240917-11-PPI-01 Collegebesluit Subsidieregeling collectieve energiehubs

Voorblad Collegenota Subsidieregeling collectieve energiehubs Datum college: Portefeuillehouder: Afdeling: Behandelend ambtenaar:

17 september 2024 Rik Grashoff Ruimte B. Ruijs en R. Priems

Samenvatting Netcongestie is een fors probleem op bedrijventerreinen: het staat verduurzaming van bedrijven in de weg en belemmert een gezond vestigingsklimaat op bedrijventerreinen. Het realiseren van collectieve energiehubs biedt een uitweg voor netcongestieproblematiek. In een collectieve energiehub werkt een groep bedrijven samen om onderling energiegebruik, -opwek, -opslag en/of -conversie op elkaar af te stemmen. Hierdoor ontstaan voor deelnemende bedrijven mogelijkheden voor uitbreiding en verduurzaming zonder het elektriciteitsnet extra te belasten. De gemeente steunt het proces om collectieve energiehubs van de grond te krijgen al met onderzoek naar mogelijke kansen en werkt samen met Publiek Ontwikkelbedrijf Regionale Energie- en Klimaatstrategie (POBREKS) om bedrijven te ondersteunen in het ontwikkelproces. Het college wil daar de subsidieregeling “collectieve energiehubs 2024-2026" aan toe voegen. De realisatie van collectieve energiehubs vraagt immers om ondernemerschap op een nieuw terrein voor ondernemers met nieuwe risico's. En het kost tijd en afstemming. Met een subsidie hoopt het college die risico's te verminderen en het realisatieproces van collectieve energiehubs te versnellen. Met deze regeling kunnen we minimaal 4 energiehubs van de grond krijgen. Elke energiehub bestaat uit minimaal 3 partijen.

De gemeente loopt met een dergelijke subsidieregeling voorop in Nederland.

Collegebesluit Het college: 1. stelt de subsidieregeling Collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg vast. 2. stelt voor de subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg 1 miljoen uit het klimaatfonds beschikbaar. 3. informeert de raad met bijgevoegde raadsbrief over dit besluit.

Subsidieregeling collectieve energiehubs Collegebesluit van 17 september 2024 - 11

Aanleiding De gemeente Tilburg werkt met bedrijven aan een gezond vestigingsklimaat en aan het tussendoel om in 2030 55% CO2 reductie te bereiken, om uiteindelijk in 2050 geheel CO2 neutraal te zijn. Deze doelen staan onder druk door netcongestie. Netcongestie is een (potentieel) fors probleem op bedrijventerreinen. Bedrijven krijgen geen nieuwe aansluiting/uitbreiding meer op het elektriciteitsnet, en/of kunnen hun duurzaam opgewekte stroom niet terug leveren aan het net. Dit stagneert de uitbreiding, vernieuwing of verduurzaming van bedrijven. Het realiseren van collectieve energiehubs biedt een uitweg voor de netcongestieproblematiek. In een collectieve energiehub werkt een groep bedrijven samen om onderling energiegebruik, -opwek, -opslag en/of conversie op elkaar af te stemmen. Hierdoor ontstaan voor deelnemende bedrijven mogelijkheden voor uitbreiding en meer duurzame opwek zonder het elektriciteitsnet extra te belasten. De gemeente werkt sinds voorjaar 2023 met bedrijven samen om collectieve energiehubs van de grond te krijgen. De raad riep daartoe ook op in een motie op 9 november 2023: “maak van netcongestie topprioriteit". Hierin werd het college verzocht “actief de samenwerking tussen bedrijven te stimuleren en samen de “smart grid” oplossingen, zoals in het akkoord opgenomen, op de korte termijn uit te voeren”.

