ontmoetingen en jaaragenda. Op basis daarvan samen aanbod ontwikkelen • Events rond cultuureducatie • Regelloze ruimtes in elke wijk. Niet alleen het podium op ‘als je iets kunt’ • Vertrouwen in het vakmanschap van de docent/kunstenaar • Ook moeilijk meetbare content is de moeite waard! Echte impact zie je later pas. • Ook programmering in de wijk en dorpen • Gemeente moet bussen kopen voor cultuurbezoek in/vanuit de wijken. • Meer gratis aanbod, voor iedereen toegankelijk • Breng aanbod naar buiten, haal mensen uit hun huizen. • Structurele financiering van het aanbod; eigen bijdrage van ouders nu te groot, dat is geen kansengelijkheid. • Minder ingewikkelde regels zoals bij Stichting Leergeld en meedoenregeling • Decentraliseer de financiering. Verspreid budgetten over de stad • Bucketlist of kunstpaspoort: Kunst en Cultuur in Tilburg • Cultuurdiploma, zoals zwemdiploma • Cultuurplan voor langer dan 4 jaar. • Regie om de infrastructuur beter te laten samenhangen. En wie heeft welke taak? • Doorlopende leerlijn op cultuureducatie. Kinderen moeten verder kunnen als ze willen • Ondisciplinair denken. Laat los dat alles impact moet hebben, dan worden de resultaten mooier/creatiever. En denken in diciplines is enkel verwarrend voor de eindgebruiker.

• Jongeren denken veel meer in lifestyle • Meer cultuurcoaches voor po/vo. Elke school een cultuurcoach. • Langetermijn zekerheid voor cultuurcoaches. En verdere professionalisering. • Onderwijssyssteem op de schop; cultuur als uitgangspunt • In het onderwijs: ruimte, vooral in tijd, voor projecten die discipline-overstijgend zijn

• • • • • •

Scholen de organisatie uit handen nemen Cultuur is niet alleen op t podium staan, maar ook alles er omheen, als licht/geluid Juniorplekken bij theaters, geen stage, wel traineeship (stimuleringsregeling) Ruimte voor makers en educatie, bijv bij Sparrenhof. Uitwisseling van kunst en cultuureducatie gemeentegrens overstijgend maken. Niet elke gemeente is uniek. Typisch Tilburg: bottom up ontwikkelingen

***

Verslag stadsgesprek cultuur #3 | 19 april 2023 Wat: stadsgesprek cultuur #3 Waar: Club Smederij, Tilburg Wanneer: 19 april 2023 Waarom: ophalen input voor Cultuurvisie 2025-2028 Thema: ‘Een duurzaam en vitaal ecosysteem’ Introductie We werken aan een nieuwe cultuurvisie voor de planperiode 2025-2028. De vorige periode verliep heel anders dan verwacht, door de ingrijpende coronapandemie. De gemeente Tilburg wil nu vooral rust en ruimte creëren voor de culturele sector. Geen grote veranderingen, wel beleidsaccenten formuleren. En input ophalen uit het veld, met drie stadsgesprekken. Stadsgesprek #3 heeft het thema ‘Een duurzaam en vitaal ecosysteem’. In 2025-2028 willen we een duurzame en vitale infrastructuur, waarin culturele instellingen, makers en uitvoeringsinstanties een rol hebben. Van stad van makers naar stad vóór makers. Wat moet er gebeuren om dit voor elkaar te krijgen? VERLOOP VAN DE AVOND Opening Avondvoorzitter Sophie Stravens opent rond 19.30 uur de bijeenkomst. Er zijn ca. 35 aanwezigen. Wie zijn aanwezig? Sophie peilt het publiek: • Vrijwel alle aanwezigen werken in Tilburg, maar een deel woont elders. • Het zijn overwegend mensen van de culturele instellingen.

