06 Toelichting met bijlagen-b001

27

11. Beantwoording onderzoeksvragen 1.

Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? Het plangebied ligt in een dalvormige laagte, waar vanaf de Late Middeleeuwen een oud bouwlanddek en ophooglagen op zijn aangebracht.

2.

Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze? De top van het dekzandpakket (Laat-Paleolithicum B-Vroege Middeleeuwen) en de ophooglagen (Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd) zijn aangemerkt als twee archeologisch relevante niveaus, waarbij het gehele ophoogpakket relevant is voor de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd. De top van het dekzandpakket is in twee boringen aangetroffen vanaf een diepte van 110-130 cm -Mv (12,13-12-20 m +NAP). De ophooglagen zijn aangetroffen vanaf maaiveld tot een diepte van 110170 cm -Mv (11,69-12,20 m +NAP), waarbij in boringen 1 en 5 vanaf 80-100 cm -Mv (12,43-12,50 m +NAP) sprake lijkt te zijn van een uitbraaklaag.

3.

In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat)? De top van het dekzandpakket is niet meer intact in het plangebied. Ter plaatse van boringen 1 en 5, waar het dekzand is aangeboord, is geen sprake meer van (restanten van) bodemvorming in de top van het dekzandpakket vanaf een diepte van 110-130 cm -Mv (12,13-12-20 m +NAP). In de overige boringen zijn de natuurlijke afzettingen niet bereikt binnen 150-170 cm -Mv (11,69-11,86 m +NAP), waardoor minimaal 40 cm van het oorspronkelijke dekzand extra is verdwenen. Wel zijn de verschillende historische ophooglagen nog intact in het plangebied. Deze zijn aangebracht vanaf de Late Middeleeuwen.

4.

Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren in laag, middelhoog en hoog? De archeologische verwachting voor het plangebied is hoog voor de periode Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Deze verwachting is gebaseerd op het aantreffen van een aantal ophooglagen, tot een diepte van 110-170 cm -Mv (11,69-12,20 m +NAP). Deze ophooglagen zijn te relateren aan de ontwikkeling van dit deel van Tilburg en bevatten mogelijk resten van bebouwing of funderingen. Ook zijn sporen van landgebruik en terreininrichting te verwachten. Voor de periode Laat-Paleolithicum B tot en met de Vroege Middeleeuwen is sprake van een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten. Deze verwachting is gebaseerd op het ontbreken van aanwijzingen van bodemvorming in de top van het dekzandpakket, indicatief voor de mogelijke aanwezigheid van vondstconcentraties uit het Laat-Paleolithicum B en het Mesolithicum. Ten westen van het plangebied is een vondstconcentratie uit het Mesolithicum aangetroffen vanaf een diepte van circa 100 cm -Mv, in een De top van het dekzandpakket is ter plaatse van boringen 1 en 5 verstoord tot een diepte van 110-130 cm -Mv (12,13-12-20 m +NAP). In boringen 2-4 is de top verstoord tot een diepte van 150-170 cm -Mv (11,69-11,86 m +NAP), een aanvullende 40 cm ten opzichte van de oorspronkelijke top van het dekzand.

Daarmee is ook sprake van een lage verwachting op het aantreffen van archeologische grondsporen.

28

12. Conclusies en advies Conclusie De archeologische verwachting voor het plangebied is hoog voor de periode Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. •

In het bureauonderzoek is een hoge verwachting opgesteld op het aantreffen van archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum en Mesolithicum en voor de Late Middeleeuwen en ede Nieuwe tijd. Deze verwachting is gebaseerd op de ligging van het plangebied op de overgang van een dekzandwelving naar een laagte, waarop vanaf de Late Middeleeuwen een oud bouwlanddek en andere ophooglagen zijn aangebracht. Op circa 70 m ten westen van het plangebied is in de top van de dekzandwelving een mesolithisch jachtkamp aangetroffen, op een diepte van circa 100 cm -Mv. Ook zijn hier ontginningssporen uit de Late Middeleeuwen en funderingsresten uit de Nieuwe tijd aangetroffen. Het plangebied zelf is bovendien bebouwd in de Midden-Nieuwe Tijd, mogelijk heeft deze bebouwing voorgangers gehad. Gedurende het Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen is het gebied waarschijnlijk te nat geweest voor permanente bewoning. Voor deze periodes is derhalve een lage verwachting vast te stellen.

