08_Bijlage 4B_Reactiebrief op planteamadvies DO Stadsforum januari 2021

Vertrouwelijkheidsniveau: Openbaar

Onderwerp Reactie planteamadvies Ons kenmerk 15541918

E-mail college@tilburg.nl Postadres Postbus 90155 5000 LH Tilburg

Beste planteamleden Stadsforum en Koningswei,

Opnieuw veel dank voor jullie advies. We zijn blij met de samenwerking en met jullie adviezen, net zoals eerder bij de vaststelling van het Voorlopig Ontwerp en nu ook bij het Definitief Ontwerp. We gaan samen door richting de Uitvoeringsontwerpen per fase. Voor de leesbaarheid hebben we in jullie document op elk advies gereageerd in rode letter. Nogmaals, we zijn content met het advies, zo vragen we in het voorliggende raadsvoorstel Stadsforum budget aan om bijvoorbeeld direct aan de aansluiting bij de omgeving Factorium te kunnen gaan werken. Ook het merendeel van alle andere adviezen nemen we over op weg naar de uitvoeringsontwerpen per fase. We blijven graag met jullie in gesprek om verder te werken aan de Uitvoeringsontwerpen per fase. Nogmaals bedankt.

Met vriendelijke groet, het college,

Mario Jacobs wethouder

Datum 26 januari 2021 Uw kenmerk

Doorkiesnummer 14 013 Fax 013 542 93 96 Bezoekadres Spoorlaan 181

Versie 26 jan 2021; in rood de reactie van de gemeente

Geacht College van Burgemeester en Wethouders van Tilburg, Begin juni heeft het Planteam Ontwikkeling Stadsforum en Koningswei een advies ingediend op het ‘Voorlopig ontwerp Stadsforum’, opgesteld door Bureau ZUS. In een reactie op dit advies van 11 juni 2020 door wethouder Mario Jacobs, namens het College, geeft de gemeente aan een groot deel van het advies over te nemen. Hierop is ons op 6 oktober 2020 het kader stellend definitief ontwerp gepresenteerd. Graag geven we hieronder onze reactie. Algemeen Een belangrijke vraag waarmee wij als Planteam worstelen, is de status van het nieuwe, definitieve ontwerp van het Stadsforum. Al lezende in de impressies en toelichtingen, formuleren wij hieronder een aantal nieuwe vragen, en blijven eerdere vragen – door ons gesteld naar aanleiding van het voorlopig ontwerp – actueel. •

Kan het Planteam nog wel zinvol zaken benoemen, vragen indienen of opnieuw indienen, bij een definitief ontwerp?

•

Is het nu gepresenteerde definitieve ontwerp nog steeds een min of meer voorlopig ontwerp?

•

En is die status voor elke fase in het ontwerp wel gelijk? Met fase 1 wordt immers dit voorjaar al gestart terwijl de laatste fase pas in 2024 wordt voorzien.

•

Komen de vragen en opmerkingen in deze ontwerpfase nog wel aan de orde, of zijn de hierna genoemde reacties “te laat”?

Algemene reactie op bovenstaande 4 punten: Het Definitief Ontwerp (DO) Stadsforum is kaderstellend en vormt de basis voor uitwerkingsplannen. Het DO legt de ruimtelijke contouren vast. Dit betekent dat het DO Stadsforum bijvoorbeeld vaststelt dat het fietspad aan de zuidzijde komt te liggen, maar dat er nog verdere uitwerking nodig is voor de detaillering van het fietspad en ook voor het type vergroening (hoog/laag/midden). Het DO Stadsforum heeft een voorstel en een ambitie voor vergroening neergelegd, die in het uitvoeringsontwerp per fase pas definitief wordt. Planning Het programma Stadsforum zal dus projectmatig per fase worden uitgewerkt in uitvoeringsontwerpen

waarvan

gedetailleerde

kostenramingen

worden

gemaakt

op

besteksniveau. Op basis daarvan kan investeringsbudget worden aangevraagd. Eind 2021 zal de eerste fase ‘Willemsplein’ definitief in een uitvoeringsontwerp ter besluitvorming worden voorgelegd. Eind 2022 zullen de Schouwburgring en omgeving en Paleisring en omgeving (fasen 2 en 3) definitief in een uitvoeringsontwerp ter besluitvorming worden voorgelegd. Eind 2023 zal de Schouwburgpromenade (fase 4) definitief in een uitvoeringsontwerp ter besluitvor ming worden voorgelegd. In de fasen van de uitvoeringsontwerpen zal het planteam betrokken blijven. Dus de vragen en/of opmerkingen komen zeker niet te laat.

