07_Bijlage 4A_Advies planteam gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei DO Stadsforum (jan 2021)

Geacht College van Burgemeester en Wethouders van Tilburg, Begin juni heeft het Planteam Ontwikkeling Stadsforum en Koningswei een advies ingediend op het ‘Voorlopig ontwerp Stadsforum’, opgesteld door Bureau Zus. In een reactie op dit advies van 11 juni 2020 door wethouder Mario Jacobs, namens het College, geeft de gemeente aan een groot deel van het advies over te nemen. Hierop is ons op 6 oktober 2020 het kader stellend definitief ontwerp gepresenteerd. Graag geven we hieronder onze reactie. Algemeen Een belangrijke vraag waarmee wij als Planteam worstelen, is de status van het nieuwe, definitieve ontwerp van het Stadsforum. Al lezende in de impressies en toelichtingen, formuleren wij hieronder een aantal nieuwe vragen, en blijven eerdere vragen – door ons gesteld naar aanleiding van het voorlopig ontwerp – actueel. 

Kan het Planteam nog wel zinvol zaken benoemen, vragen indienen of opnieuw indienen, bij een definitief ontwerp?



Is het nu gepresenteerde definitieve ontwerp nog steeds een min of meer voorlopig ontwerp?



En is die status voor elke fase in het ontwerp wel gelijk? Met fase 1 wordt immers dit voorjaar al gestart terwijl de laatste fase pas in 2024 wordt voorzien.



Komen de vragen en opmerkingen in deze ontwerpfase nog wel aan de orde, of zijn de hierna genoemde reacties “te laat”?

Het Planteam is – afgezien van de hieronder puntsgewijs geformuleerde inbreng – enthousiast over het ontwerp in het algemeen. We zien er zeker een mooi toekomstig centraal Tilburgs plein in, dat verblijfskwaliteit zal bieden, antwoord biedt op klimaatverandering en ruimte voor klein- én grootschalige activiteiten en evenementen. De grootste zorg is wel of de Gemeente in staat zal zijn om de verkeersdruk op de Cityring zover terug te dringen dat de leefbaarheid en veiligheid op het Stadsforum dermate goed is dat ook werkelijk het nieuwe stadhart van Tilburg kan en mag ontstaan. Verkeersluwte is in onze beleving daarvoor een absolute voorwaarde, waarbij de bezoekers ook per auto de binnenstad nog goed kunnen bereiken. Een aantal opmerkingen en vragen die waar nodig aangevuld zijn met een advisering naar de planontwerpers: 1. Klimaatadaptatie en groen a.

Klimaatadaptatie Het planteam is blij met de maatregelen die genomen worden als antwoord op hittestress, hoosbuien en klimaatverandering. Onder andere door te gaan voor een vergroening van het kernwinkelgebied en daarbuiten. Ook de ondergrondse retentiekratten voor waterbuffering leveren een bijdrage aan wateropvang bij hevig regenval en vormen een voorraad bij watertekort. Compliment voor dit onderdeel van de planvorming.

b.

Vergroening Binnen de mogelijkheden die de gemeente ziet voor vergroening op het Stadsforum is gekozen voor maximale vergroening van de randen van het Stadsforum, met een groot aandeel liggend voor de schouwburg. Hiervoor moeten de gebouwtjes aan de Schouwburgpromenade wijken, maar of dit ook daadwerkelijk doorgang kan vinden is onzeker. Hiermee is grofweg één derde deel van de totale vergroening (bomen plus plantvakken) gemoeid.

1

c.

Struiklaag Het planteam heeft eerder het advies gedaan om naast kruiden en bomen ook nadrukkelijk struiken mee te nemen in de vergroening. In de reactie vanuit de gemeente is aangegeven dat dit advies werd meegenomen. Echter, in de uitgewerkte beplantingsplannen van de verschillende deelgebieden is dit nog niet gebeurd, van struiken is helaas geen sprake.

d.

Biodiversiteit Vergroening van de omgeving betekent niet automatisch ook een vergroting van de biodiversiteit. Een groot deel van de plantensoorten in het beplantingsplan is uitheems of betreft gekweekte rassen. Inheemse (boom)soorten herbergen een grotere biodiversiteit. Ter illustratie: op de inheemse zomereik komen ruim 400 soorten insecten voor, op de uitheemse Amerikaanse eik maar 12 soorten. Dit heeft weer effect op de vogelstand (aantal soorten en hoeveelheid) Daarnaast kunnen gekweekte vormen van (inheemse) soorten soms geen nectar of stuifmeel produceren en zijn daarmee niet interessant voor insecten. Het planteam vraagt de gemeente nog eens goed naar de keuze in soorten te kijken.

e.

