255350-RKT Informatiebrief Wet versterking decentrale rekenkamers

Aan Gemeenteraad

E-mailadres rekenkamer@tilburg.nl

CC College van burgemeester en wethouders

Aantal bijlagen Datum 13 juli 2023

Onderwerp Wet versterking decentrale rekenkamers

Geachte leden van de raad, Op 1 januari 2023 is de Wet versterking decentrale rekenkamers in werking getreden. Doel van deze wijziging van de Gemeentewet is om een sluitend stelsel voor gedegen rekenkameronderzoek tot stand te brengen ter ondersteuning van de kaderstellende en controlerende rol van de raad.1 Via deze brief informeert de Rekenkamer Tilburg u graag over de Wet versterking decentrale rekenkamers. Wij adviseren u om naar aanleiding van deze wet de Verordening op de rekenkamer aan te passen en aan te vullen. Doel van de Wet versterking decentrale rekenkamers De Wet versterking decentrale rekenkamers is vooral gericht op gemeenten waar onvoldoende werk wordt gemaakt van rekenkameronderzoeken. Omdat in de gemeente Tilburg wel serieus werk is gemaakt van het vormgeven van een rekenkamer, heeft de Wet versterking decentrale rekenkamers geen invloed op de huidige opzet van de Rekenkamer Tilburg. Wat wel van belang is, is dat voor de verdere versterking van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad de bevoegdheden van de rekenkamer zijn verduidelijkt en uitgebreid, en dat de wetgever vraagt de opvolging die wordt gegeven aan rekenkameronderzoeken te monitoren. In de hiernavolgende onderdelen informeren wij u concreet over deze wijzigingen. 1. De rekenkamerfunctie is geschrapt De gemeente Tilburg heeft een rekenkamer.

Vóór 2009 had de gemeente Tilburg een rekenkamercommissie. Dit was mogelijk omdat in de Gemeentewet was opgenomen dat gemeenten konden kiezen voor een vormvrije rekenkamerfunctie waaraan ook leden van de raad konden deelnemen, een zgn. rekenkamercommissie. Volgens de wetgever biedt deze rekenkamerfunctie echter geen waarborgen dat alle gemeenten op een adequate wijze werk maken van rekenkameronderzoek. De rekenkamerfunctie is daarom per 1 januari 2023 als variant geschrapt uit de Gemeentewet, waardoor gemeenten voortaan verplicht zijn om een rekenkamer in te stellen.2 Gemeenten die op dit moment nog over een rekenkamerfunctie beschikken krijgen tot 1 januari 2024 de tijd om een onafhankelijke rekenkamer in te stellen. 3 2. De bevoegdheid van de rekenkamer om garanties, subsidies en leningen te onderzoeken is uitgebreid Tot 2023 had de rekenkamer de bevoegdheid om onderzoek te doen naar instellingen voor zover deze instellingen voor meer dan 50% afhankelijk waren van garanties, subsidies en/of leningen van de gemeente. Hierdoor had de rekenkamer veelal geen onderzoeksbevoegdheid bij landelijke organisaties die subsidies van de gemeente ontvingen, maar wel een onderzoeksbevoegdheid bij kleinere organisaties die dezelfde soort subsidies ontvingen.

Vanaf 2023 is de voorwaarde van 50% komen te vervallen en heeft de rekenkamer de bevoegdheid om onderzoek te doen naar alle instellingen die gemeentelijke garanties, subsidies en/of leningen ontvangen.4

1

Memorie van toelichting Wijziging van de Gemeentewet, de Provinciewet en de Comptabiliteitswet 2016 in verband met het afschaffen van de decentrale rekenkamerfunctie en het uitbreiden van de bevoegdheden van de rekenkamers (Wet versterking decentrale rekenkamers), Tweede Kamer der Staten-Generaal, vergaderjaar 2019-2020, 35 298 2 Memorie van toelichting Wet versterking decentrale rekenkamers, p.1 3

Brief Inwerkingtreding wet versterking decentrale rekenkamers, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 28 november 2022, p.2 4 Gemeentewet, versie 1 januari 2023, art. 184 lid 1.d, 2, 3 en 4. NB De onderzoeksbevoegdheid is beperkt tot de jaren waarop de subsidie, lening of garantie betrekking heeft. 1