In 2023 is het project “smart grids” op de bedrijventerreinen Kraaiven-Vossenberg-Spinder en Wildert (Dongen) uitgevoerd. In dit project zijn door onderzoeksbureau Witteveen & Bos de kansen voor een collectieve energiehub bij 24 deelnemende bedrijven geïnventariseerd. Dit onderzoek is door de gemeente bekostigd. Bedrijven zijn nu zelf aan zet om de mogelijke kansen om te zetten in daadwerkelijke initiatieven. Het POBREKS ondersteunt hierbij waar gewenst. Zo maken we optimaal gebruik van het aanwezige ondernemerschap bij bedrijven. De realisatie van collectieve energiehubs vraagt om ondernemerschap op een nieuw terrein met nieuwe risico's voor ondernemers. En het vraagt tijd en afstemming. Om het traject van realisatie te versnellen is bijgevoegde subsidieregeling ontwikkeld. Met een bijdrage van eventuele tekorten bij de realisatie van energiehubs hopen we het proces van realisatie te versnellen. De strategie rond energiehubs is onderdeel van de gemeentelijke aanpak van netcongestie. Naast de stimulering van energiehubs werken gemeente en Enexis samen aan in de opgave tot netverzwaring. De raad wordt binnenkort over de aanpak van netcongestie geïnformeerd.

Beoogd effect Met deze subsidieregeling wordt beoogd dat bedrijven in Tilburg aan de slag gaan met collectieve energieoplossingen en efficiënter en optimaler gebruik maken van de beschikbare capaciteit van het elektriciteitsnet (“robuuste energiesystemen”). Hiermee wordt bijgedragen aan de volgende gemeentelijke doelen: • In 2030 beschikt de gemeente Tilburg over een meer robuust energiesysteem; 5 energiehubs op bedrijventerreinen ondersteund; • Meer lokale en regionale opwek van hernieuwbare energie; • Meer maatschappelijke betrokkenheid bij de energietransitie.

Met deze subsidieregeling willen we Tilburgse ondernemers stimuleren en faciliteren om te starten met het realiseren van een energiehub, met als gevolg een reductie van de gemeentelijke uitstoot van CO2. Dit kan door middels een bijdrage de aanlooprisico’s te verkleinen. Deze regeling draagt ook bij aan de het uitvoeringsprogramma energietransitie bedrijven 2021- 2025. In deze bedrijvenaanpak is een route geschetst van energiebesparing (Green Deals), duurzame energie opwek op bedrijfsdaken (Solar Valley), een Masterplan en het ultieme ideaal: een bedrijventerrein als energieleverende energiehub. Noot: Dit uitvoeringsprogramma is opgesteld voordat de netcongestie zich in zijn huidige vorm voordeed en is daarin dan ook niet genoemd.

Besluit Het college: 1. stelt de subsidieregeling Collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg vast. 2. stelt voor de subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg 1 miljoen uit het klimaatfonds beschikbaar. 3. informeert de raad met bijgevoegde raadsbrief over dit besluit.

Argumenten 1.1 De realisatie van energiehubs biedt kansen voor ondernemers om verduurzamings-of uitbreidingsdoelen te realiseren. Ruimte op het net is schaars en bedrijven in Tilburg kunnen nu al vaak geen aansluiting of uitbreiding meer krijgen. Energiehubs worden gezien als één van de oplossingen die op dit moment geboden kunnen worden om bedrijven toch wat ruimte te bieden. Een energiehub maakt het voor een groep bedrijven mogelijk om onderling vraag en aanbod van energie met elkaar uit te wisselen. Hierdoor ontstaat voor deelnemende bedrijven mogelijkheden voor uitbreiding en meer duurzame opwek zonder het elektriciteitsnet extra te belasten. 1.2 Met een subsidieregeling worden bedrijven gestimuleerd om een energiehub te realiseren, waar dit op eigen kracht te risicovol is. Energiehubs zijn op dit punt nog vrij nieuwe concepten en vragen om grote investeringen. Uit gesprekken met ondernemers, VNO-NCW, POB-REKS, vitaalverenigingen blijkt dat bedrijven niet snel geneigd zijn dit op eigen kracht op te zetten. Om deze reden zijn zij wel geïnteresseerd in de voorgestelde subsidieregeling. Met deze regeling worden bedrijven gestimuleerd om een eerste private energiehub in Tilburg te realiseren.