Het Planteam is – afgezien van de hieronder puntsgewijs geformuleerde inbreng – enthousiast over het ontwerp in het algemeen. We zien er zeker een mooi toekomstig centraal Tilburgs plein in, dat verblijfskwaliteit zal bieden, antwoord biedt op klimaatverandering en ruimte voor klein én grootschalige activiteiten en evenementen. De gr ootste zorg is wel of de Gemeente in staat zal zijn om de verkeersdruk op de Cityring zover terug te dringen dat de leefbaarheid en veiligheid op het Stadsforum dermate goed is dat ook werkelijk het nieuwe stadhart van Tilburg kan en mag ontstaan. Verkeersluwte is in onze beleving daarvoor een absolute voorwaarde, waarbij de bezoekers ook per auto de binnenstad nog goed kunnen bereiken. Een aantal opmerkingen en vragen die waar nodig aangevuld zijn met een advisering naar de planontwerpers: 1. Klimaatadaptatie en groen a. Klimaatadaptatie Het planteam is blij met de maatregelen die genomen worden als antwoord op hittestress, hoosbuien en klimaatverandering. Onder andere door te gaan voor een vergroening van het kernwinkelgebied en daarbuiten. Ook de ondergrondse retentiekratten voor waterbuffering leveren een bijdrage aan wateropvang bij hevig regenval en vormen een voorraad bij watertekort. Compliment voor dit onderdeel van de planvorming.

Dank. b.

Vergroening Binnen de mogelijkheden die de gemeente ziet voor vergroening op het Stadsforum is gekozen voor maximale vergroening van de randen van het Stadsforum, met een groot aandeel liggend voor de schouwburg. Hiervoor moeten de gebouwtjes aan de Schouwburgpromenade wijken, maar of dit ook daadwerkelijk doorgang k an vinden is onzeker. Hiermee is grofweg één derde deel van de totale vergroening (bomen plus plantvakken) gemoeid.

Fase 4, aan de westzijde van het Stadsforum, is afhankelijk van de met BPD recent gestarte planontwikkeling. Momenteel wordt de ruimtelijke en financiële haalbaarheid onderzocht van de herontwikkeling van het Louis Bouwmeesterplein en een deel van de Schouwburgpromenade. Hierbij zijn ook de kiosken betrokken ten noorden van de Schouwburgring. De herontwikkeling van het Louis Bouwmeesterplein biedt overigens ook de mogelijkheid om de gewenste verbinding te leggen tussen het Stadsforum en het historische lint Korvel. De planning is dat er met BPD in de 2e helft 2021 duidelijkheid komt over de haalbaarheid en dat fase 4 dan in 2025 gerealiseerd kan worden.

c.

Struiklaag Het planteam heeft eerder het advies gedaan om naast kruiden en bomen ook nadrukkelijk struiken mee te nemen in de vergroening. In de reactie vanuit de gemeente is

aangegeven dat

dit

advies

werd

meegenomen. Echter,

in

de

uitgewerkte

beplantingsplannen van de verschillende deelgebieden is dit nog niet gebeurd, van struiken is helaas geen sprake.

Advies wordt overgenomen het gebruik maken van struiken wordt een opgave voor de uitwerking.

Het huidige beplantingsplan bevat diverse heestersoorten. (Cytisus praecox “zeelandia”, Cytisus scoparius, Potentilla fruticose ‘abbotswood’, Vaccinium vitis-idaea, Hypericum ‘hidcote’) In de uitwerkingsplannen wordt de kaderstellende ambitie per deelgebie d kritisch bekeken, waar nodig aangevuld en/ of aangepast. d.