Ruimte voor concertzaal Er zijn voldoende bomen voorzien voor de schouwburg en het paleis, maar er is helemaal geen groen vóór de concertzaal. Vanuit zichtlijnen, maar ook met het oog op de groene verbinding met de Muzetuin, zouden enkele bomen vóór de concertzaal niet misstaan.

f.

Het voorterrein van de schouwburg Het restaurant, de entreehal en de foyers worden komende jaren ontwikkeld tot een stadscafé met een ruime en laagdrempelige dag- en avondfunctie. Er is voor het stadscafé een terras voorzien met 120 zitplaatsen. Als er een kleinschalig podium wordt ingericht op het Stadsforum, dan is dat bij voorkeur in aansluiting op het terras van de schouwburg. Er dient in het terras- en tuinontwerp dus rekening te worden gehouden met zichtlijnen en technische infrastructuur. Wij adviseren het huidige ontwerp op deze locatie als schets te beschouwen en de uitwerking in nauwe samenspraak met de Schouwburg ter hand te nemen.

2. Verbindingen g.

Het is van belang dat de Schouwburgring een doorloop wordt vanaf het Stadsforum richting west: de gebruikte groeninrichting en klimaatadaptatie moeten er herkenbaar blijven. Meer in het algemeen: aangrenzende gebiedsontwikkelingen dienen echt dezelfde sfeer en uitstraling te krijgen als die op het Stadsforum. Dat geldt zeker ook voor de toekomstige verbindingen naar het Louis Bouwmeesterplein, de Piushaven (en mogelijk ook stadspark Oude Dijk?) Het ontwerp van het Stadsforum moet dus wat ons betreft óók aangeven hoe de lijnen van het Forum herkenbaar doorlopen in verbindingslijnen naar alle richtingen.

h.

Verbindingen Het planteam is van mening dat de “oversteek noord-zuid” tussen de Zwijsenstraat en het Dwaalgebied, via de loop- en fietsroute langs Caroussel – Heikese Kerk, een belangrijke fietsverbinding vormt en moet blijven. Het ontwerp van het Stadsforum moet dan ook voorzien in duidelijke aanwijzingen voor een veilige oversteekroute. Vermeden moet worden dat de doorgang een rommeltje wordt waarbij onveiligheid ontstaat voor fietsers, wandelaars, rolstoelgebruikers die verrast worden door stenen banden of verlaagde rijbanen. Aangezien de bestrating rond de doorsteek gepland is in fase 1 én fase 4, moeten de ontwerpers de plannen wat het Planteam betreft, snel duidelijk maken. Advies: maak een concrete, visueel te onderscheiden invulling van het doorsteektraject van het Dwaalgebied naar de Bisschop Zwijsenstraat.

2

i.

Kunstcluster In het advies naar aanleiding van het voorlopig ontwerp formuleerde het Planteam de sterke wens van de insluiting van het kunstcluster met het Stadsforum: één fraai geheel. De reactie van de gemeente klonk nogal voorzichtig. Het kader stellend definitief ontwerp tekent in tot de achterzijde van het gebouw van het Kantongerecht, en verwijst naar de ontwikkeling van het Koningsplein als moment om het Kunstkluster mee te nemen. In de beleving van het Planteam kan dat gedeelte ook ten tijde van de ontwikkeling van het Koningsplein worden meegenomen, maar wel in dezelfde uitstraling en kwaliteit als die van het Stadsforum, omdat het daar meer bij past. Het kunstcluster vormt namelijk géén logisch geheel met de ontwikkeling van de Koningswei.

3. Verkeer j.

Het planteam heeft, met het definitief ontwerp voor ogen, nog steeds twijfels over de duidelijkheid van de inbedding van de verkeersstromen over het Stadforum. We zien de veilige oversteekplekken én de afslagplek naar de Bisschop Zwijsenstraat niet nader uitgewerkt. Het onderscheid tussen de banen van gebruikers als auto’s, fietsers en voetgangers, is in onze ogen te beperkt en daarmee mogelijk riskant. Welke mogelijkheden zijn er om het ontwerp van bestrating in dat opzicht aan te scherpen?

k.

Verkeer ten oosten van de Katterug, we stellen enkele vragen: hoe is de planning van de verplaatsing van het busstation naar de oostkant van de Katterug? Waar exact? Waar ten opzichte van de uitgang van de Emmagarage en de uitgang van de Emmastraat? Wanneer vindt die omzetting plaats? Met welke – eventueel tijdelijke – gevolgen voor fietsverkeer? Wat voor gevolgen heeft de verplaatsing voor het plein tijdens de eerste fase van het Stadsforum? Hoe wordt de overgang van twee rijbanen naar één?

l.

De ligging van het dubbele fietspad is aan de zuidkant van het Stadsforum. In eerdere voorlichting door de ontwerpers, werd aangegeven dat een dubbele fietsrijrichting aan de noordkant onveiligheid kan opleveren: fietsers, scooters en voetgangers in één – zeker op drukke dagen, bijvoorbeeld marktdagen – onoverzichtelijk gebied, het levert teveel risico’s. Zoals nu in de planning opgenomen: de fietsroute aan de zuidzijde geeft goed gescheiden verkeersbanen: (brom)fietsers – auto’s – voetgangers. Maar de afslag van (brom)fietsers naar de Bisschop Zwijsenstraat gaat anders worden: het autoverkeer moet rekening houden met, en voorrang geven aan, tweezijdig fietsverkeer. Ook daaraan kleven risico’s. Anderzijds: de bewonersgroep in het Planteam geeft aan dat de rijbanen in het ontwerp al 10 meter naar de zuidkant zijn verlegd, en dat – indien het fietspad óók nog aan de noordzijde zou worden gepland – het autoverkeer pal onder de bebouwing langs wordt geleid. In de beleving van de bewoners bepaald bezwaarlijk. Wij achten het noodzakelijk de ligging van de verkeersbanen nog eens kritisch tegen het licht te houden en de variant met het dubbele fietspad aan de noordkant opnieuw samen met de stakeholders (inclusief) planteam te bekijken in vergelijking met het huidige kader stellend DO.

3

4. Verblijf en verblijfskwaliteit m. Beljonfontein. Er is begrip voor de stelling van de kant van de Gemeente dat de Beljonfontein als gemeentelijk monument behouden zal blijven. Eerder spraken we in het planteam over speels en levend water op het Stadsforum. De Beljonfontein zien als centraal startpunt van voorzieningen van bewegend water: goed tegen hittestress, fijn als verblijfskwaliteit, met name voor kinderen. We vonden het een goed uitgangspunt. In de tekst bij het definitief ontwerp wordt geen melding gemaakt, in de impressieplaatjes zien we amper en moeilijk te traceren voorzieningen. Waarom heeft het definitief ontwerp niet voorzien in een opzet voor water: waar en hoe? Het thema ‘water’ is in het definitief ontwerp eigenlijk niet verder uitgewerkt. n.

Waar op het Stadsforum zijn zoal de zitplekken gepland? In de impressies zijn enkele plekken te zien, vlak in de buurt van het gerenoveerde Stadskantoor. In de bijlagen bij het definitief ontwerp worden indrukken gegeven van stoelen, banken, boomcirkels met banken. In het ontwerp ontbreken aanduidingen van de plaatsen waar de faciliteiten geland zijn. Wij achten het voor de verblijfskwaliteit op het plein van belang dat er minstens 20 openbaar toegankelijke zitplekken (dus niet op terrassen) worden gerealiseerd.

o.

De Kermisvisie is inmiddels vastgesteld. Het planteam blijft vinden dat de spreiding van de kermis over de stad breder en ruimer moet worden. Met bij voorkeur een accent op podiumkunsten (van klassiek concert en straattheater tot bierhal) liever dan op grootschalige vermaaksattracties op het Stadsforum.

p.

Wij weten dat de materiaalkeuzes voor de bestrating gemaakt zullen worden vóór de start van fase 1. In het Planteam is gesproken over de keuze natuursteen vs. betonmateriaal-met-toplaag. Individueel is door leden van het Planteam geïnspecteerd bij de proefvlakken vóór de Heikeskerk. Materiaalkeuze van natuursteen, zo melden leden ons, moet de voorkeur hebben: levendigheid in de uitstraling bij allerlei verschillende weersomstandigheden, minder op den duur “invretende” vervuiling, een mooiere uitstraling bij veroudering: natuursteen slijt, zo denken wij, veel mooier dan beton met een granulaat toplaagje. Advies: leg op het gehele Stadsforum volledig natuurstenen bestrating aan.

Met vriendelijke groet, Planteam Gebiedsontwikkeling Stadsforum en Koningswei

4