3. De bevoegdheid van de rekenkamer om externe partijen te onderzoeken waar de gemeente in deelneemt is uitgebreid De rekenkamer krijgt de bevoegdheid externe partijen te onderzoeken waarin de gemeente Tilburg deelneemt en waarin de deelnemende overheden (gemeenten, provincies en/of het Rijk) gezamenlijk meer dan 50% van de aandelen in bezit hebben. Vóór 2023 was dit voor de gemeente beperkt tot externe partijen waar deelnemende gemeenten gezamenlijk meer dan 50% van de aandelen in bezit hadden. 5 Daarnaast heeft de rekenkamer vanaf 1 januari 2023 ook de bevoegdheid om (klein)dochterondernemingen te onderzoeken, waarvan voorgaande externe partijen direct of indirect meer dan 50% van de aandelen bezitten. 6 Als de rekenkamer onderzoek doet naar een externe partij waarin de gemeente deelneemt dient zij ook alle andere hierin deelnemende overheden hierover te informeren.7 4. De rekenkamer kan voortaan onderzoek instellen naar de inkoop- en contractrelaties Rekenkamers kunnen voortaan onderzoek instellen naar de inkoop- en contractrelaties van het gemeentebestuur, bijvoorbeeld voor de inkoop van jeugdzorg of maatschappelijke ondersteuning, indien het gemeentebestuur zichzelf het recht heeft voorbehouden om controles uit te voeren ten aanzien van de geleverde goederen of diensten. 5.

De rekenkamer kan aan de gemeenteraad vertrouwelijk mededelingen doen In de Gemeentewet is expliciet gemaakt dat de rekenkamer mededelingen die gegevens of bevindingen bevatten die naar hun aard vertrouwelijk zijn, ter vertrouwelijke kennisneming aan de gemeenteraad kan verstrekken.8 Dit verschilt met het opleggen van geheimhouding. Wanneer het college op stukken geheimhouding heeft gelegd maar deze stukken niet onder geheimhouding aan de raad heeft verstrekt, dan is de rekenkamer niet bevoegd deze stukken of informatie uit deze stukken alsnog aan de raad te verstrekken. Hoewel de rekenkamer dus voor haar onderzoeken recht heeft op alle informatie, is de rekenkamer niet bevoegd om de kring van personen die kennis mogen hebben van geheime informatie uit te breiden. 6. De rekenkamer geeft het college de gelegenheid om te reageren op de bevindingen en conclusies Met de inwerkingtreding van de Wet versterking decentrale rekenkamers is wettelijk verankerd dat de rekenkamer het onderzochte orgaan de gelegenheid geeft om te reageren op haar bevindingen en conclusies. 9 Dit is in lijn met de werkwijze van de Rekenkamer Tilburg en de Verordening op de rekenkamer, waarin is opgenomen dat de rekenkamer aan de ambtelijke organisatie en het college de gelegenheid biedt om respectievelijk feitelijk en bestuurlijk op de uitkomsten van haar onderzoeken te reageren. 10 7.

Het college dient jaarlijks te rapporteren over de opvolging van rekenkameronderzoeken Aan de Gemeentewet is toegevoegd dat het college jaarlijks een overzicht aan de raad verstrekt van de aan het college gedane voorstellen van de rekenkamer, vergezeld van zijn standpunt daaromtrent en van de wijze waarop aan de voorstellen vervolg is gegeven. 11 Omdat de Rekenkamer Tilburg haar onderzoeken in het algemeen altijd al vergezelt van een raadsvoorstel over de aanbevelingen van het onderzoek, gaat het voor Tilburg om een jaarlijkse rapportage aan de raad over de opvolging van de raadsbesluiten, die naar aanleiding van rekenkamerrapporten zijn genomen (voor zover die betrekking hebben op het college). Het college dient hier jaarlijks verslag van te doen totdat de voorstellen naar het oordeel van de raad zijn opgevolgd. 12 De Rekenkamer Tilburg raadt de raad aan om in de Verordening op de rekenkamer op te nemen dat het college jaarlijks middels de P&C-cyclus, via de Jaarrekening, rapporteert over de opvolging van de raadsbesluiten betreffende rekenkameronderzoeken uit het voorgaande jaar (voor zover die betrekking hebben op het college). Het college vraagt daarbij decharge aan de raad indien raadsbesluiten naar mening van het college zijn uitgevoerd. De raad beslist vervolgens over wel of geen decharge verlening. Hierbij kan de raad ook de 5