Biodiversiteit Vergroening van de omgeving betekent niet automatisch ook een vergroting van de biodiversiteit. Een groot deel van de plantensoorten in het beplantingsplan is uitheems of

betreft gekweekte

rassen. Inheemse (boom)soorten

herbergen een

grotere

biodiversiteit. Ter illustratie: op de inheemse zomereik komen ruim 400 soorten insecten voor, op de uitheemse Amerikaanse eik maar 12 soorten. Dit heeft weer effect op de vogelstand (aantal soorten en hoeveelheid) Daarnaast kunnen gekweekte vormen van (inheemse) soorten soms geen nectar of stuifmeel produceren en zijn daarmee niet interessant voor insecten. Het planteam vraagt de gemeente nog eens goed naar de keuze in soorten te kijken.

Advies wordt overgenomen, het toepassen van een groot aandeel inheemse soorten wordt een opgave bij de uitwerking. De aard van de beplanting houdt rekening met biodiversiteit en zal per fase in detail in het uitvoeringsontwerp verder worden uitgewerkt. Er zal daarbij zorgvuldig worden gezocht naar een optimale balans tussen biodiversiteit en een hoogwaardig kwalitatief en divers eindbeeld. e.

Ruimte voor concertzaal Er zijn voldoende bomen voorzien voor de schouwburg en het paleis, maar er is helemaal geen groen vóór de concertzaal. Vanuit zichtlijnen, maar ook met het oog op de groene verbinding met de Muzetuin, zouden enkele bomen vóór de concertzaal niet misstaan.

Advies wordt overgenomen, het toevoegen van substantieel groen voor de concertzaal (bij voorkeur bomen) wordt een opgave voor de uitwerking. Zowel vanuit het beeld als vanuit de vergroeningsambitie is dit zeker wenselijk. De haalbaarheid hiervan hangt mede af van de expeditie ruimte die nodig is voor de Concertzaal. Daarnaast heeft de Concer tzaal wel een forse plint, die bijna tot aan de rijbaan reikt. De plint maakt onderdeel uit van het gebouw en is niet of nauwelijks geschikt voor beplanting. De fietsstroken en de rijbaan worden in zijn geheel opgeschoven in zuidelijk richting, waardoor me t name bij de Concertzaal weinig ruimte resteert. Indien in de resterende strook nog ruimte is voor substantieel groen, zal dit nader in het uitwerkingsplan worden onderzocht en vergroenen we waar mogelijk. f.

Het voorterrein van de schouwburg Het restaurant, de entreehal en de foyers worden komende jaren ontwikkeld tot een stadscafé met een ruime en laagdrempelige dag- en avondfunctie. Er is voor het stadscafé een terras voorzien met 120 zitplaatsen. Als er een kleinschalig podium wordt ingericht op het Stadsforum, dan is dat bij voorkeur in aansluiting op het terras van de schouwburg. Er dient in het terras- en tuinontwerp dus rekening te worden gehouden met zichtlijnen en technische infrastructuur. Wij adviseren het huidige ontwerp op deze

locatie als schets te beschouwen en de uitwerking in nauwe samenspraak met de Schouwburg ter hand te nemen.

Bij de uitwerking wordt bezien of het advies wordt overgenomen. In het huidige DO Stadsforum is er een podium aan de zuidzijde van de fontein van Beljon. De verdere uitwerking van dit podium zal in nauw overleg met de buren van het Stadsforum gebeuren. Het podium heeft de bedoeling om programmering op het Stadsforum aan te jagen. Er moet in overleg met de buren een afweging plaatsvinden of nabij het toekomstige terras van de Schouwburg eventueel een 2e podium kan komen of juist niet. 2. Verbindingen g. Het is van belang dat de Schouwburgring een doorloop wordt vanaf het Stadsforum richting west: de gebruikte groeninrichting en klimaatadaptatie moeten er herkenbaar blijven. Meer in het algemeen: aangrenzende gebiedsontwikkelingen dienen echt dezelfde sfeer en uitstraling te krijgen als die op het Stadsforum. Dat geldt zeker ook voor de toekomstige verbindingen naar het Louis Bouwmeesterplein, de Piushaven (en mogelijk ook stadspark Oude Dijk?) Het ontwerp van het Stadsforum moet dus wat ons betreft óók aangeven hoe de lijnen van het Forum

herkenbaar doorlopen in

verbindingslijnen naar alle richtingen.

