09_Bijlage 4C_Advies planteam gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei_VO stadsforum

Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei Advies Voorlopig Ontwerp Stadsforum Juni 2020

 Vooraf De Gemeente Tilburg vraagt aan het Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei advies over het voorlopig ontwerp van het Stadsforum. De huidige situatie op het Stadhuisplein, Willemsplein en het begin van de Schouwburgring: de inrichting en invulling van het gebied van Katterug tot en met Schouwburg is in veel opzichten onsamenhangend en chaotisch, door de werkzaamheden aan het Gemeentehuis en het steeds luidruchtiger toenemende verkeer over de Paleisring. Maar: nú denken en werken aan een compleet nieuw plan, maakt temeer indruk, omdat de sprong voorwaarts enorm kan zijn. De beoogde veranderingen en vernieuwingen zijn groot, zo ook de belangen vanuit allerlei hoeken. Het planteam vertegenwoordigt terecht veel belangen: die van winkeliers, horecaondernemers, van de kunstopleidingen en Theaters Tilburg, van biologen en boomdeskundigen, van bewoners aan en rond het plein. Vanuit deze groepen hebben vertegenwoordigers zich aangesloten bij het Planteam, zij denken en praten inmiddels uitvoerig over ontwerpen die de revue passeren, en stellen zich daarbij steeds de vraag hoe zij zich in schetsen en overwegingen herkennen. Het advies van het Planteam is geschreven als een globale indruk met een zevental adviezen, én in een aantal meer gedetailleerde opmerkingen. Ideeën kwamen op tijdens de overleggen binnen de groep.

 Globaal Het Planteam stelt naar aanleiding van het voorlopig ontwerp een aantal vragen die wezenlijk zijn, en mogelijk voorwaarde voor uiteindelijke ondersteuning van het plan.

Een mooi, ambitieus ontwerp. Het plein geeft een impuls aan de vergroening in de binnenstad van Tilburg. De indeling in de vier kamers spreekt aan. Er kan een plein van allure ontstaan, en het moet een plein worden dat een fijne verblijfsruimte biedt voor wie er wil zijn: Tilburgers én bezoekers van buiten onze stad en regio.

Is er een juiste balans tussen steen en groen? Kan die gevonden worden?

Geeft het ontwerp echt voldoende ruimte voor vergroening, om straks een fijn gebied te zijn als verblijfsruimte, of blijft het karakter van het plein nog te versteend? Er is op plekken op het Stadsforum veel groen gepland, maar tegelijkertijd blijven verkeer en de wens om grote evenementen te kunnen plannen, leidend in karakter en invulling. Veel steen, in het voorlopig ontwerp, naast het groen, met de risico’s van hittestress, en van juist te weinig verblijfskwaliteit. Ondergroei van struiken, als laag tussen kruiden en bomen, en tuinachtige inkledingen kunnen bijdragen aan diverse vergroening van het plein. Méér in het algemeen en principieel gesteld: is een goede balans tussen steen en groen wel mogelijk en realistisch? Gesprekken over de toekomstige openbare ruimten van de binnenstad worden sterk bepaald door huidige ruimteclaims van grote evenementen zoals de kermis. Maar hoever zijn we in 2030 – het Stadsforumplaatje aan de horizon – met de ontwikkelingen rond de kermis? Bestaat de kermis dan nog wel in de huidige vorm? 1

Advies 1: creëer wat tuinachtig groen, in de directe aansluiting bij het Paleis, de Kerk en de Schouwburg. Advies 2: bewaak goed de koppeling tussen de ontwikkeling van de kermis en de planontwikkeling van het Stadsforum. Garandeer dat het resultaat van de visieontwikkeling rond de toekomst van de kermis in het definitief ontwerp van het Stadsforum meegenomen wordt.

Zijn de rijbaan en het fietspad voldoende zichtbaar?

Verkeer van auto’s en bussen, naast fietsers en voetgangers zal blijven; maar alle deelnemers moeten in staat zijn om veilig en mét elkaar van het plein gebruik te maken. De ligging en aanduiding van de rijbanen op het Stadsforum zijn bescheiden. Rijbanen worden summier aangegeven, slechts door middel van lichte verdiepingen. Kleurstellingen en steensoorten benadrukken de afscheidingen niet wezenlijk. De auto is immers te gast. Daarin schuilt zeker een risico van misleiding: we willen graag dat de verkeersdeelnemers op het Stadsforum in groten getale voetgangers en fietsers zijn. Hoe (on)veilig wordt het om als voetganger gebruik te maken van het plein, en op plekken de rijbanen over te steken? Waar worden goede oversteekpunten gepland? En hoeveel? Het moet toch zo zijn dat aan alle gebruikers – zeker de voetgangers – voldoende recht gedaan wordt, terwijl de weg ook belangrijk blijft voor de bereikbaarheid van de binnenstad voor de auto en de (snel)fiets. Advies 3: maak op basis van een analyse van de publieks- en verkeersstromen een heldere en zichtbare keuze voor de afbakening van de rijbaan en voor de oversteekplaatsen.

Leidt de aanduiding van het historisch stratenpatroon tot ongewenste looproutes?

In het ontwerp ligt in de kleur en uitvoering van de bestrating een aantal vlakken en lijnen vanuit historisch perspectief. De cultuurhistorische waarde van het gebied kan zo speels in beeld gebracht worden. Terecht. Maar, aansluitend op het vorige punt: de lijnen in de bestrating kunnen de verwarrende suggestie geven dat dáár ook de veiligste looproutes zijn. Het plan moet, nogmaals gesteld, voorzien in veilig verkeer voor ieder die op het Stadsforum aanwezig is of er passeert. Advies 4: ga na of de aanduiding van het historisch stratenpatroon in de bestrating aansluit bij de gewenste routes voor wandelaars en fietsers. Kies voor andere oplossingen als dit tot verwarring mocht leiden.

Kan het gebouw van Factorium een plek krijgen op het Stadsforum?

Schouwburg en concertzaal zijn prominent gelegen aan het Stadsforum. De kunstopleidingen – Fontys en Factorium – liggen iets verder weg, in de Bisschop Zwijsenstraat. De samenhang binnen het zogenaamde Kunstencluster verdient dat het karakter van het Stadsforum iets naar het zuiden wordt uitgebreid. Dat wil zeggen inclusief het voorpleintje van Factorium verderop in de Zwijsenstraat, tot de kapel bij Fontys, of eventueel wat verder nog tot de hoogte van het Vrijheidspark en de oversteek naar de Oude Dijk. Daarmee worden de gebouwen van de kunstsector integraal deelgenoot van het Stadsforum, door middel van bestrating en eventueel groen, en gaat het samenhangend concept van architect Coenen niet verloren. Advies 5: betrek het gebouw van Factorium Podiumkunsten nadrukkelijker bij het ontwerp voor het Stadsforum, en versterk de ruimtelijke relatie met de gebouwen van Fontys, Schouwburg en concertzaal.

2

Is er voldoende zorg dat aan ruimtelijke randvoorwaarden kan worden voldaan?

Het voorlopig ontwerp sluit aan op, en is uitgewerkt naar gebiedsontwikkelingen rondom het Stadsforum. Met name richting het Koningsplein en het westen langs de Schouwburgpromenade. Het planteam stelt vast dat ontwikkelingen in gebieden rondom het Stadsforum randvoorwaardelijk zijn voor een functionele, goede en mooie inpassing van het plein in de stad. Bijvoorbeeld zal het noodzakelijk zijn dat de planontwikkelingen rond het Koningsplein – de vergroening tot Koningswei – succesvol uitgevoerd kunnen worden. De opening naar de Koopvaardijstraat: de ideale verbinding vanaf het Stadsforum naar Piushaven en verder, richting Moerenburg, hangt er mee samen. Daarnaast is de herontwikkeling van de Schouwburgpromenade een harde randvoorwaarde om het ontwerp te realiseren zoals voorgesteld. Advies 6: geef de aangrenzende gebiedsontwikkelingen meer prioriteit en bekijk welke alternatieve scenario’s er zijn om tot een haalbare ontwikkeling te komen op korte termijn.

Moet de Beljon fontein echt behouden blijven?

Met enige nadruk stelt de planontwerper dat de fontein in het plein gehandhaafd zal blijven. Gezien de cultuurhistorische en esthetische waarde. De fontein kan wat de ontwerper betreft ook een rol spelen als waterbron, als startpunt van voorzieningen van levend water, gebruikmakend van het hoogteverschil richting oosten. Het Planteam heeft geen eenduidige mening over de handhaving van de fontein binnen het ontwerp. De cultuurhistorische argumenten voor behoud zijn helder; de functionele en ruimtelijke beperkingen als gevolg daarvan zijn nu onvoldoende afgewogen. Is de ligging van de fontein niet een sta-in-de-weg voor natuurlijke wandelverbindingen, en bij de planning van de weekmarkt en grote evenementen zoals Tilburg Zingt? Er zijn in de stad al meerdere voorbeelden van mooi en attractief levend water waar hier fraai op kan worden aangesloten: op de Heuvel, op het Stekelenburgplein, in het Spoorpark. Géén fontein dus, desnoods wel een aanduiding dat “Beljon hier vroeger was”. En liever een mooi startpunt voor een verkoelende watervoorziening over het Stadsforum. Advies 7: maak óók een variant op het ontwerp waarbij de Beljon fontein wordt vervangen door een andere ruimtelijke oplossing waarin levend water een voorname rol speelt. Maak daarbij een creatieve ruimtelijke verwijzing naar de huidige fontein.  Wat meer in detail, aan de hand van zeven thema’s a.

Vergroening Naar aanleiding van het rapport van Arcadis: de aanplant van zoveel extra bomen, ongeveer 140, zal zeker bijdragen aan vermindering van de hittestress. Maar de geplande bomen nemen de zorg omtrent een te grote versteende ruimte niet helemaal weg. De bomen lijken volgens het ontwerp nogal rechttoe rechtaan geplant te worden, hetgeen teveel de indruk geeft van een bos, te weinig de geborgenheid en speelsheid van een tuin. Verticaal groen – bijvoorbeeld pergola’s, bloesems, struiklagen – kan fraai en nuttig aanvullen. Inpassing van stukken half verharding zou kunnen bijdragen aan minder hitte tijdens je verblijf, terwijl planning van evenementen er niet direct door gehinderd wordt. In mei een blauwe gloed over het Stadsforum: de blauwe regens staan overal in bloei!

3

De zorgen omtrent een gebrek aan schaduw op delen van het Stadsforum blijven dus, waardoor men wellicht te weinig geneigd zal zijn er te verblijven. Is de overweging interessant om bij de beplanting ook te kijken naar meer mediterraan afkomstige bomensoorten die beter bestand zijn tegen de binnen steedse zomerhitte? En tenslotte: kan er een zichtbare groene verbinding gemaakt worden met de aangrenzende en openbaar toegankelijke Factoriumtuin, Muzetuin, Stadspark en de begraafplaats aan de Bredaseweg? b. Klimaatadaptatie Goed dat er zoveel wateropvang is verwerkt in de plannen. Voor behoud en toekomst van de begroeiing onmisbaar. Bij aangenaam verblijf in zomertijd hoort voldoende en speels water. Maar: zoek naar een meer avontuurlijke en natuurlijke uitstraling, zo mogelijk veel onder groen. Gebruik de natuurlijke hoogtes goed door aanleg van stromend water. c. Verkeer Vergaande reductie van het verkeer is van belang voor de leefbaarheid in de binnenstad. Een goede zaak. Maar daarnaast is ook blijvende bereikbaarheid van de parkeervoorzieningen cruciaal. Het dóórgaand verkeer moet juist geremd worden. Het planteam maakt zich zorgen omtrent de veiligheid van minder validen, in het licht van de verhogingen rond de rijbanen. Verder moet stimulering van je-duurzaam-verplaatsen, het openbaar vervoer, volgehouden worden.

Het busvervoer zelf zal nog onderwerp van aandacht zijn: waar komt of blijft de bushalte, nabij het Stadsforum? Of zijn andere busroutes mogelijk? Kleinere bussen? d. Inrichting gelet op verbindingen Vooropgesteld: de verbinding die het ontwerp maakt met de historie van Tilburg, is een goede zaak. Concrete fysieke verbindingen: het ontwerp van de markt draagt bij aan de verbinding met de binnenstad. Maar er zijn ook vragen: hoe wordt de verbinding met de parkgebieden in het zuiden van de stad: het Stadspark, via de Kloosterstraat en de Oude Dijk, en het Leijpark? Hoe sluit straks de verharding van het Stadsforum aan op het winkelgebied bij de ingang bij de Emmapassage? De groene verbinding in het planontwerp stopt nu abrupt bij de Schouwburg. Is deze door te trekken tot aan de begraafplaats aan de Bredaseweg? En, zoals eerder gesteld: een mooie verbinding naar Piushaven en verder, is afhankelijk van de ruimte die de ontwikkeling van het Koningsplein zal bieden. e. Verblijfskwaliteit zonder activiteiten De opdeling van het plein in kamers en sferen wordt als positief ervaren. Het aanzicht van de gebouwen en het groen rondom het plein geven een uitnodigend, fraai en afwisselend beeld. Al met al zal de verblijfskwaliteit voldoende zijn.

Zijn er voldoende zitplekken gepland op het Stadsforum? Moeten er toiletvoorzieningen aangeboden worden op of aan het Stadsforum? Is de toegankelijkheid voldoende gegarandeerd voor minder validen, bijvoorbeeld voor rolstoelgebruikers? En: stimulering van kleine terrasjes nabij een kiosk?

4

f.

Inrichting gelet op programma en activiteiten De verschillende sferen op het Stadsforum nodigen tot verscheidenheid aan activiteiten uit. Een goede zaak. De looproutes in de aansluiting van de markt richting het winkelverkeer zijn goed. De spreiding van de markt, vanaf de Emmapassage tot ver op het Koningsplein, is ruim, maar misschien wat riskant. Wellicht kan een thematische indeling van de marktkramen bijdragen aan voldoende klandizie bij alle marktkramen. Vraag is nog wel hoe de vele gemotoriseerde marktwagens een goede plek kunnen krijgen binnen de marktopstellingen. Zorgen zijn er over de verwachting dat grote objecten als vaste podia zullen botsen met en tijdens grote evenementen.

g. Aansluiting van gebouwen en organisaties op het Stadsforum Architectuur wordt versterkt door de eigen uitstraling van de tuinen eromheen. Maar: als bomen te hoog worden, neemt dat juist weer zicht weg van de architectuur. Bij de planning van de diversiteit in de bomenplant moet goed rekening gehouden worden met de blijvende zichtbaarheid van de gebouwen rondom het Stadsforum. Wat gebeurt er met bestaande bomen? De vier bomen pal vóór Frankenhof, waarvan de bewoners graag zien dat ze gerooid worden en vervangen worden binnen de kaders van de plannen omtrent het groen. De te ver doorgegroeide bomen ontnemen in de appartementen erg veel licht, en belemmeren zicht op het plein. De beoogde tuin vóór de Schouwburg beperkt wellicht de gebruiksmogelijkheden. De oversteekbaarheid van de rijbaan aldaar, óók voor minder validen, moet goed zijn. De tuinen vóór Schouwburg en concertzaal, kunnen gecombineerd worden met het beoogde karakter van de verblijfsruimtes erachter: het plan om de plinten van beide gebouwen te verlevendigen, biedt eveneens ruimte voor meer sociaal verkeer.

5