10_Bijlage 4D_Reactiebrief op planteamadvies VO Stadsforum (juni 2020)

Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei Advies Voorlopig Ontwerp Stadsforum Juni 2020 

Vooraf

De Gemeente Tilburg vraagt aan het Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei advies over het voorlopig ontwerp van het Stadsforum. De huidige situatie op het Stadhuisplein, Willemsplein en het begin van de Schouwburgring: de inrichting en invul ling van het gebied van Katterug tot en met Schouwburg is in veel opzichten onsamenhangend en chaotisch, door de werkzaamheden aan het Gemeentehuis en het steeds luidruchtiger toenemende verkeer over de Paleisring. Maar: nú denken en werken aan een compleet nieuw plan, maakt temeer indruk, omdat de sprong voorwaarts enorm kan zijn. De beoogde veranderingen en vernieuwingen zijn groot, zo ook de belangen vanuit allerlei hoeken. Het planteam vertegenwoordigt terecht veel belangen: die van winkeliers, horecaondernemers, van de kunstopleidingen en Theaters Tilburg, van biologen en boomdeskundigen, van bewoners aan en rond het plein. Vanuit deze groepen hebben vertegenwoordigers zich aangesloten bij het Planteam, zij denken en praten inmiddels uitvoerig over ontwerpen die de revue passeren, en stellen zich daarbij steeds de vraag hoe zij zich in schetsen en overwegingen herkennen. Het advies van het Planteam is geschreven als een globale indruk met een zevental adviezen, én in een aantal meer gedetailleerde opmerkingen. Ideeën kwamen op tijdens de overleggen binnen de groep.

 Globaal Het Planteam stelt naar aanleiding van het voorlopig ontwerp een aantal vragen die wezenlijk zijn, en mogelijk voorwaarde voor uiteindelijke ondersteuning van het plan. Een mooi, ambitieus ontwerp. Het plein geeft een impuls aan de vergroening in de binnenstad van Tilburg. De indeling in de vier kamers spreekt aan. Er kan een plein van allure ontstaan, en het moet een plein worden dat een fijne verblijfsruimte biedt voor wie er wil zijn: Tilburgers én bezoekers van buiten onze stad en regio. Is er een juiste balans tussen steen en groen? Kan die gevonden worden? Geeft het ontwerp echt voldoende ruimte voor vergroening, om straks een fijn gebied te zijn als verblijfsruimte, of blijft het karakter van het plein nog te versteend? Er is op plekken op het S tadsforum veel groen gepland, maar tegelijkertijd blijven verkeer en de wens om grote evenementen te kunnen plannen, leidend in karakter en invulling. Veel steen, in het voorlopig ontwerp, naast het groen, met de risico’s van hittestress, en van juist te weinig verblijfskwaliteit. Ondergroei van struiken, als laag tussen kruiden en bomen, en tuinachtige inkledingen kunnen bijdragen aan diverse vergroening van het plein.

Méér in het algemeen en principieel gesteld: is een goede balans tussen steen en groen wel mogelijk en realistisch? Gesprekken over de toekomstige openbare ruimten van de binnenstad worden sterk bepaald door huidige ruimteclaims van grote evenementen zoals de kermis. Maar hoever zijn we in 2030 – het Stadsforumplaatje aan de horizon – met de ontwikkelingen rond de kermis? Bestaat de kermis dan nog wel in de huidige vorm? Advies 1: creëer wat tuinachtig groen, in de directe aansluiting bij het Paleis, de Kerk en de Schouwburg. Advies wordt overgenomen. Onderbeplanting zal nadrukkelijk worden meegenomen in het Definitief Ontwerp en in het Uitvoeringsplan. Advies 2: bewaak goed de koppeling tussen de ontwikkeling van de kermis en de planontwikkeling van het Stadsforum. Garandeer dat het resultaat van de visieontwikkeling rond de toekoms t van de kermis in het definitief ontwerp van het Stadsforum meegenomen wordt.