• Van de circa 35 aanwezigen komen er zo’n 4 uit de sector muziek, 5 van het theater, 5 houden zich bezig met erfgoed, 2 komen uit de audiovisuele hoek en dan zijn er nog eenlingen uit onderwijs, literatuur, beeldende kunst. • Er zijn geen makers of cultuurcoaches aanwezig. • Ongeveer een kwart van de aanwezigen was ook al aanwezig op bijeenkomst #1 en/of #2. Sophie vraagt een paar mensen in de zaal wat zij nou Typisch Tilburgs vinden aan het cultureel ecosysteem. Enkelen antwoorden: dat iedereen snel en makkelijk bereikbaar is. We weten elkaar te vinden en werken graag samen. Interview Teun van Irsel, strateeg Cultuur van gemeente Tilburg De vraag is: wat is nou zo’n ecosysteem? De definitie is: verschillende spelers co-existeren met een gezonde onderlinge afhankelijkheid. Ik zie dat als: ieder vanuit zijn eigen kracht, sámen werkend aan een hoogstaand cultureel aanbod, talentontwikkeling en ruimte om nieuwe dingen te ontwikkelen. Dan de begrippen duurzaam en vitaal. Duurzaam zie ik als het vermogen om samen te werken en te bouwen langs lange lijnen. Vitaal zie ik als het vermogen om elkaar snel te vinden. Met korte lijnen en het vermogen om over je eigen schaduw heen te stappen. Ook Teun beschouwt juist die korte lijnen en het vermogen en de wil om samen te werken als Typisch Tilburgs. ‘Zo bouwen we aan die mooie en cultureel spannende stad die we zijn’.

Over de nieuwe cultuurnota: de vorige periode verliep door corona totaal anders dan we hadden gedacht. Met incidentele ingrepen heeft de culturele sector de coronatijd vrij goed overleefd. De vraag

is: hoe moeten we dat nu verder bestendigen? We hebben het idee dat we nu vooral rust moeten inbouwen voor de sector. Maar wat wil de sector zelf? Gevraagd naar zijn ambities voor dit stadsgesprek stelt Teun dat hij hoopt op dat briljante idee dat hij zelf nog niet heeft gehad. ‘Dus extreme ideeën zijn welkom! Ga out of the box denken’. Uitdagingen en successen Sophie vraagt de aanwezigen om input. Dat gaat in groepjes, die praten en brainstormen over bepaalde thema’s. In 6 groepjes van elk 5 tot 7 mensen wordt (na een voorstelrondje) ingegaan op de vragen wat de uitdagingen zijn/waren voor organisaties, makers en bezoekers. Daarna gingen de groepen in op de grootste successen van de afgelopen periode, in relatie tot het thema ‘een duurzaam en vitaal ecosysteem’. (bijlage 1). Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. • Kunstloc: Makers lopen vaak tegen dezelfde problematiek op. Daar kun je wat aan doen: vraag het aan collega’s. Dat vraagt om een andere mindset. Mensen komen er niet toe omdat ze het al zo druk hebben, maar ze moeten dit doen om juist meer ruimte te krijgen. • Corona leidde ook tot nieuwe plannen en mogelijkheden voor makers. En nieuwe wegen om makers te bereiken.

• Opvallend dat er na de stilstand van corona eerst een korte pauze was, maar daarna is het publiek in grotere getallen dan eerder teruggekomen. Tot een verdubbeling toe. • Dat geldt niet overal: PARK heeft nu hetzelfde niveau als 2019 bereikt, maar moet daar wel twee keer zo hard voor werken. • ROC Tilburg: Het aantal 16-17 jarigen dat nu voor mbo-artiest kiest is fors gestegen, van 90 naar 140 mensen. Heel positief. • Corona leidde onder meer tot nieuwe digitale wegen om publiek te bereiken. Maar de ontwikkelingen gaan door. Halen die ons in? Hoe blijven we bij? • Tilburg heeft niet genoeg betaalbare overnachtingsplekken voor kunstenaars ‘in residence’. • Er is ook gebrek aan passende huisvesting voor werkruimtes. En vaak is het tijdelijk. Zou langdurig beschikbaar moeten zijn voor makers en instellingen die makers faciliteren. Tegenstrijdigheden Jenneke Harings gaat het nieuwe cultuurplan schrijven. Daarbij gebruikt ze onder meer de input uit deze vier stadsgesprekken. Zij laat een lijst zien met bedreigingen voor de sector, onder meer financieel. Daar zitten ook tegenstrijdigheden, vertelt ze. Want aan de ene kant is er behoefte aan het bestendigen van going concern. Maar de gemeente wil ook nieuwe initiatieven aanmoedigen. Soms hebben die een heel andere organisatievorm dan gebruikelijk. Daarom ook het woord ecosysteem, dat breder is dan infrastructuur.