Dit is in lijn met het landelijk beeld, zo is recent in een kamerbrief aangekondigd dat er een stimuleringsprogramma energiehubs komt, wat dient om een impuls te geven aan het versnellen en verbeteren van energiehubs. 1.3 De realisatie van energiehubs draagt bij aan het behalen van de gemeentelijke doelen voor de energietransitie. • Meer robuuste energiesystemen voor bedrijventerreinen; in 2030 heeft de gemeente 5 collectieve energiehubs gefaciliteerd of ondersteund. Energiehubs vormen een mogelijke oplossing voor de huidige en toekomstige netcongestieproblematiek. Daarnaast past dit binnen de visie, zoals gesteld in het uitvoeringsprogramma energietransitie bedrijventerreinen 2021-2025, waarin beoogd wordt om in 2045 elk bedrijventerrein tot energiehub te ontwikkelen. • Meer lokale en regionale opwek van hernieuwbare energie; binnen een energiehub wordt meer ruimte geboden voor lokale opwek van duurzame energie doordat energie bijvoorbeeld onderling uitgewisseld kan worden. • Meer maatschappelijke betrokkenheid bij de energietransitie; door als gemeente bij te dragen aan de realisatie van energiehubs tonen we maatschappelijke betrokkenheid bij de energietransitie.

1.4 Het aanjagen van bedrijven, middels een subsidieregeling, past binnen de rol die de gemeente inneemt bij de realisatie van energiehubs op de Tilburgse bedrijventerreinen. De gemeente heeft aan de voorkant geïnvesteerd in een onderzoek naar kansrijke collectieve energieoplossingen. Middels deze subsidieregeling stimuleert de gemeente de realisatie van deze oplossingen (door de bedrijven). 2.1. De subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 sluit inhoudelijk aan bij de doelen van het Tilburgse klimaatfonds. • De gemeente Tilburg heeft een investeringsfonds van 20 miljoen voor initiatieven die bijdragen aan het realiseren van de klimaatambities van Tilburg. Het klimaatfonds kent diverse criteria, deze subsidieregeling past daar goed in, met name gericht op de doelstellingen: o Transitie naar een duurzame energie infrastructuur; met de realisatie van energiehubs worden de energiesystemen op de Tilburgse bedrijventerreinen robuuster. o Bovendien maken energiehubs de gewenste uitbreiding van de productie van duurzame energie met als streefwaarde een toename van 2% per jaar mogelijk; binnen een energiehub wordt extra ruimte geboden voor duurzame opwek van energie. • Het klimaatfonds biedt ruimte voor zowel investeren als experimenteren. Hierdoor weten we steeds beter wat wel en niet werkt en wat leidt tot een betere inzet van middelen.

Dit is passend voor een innovatie zoals energiehubs, zoals gesteld in argumenten 1.2 & 1.4. • Parallel aan de besluitvorming omtrent deze subsidieregeling loopt een voorstel voor de aanpassing van de inzet van het klimaatfonds. Deze subsidieregeling past prima in deze beoogde aanpassing. 3.1 De subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 geeft, tezamen met het genoemde onderzoek en de nu door POB-REKS ingezette samenwerking met bedrijven, invulling aan de motie om van netcongestie topprioriteit te maken. Deze subsidieregeling sluit aan bij de op 9 november 2023 aangenomen motie om van netcongestie topprioriteit te maken. Hierin werd het college verzocht “actief de samenwerking tussen bedrijven te stimuleren en samen de “smart grid” oplossingen, zoals in het akkoord opgenomen, op de korte termijn uit te voeren”. Wij doen de motie hiermee af.

Kanttekeningen en gewogen alternatieven 1.1 We kiezen om binnen de regeling 50 % van de subsidiabele kosten te vergoeden, tot een maximale hoogte van €250.000 per energiehub, een alternatief had kunnen zijn om de 1 miljoen aan 1 hub te besteden. Onze argumenten om de subsidie over meerdere energiehubs te verdelen i.t.t. een enkele hub zijn als volgt: • Risicospreiding; 4 hubs kunnen ondersteund worden. Dit is minder risicovol dan al het geld in 1 hub investeren. Wanneer je het geld in 1 hub steekt is het meteen ‘op’ na de eerste aanvraag. Er is dan geen mogelijkheid meer om daaropvolgende aanvragen te honoreren, terwijl die wellicht meer potentie hebben. Daarnaast past dit bedrag bij de schaal van de energiehubs die op dit moment onderzocht worden. Op bestaande bedrijventerreinen is het realistischer dat er meerdere kleine in plaats van één of twee grote energiehubs ontwikkeld worden. • Extra opwek; meerdere hubs bieden meerdere kansen voor lokale opwek van duurzame energie. • Met deze maximale hoogte valt de regeling binnen de de-minimisverordening. Dat betekent dat er geen sprake is van staatssteun. • Meerdere energiehubs kunnen worden ondersteund, wat gezien de huidige netcongestie wenselijk is. • De maximale subsidiehoogte past bij de schaal van de energiehubs die op dit moment onderzocht worden.

Op bestaande bedrijventerreinen is het realistischer dat er meerdere kleine in plaats van één of twee grote energiehub ontwikkeld worden. • Meerdere projecten bieden meer kansen voor het leren van lessen die gedeeld kunnen worden met ondernemers in Tilburg. • Door het maximumbedrag op €250.000 te zetten is het voor ondernemers duidelijk dat er minimaal 4 energiehubs ondersteund kunnen worden. Dat schenkt vertrouwen (meerdere subsidiekansen).

•

•

•

•

Daarnaast is het een omvang die een “beweging” in gang zet en ondernemers inspireert tot het “volgen van een goed voorbeeld”. Er zijn alternatieve financieringsbronnen voor energiehubs bij grote(re) tekorten. Zowel de BOM, het POBREKS als de Rabobank zijn actief in de financiële ondersteuning van energiehubs. Daarnaast zijn er mogelijke subsidies. De gemeente kan, indien gewenst, bemiddelen naar andere (dichtbij staande) financierende partijen. Een financieel tekort is niet het enige obstakel voor het niet realiseren van een collectieve energiehub. De uitdaging lijkt ook het verlies aan autonomie van het bedrijf en/of het vinden van de juiste bedrijven om mee samen te werken en/of juridische obstakels. Deze verdeling levert een betere bijdrage aan de gemeentelijke doelen, waar zoals gesteld meerdere energiehubs moeten worden ondersteund, en meer maatschappelijke betrokkenheid bij de energietransitie moet worden getoond. Met deze regeling lopen we in Tilburg voorop. We kennen slechts enkele andere gemeenten/Provincies (Geldrop/Mierlo, provincie Utrecht en Flevoland) die een subsidieregeling voor energiehubs hebben. Het maximale beschikbare bedrag per aanvraag is in alle gevallen gelijk of lager.

1.2 Wij kiezen ervoor om de hoogte van de subsidie niet afhankelijk te maken van de mate waarin de energiehub bijdraagt aan de doelstellingen van de gemeente Tilburg. In plaats daarvan wordt gekozen voor een eenvoudige regeling met een focus op de ontlasting van het huidige elektriciteitsnet, en verduurzaming van de bedrijven. Er is met Enexis gebrainstormd over mogelijke parameters om de “waarde” van energiehubs aan op te hangen. Hieruit is gebleken dat hier geen standaard scenario of graadmeter voor is. Door de subsidiehoogte aan strakke parameters zoals "uitgespaarde netcapaciteit" op te hangen loop je het risico dat initiatieven worden uitgesloten van de subsidieregeling die wel degelijk een positief effect kunnen hebben op de netcongestieproblematiek. Denk hierbij aan extra opwek binnen de energiehub, piekdemping, plaatsen van batterijen etc. Daarnaast zou een parameter-afhankelijke benadering een grote regeldruk vragen (meten en beoordelen), wat de regeling nauwelijks uitvoerbaar zou maken. Gekeken is naar subsidieregelingen binnen andere provincies en gemeenten (Provincie Utrecht, Flevoland, Geldrop-Mierlo). Hier wordt ook een subsidiehoogte gehanteerd die gebaseerd is op een percentage van de subsidiabele kosten tot een bepaald maximumbedrag. De subsidiehoogte wordt dus ook op andere plekken niet opgehangen aan de "opbrengst" van de energiehub.

Voor zover bekend zijn er naast deze voorbeelden ook geen andere regelingen voor energiehubs bekend waar dit wel gedaan wordt. 1.3 Over het aantal partijen dat minimaal deel dient te nemen aan de energiehub om in aanmerking te komen voor de subsidieregeling zijn gesprekken gevoerd. Uiteindelijk kiezen we ervoor om hier een minimum van 3 te nemen. Er is bewust gekozen om een laag aantal te nemen, omdat dit de drempel tot deelname van de bedrijven verkleint. Gekeken is naar een vergelijkbare regeling vanuit de provincie Utrecht, ook hier wordt voor een energiehub uitgegaan van een samenwerkingsverband tussen ten minste drie rechtspersonen.

Niet beïnvloedbare risico’s Er zijn voor deze regeling geen niet-beïnvloedbare risico’s geïdentificeerd.

Kosten en dekking De kosten van deze subsidieregeling zijn 1 miljoen euro, wat gedekt wordt vanuit het klimaatfonds. Met dit bedrag is reeds rekening gehouden bij de besluitvorming herziening bestedingsdoelen klimaatfonds van 10 september 2024. Het totale saldo van het klimaatfonds na het besluit over deze collectieve energiehub subsidieregeling bedraagt 13,1 miljoen: waarvan 70% voor energietransitie, 15% voor klimaatadaptatie en 15% voor circulaire economie. Dit betreft een eenmalige subsidieregeling.

Uitvoering De aanvragen voor de subsidieregeling worden gedaan bij het klimaatfonds. Omdat voor deze regeling maar een beperkt aantal aanvragen worden verwacht is geen uitbreiding voor capaciteit nodig. De subsidieaanvragen zullen beoordeeld worden binnen het deelprogramma opwek & bedrijventerreinen. De uitvoering van de subsidieregeling – de realisatie van de energiehub – ligt extern, bij de door deelnemende bedrijven gecontracteerde leveranciers. De subsidieregeling loopt van 2024 t/m 2026. Met de realisatie van de energiehub dient gestart te worden binnen een jaar na verlening van de subsidie. Aan de realisatie zit geen einddatum verbonden. Wel dient er ieder jaar, tot vaststelling van de subsidie een voortgangsrapportage aangeleverd te worden aan de gemeente.

Participatie BORT en bedrijven zijn tijdens bijeenkomsten geïnformeerd, o.a. door wethouder Grashoff op de bijeenkomst ‘van bedrijventerrein tot energiehub’ op 12 maart 2024, over het feit dat er een subsidieregeling vanuit het Tilburgse klimaatfonds opgesteld wordt voor de realisatie van energiehubs. Tevens zijn de hoofdlijnen van de subsidieregeling besproken met VNO-NCW Brabant Zeeland.

Communicatie Nadat de subsidieregeling gepubliceerd is, zullen bedrijven hierover geïnformeerd worden door de bestaande communicatiekanalen met ondernemers (waar onder de website duurzamertilburg.nl, ondernemend Tilburg, LinkedIn. Daarnaast kunnen de accountmanagers in de gesprekken die zij hebben met bedrijven wijzen op het bestaan van deze subsidieregeling.

Evaluatie Er zullen twee evaluatiemomenten zijn; een tussentijdse evaluatie eind 2025, en een laatste evaluatie tegen het eind van de looptijd van de subsidieregeling (eind 2026) waarin het succes van de regeling zal worden geëvalueerd. Op basis hiervan kan mogelijk worden besloten dat de regeling verlengd dient te worden, of dat eventueel extra budgetten nodig zijn. Doordat met de subsidieregeling ruimte wordt geboden om meerdere energiehubs te realiseren, kunnen tijdens de evaluatie waardevolle lessen worden opgedaan door kennisdeling te faciliteren.

Bijlagen 1. Subsidieregeling collectieve energiehubs 2024-2026 Tilburg 2. Aanvraagformulier subsidie collectieve energiehubs 3. Raadsbrief subsidieregeling collectieve energiehubs 4. Stand reserve investeringsfonds Klimaat dd. 28 augustus 2024