Advies wordt overgenomen. De visie-ontwikkeling van de kermis wordt zeer binnenkort behandeld in college en raad en eventuele consequenties daarvan worden zeker meegenomen bi j de uitwerking van het DO. Op de lange termijn zal altijd aandacht blijven voor kansen op verdere vergroening als grootschalige evenementen en kermis van karakter zouden veranderen. Deze zullen zich nu al moeten aanpassen aan de kamers in het Stadsforum. Uitgangspunt blijft dat het Stadsforum de enige plek in het centrum is voor grote bijeenkomsten; Zijn de rijbaan en het fietspad voldoende zichtbaar? Verkeer van auto’s en bussen, naast fietsers en voetgangers zal blijven; maar alle deelnemers moeten in staat zijn om veilig en mét elkaar van het plein gebruik te maken. De ligging en aanduiding van de rijbanen op het Stadsforum zijn bescheiden. Rijbanen worden summier aangegeven, slechts door middel van lichte verdiepingen. Kleurstellingen en steensoorten benadrukken de afscheidingen niet wezenlijk. De auto is immers te gast. Daarin schuilt zeker een risico van misleiding: we willen graag dat de verkeersdeelnemers op het Stadsforum in groten getale voetgangers en fietsers zijn.

Hoe (on)veilig wordt het om als voetganger gebruik te maken van het plein, en op plekken de rijbanen over te steken? Waar worden goede oversteekpunten gepland? En hoeveel? Het moet toch zo zijn dat aan alle gebruikers – zeker de voetgangers – voldoende recht gedaan wordt, terwijl de weg ook belangrijk blijft voor de bereikbaarheid van de binnenstad voor de auto en de (snel)fiets. Advies 3: maak op basis van een analyse van de publieks - en verkeersstromen een heldere en zichtbare keuze voor de afbakening van de rijbaan en voor de oversteekplaatsen. Advies wordt overgenomen. De basis blijft een genuanceerde afbakening, zodat het plein een geheel blijft. Daar waar nodig voor de verkeersveiligheid wordt het onderscheid tussen fiets, voetganger en auto duidelijker aangegeven en dit wordt meegenomen in het Definitief Ontwerp en in het Uitvoeringsplan. Leidt de aanduiding van het historisch stratenpatroon tot ongewenste looproutes? In het ontwerp ligt in de kleur en uitvoering van de bestrating een aantal vlakken en lijnen vanuit historisch perspectief. De cultuurhistorische waarde van het gebied kan zo speels in beeld gebracht worden. Terecht. Maar, aansluitend op het vorige punt: de lijnen in de bestrating kunnen de verwarrende suggestie geven dat dáár ook de veiligste looproutes zijn.

Het plan moet, nogmaals gesteld, voorzien in veilig verkeer voor ieder die op het Stadsforum aanwezig is of er passeert. Advies 4: ga na of de aanduiding van het historisch stratenpatroon in de bestrating aansluit bij de gewenste routes voor wandelaars en fietsers. Kies voor andere oplossingen als dit tot verwarring mocht leiden. Advies wordt overgenomen. Onduidelijkheid of verwarring mag niet leiden tot onveiligheid. Zie ook reactie op Advies 3. Kan het gebouw van Factorium een plek krijgen op het Stadsforum? Schouwburg en concertzaal zijn prominent gelegen aan het Stadsforum. De kunstopleidingen – Fontys en Factorium – liggen iets verder weg, in de Bisschop Zwijsenstraat. De samenhang binnen het zogenaamde Kunstencluster verdient dat het karakter van het Stadsforum iets naar het zuiden wordt uitgebreid. Dat wil zeggen inclusief het voorpleintje van Factorium verderop in de Zwijsenstraat, tot de kapel bij Fontys, of eventueel wat verder nog tot de hoogte van het Vrijheidspark en de oversteek naar de Oude Dijk. Daarmee worden de gebouwen van de kunstsector integraal deelgenoot van het Stadsforum, door middel van bestrating en eventueel groen, en gaat het samenhangend concept van architect Coenen niet verloren.