•

Tijdens het veldonderzoek is aangetoond dat in het plangebied sprake is van ophooglagen tot een diepte van 110-170 cm -Mv (11,69-12,20 m +NAP), die in boringen 1 en 5 direct op een pakket dekzand zonder restant van bodemvorming liggen (vanaf 110-130 cm -Mv; 12,13-12-20 m +NAP). Deze ophooglagen vormen het archeologisch relevante niveau voor de periode Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. In boringen 1 en 5 is in de ophooglagen een uitbraaklaag te herkennen vanaf een diepte van 80-100 cm -Mv (12,43-12,50 m +NAP).

•

De ophooglagen zijn aangebracht na afloop van bouw- en sloopwerkzaamheden die hebben gezorgd voor een aantasting van het oorspronkelijke dekzandpakket. Er is geen sprake meer van een oorspronkelijke top van het dekzand, waarmee sprake is van een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum B en het Mesolithicum. De top van het dekzandpakket is ter plaatse van boringen 2-4 bovendien zodanig aangetast door historisch landgebruik of terreininrichting, tot een diepte van zeker 150-170 cm -Mv (11,69-11,86 m +NAP), dat ook geen grondsporen uit de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen meer verwacht worden.

Advies Er geldt in het plangebied een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Dergelijke resten zijn te verwachtingen vanaf maaiveld, in en direct onder de aanwezige ophooglagen. Door de voorgenomen ingrepen in de ondergrond, de nieuwbouw van appartementen (circa 500 m²), bestaat de kans dat eventuele archeologische resten in het plangebied verstoord kunnen worden. Daarom adviseren wij om voorafgaand aan de voorgenomen grondroerende ingrepen een aanvullend archeologisch onderzoek uit te voeren naar de aard en aanwezigheid van eventuele archeologische resten (inventariserend veldonderzoek, karterende/waarderende fase). Dit onderzoek kan het beste plaatsvinden in de vorm van een Inventariserend Veldonderzoek (IVO-P) door middel van proefsleuven. Voor een dergelijk onderzoek is eerst een Programma van Eisen (PvE) nodig, waarin de randvoorwaarden en methodiek van het onderzoek staan beschreven. Dit document dient te worden beoordeeld en goedgekeurd door de bevoegde overheid (in deze, de gemeente Tilburg). De voorgenomen ingrepen ten behoeve van de interne verbouwing voor de adressen Bisschop Zwijsenstraat 18-20 zullen geen grondroerende werkzaamheden met zich meebrengen. Wij adviseren daarom om hier geen nader archeologisch onderzoek uit te voeren. Mochten hier tijdens de

29

werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, dan wijzen wij op de wettelijke plicht dergelijke zaken direct te melden bij de bevoegde overheid, de gemeente Tilburg (cf. Erfgoedwet 2016, artikel 5.10). Het bovenstaande vormt een advies. Op basis van de resultaten van het onderzoek neemt de bevoegde overheid, de gemeente Tilburg, een besluit over de daadwerkelijke omgang met eventuele archeologische waarden

30

13. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden • Archeologische Monumenten Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2007. • Archeologisch Informatie Systeem (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2015. • www.ahn.nl • www.ruimtelijkeplannen.nl • www.planviewer.nl • www.topotijdreis.nl • www.bodemloket.nl • www.dinoloket.nl • www.edugis.nl • Beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.ikme.nl • www.pdok.nl • www.dans.easy.knaw.nl • https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/cultuur/erfgoed-enmonumenten/cultuurhistorische-waarden-in-brabant • www.nationaalarchief.nl • www.bhic.nl Literatuur • Alterra, 2005, De geomorfologische kaart van Nederland, Wageningen. • Bakker, H., De, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade. • Ball, E.A.G. en R.M. van Heeringen, 2016. Westelijk Noord-Brabant in het Malta-tijdperk. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. • Ball, E.A.G. & R. Jansen (red.) 2018. Drieduizend jaar bewoningsgeschiedenis van oostelijk NoordBrabant; Synthetiserend onderzoek naar locatiekeuze en bewoningsdynamiek tussen 1500 v.Chr. en 1500 n.Chr. op basis van archeologisch onderzoek in het Malta-tijdperk, Amersfoort (Nederlandse Archeologische Rapporten 61). • Berendsen, H.J.A., 2000. Landschappelijk Nederland, Assen (Fysische Geografie van Nederland).