Memorie van toelichting Wet versterking decentrale rekenkamers, p.3

6

Gemeentewet, art. 184 lid 1.c, tweede zinsdeel

7

Gemeentewet, art. 184 lid 1.c en art. 184 lid 5

8

Gemeentewet, art. 185 lid 3, tweede zin

9

Gemeentewet, art. 185, lid 2

10

Verordening op de rekenkamer, gemeente Tilburg, art. 8

11

Gemeentewet, art. 185a

12

Gemeentewet, art. 185a en Gewijzigd amendement nr. 22 bij de Wet versterking decentrale rekenkamers Tweede Kamer der Staten-

Generaal, vergaderjaar 2021-2022, nr. 35 298, p.2

2

eventuele brieven van de rekenkamer aan de raad betrekken over de mate waarin het college zichtbaar opvolging heeft gegeven aan de raadbesluiten. 8. De bevoegdheden van de rekenkamer dienen ruim te worden opgevat In de Gemeentewet van vóór 2023 stond dat de rekenkamer een oordeel geeft over het gevoerde bestuur. In de praktijk bleek bij gemeenten onduidelijkheid te bestaan wat onder het gevoerde bestuur moest worden verstaan. De wetgever heeft het ‘gevoerde bestuur’ in de Gemeentewet daarom aangepast naar het ‘gevoerde beleid’ en toegelicht dat de bevoegdheden van de rekenkamer ruim dienen te worden opgevat. Beleidsvoorbereiding, -vorming, -vaststelling, -uitvoering en -effecten vallen hieronder. Daarbij hoort ook het functioneren van de ambtelijke organisatie die het gemeentebestuur bij zijn taakvervulling ten dienste staat. Dit geldt ook voor de politieke organisatie en de ambtelijke organisatie die het gemeentebestuur ondersteunt.13 Om de Verordening op de rekenkamer gelijk te trekken met de Gemeentewet zou de term ‘gevoerde bestuur’ in de Verordening aangepast kunnen worden naar ‘gevoerde beleid’. 9.

Medewerkers van de gemeentelijke griffie kunnen desgewenst de rekenkamer ondersteunen De wetswijziging maakt het mogelijk dat medewerkers van de gemeentelijke griffie de onafhankelijke rekenkamer kunnen ondersteunen.14 Met deze maatregel wil de wetgever tegemoetgekomen aan met name kleinere gemeenten die anders met moeite voldoende ambtelijke ondersteuning van de rekenkamer georganiseerd kunnen krijgen. De Rekenkamer Tilburg raadt de raad aan om in de Verordening op de rekenkamer op te nemen dat ambtenaren van de rekenkamer niet tevens werkzaamheden verrichten voor een ander orgaan van de gemeente.15 10. Herbenoeming leden van de rekenkamer De Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) en de VNG hebben naar aanleiding van de Wet versterking decentrale rekenkamers een Modelverordening gemeentelijke rekenkamer opgesteld.16 Onderdeel is de herbenoeming van de leden van de rekenkamer. In de Gemeentewet is namelijk vastgelegd dat de raad een lid van de rekenkamer kan herbenoemen.17 Deze mogelijkheid is van belang om te voorkomen dat na het verlopen van een benoemingstermijn van zes jaar de opgedane kennis en werkrelaties van een lid van de rekenkamer verloren gaat. Het voor een tweede keer herbenoemen voor een periode van zes jaar is vanuit het oogpunt van onafhankelijkheid bewaken echter niet wenselijk.