Advies 5: betrek het gebouw van Factorium Podiumkunsten nadrukkelijker bij het ontwerp voor het Stadsforum, en versterk de ruimtelijke relatie met de gebouwen van Fontys, Schouwburg en concertzaal. Advies wordt overgenomen en is zelf nu al opgenomen als adviespunt 2f van de collegenota. Het is een goed idee om de ontwikkeling van het Stadsforum aan te grijpen voor ruimtelijke verbeteringen in de openbare ruimte in de Bisschop Zwijsenstraat. We zien kansen om een goede aansluiting te maken met het Stadsforum; dit wordt uitgewerkt als we aan de achterzijde Frankenhof en Koningswei gaan werken.

Is er voldoende zorg dat aan ruimtelijke randvoorwaarden kan worden voldaan? Het voorlopig ontwerp sluit aan op, en is uitgewerkt naar gebiedsontwikkelingen rondom het Stadsforum. Met name richting het Koningsplein en het westen langs de Schouwburgpromenade. Het planteam stelt vast dat ontwikkelingen in gebieden rondom het Stadsforum randvoorwaardelijk zijn voor een functionele, goede en mooie inpassing van het plein i n de stad. Bijvoorbeeld zal het noodzakelijk zijn dat de planontwikkelingen rond het Koningsplein – de vergroening tot Koningswei – succesvol uitgevoerd kunnen worden. De opening naar de Koopvaardijstraat: de ideale verbinding vanaf het Stadsforum naar Piushaven en verder, richting Moerenburg, hangt er mee samen. Daarnaast is de herontwikkeling van de Schouwburgpromenade een harde randvoorwaarde om het ontwerp te realiseren zoals voorgesteld. Advies 6: geef de aangrenzende gebiedsontwikkelingen meer prioriteit en bekijk welke alternatieve scenario’s er zijn om tot een haalbare ontwikkeling te komen op korte termijn. Advies wordt overgenomen als ambitie. Aansluiting op het Koningsplein richting Piushaven heeft prioriteit en is ook onderdeel van de gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei. Voor de Schouwburgpromenade én voor het Louis Bouwmeesterplein liggen er kansen voor de toekomst.

Deze ontwikkelingen zijn niet randvoorwaardelijk voor het Stadsforum maar zouden uiteraard wel bijdragen aan betere ruimtelijke relaties voor het geheel. Moet de Beljon fontein echt behouden blijven? Met enige nadruk stelt de planontwerper dat de fontein in het plein gehandhaafd zal blijven. Gezien de cultuurhistorische en esthetische waarde. De fontein kan wat de ontwerper betreft ook een rol spelen als waterbron, als startpunt van voorzieningen van levend water, gebruikmakend van het hoogteverschil richting oosten. Het Planteam heeft geen eenduidige mening over de handhaving van de fontein binnen het ontwerp. De cultuurhistorische argumenten voor behoud zijn helder; de functionele en ruimtelijke beperkingen als gevolg daarvan zijn nu onvoldoende afgewogen. Is de ligging van de fontein niet een sta -in-de-weg voor natuurlijke wandelverbindingen, en bij de pl anning van de weekmarkt en grote evenementen zoals Tilburg Zingt? Er zijn in de stad al meerdere voorbeelden van mooi en attractief levend water waar hier fraai op kan worden aangesloten: op de Heuvel, op het Stekelenburgplein, in het Spoorpark. Géén fontein dus, desnoods wel een aanduiding dat “Beljon hier vroeger was”. En liever een mooi startpunt voor een verkoelende watervoorziening over het Stadsforum.

Advies 7: maak óók een variant op het ontwerp waarbij de Beljon fontein wordt vervangen door een andere ruimtelijke oplossing waarin levend water een voorname rol speelt. Maak daarbij een creatieve ruimtelijke verwijzing naar de huidige fontein. Advies wordt niet overgenomen. Hoewel het advies genuanceerd is en alternatieven aandraagt, is leidend voor het ontwerp dat de fontein van Beljon een gemeentelijk monument is. De BAAC-rapportage ondersteunt het behoud (Informatienota Stadsforum - Cultuurhistorische verkenning door BAAC, 24-03-2020). Informatienota Stadsforum - Cultuurhistorische verkenning door BAAC  Wat meer in detail, aan de hand van zeven thema’s a. Vergroening Naar aanleiding van het rapport van Arcadis: de aanplant van zoveel extra bomen, ongeveer 140, zal zeker bijdragen aan vermindering van de hittestress. Maar de geplande bomen nemen de zorg omtrent een te grote versteende ruimte niet helemaal weg. De bomen lijken volgens het ontwerp nogal rechttoe rechtaan geplant te worden, hetgeen teveel de indruk geeft van een bos, te weinig de geborgenheid en speelsheid van een tuin. Verticaal groen – bijvoorbeeld pergola’s, bloesems, struiklagen – kan fraai en nuttig aanvullen. Inpassing van stukken half verharding zou kunnen bijdragen aan minder hitte tijdens je verblijf, terwijl planning van evenementen er

niet direct door gehinderd wordt. In mei een blauwe gloed over het Stadsforum: de blauwe regens staan overal in bloei! De zorgen omtrent een gebrek aan schaduw op delen van het Stadsforum blijven dus, waardoor men wellicht te weinig geneigd za/l zijn er te verblijven. Is de overweging interessant om bij de beplanting ook te kijken naar meer mediterraan afkomstige bomensoorten die beter bestand zijn tegen de binnen steedse zomerhitte? En tenslotte: kan er een zichtbare groene verbinding gemaakt worden met de aangrenzende en openbaar toegankelijke Factoriumtuin, Muzetuin, Stadspark en de begraafplaats aan de Bredaseweg? We zullen de aard van de (onder)beplanting meenemen in het Definitief Ontwerp en in het Uitvoeringsplan.

b. Klimaatadaptatie Goed dat er zoveel wateropvang is verwerkt in de plannen. Voor behoud en toekomst van de begroeiing onmisbaar. Bij aangenaam verblijf in zomertijd hoort voldoende en speels water. Maar: zoek naar een meer avontuurlijke en natuurlijke uitstraling, zo mogeli jk veel onder groen. Gebruik de natuurlijke hoogtes goed door aanleg van stromend water. Speelse water elementen zijn onder deel van het plan en we zullen de toepassing uitwerken in het Definitief Ontwerp.

c. Verkeer Vergaande reductie van het verkeer is van belang voor de leefbaarheid in de binnenstad. Een goede zaak. Maar daarnaast is ook blijvende bereikbaarheid van de parkeervoorzieningen cruciaal. Het dóórgaand verkeer moet juist geremd worden. Klopt; daardoor is er betere bereikbaarheid voor bestemmingsverkeer. Het planteam maakt zich zorgen omtrent de veiligheid van minder validen, in het licht van de verhogingen rond de rijbanen. Veiligheid staat voorop voor alle verkeerdeelnemers; dit zal bij het DO worden uitgewerkt. Verder moet stimulering van je-duurzaam-verplaatsen, het openbaar vervoer, volgehouden worden. Het busvervoer zelf zal nog onderwerp van aandacht zijn: waar komt of blijft de bushalte, nabij het Stadsforum? De bushalte komt aan de andere kant van de Katterug. Of zijn andere busroutes mogelijk? Kleinere bussen? Dit kan altijd een toekomstige ontwikkeling van het Openbaar vervoer zijn. Dit wordt bij de nieuwe OV aanbesteding ter overweging meegenomen.

d. Inrichting gelet op verbindingen Vooropgesteld: de verbinding die het ontwerp ma akt met de historie van Tilburg, is een goede zaak. Concrete fysieke verbindingen: het ontwerp van de markt draagt bij aan de verbinding met de binnenstad. Maar er zijn ook vragen: hoe wordt de verbinding met de parkgebieden in het zuiden van de stad: h et Stadspark, via de Kloosterstraat en de Oude Dijk, en het Leijpark? De groene verbinding in het planontwerp stopt nu abrupt bij de Schouwburg. Is deze door te trekken tot aan de begraafplaats aan de Bredaseweg? En, zoals eerder gesteld: een mooie verbi nding naar Piushaven en verder, is afhankelijk van de ruimte die de ontwikkeling van het Koningsplein zal bieden. Zie reactie op adviezen 5 en 6. Hoe sluit straks de verharding van het Stadsforum aan op het winkelgebied bij de ingang bij de Emmapassage? Wordt momenteel in detail ontworpen om in de 2e helft van 2020 te kunnen worden aangelegd.

e. Verblijfskwaliteit zonder activiteiten De opdeling van het plein in kamers en sferen wordt als positief ervaren. Het aanzicht van de gebouwen en het groen rondom het plein geven een uitnodigend, fraai en afwisselend beeld. Al met al zal de verblijfskwaliteit voldoende zijn. Zijn er voldoende zitplekken gepland op het Stadsforum?

In de voorruimtes van de gebouwen en op het plein zijn veel mogelijkheden voor for mele en informele zitplekken. Richting DO werken we dit verder uit. Moeten er toiletvoorzieningen aangeboden worden op of aan het Stadsforum? Nee de Heuvel wordt als locatie voor toiletvoorzieningen aangewezen. Mogelijk aangevuld met toiletruimtes in fietsenstallingen en parkeergarages. Is de toegankelijkheid voldoende gegarandeerd voor minder validen, bijvoorbeeld voor rolstoelgebruikers? Bureau ZETgaat advies geven in de DO fase. En: stimulering van kleine terrasjes nabij een kiosk? Dit is nog te vroeg en afhankelijk van andere ontwikkelingen t.a.v. aanklooien en de visieontwikkeling Paleis.

f.

Inrichting gelet op programma en activiteiten De verschillende sferen op het Stadsforum nodigen tot verscheidenheid aan activiteiten uit. Een goede zaak. De looproutes in de aansluiting van de markt richting het winkelverkeer zijn goed. De spreiding van de markt, vanaf de Emmapassage tot ver op het Koningsplein, is ruim, maar misschien wat riskant. Wellicht kan een thematische indeling van de marktkramen bijdragen aan voldoende klandizie bij alle marktkramen. Vraag is nog wel hoe de vele gemotoriseerde marktwagens een goede plek kunnen krijgen binnen de marktopstellingen. Alle marktkramen in de gesloten zuidelijke rij hebben grotere afmeting en worden de plaatsen voor gemotoriseerde marktwagens. Zorgen zijn er over de verwachting dat grote objecten als vaste podia zullen botsen met en tijdens grote evenementen. De evenementen moeten zich schikken; in het ontwerp zijn kermis en Tilburg Zingt ingetekend en dat past.

g. Aansluiting van gebouwen en organisaties op het Stadsforum Architectuur wordt versterkt door de eigen uitstraling van de tuinen eromheen. Maar: als bomen te hoog worden, neemt dat juist weer zicht weg van de architectuur. Bij de planning van de diversiteit in de bomenplant moet goed rekening gehouden worden met de blijvende zichtbaarheid van de gebouwen rondom het Stadsforum. Wat gebeurt er met bestaande bomen? De vier bomen pal vóór Frankenhof, waarvan de bewoners graag zien dat ze gerooid worden en vervangen worden binnen de kaders van de plannen omtrent het groen. De te ver doorgegroeide bomen ontnemen in de appartementen erg veel licht, en belemmeren zicht op het plein. Alle bestaande bomen blijven behouden. Hittestress is daarbij maatgevend. Specialisten hebben beoordeeld dat de status van de bomen goed is. De beoogde tuin vóór de Schouwburg beperkt wellicht de gebruiksmogeli jkheden. De oversteekbaarheid van de rijbaan aldaar, óók voor minder validen, moet goed zijn. De tuinen vóór Schouwburg en concertzaal, kunnen gecombineerd worden met het beoogde karakter van de verblijfsruimtes erachter: het plan om de plinten van beide gebouwen te verlevendigen, biedt eveneens ruimte voor meer sociaal verkeer. In het kader van de uitwerking van het DO zullen de plannen met de plinten besproken worden; dit kan leiden tot aanpassing van het ontwerp ter plekke.