• Berendsen, H.J.A., 2005. De vorming van het land, Assen (Fysische Geografie van Nederland). • Berkel, G. van en K. Samplonius, 2018. Nederlandse plaatsnamen herkomst en historie, Utrecht. • Boer, E. 2007, Tilburg (NB), Bisschop Zwijsenstraat (TDMS) – Fase 2. Inventariserend Veldonderzoek (karterende fase). Tilburg (BILAN-rapport 2007/144) • Bont, C. de, 1993, Al het merkwaardige in bonte afwisseling, een historische geografie van Midden- en Oost-Brabant • Doesburg, J. van, M. de Boer, J. Deeben, B.J. Groenwoudt & T. de Groot (red.), 2007. Essen in zicht. Essen en plaggendekken in Nederland: onderzoek en beleid. NAR 34, Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten. Amersfoort • Gestel, J. van, B. van Spréw en F. van den Biggelaar, 2002, Aanvullende Archeologische Inventarisatie (AAI) Kunstcluster (gemeente Tilburg), Tilburg (BILAN-Rapport 2002/16) • Haans, J. C. F. M. en G. C. Maarleveld, 1965. De zandgronden. In: Stichting voor Bodemkartering 1965, De Bodem van Nederland, toelichting bij de 1:200.000 bodemkaart van Nederland. Noord Nederlandse Drukkerij, Meppel. pp 292.

31

• • • • • • • • •

Heunks, E. 2012. Toelichting op de Paleogeografische kaart van de regio Tilburg, schaal 1:25.000, Utrecht’ Kleij, P., H. Peeters en N. Dijk, 1994, Verslag verkennende opgraving Tilburg Kunstcluster, Tilburg, Instituut voor Toegepast Historisch Onderzoek Reeks 5. Krekelbergh, N., 2003, Kunstcluster, Archeologische begeleiding, Tilburg (BILAN-rapport 2003/31) Mulder, E.F.J., de/M.C. Geluk/I.L. Ritsema/W.E. Westerhof/T.E. Wong, 2003. De ondergrond van Nederland, Houten. Stouthamer, E./K.M. Cohen/W.Z. Hoek, 2015. De vorming van het Land, Utrecht. Trommelen, J.R.O. en M.P.E. Trommelen, 1994. Tilburgse toponiemen in de 16e eeuw. Een tentatieve reconstructie en naamsverklaring, Tilburg. Vanneste, H., 2006, Tilburg (NB), Bisschop Zwijsenstraat, Fase 1, Archeologisch vooronderzoek, Tilburg (BILAN-rapport 2006/181) Vos, P.C., 2015. Compilation of the Holocene paleogeographical maps of the Netherlands, In: P.C. Vos (ed.), The origin of the Dutch coastal landscape, Groningen, 50-81. Vos, P.C./S. de Vries, 2015. 2e generatie paleogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). sd, www.archeologieinnederland.nl (11-30-2015).

Afbeldingenlijst Figuur 1. Ligging van het plangebied (rood omlijnd) op een topografische kaart. Bron topografische kaart: PDOK. .............................................................................................................................................. 8 Figuur 2. Woningbouwplan van de toekomstige situatie. Bron: Wijnen Architectuur ............................. 9 Figuur 3. Doorsnede van de toekomstige bebouwing. Bron: Wijnen Architecten. ................................ 10 Figuur 4. Het plangebied (rood omlijnd) op een historische kaart uit 1760 door D. Zijnen. Bron: tilburgopdekaart.nl. ................................................................................................................................ 19 Figuur 5. Het plangebied (rood omlijnd) op een historische kaart uit 1791. Bron: tilburgopdekaart.nl. 19 Figuur 6. Het plangebied (rood omlijnd) op het Kadastrale Verzamelplan uit 1811-1832. Bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl................................................................................................................ 20 Figuur 7. Het plangebied (rood omlijnd) op een historische kaart uit 1875. Bron: www.topotijdreis.nl. ................................................................................................................................................................ 20 Figuur 8.

Het plangebied (rood omlijnd) op een historische kaart uit 1910. Bron: www.topotijdreis.nl. ................................................................................................................................................................ 21 Figuur 9. Het plangebied (rood omlijnd) op een historische kaart uit 1950. Bron: www.topotijdreis.nl. ................................................................................................................................................................ 21 Figuur 10. Het plangebied (rood omlijnd) op een topografische kaart uit 1980. Bron: www.topotijdreis.nl. ............................................................................................................................... 22 Figuur 11. Het plangebied (rood omlijnd) op een topografische kaart uit 1997. Bron: www.topotijdreis.nl. ............................................................................................................................... 22 Figuur 12. Het plangebied (rood omlijnd) op luchtfoto uit 2018. Bron: www.pdok.nl. .......................... 23 Figuur 13: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek op 07-04-2020. Foto’s J. Rap ... 26

32

Archeologische periode-indeling voor Nederland Periode

Deel-/subperiode

Recent

Van

Tot

1945 na Chr.

2050 na Chr.

Nieuwe Tijd

Late-Nieuwe tijd Midden-Nieuwe tijd Vroege-Nieuwe tijd

1850 na Chr. 1650 na Chr. 1500 na Chr.

1945 na Chr. 1850 na Chr. 1650 na Chr.

Middeleeuwen

Late-Middeleeuwen B Late-Middeleeuwen A Vroege-Middeleeuwen D Vroege-Middeleeuwen C Vroege-Middeleeuwen B Vroege-Middeleeuwen A

1250 na Chr. 1050 na Chr. 900 na Chr. 725 na Chr. 525 na Chr. 450 na Chr.

1500 na Chr. 1250 na Chr. 1050 na Chr. 900 na Chr. 725 na Chr. 525 na Chr.

Romeinse Tijd

Laat-Romeinse tijd B Laat-Romeinse tijd A Midden-Romeinse tijd B Midden-Romeinse tijd A Vroeg-Romeinse tijd B Vroeg-Romeinse tijd A

350 na Chr. 270 na Chr. 150 na Chr. 70 na Chr. 25 na Chr. 12 voor Chr.

450 na Chr. 350 na Chr. 270 na Chr. 150 na Chr. 70 na Chr. 25 na Chr.

IJzertijd

Late-IJzertijd Midden-IJzertijd Vroege-IJzertijd

250 voor Chr. 500 voor Chr. 800 voor Chr.

12 voor Chr. 250 voor Chr. 500 voor Chr.

Bronstijd

Late-Bronstijd Midden-Bronstijd B Midden-Bronstijd A Vroege-Bronstijd

1100 voor Chr. 1500 voor Chr. 1800 voor Chr. 2000 voor Chr.

800 voor Chr. 1100 voor Chr. 1500 voor Chr. 1800 voor Chr.

Neolithicum

Laat-Neolithicum B Laat-Neolithicum A Midden-Neolithicum B Midden-Neolithicum A Vroeg-Neolithicum B Vroeg-Neolithicum A

2450 voor Chr. 2850 voor Chr. 3400 voor Chr. 4200 voor Chr. 4900 voor Chr. 5300 voor Chr.

2000 voor Chr. 2450 voor Chr. 2850 voor Chr. 3400 voor Chr. 4200 voor Chr. 4900 voor Chr.

Mesolithicum

Laat-Mesolithicum Midden-Mesolithicum Vroeg-Mesolithicum

6450 voor Chr. 7100 voor Chr. 8800 voor Chr.

4900 voor Chr. 6450 voor Chr. 7100 voor Chr.

Paleolithicum

Laat-Paleolithicum B Laat-Paleolithicum A Midden-Paleolithicum Vroeg-Paleolithicum

18.000 BP 35.000 BP 300.000 BP -

8.800 voor Chr. 18.000 BP 35.000 BP 300.000 BP

33

Archeologiebeleid

34

Geomorfologie

35

Maaiveldhoogte

36

Bodem

37

Paleogeografische kaart

38

Archeologische waarden en onderzoeken

39

Boorpuntenkaart

40

Foto’s van boringen Foto’s van boringen representatief voor het plangebied. De boorkernen zijn uitgelegd met de punt (het diepste deel) naar boven, per blok van 50 cm.

Boring 1: 0-150 cm -Mv.

Boring 2: 0-150 cm -Mv.

Boring 3: 0-150 cm -Mv.

41

Boorbeschrijvingen

42

boring: 20146-1 beschrijver: JR, datum: 7-4-2020, X: 134.140, Y: 396.048, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 50F, hoogte: 13,23, precisie hoogte: 1 cm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, provincie: NoordBrabant, gemeente: Tilburg, plaatsnaam: Tilburg, opdrachtgever: AROM Advies, uitvoerder: Transect b.v.

0 cm -Mv / 13,23 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: humeuze parkaanleg

20 cm -Mv / 13,03 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, geelgrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: grijs ophoogzand

80 cm -Mv / 12,43 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, lichtbruingrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: uitbraaklaag? rood/oranje puin, kalkmortel

110 cm -Mv / 12,13 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, zwak grindig, grijs, matig fijn, kalkloos Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: zeer compact, loopt uit boor door GW 110

Einde boring op 140 cm -Mv / 11,83 m +NAP

boring: 20146-2 beschrijver: JR, datum: 7-4-2020, X: 134.155, Y: 396.053, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 50F, hoogte: 13,36, precisie hoogte: 1 cm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, provincie: NoordBrabant, gemeente: Tilburg, plaatsnaam: Tilburg, opdrachtgever: AROM Advies, uitvoerder: Transect b.v.

0 cm -Mv / 13,36 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: humeuze parkaanleg

50 cm -Mv / 12,86 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: luchte vlekken/brkken

125 cm -Mv / 12,11 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, matig siltig, sterk humeus, donkerbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: venig brok, loopt uit boor door grondwater 90

Einde boring op 150 cm -Mv / 11,86 m +NAP

1

boring: 20146-3 beschrijver: JR, datum: 7-4-2020, X: 134.155, Y: 396.073, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 50F, hoogte: 13,26, precisie hoogte: 1 cm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, provincie: NoordBrabant, gemeente: Tilburg, plaatsnaam: Tilburg, opdrachtgever: AROM Advies, uitvoerder: Transect b.v.

0 cm -Mv / 13,26 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, bruingrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: fijn en grof puin, moderne ophoog?

50 cm -Mv / 12,76 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, donkergrijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: matig tot sterk humeus, grijsbruin met bruingrijze vlekken loopt uit boor door GW 100

Einde boring op 150 cm -Mv / 11,76 m +NAP

boring: 20146-4 beschrijver: JR, datum: 7-4-2020, X: 134.166, Y: 396.046, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 50F, hoogte: 13,39, precisie hoogte: 1 cm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, provincie: NoordBrabant, gemeente: Tilburg, plaatsnaam: Tilburg, opdrachtgever: AROM Advies, uitvoerder: Transect b.v.

0 cm -Mv / 13,39 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, bruingrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: puin- en zandlaag, moderne ophoog

40 cm -Mv / 12,99 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: humeuze parkaanleg?

60 cm -Mv / 12,79 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, matig siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: luchte vlekken/brkken

135 cm -Mv / 12,04 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, matig siltig, sterk humeus, donkerbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: venig brok, loopt uit boor door grondwater 115

Einde boring op 170 cm -Mv / 11,69 m +NAP

2

boring: 20146-5 beschrijver: JR, datum: 7-4-2020, X: 134.171, Y: 396.029, precisie locatie: 1 m, coördinaatsysteem: Rijksdriehoeksmeting, kaartblad: 50F, hoogte: 13,50, precisie hoogte: 1 cm, referentievlak: Normaal Amsterdams Peil, methode hoogtebepaling: AHN bestand, boortype: Edelman-7 cm, doel boring: archeologie - verkenning, provincie: NoordBrabant, gemeente: Tilburg, plaatsnaam: Tilburg, opdrachtgever: AROM Advies, uitvoerder: Transect b.v.

0 cm -Mv / 13,50 m +NAP Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, geelgrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: geelgrijs ophoogzand onder bestrating

25 cm -Mv / 13,25 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig humeus, grijsbruin, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: humeuze parkaanleg?

45 cm -Mv / 13,05 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, matig grindig, bruingrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: puin- en zandlaag, moderne ophoog

100 cm -Mv / 12,50 m +NAP Algemeen: aard bovengrens: abrupt (<0,3 cm) Lithologie: zand, zwak siltig, zwak humeus, lichtbruingrijs, matig fijn, spoor plantenresten, kalkloos Bodemkundig: A-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: uitbraaklaag? rood/oranje puin, kalkmortel

130 cm -Mv / 12,20 m +NAP Lithologie: zand, matig siltig, zwak grindig, grijs, matig fijn, kalkloos Bodemkundig: C-horizont, enkele Fe-vlekken Opmerking: zeer compact, loopt uit boor door GW 130

Einde boring op 160 cm -Mv / 11,90 m +NAP

3

Bijlage 2 Archeologie PvE Archeologie PvE

Transect-PvE 20210615/AB1.1 Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22 Gemeente Tilburg (NB) Een inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven, karterende en waarderende fase

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

Programma van Eisen Format conform KNA versie 4.1 (12-02-2018) Locatie Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22 Projectnaam IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22 Versie 1.1 Plaats binnen archeologisch proces X IVO – Proefsleuven (IVO-P) Opsteller(s) Naam, adres, telefoon, e-mail Anne van Bussel Archeoloog RMA Transect b.v. Tel: 06-28251573 E-mail: avbussel@transect.nl

datum paraaf 03-08-2021

Eindcontrole/goedkeuring (Senior KNA Archeoloog)

André Kerkhoven Senior KNA Archeoloog Transect b.v. Tel: 06-83220026 E-mail: akerkhoven@transect.nl

03-08-2021

Opdrachtgever

Naam, adres, telefoon, e-mail Aannemersbedrijf Nico de Bondt b.v.

datum

paraaf

datum

paraaf

Contactpersoon Dhr. S. (Sebastiaan) Selders Molenstraat 2 5262 ED Vught Tel: 06-21271836 E-mail: s.selders@hazenberg.nl Goedkeuring bevoegde overheid Naam, adres, telefoon, e-mail

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

Gemeente

Gemeente Tilburg Postbus 717 5000 AS Tilburg Archeologisch deskundige mevr. drs. M.K. (Monica) Dütting Tel 06- 29631965 E-mail: monica.dutting@tilburg.nl

5 augustus 2021

Typ hier uw

Of Dhr. drs. G. (Guido) van den Eynde Tel: 013-5429033 E-mail: guido.van.den.eynde@tilburg.nl

Kennisgeving Depothouder/eigenaar

Naam, adres, telefoon, e-mail Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Noord-Brabant

datum

paraaf

Contactpersoon Dhr. R. Louer Tel: 073-6812812 / 06-18303225 E-mail: rlouer@brabant.nl Transect b.v. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de informatie, bepalingen en eisen uit dit Programma van Eisen.

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

Inhoud 1.

Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................. 7

2.

Aanleiding en motivering van het onderzoek ................................................................... 8

3.

Eerder uitgevoerd onderzoek ........................................................................................... 9

4.

Archeologische verwachting .......................................................................................... 10 Regionale archeologische en (cultuur)landschappelijke context .................................. 10 Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ..................................................................... 12 Begrenzing en oppervlakte vindplaats(en) .................................................................... 12 Structuren en sporen ..................................................................................................... 12 Anorganische artefacten ............................................................................................... 13 Organische artefacten ................................................................................................... 13 Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ................... 13 Motivatie ....................................................................................................................... 13 Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen ................................................ 13 Gaafheid en conservering .............................................................................................. 13

5.

Doelstelling en vraagstelling .......................................................................................... 14 Doelstelling .................................................................................................................... 14 Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ...................................................... 14 Vraagstelling .................................................................................................................. 14 Onderzoeksvragen ......................................................................................................... 14

6.

Methoden en technieken ............................................................................................... 16 Methoden en technieken .............................................................................................. 16 Strategie......................................................................................................................... 16 Omgang kwetsbaar vondstmateriaal ............................................................................. 18 Structuren en grondsporen ........................................................................................... 18 Aardwetenschappelijk onderzoek ................................................................................. 19 Anorganische artefacten ............................................................................................... 20 Organische artefacten ................................................................................................... 20 Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ................... 21 Overige resten ............................................................................................................... 21 Dateringstechnieken ......................................................................................................

21 Beperkingen ................................................................................................................... 21

7.

Uitwerking ..................................................................................................................... 23 Structuren, grondsporen, en vondstspreidingen ........................................................... 23 Analyse aardwetenschappelijke gegevens .................................................................... 23 Anorganische artefacten ............................................................................................... 23 Organische artefacten ................................................................................................... 23 Archeozoölogische en -botanische resten ..................................................................... 23

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

Beeldrapportage ............................................................................................................ 23 8.

(De)selectie en conservering .......................................................................................... 25 Selectie materiaal voor uitwerking ................................................................................ 25 Selectie materiaal voor deponering, verwijdering en conservering .............................. 25

9.

Deponering .................................................................................................................... 26 Eisen betreffende depot ................................................................................................ 26 Te leveren product ........................................................................................................ 26

10.

Randvoorwaarden en aanvullende eisen ....................................................................... 27 Personele randvoorwaarden ......................................................................................... 27 Overlegmomenten ......................................................................................................... 27 Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie ...................................................... 27 Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen .......................................................... 27

11.

Wijzigingen ten opzichte van het vastgestelde PvE ........................................................ 28 Wijzigingen tijdens het veldwerk ................................................................................... 28 Belangrijke wijzigingen .................................................................................................. 28 Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk .................................... 28 Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................................ 28

Geraadpleegde bronnen ................................................................................................................... 29 Bijlage 1.

Luchtfoto ....................................................................................................................... 31

Bijlage 2.

ArWaTi ........................................................................................................................... 32

Bijlage 3.

Paleogeografische kaart ................................................................................................. 33

Bijlage 4.

Puttenplan ..................................................................................................................... 34

Bijlage 5.

Lijst met te verwachten aantallen .................................................................................. 37

Bijlage 6.

Te raadplegen specialisten/specialismen ....................................................................... 38

Bijlage 7.

Deponeren, richtlijnen ................................................................................................... 39

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021

1. Administratieve gegevens onderzoeksgebied Projectnaam Provincie Gemeente Plaats Toponiem Kaartbladnummer Perceelnummer(s) x,y-coördinaten Waterkundige gegevens CMA/AMK-status Archis-monumentnummer Archis-waarnemingsnummer Oppervlakte plangebied Oppervlakte onderzoeksgebied Huidig grondgebruik

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22 Noord-Brabant Tilburg Tilburg Bisschop Zwijsenstraat 22 50F TBG01-M 12296 en 12348 134.150 / 396.062 Circa tussen 1,2 en 1,8 m -Mv Nee n.v.t. n.v.t. Circa 1500 m2 Circa 450 m2 Braakliggend / openbaar pad

Figuur 1. Ligging van het plangebied op een topografische kaart. Bron: pdok.nl.

IVO-P Tilburg, Bisschop Zwijsenstraat 22/ 20210615 / AB1.1 / Datum: 03-08-2021