De leden kunnen bij eenmalige herbenoeming wel werken met een rooster van aftreden om zo de continuïteit en stabiliteit van de rekenkamer te bewaken. In de Verordening op de rekenkamer is reeds opgenomen dat een lid éénmaal herbenoemd kan worden voor een periode van zes jaar.18 Waarbij de raad ook dan nog steeds kan besluiten om niet tot herbenoeming over te gaan en een nieuw lid te werven. Met het ingaan van de gewijzigde verordening, hoeven de zittende leden overigens niet opnieuw als lid benoemd te worden. Dit geldt wel indien er een overgang plaatsvindt van rekenkamercommissie naar rekenkamer. De zittende leden van de Rekenkamer Tilburg zijn tot 8 maart 2027 benoemd voor een eerste respectievelijk tweede benoemingstermijn. 11. Betrokkenheid rekenkamer bij de werving van nieuwe leden van de rekenkamer Over de benoeming van de leden van de rekenkamer is in de Gemeentewet opgenomen dat de raad voorafgaand aan de benoeming overleg pleegt met de rekenkamer. 19 Hoe deze betrokkenheid moet worden vormgegeven is hierbij niet uitgewerkt. De Rekenkamer Tilburg hecht eraan betrokken te worden door zitting te nemen in de selectiecommissie in een adviserende rol (samen met de secretaris-onderzoeker), zoals in de afgelopen periode ook gebruikelijk was en als zodanig in de Verordening op de rekenkamer is opgenomen.20

13

Gewijzigd amendement nr. 17 bij de Wet versterking decentrale rekenkamers Tweede Kamer der Staten-Generaal, vergaderjaar 20212022, nr. 35 298, p.2 14 Gemeentewet, art. 81j lid 3 15

Verordening op de rekenkamer, art. 12 lid 2

16

Model Verordening gemeentelijke rekenkamer | VNG

17

Gemeentewet, art. 81c lid 4

18

Verordening op de rekenkamer, art 3 lid 8

19 Gemeentewet, art. 81c lid 5 20 Verordening op de rekenkamer, art 3 lid 6

3

Samengevat beveelt de Rekenkamer Tilburg de raad de volgende wijzigingen op de Verordening op de rekenkamer aan: 1. Om in de Verordening op de rekenkamer op te nemen dat het college jaarlijks middels de P&C-cyclus, via de Jaarrekening, rapporteert over de opvolging van de raadsbesluiten betreffende rekenkameronderzoeken uit het voorgaande jaar (voor zover die betrekking hebben op het college), dat het college decharge aan de raad vraagt indien raadsbesluiten naar mening van het college zijn uitgevoerd en dat de raad beslist over wel of geen decharge verlening. Hierbij kan de raad ook de brieven van de rekenkamer aan de raad betrekken over de mate waarin het college zichtbaar opvolging heeft gegeven aan de raadbesluiten; 2. De Rekenkamer Tilburg geeft in raadsvoorstellen bij rekenkameronderzoeken, naast aanbevelingen richting het college, vaak ook aanbevelingen richting de raad. In het verlengde van voorgaande aanbeveling beveelt de Rekenkamer Tilburg aan om in de Verordening op de rekenkamer op te nemen dat de griffie de raad in ieder geval jaarlijks informeert over de opvolging van de raadsbesluiten die naar aanleiding van de rekenkameronderzoeken zijn genomen (voor zover die betrekking hebben op de raad), vergezeld van de wijze waarop aan de raadsbesluiten vervolg is gegeven.

De raad beslist zelf of de opvolging van de aanbevelingen vastgelegd in het raadsbesluit zijn afgerond. 3. Om de Verordening op de rekenkamer gelijk te trekken met de Gemeentewet door de term ‘gevoerde bestuur’ in de verordening aan te passen naar ‘gevoerde beleid’; 4. Om in de Verordening op de rekenkamer op te nemen dat ambtenaren van de rekenkamer niet tevens werkzaamheden verrichten voor een ander orgaan van de gemeente. In het eerst volgende presidium op 23 oktober 2023 zal de Rekenkamer Tilburg deze brief toelichten. De Rekenkamer Tilburg zal in deze periode ook het raadsvoorstel agenderen ten behoeve van een raadsbesluit over benodigde aanpassingen in de Verordening op de rekenkamer. Tot slot zal de rekenkamer haar missie en werkwijze (reglement van orde) actualiseren zodat deze eveneens in overeenstemming is met de wetswijzigingen. Dit document wordt, met de agendering van eerder genoemd raadsvoorstel, ter informatie aan de raad aangeboden. Wij hopen u met het voorgaande adequaat geïnformeerd te hebben over de invoering van de Wet versterking decentrale rekenkamer en concrete aanbevelingen te doen, zodat ook in Tilburg het functioneren van de rekenkamer verder wordt versterkt. Met vriendelijke groet,

Hayke Veldman Voorzitter Rekenkamer Tilburg

4