Advies ten aanzien van de goede overgangen en verbindingslijnen wordt overgenomen. We vinden ook dat deze centrumontwikkeling het verdient dat er goede overgangen komen aan alle grenzen. Dat is wél iets anders dan dat de sfeer en uitstraling buiten het Stadsforum wordt doorgezet. De keuze kan ook zijn om aangrenzende gebieden een andere sfeer te geven. We zijn er ons bewust van dat de haalbaarheid van aansluitingen aan de grenzen van het Stadsforum moeten kunnen leiden tot scope verruimingen waarvoor aanvullende budgetten worden aangevraagd om overschrijdingen te voorkomen. h.

Verbindingen Het planteam is van mening dat de “oversteek noord-zuid” tussen de Zwijsenstraat en het Dwaalgebied, via de loop- en fietsroute langs Caroussel – Heikese Kerk, een belangrijke fietsverbinding vormt en moet blijven. Het ontwerp van het Stadsforum moet dan ook voorzien in duidelijke aanwijzingen voor een veilige oversteekroute. Vermeden moet worden dat de doorgang een rommeltje wordt waarbij onveiligheid ontstaat voor fietsers, wandelaars, rolstoelgebruikers die verrast worden door stenen banden of verlaagde rijbanen. Aangezien de bestrating rond de doorsteek gepland is in fase 1 én fase 4, moeten de ontwerpers de plannen wat het Planteam betreft, snel duidelijk maken. Advies: maak een concrete, visueel te onderscheiden invulling van het doorsteektraject van het Dwaalgebied naar de Bisschop Zwijsenstraat.

Advies wordt overgenomen, de concrete visuele verbinding van Dwaalgebied naar Bisschop Zwijsenstraat wordt een opgave voor de uitwerking. De verbinding tussen het Dwaalgebied en de Bisschop Zwijsenstraat is onderdeel van fasen 2 en 3 van het Stadsforum, niet van fase 1. In lijn met het programma Stadsforum zullen fasen 2 en 3 pas ná de zomer verder worden uitgewerkt. Een concrete en visueel goede verbinding tussen beide gebieden is hierbij een uitgangspunt.

i.

Kunstcluster In het advies naar aanleiding van het voorlopig ontwerp formuleerde het Planteam de sterke wens van de insluiting van het kunstcluster met het Stadsforum: één fraai geheel. De reactie van de gemeente klonk nogal voorzichtig. Het kader stellend definitief ontwerp tekent in tot de achterzijde van het gebouw van het Kantongerecht, en verwijst naar de ontwikkeling van het Koningsplein als moment om het Kunstkluster mee te nemen. In de beleving van het Planteam kan dat gedeelte ook ten tijde van de ontwikkeling van het Koningsplein worden meegenomen, maar wel in dezelfde uitstraling en kwaliteit als die van het Stadsforum, omdat het daar meer bij past. Het kunstcluster vormt namelijk géén logisch geheel met de ontwikkeling van de Koningswei.

Advies wordt overgenomen en leidt in het raadsvoorstel tot de aanvraag van een budget om dit haalbaarheidsonderzoek te kunnen uitvoeren. Zie ook punt g. Het kantongerecht is een alzijdig ontworpen gebouw, dus het is logisch dat de ruimte eromheen wordt meegenomen als een geheel en behorend bij het Stadsforum. De grens ligt bij de in-/uitrit van parkeergarage Koningsplein. Het is logisch om de in-/uitrit en het pleintje ten westen van het Factorium mee te nemen bij de Koningswei. Dan pas komen de gevolgen voor de parkeergarage en de achterzijde van Frankenhof beter in beeld. 3. Verkeer j. Het planteam heeft, met het definitief ontwerp voor ogen, nog steeds twijfels over de duidelijkheid van de inbedding van de verkeersstromen over het Stadsforum. We zien de veilige oversteekplekken én de afslagplek naar de Bisschop Zwijsenstraat niet nader uitgewerkt. Het onderscheid tussen de banen van gebruikers als auto’s, fietsers en voetgangers, is in onze ogen te beperkt en daarmee mogelijk riskant. Welke mogelijkheden zijn er om het ontwerp van bestrating in dat opzicht aan te scherpen?

Behoeft verdere uitwerking in het uitvoeringsontwerp fasen 2 en 3. Dit leidt in het raadsvoorstel tot de aanvraag van een budget om dit haalbaarheidsonderzoek te kunnen uitvoeren. k.