De zes doelstellingen van het ecosysteem De gemeente heeft zes doelen voor het ecosysteem. • Een transparante en eenvoudige investeringsstructuur. • Ruimte voor ontwikkeling en vernieuwing. • Vergroten van maatschappelijke betekenis en sociale impact. • Weerbaarheid en wendbaarheid vergroten. • Een kwalitatief hoogstaand, inclusief en divers bestel. • Stappen zetten in het gebruik en de naleving van culturele codes Ook hier wordt weer in groepjes aan gewerkt. Per doelstelling schuiven mensen aan bij de tafels. Hoe kunnen we die doelstelling verwezenlijken? En wat is er dan nodig van de gemeente? Gedurende twee sessies wordt heel wat opgeschreven (bijlage 2). Sophie heeft hier en daar meegekeken en benoemt de belangrijkste thema’s, door mensen aan het woord te laten. Doel 1: • Vernieuwing kost geld. Een pleidooi voor een nieuwe toevoeging aan het subsidie instrumentarium. Risicodragend kapitaal in een fonds voor vernieuwende kunst. Goede plannen krijgen de kans om ze te ontwikkelen en te proberen. Je hebt risico dat daat geen rendement oplevert. Maar wel geprobeerd.

• • • • • • •

de ideeën moeten uit de sector komen, daarna kan het fonds bepalen wat we de kans willen geven. Herdefinieer af en toe je definitie van publiek. Dat zijn niet enkel de betalende kaartjeskopers. Soms zijn het ook de jonge, creatieve makers die inspiratie zoeken in experimentele kunst. Moet je dan de gebruikelijke kpi’s wel hanteren? Ondersteun makers bij aanvraagprocessen. Het kost heel veel tijd en is lastig. Daarna moeten ze kunnen leren van de feedback op hun aanvraag en ondersteund worden bij de volgende aanvraag. De vraag bij het aanvragen: ‘wat betekent het initiatief voor de stad?’ roept vragen op. De een vindt het goed, de ander belemmerend. Goede kunst kan stad-overstijgend zijn. Sterker: kunst heeft intrinsieke waarde en waarom moet je dat verantwoorden? Gemeente mag uitstralen: kom met een goed verhaal, dan doen wij mee. Subsidie aanvragen kost vreselijk veel tijd en energie. Kan de gemeente iemand aannemen die dat voor ons doet? Subsidiologen. Of maak de aanvraag zo dat we het wel zelf kunnen.

Doel 3: • We hebben minder regels nodig en hoepels waar we van de gemeente doorheen moeten springen. • Ruimtes: er zijn al fysieke ruimtes. Ga er nou niet nog mee maken en eenzijdig aanbieden. Kijk als gemeente waar de energie zit en ondersteun dat. Doel 4: • Het gaat ook om de positie van de maker of instelling ten opzichte van de subsidiegever. Het zouden meer gelijke partijen moeten zijn. Je gaat samen een deal aan en subsidiegever moet vertrouwen hebben dat daar iets moois uit komt. • De nieuwste generatie makers mag eigenwijzer zijn. • Het zou geweldig zijn als alle regels, moetjes en het binnen de lijntjes kleuren zou worden weggenomen. Levert een enorme vrijheid op. • Het zou mooi zijn als we meer onderling bestuursleden en PR medewerker konden delen. Doel 6: • We hebben crisis en bezuinigingen gehad. Veel makers zitten in de overlevingsstand. Nu moeten we de basis weer op orde krijgen. Dus geef ruimte en ga niet allerlei codes opleggen. Inclusiviteit is belangrijk en andere codes ook. Maar de gemeente moet er zeker niet als politieagent op gaan zitten. Meer iets van: probeer dit nou. • Het is ook meer iets wat je zelf moet willen. Niet een vakje wat je af moet vinken. Afsluiting Jenneke geeft haar mening over de bijeenkomst. Wat haar opvalt is dat er heel weinig is gezegd over samenwerking. Tot slot schetst Teun de vervolgstappen voor de cultuurvisie 2025-2028.

De input van deze drie stadsgesprekken wordt bestudeerd. De raad levert ook input. Er volgt nog een serie verdiepende gesprekken. Daarna komt het schrijfproces en als het goed is wordt begin oktober de nieuwe cultuurvisie in de raad behandeld. Deze gaat januari ‘25 in. Na het delen van alle ideeën en inspiratie wordt het formele deel van de bijeenkomst om 22.00 uur afgesloten en volgt nog een netwerkborrel. *** Bijlage 1 REFLECTIE Wat waren de grootste uitdagingen? Op het niveau van de organisatie • Hoe kom je als nieuwe organisatie in het systeem? En hoe verantwoord je voor de gemeente? • Aantal leerlingen podium- en evenemententechniek stokt • Nieuwe plekken ontstaan (zoals Kraakkelder) , veel samengewerkt, nieuw publiek gevonden • Er is tekort aan hotelplekken voor kunstenaars, residentieplekken (betaalbaar) • Publieksbinding na corona nieuw opbouwen

• • • •

In Noord is weinig connectie tussen kunst & cultuur en educatie Werken met incidentele middelen blijft een terugkerende uitdaging. Binden van medewerkers, vooral in geluid en techniek. Hoe bereik je kinderen en jongeren?

Op het niveau van de makers • Te weinig plek op de podia • Behoud van talent, voorkomen dat talent vertrekt naar de Randstad • Fair pratice budget voor ervaren makers • Gebrek aan een tussenpodium, kleiner dan PARK • Er is een te groot gat tussen het Makersfonds en landelijke fondsen. De provincie vult dat niet voldoende. • Druk op tarieven, moeilijke positie arbeidsmarkt, en dan ook nog discussie over de waarde van kunstbudgetten. Op het niveau van de bezoekers • Inflatie: het aanbod is steeds duurder Wat waren de grootste successen? • Tijdens corona een coulante houding van subsidiegevers • Na corona herstelde bezoekersaantallen of zelfs flinke stijging • Forse groei aanmeldingen ROC kunstopleiding • Pay what you want van NWE Vorst levert nieuw publiek op • Kessels is heropend! • Art-fact kreeg voet aan de grond • Meer plekken voor makers, zoals: Hall of Fame heropend; en Het Concreet • Dankzij de digitale communicatie was het bereik van Stadsmuseum veel groter. We gaan ook niet terug naar meer fysiek bezoek. • De Blauwe Dwaas was heel goede plek voor laagdrempelige kunst en cultuur. Helaas alweer weg wegens gebrek aan huisvesting • Learning community Cultural Entrepreneurship leert makers of ze zich willen profileren als maker of cultureel ondernemer *** Bijlage 2 De gemeente heeft zes doelen met het cultuurbeleid.

De groepsdiscussies legden de focus op één van de doelen, maar de overlap is erg groot. Daarom worden ze samen weergegeven. Wat kun je zelf doen? • Met elkaar in gesprek over ondernemersvaardigheden. • Financieel transparant zijn als organisatie, als maker duidelijk je uren verantwoorden op begrotingen. • Werken vanuit een vaste overzichtelijke kern, met flexibele schil. Dat maakt weerbaar. • Radicaal protesteren en veel meer voor de sector opkomen. We moeten laten zien wat we te bieden hebben als er wél eerlijk betaald zou worden. • Buiten je eigen bubbel kijken. • Hoe kun je als instelling meer ruimte bieden aan nieuwe initiatieven? (zoals Krakers @NWE Vorst) • Artistic research meer deel van je bedrijfsvoering maken. • Neem je plek in in de keten van talentontwikkeling • Geef betekenis aan thema’s die wijk en stad overstijgen • Kruisbestuiving van Tilburg met regio • Kunst maken waarin mensen zich herkennen. • Keuzes maken: geen hobbyisme financieren • Jonge mensen ankers bieden om zich vast te grijpen aan de kunst. • Slim samenwerken. Zoeken naar shared services, onderling delen PR medewerker of besturen. • Minder eilandjescultuur.

• • •

Sociale impact: je kunt niet iedereen bereiken, maar door afstemming wel sámen iedereen bereiken. Programmeren vanuit diversiteit en inclusie. Co-creëren met de wijk.

Wat heb je nodig? • Ruimte in regelingen voor het ‘laten gebeuren’, ofwel: geef vertrouwen aan de makers. • Minder controle op output. Niet teveel regels of hoepeltjes • Mislukken is ook een optie. ‘Open badges’ voor meedoen. Er is speelruimte nodig om als regio innovatief te zijn. • Erkenning van de waarde van onderzoek voor vernieuwing. • Gemeente mag vanuit een andere houding werken. Laagdrempelig en uitnodigend. Dat ze willen ‘luisteren’ naar een goede pitch. • Kunst in de wijken moet gaan over de ontwikkeling, niet over het product. Social design. • Rolmodellen nodig in de wijken • Kunst en Cultuur zijn twee afzonderlijke gebieden. Beiden moet je stimuleren. • Niet van boven naar beneden kijken, maar het perspectief van de jonge mensen zoeken. • Een beter nachtnet voor het OV • Gemeente zou met vastgoed moeten samenwerken en ruimte claimen • Sector intensiever betrekken, niet eens in de 4 jaar. • Risicodragend kapitaal • Nieuwe constructies, bijv door crowdfunding. Zie ook Stichting De Basis, Nijmegen • Regelloze ruimtes, met geld op tfel om het maatschappelijk belang te dienen. De private sector doet mee. Er is een garantstelling door de overheid. • Cultuurbelasting voor grote bedrijven.

• Persoonsgebonden Cultuur Budget • BKR terugbrengen? • MFA’s beter benutten • Goede ontmoetingsplekken mogelijk maken/ faciliteren • Ruimte voor overnachten makers van buiten Tilburg • Ruimte voor makers, kan via een soort Booking.com • Cultuurcoaches structureel maken, tbv ecosysteem in de wijken • Lange lijnen, geen versnippering • Betrek ook Fontys studenten bij het aanbod. Als we willen dat ze blijven na hun studie, moeten we ze betrekken bij de stad. • Langere termijn cultuurplan dan 4 jaar • Eén loket voor fondsen. Streef naar harmonisatie. En dat de controllers ook dezelfde voorwaarden hanteren. • Voorfinanciering door fondsen voor makers, niet pas achteraf. • Meer productiebudgetten, bijv voor grote en dure filmproducties • Ondersteuning bij aanvragen van subsidies. En feedback bij afwijzing. Afhandeling kan ook sneller. stipt op tijd indienen, maar pas na 2 maanden behandeling. • Het criterium Goed voor Tilburg op de subsidieaanvragen schrikt af. • Kunst- en cultuur kunnen hoog- of laagstand zijn. Erken ook de Kermis als cultuur. • Diversiteit. culturele codes: wellicht kan gemeente ons verplichten een scan te doen. • We moeten uit de financiële overlevingsstand komen. Zolang we daar zitten is er geen tijd om stil te staan bij codes. • Ondersteuning bij PR en besturen • Een Cultuuralliantie. • Kunstenaars betrekken bij grote vraagstukken.

• Er is een lage opkomst bij dit 3e stadsgesprek. Wellicht is de term ‘ecosysteem’ zo abstract dat makers zich er niet in herkennen.