Verkeer ten oosten van de Katterug, we stellen enkele vragen: hoe is de planning van de verplaatsing van het busstation naar de oostkant van de Katterug? Waar exact? Waar ten opzichte van de uitgang van de Emmagarage en de uitgang van de Emmastraat? Wanneer vindt die omzetting plaats? Met welke – eventueel tijdelijke – gevolgen voor fietsverkeer? Wat voor gevolgen heeft de verplaatsing voor het plein tijdens de eerste fase van het Stadsforum? Hoe wordt de overgang van twee rijbanen naar één?

De bushalte moet worden verplaatst vóórdat de bestaande wordt verwijderd. Dit is onderdeel van fase 0b die tegelijk wordt uitgevoerd met fasen 2 en 3. De nieuwe bushalte komt te liggen aan de Paleisring, ter hoogte van het Piusplein. Fietsverkeer wordt al ter hoogte van de, met verkeerlichten geregelde, kruising Piusplein naar de zuidzijde geleid. Het fietspad komt ook daar aan de zuidzijde te liggen. Fietsers kunnen dan nog wel bij de fietsrekken komen maar niet meer doorfietsen over een eigen pad. Zolang de Paleisring nog niet grootschalig wordt aangepakt wordt door middel van een verdrijvingsvlak, met markering dus, het verkeer van de linker rijstrook teruggeleid naar de rechter rijstrook. l.

De ligging van het dubbele fietspad is aan de zuidkant van het Stadsforum. In eerdere voorlichting door de ontwerpers, werd aangegeven dat een dubbele fietsrijrichting aan de noordkant onveiligheid kan opleveren: fietsers, scooters en voetgangers in één –

zeker op drukke dagen, bijvoorbeeld marktdagen – onoverzichtelijk gebied, het levert teveel risico’s. Zoals nu in de planning opgenomen: de fietsroute aan de zuidzijde geeft goed gescheiden verkeersbanen: (brom)fietsers – auto’s – voetgangers. Maar de afslag van (brom)fietsers

naar de

autoverkeer moet rekening

Bisschop Zwijsenstraat gaat anders worden: houden

het

met, en voorrang geven aan, tweezijdig

fietsverkeer. Ook daaraan kleven risico’s. Anderzijds: de bewonersgroep in het Planteam geeft aan dat de rijbanen in het ontwerp al 10 meter naar de zuidkant zijn verlegd, en dat – indien het fietspad óók nog aan de noordzijde zou worden gepland – het autoverkeer pal onder de bebouwing langs wordt geleid. In de beleving van de bewoners bepaald bezwaarlijk. Wij achten het noodzakelijk de ligging van de verkeersbanen nog eens kritisch tegen het licht te houden en de variant met het dubbele fietspad aan de noordkant opnieuw samen met de stakeholders (inclusief) planteam te bekijken in vergelijking met het huidige kader stellend DO.

Advies wordt niet overgenomen. Het fietspad ligt langs de zuidelijke cityring, waaronder ook het stadsforum, is een hoofdfietsroute in het fietsroutenetwerk en vervult een belangrijke doorgaande functie voor fietsers. Deze moeten zo ongehinderd mogelijk kunnen doorrijden. Voor de voetgangers ligt het zwaartepunt aan de noordzijde, op het Willemsplein en het kernwinkelgebied. Om de ontmoetingen tussen voetgangers en fietsers te minimaliseren verdient het de aanbeveling de drukste stromen van beide verkeersdeelnemers uit elkaar te halen. Vandaar de ligging aan de zuidzijde. Belangrijk is ook dat de bestaande fietsstalling concertzaal, de nieuw geplande fietsstalling en de onderwijsinstellingen aan de zuidzijde liggen. Het fietspad moet daar zo dicht mogelijk bij liggen om het aantal oversteekbewegingen over het plein ter plekke te minimaliseren. Om een goede aansluiting op de hoofdfietsroutes langs de Heuvelring en Noordhoekring te maken

wordt het fietspad aan de zuidzijde over de gehele len gte

tweerichtingsverkeer. Daarnaast is er, bij de keuze voor het fietspad aan de zuidzijde, ook rekening gehouden met de geluidsbelasting voor de woningen Frankenhof. De kruising van afslaand autoverkeer en rechtdoor rijdend fietsverkeer op de Bisschop Zwijsenstraat moet goed en veilig worden vormgegeven. Fietsers hoeven ter plaatse de Schouwburgring niet meer over te steken omdat het fietspad aan de zuidzijde ligt. Ook is er straks nog maar één rijstrook. Dit alles samen maakt dat de kruising veel overzic htelijker wordt. Ter plaatse van de Oude Markt en ter plaatse van de verkeerslichten Piusplein en Zomerstraat ligt een veilige fietsoversteek. 4. Verblijf en verblijfskwaliteit m. Beljonfontein. Er is begrip voor de stelling van de kant van de Gemeente dat de Beljonfontein als gemeentelijk monument behouden zal blijven. Eerder spraken we in het planteam over speels en levend water op het Stadsforum. De Beljonfontein zien als centraal startpunt van voorzieningen van bewegend water: goed tegen hittestress, fijn als verblijfskwaliteit, met name voor kinderen. We vonden het een goed uitgangspunt. In

de

tekst bij

het definitief

ontwerp

wordt

geen

melding

gemaakt, in

de

impressieplaatjes zien we amper en moeilijk te traceren voorzieningen. Waarom heeft het definitief ontwerp niet voorzien in een opzet voor water: waar en hoe? Het thema ‘water’ is in het definitief ontwerp eigenlijk niet verder uitgewerkt.

Ondergronds worden retentiekratten toegepast voor de waterbuffering en watertoevoer

naar de beplanting. Het ontwerp kent een geometrisch patroon van goten. Water stroomt zichtbaar naar deze goten die vervolgens het water afvoeren naar kratten. Bovengronds komt in het gebied Stadhuisplein (fase 0) een waterpartij. Zie pagina 56 uit het DO voor een sfeerimpressie. n.

Waar op het Stadsforum zijn zoal de zitplekken gepland? In de impressies zijn enkele plekken te zien, vlak in de buurt van het gerenoveerde Stadskantoor. In de bijlagen bij het definitief ontwerp worden indrukken gegeven van stoelen, banken, boomcirkels met banken. In het ontwerp ontbreken aanduidingen van de plaatsen waar de faciliteiten geland zijn. Wij achten het voor de verblijfskwaliteit op het plein van belang dat er minstens 20 openbaar toegankelijke zitplekken (dus niet op terrassen) worden gerealiseerd.

Los van het aantal wordt het advies overgenomen. Voldoende zitplekken zijn belangrijk voor de leefbaarheid van het Stadsforum. Met dit uitgangspunt zullen de uitvoeringsontwerpen van fasen 1 t/m 4 worden uitgewerkt. o.

De Kermisvisie is inmiddels vastgesteld. Het planteam blijft vinden dat de spreiding van de kermis over de stad breder en ruimer moet worden. Met bij voorkeur een accent op podiumkunsten (van klassiek concert en straattheater tot bierhal) liever dan op grootschalige vermaaksattracties op het Stadsforum.

Een van de kenmerken van het Stadsforum zijn de centrum stedelijke evenementen waarvan de kermis een grote speler is. Het Stadsforum zal altijd een belangrijk plein zijn voor de kermis en kan ook op toekomstige ontwikkelingen anticiperen. p.

Wij weten dat de materiaalkeuzes voor de bestrating gemaakt zullen worden vóór de start van fase 1. In het Planteam is gesproken over de k euze natuursteen vs. betonmateriaal-met-toplaag. Individueel is door leden van het Planteam geïnspecteerd bij de proefvlakken vóór de Heikeskerk. Materiaalkeuze van natuursteen, zo melden leden ons, moet de voorkeur hebben: levendigheid in de uitstraling

b ij allerlei

verschillende weersomstandigheden, minder op den duur “invretende” vervuiling, een mooiere uitstraling bij veroudering: natuursteen slijt, zo denken wij, veel mooier dan beton met een granulaat toplaagje. Advies: leg op het gehele Stadsforum volledig natuurstenen bestrating aan.

Advies wordt graag overgenomen, maar de raad neemt de financiële besluiten. In het DO wordt in ieder geval natuursteen voorgedragen. In de uitvoeringsontwerpen per fase en daaraan gekoppelde investeringskredieten zal uiteindelijk telkens de keuze opnieuw worden gemaakt. Met vriendelijke groet, Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei