06 Kadernota Aantrekkelijke leefomgeving

1

Kadernota Aantrekkelijke leefomgeving

Inhoudsopgave Doel kadernota .................................................................................................................................................. 3 Aantrekkelijke leefomgeving ............................................................................................................................ 3 Samenhang met andere kadernota’s ................................................................................................................ 3 1. Visie, ambitie en opgaven ................................................................................................................................... 4 1.1. De openbare ruimte is waardevol voor andere beleidsterreinen ............................................................ 4 1.2. Ruimtelijke kwaliteit ................................................................................................................................. 5 2. Autonome ontwikkelingen .................................................................................................................................. 5 2.1. Openbare ruimte ...................................................................................................................................... 5 2.2. Gemeentelijk maatschappelijk vastgoed ................................................................................................. 6 2.3.

Ruimtelijke kwaliteit ................................................................................................................................. 6 3. Hoofddoelen en indicatoren ............................................................................................................................... 7 3.1. De omgeving waarin we wonen, werken en recreëren draagt bij aan de vitaliteit, gezondheid en de veiligheid van de mensen ................................................................................................................................ 7 3.2. Gemeentelijk maatschappelijk vastgoed is toekomstbestendig, functioneel en toegankelijk ................ 8 3.3. Ruimtelijk erfgoed draagt bij aan de herkenbaarheid, aantrekkelijkheid en identiteit van de Tilburg ... 9 4. Financieel overzicht........................................................................................................................................... 10

Bijlage 1. Bestaande kaders .................................................................................................................................. 12 Bijlage 2. Aankondiging van beleidsnota’s ............................................................................................................ 14

2

Doel kadernota Naar aanleiding van motie 44 is een proces gestart om te komen tot verdere aanscherping van de doelen in indicatoren per veld voor alle drie de steden (programma’s). Hierbij werken we toe naar kadernota’s waarin we de hoofdambitie per veld formuleren. We beschrijven het beleidskader en de onderliggende beleidsnota’s. Per veld werken we doelen, indicatoren en streefwaarden uit en benoemen we de beleidsnota’s met subdoelen en -indicatoren. De subdoelen uit de beleidsnota’s dragen bij aan het bereiken van de hoofddoelen.

Aantrekkelijke leefomgeving Een aantrekkelijke en toekomstbestendige leefomgeving draagt bij aan het verbeteren van onder andere de gezondheid en het geluk van de Tilburgers. Als we kijken naar de openbare ruimte dan richten we ons op de kwaliteit van onze eigendommen (de assets zoals aangegeven binnen het veld Fysieke basiskwaliteit), maar ook op de waardevolle bijdrage van die openbare ruimte aan tal van andere beleidsdoelen. Dankzij onze projecten is de openbare ruimte meer en meer bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering. Met de juiste inrichting bevorderen we de biodiversiteit, nodigen we uit tot spelen en ontmoeten, bevorderen we de gezondheid, dragen we bij aan een aantrekkelijke stad voor burgers, bedrijven en bezoekers en wordt de stad steeds veiliger. Met aandacht voor kunst in de openbare ruimte zetten we extra in op het verbeteren van de aantrekkelijkheid van onze stad. We werken mee aan de energietransitie (ondergronds) en zorgen dat we een goed vestigingsklimaat hebben en houden voor bedrijven. Ook het ruimtelijk erfgoed draagt bij aan de herkenbaarheid én aantrekkelijkheid van de leefomgeving en aan de identiteit van stad en dorpen. Ruimtelijk erfgoed is, naast openbare ruimte, ook verbonden aan particulier en maatschappelijk vastgoed.

Ons gemeentelijk vastgoed heeft eveneens tot doel de gezondheid en het geluk van Tilburgers te bevorderen, door in deze gebouwen ruimte te bieden aan sport, cultuur, welzijn, ontmoeten en bezoeken. Een deel van ons bezit is ook erfgoed, dat wij beheren om voor alle Tilburgers te behouden. Onze gebouwen moeten in 2045 klimaatneutraal zijn. Net als bij de openbare ruimte gaan wij dit programmatisch en projectmatig aanpakken. Daar waar mogelijk leggen we verbinding tussen de klimaatgerichte werkzaamheden in de openbare ruimte en in onze gebouwen.

Samenhang met andere kadernota’s Naast specifieke inzet voor de openbare ruimte, het maatschappelijk vastgoed en het ruimtelijk erfgoed is de aantrekkelijkheid van de leefomgeving in belangrijke mate het gevolg van de integrale inspanningen op vele beleidsterreinen. Het is juist de samenhang tussen vele onderwerpen, die hun inspanningen elders in de begroting vertaald zien, die uiteindelijk de waardering voor de leefomgeving bepalen. In paragraaf 3 wordt de integraliteit nader beschreven. Dit betekent ook dat deze kadernota nauw samenhangt met andere kadernota’s. Vooral de kadernota’s voor de velden ‘Fysieke basiskwaliteit’ (Duurzame stad), ‘Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit’ (Vitale stad) en ‘ Versterken van een sociaal en veerkrachtig Tilburg’ (Inclusieve stad) hebben sterke samenhang met deze kadernota.

3

1. Visie, ambitie en opgaven 1.1. De openbare ruimte is waardevol voor andere beleidsterreinen Veel zaken die raken aan de aantrekkelijkheid van de stad worden geïnitieerd vanuit andere velden. De aanleiding om vanuit die velden een nota voor te leggen is niet primair het bevorderen van de aantrekkelijkheid van de leefomgeving, maar de projecten dragen er wel aan bij. Andersom draagt de openbare ruimte bij aan het behalen van doelen op tal van andere terreinen. In het veld Aantrekkelijke leefomgeving komen zaken bij elkaar en wordt de integrale benadering zichtbaar. De wens ontstaat meer en meer om bij besluitvorming expliciet mee te wegen of iets direct of indirect effect heeft op de aantrekkelijkheid van de stad.

Bijdrage van de openbare ruimte aan andere doelen

Een aantrekkelijke leefomgeving is afhankelijk van samenhang met de volgende velden: Duurzame stad • De fysieke basiskwaliteit van Tilburg De kwaliteit van de assets moet op orde zijn om een verloederde indruk te voorkomen. • De groen-blauwe leefomgeving in Tilburg Een stad zonder groen en water oogt grauw en grijs en is slecht voor biodiversiteit. • Klimaat Openbare ruimte levert een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van hittestress, het tegengaan van verdroging en de opwekking en het transport van energie. Vitale stad • Openbare orde en veiligheid Een goed ingerichte, schone en hele openbare ruimte bevordert het veiligheidsgevoel en nodigt niet uit tot vernielingen en vandalisme. • Economie, cultuur en evenementen Toekomstbestendige werklocaties bevorderen de aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat. Kunst en cultuur ondersteunen dat. Evenementen kunnen alleen in de openbare ruimte plaatsvinden als daar bij het inrichten rekening mee wordt gehouden. • Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit

4

De veranderende mobiliteit leidt tot andere inrichtingseisen van het openbaar gebied. De wens van ouderen en mensen met een beperking om langer zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen vraagt om aandacht voor specifieke aspecten in de openbare ruimte. Inclusieve stad • Versterken van een sociaal en veerkrachtig Tilburg De gebruiker van de openbare ruimte staat steeds meer centraal. De openbare ruimte nodigt uit tot positieve gezondheid, welbevinden en meedoen. Samen en dichtbij • Wijkgericht werken samen met de stad Wijkagenda's als contouren voor keuzes in de openbare ruimte stellen prioriteiten bij de wensen en behoeften van de stad. Meer informatie vindt u in de kadernota’s van de betreffende velden.

1.2. Ruimtelijke kwaliteit Het streven is een hogere ruimtelijke kwaliteit op ‘de plekken die er echt toe doen’. Het is essentieel om in een vroeg stadium de juiste vragen te stellen. Wat is de opgave? Wat vinden we van waarde? Wat is de toegevoegde waarde van het gebouw op deze plek voor de stad? Het is van belang dat initiatieven een toegevoegde waarde leveren aan de stad en de kwaliteit daarvan. We denken dan niet alleen aan (historische) gebouwen maar juist ook aan (kunst in) de openbare ruimte als versterking van de aantrekkelijkheid van de stad. De inrichting van het openbaar gebied is bij uitstek een overheidstaak. Het is belangrijk dat deze publieke kwaliteit wordt onderstreept door de visuele kwaliteit van de bebouwing en andersom. De ruimte in het publieke domein is schaars en kent soms tegenstrijdige ruimteclaims, zoals de verkeersfunctie en verblijven. Bij gebouwen met een publieke betekenis moeten bebouwing en (semi-)openbaar gebied in een samenhangende kwaliteit worden ontworpen. Dat kan als men uitgaat van een heldere opgave en ambitieniveau en een ontwerp dat aandacht heeft voor herkenbaarheid, aantrekkelijkheid en duurzaamheid.

2. Autonome ontwikkelingen 2.1. Openbare ruimte De openbare ruimte staat niet op zichzelf, maar draagt bij aan vele beleidsdoelen. Het is de ruimte waarin we ons begeven om ons te verplaatsen, te recreëren of voor tal van andere activiteiten. De corona-crisis heeft een forse invloed op onze maatschappij en zal ook andere eisen stellen aan de toekomstige inrichting van de openbare ruimte. Vooralsnog wordt ingezet op tijdelijke maatregelen, maar als de anderhalvemetermaatschappij een structureler karakter krijgt, zullen tal van aspecten daarop moeten worden aangepast. Dit legt een fors beslag op de beschikbare ruimte, zowel in fysieke zin als in financiële zin. • De openbare ruimte is schaars en steeds meer opgaven moeten op dezelfde vierkante meter worden opgelost: stedelijke ontwikkeling, behoefte aan woonruimte, ruimte voor parkeren, ruimte voor spelen en groen. • Veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Er is altijd wel ergens een weg opgebroken, er is altijd wel ergens verkeershinder. • De betrokkenheid vanuit individuele belangen neemt toe, terwijl juist de openbare ruimte iets is van algemeen belang. De bewustwording neemt toe en het is steeds makkelijker om digitaal te reageren. Kritiek op gemeentelijk handelen is snel gegeven. • Een aantrekkelijke buitenruimte als werkomgeving is een steeds belangrijkere vestigingsvoorwaarde voor bedrijven.

• Verstedelijking heeft weerslag op de hitte in woonwijken. Dit leidt tot een toenemende behoefte aan het inrichten van toekomstbestendige werklocaties door o.a. het vergroenen van panden én buitenruimte. • Stimuleren van andere vormen van mobiliteit stelt voorwaarden aan de inrichting van het openbaar gebied. • De verandering van het klimaat leidt tot hogere temperaturen, meer droogte, grotere en hevige regenbuien. Dit heeft een effect op met name groen in de stad. We moeten niet meer alleen zorgen voor de afvoer van hemelwater maar ook voor het vasthouden, om verdroging tegen te gaan (klimaatadaptief). Dit vraagt meer zorg voor beheer. 5

• Steeds meer bestuurlijke doelen komen in civiele projecten samen. De opgave wordt daardoor complexer, maar de middelen stijgen niet gelijkmatig mee. • Projecten worden steeds duurder, mede als gevolg van bovengemiddelde prijsstijgingen op een schaarse markt. Daardoor kunnen er steeds minder projecten worden gerealiseerd voor hetzelfde geld. Dit leidt tot achteruitgang van kwaliteit kapitaalgoederen en daardoor tot een minder aantrekkelijke leefomgeving • Een toekomstbestendige en aantrekkelijke openbare ruimte is van steeds groter belang voor het behalen van de doelen in het sociale domein op de aspecten gezondheid, meedoen en welbevinden. De aanwezigheid van kunst speelt hierbij een belangrijke rol. • Het aantal ouderen neemt sterk toe en ze blijven langer zelfstandig thuis wonen. Dit vraagt om een toegankelijke en veilige openbare ruimte, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar ze kunnen bewegen (zoals bijvoorbeeld de zilveren wandelroutes). • De openbare ruimte moet in toenemende mate circulair zijn. • Er is toenemende aandacht voor een beweegvriendelijke openbare ruimte. Aanwezigheid van groen en mogelijkheden voor beweging, ontmoeting en participatie (inclusieve samenleving) zijn belangrijk voor een gezonde leefomgeving.

2.2. Gemeentelijk maatschappelijk vastgoed Vastgoed is faciliterend aan verschillende beleidsopgaven, die continu in beweging zijn, zoals transformatie sociaal domein, cultuurnota, interne verzelfstandiging Sportbedrijf, sportnota, gebiedsontwikkeling Spoorzone en Stappegoor, participatieve overheid, PACT aanpak etc. Rondom het eigendom en de exploitatie van gemeentelijk vastgoed zelf zijn vooral de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten (onderhoudsniveau, huursystematiek, toegankelijkheid) relevant, alsmede rijksregelgeving zoals BBV en Wet Markt en Overheid. Hier zijn op dit moment geen bijzondere ontwikkelingen te melden.

2.3. Ruimtelijke kwaliteit In de komende jaren zoeken we nadrukkelijk naar de relatie met vergroening van de stad, ter bevordering van doelen op gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit, energietransitie etc. Die vergroening vindt grotendeels in de openbare ruimte plaats en draagt sterk bij aan een aantrekkelijke, toekomstbestendige en gezonde leefomgeving. De veranderende betekenis van de openbare ruimte vraagt om een meer volwaardige en prominente positie van groen in de stedelijke ontwikkeling. Hiervoor is integrale visie en aangescherpt kader nodig. De overheid is niet altijd als eerste aan zet als het gaat om transformatie van ruimtelijk erfgoed. Verandering van monumenten (verduurzaming, hergebruik, vergroting comfort of levensloopbestendig maken), maar ook transformatie in/van gebieden start vaak bij eigenaren en ontwikkelaars. Afhankelijk van het project zal de gemeente toetsen, faciliteren of participeren. De groeiende aandacht voor omgeving zorgt binnen de samenleving ook voor bewustwording van het erfgoed van de eigen omgeving, waarbij men ook naar de overheid kijkt. Op het vlak van inrichting van het openbaar gebied zal daarom op gebiedsniveau aandacht worden besteed aan "het verhaal van de plek" (de biografie) en de vertaling in fysieke projecten.

Een goede analyse van de plek (het verhaal) en hoe dat vertaald kan worden in de openbare ruimte kan een geschikte aanpak zijn. Maatschappelijke ontwikkelingen als ruimtegebrek, woningtekort, leegloop van kerken en vervuiling van het landschap hebben effect op het erfgoed en de waardering ervan. Dat straalt ook af op de openbare ruimte en zeker op de belevingswaarde van onze omgeving. Aandacht is dus nodig. Vanuit het particulier en maatschappelijk initiatief zijn voor monumenten vooral herbestemming en de energietransitie belangrijke, deels autonome ontwikkelingen.

6

3. Hoofddoelen en indicatoren 3.1. De omgeving waarin we wonen, werken en recreëren draagt bij aan de vitaliteit, gezondheid en de veiligheid van de mensen Een aantrekkelijke en toekomstbestendige openbare ruimte draagt naast de doelen binnen Vitale stad ook bij aan het realiseren van doelen binnen de Duurzame en Inclusieve stad. We zetten onze openbare ruimte in als middel ter verbetering van onder andere de gezondheid en het geluk van de Tilburgers. Met de uitvoering van onze projecten wordt de stad steeds veiliger en is de openbare ruimte meer en meer bestand tegen de gevolgen van klimaatverandering. Met de juiste inrichting bevorderen we de biodiversiteit, nodigen we uit tot spelen en ontmoeten en dragen we ook bij aan een aantrekkelijke stad voor bezoekers. De indicatoren drukken uit hoe ingrepen in de openbare ruimte bijdragen aan al deze onderliggende doelen. Hierbij ligt de nadruk voor Vitale stad op de aantrekkelijkheid en beleving van de openbare ruimte. Het meerjarenprogramma Openbare Ruimte komt tot stand door programmering van alle benodigde maatregelen om de kwaliteit van de stad op het gewenste niveau te behouden. Jaarlijks voeren we circa 40 projecten uit in de openbare ruimte. Deze projecten, ten behoeve van het onderhoud, dragen ook bij aan de vitaliteit, gezondheid en de veiligheid van mensen.

We gaan werken met een afwegingsmethode waarin de bijdrage aan deze aspecten een belangrijke betekenis krijgt. Het onderkennen van de waardevolle bijdrage van de openbare ruimte aan andere beleidsdoelen is nieuw. Zo is bekend dat de waardering voor de openbare ruimte invloed heeft op de gezondheid en de hoogte van de WOZ-waarde (TU-Delft, Ariënne Mak, Publiek sturen op waarde, 2011). Het vinden en bepalen van indicatoren voor het item ’waardevol’, inclusief de relatie met de WOZ-waarde, moet daarom nog worden ontwikkeld en afgestemd met andere velden. Dit vindt in 2021 plaats op basis van de eerste resultaten over dit onderwerp uit de Inwoners-enquête Gemeente Tilburg. In de onderstaande tabel staan diverse mogelijkheden genoemd, waaruit een selectie of combinatie wordt gemaakt.

7

Bron: Inwonersenquête 2020 Vitale stad. In de komende jaren breiden we de inwonersenquête uit met vragen over de aantrekkelijkheid van de openbare ruimte in de woongebieden. We onderzoeken welke onderzoeksmethode daarvoor het beste inzicht geeft in de variabelen waarop we als gemeente invloed hebben.

3.2. Gemeentelijk maatschappelijk vastgoed is toekomstbestendig, functioneel en toegankelijk Gemeentelijk vastgoed is faciliterend aan de beleidsmatige opgaven van de stad. Het hebben van gemeentelijk vastgoed is geen doel op zich. Het is belangrijk dat het gemeentelijk vastgoed voor een ieder toegankelijk, veilig en geschikt voor het beoogde gebruik is. We starten daarvoor met het opzetten van een huurderstevredenheidsmonitor. Daarnaast werken we aan het duurzaamheidskarakter van ons vastgoed. Jaarlijks willen we minimaal 2% CO2 reductie bereiken met energiebesparende maatregelen. Daarnaast houden we bij renovaties, nieuwbouw, onderhoud en sloop rekening met de Agenda Circulair en met klimaatadaptatie. Met toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed leveren we een belangrijke bijdrage aan het faciliteren van cultuur, sport en welzijn in onze stad en dragen we bij aan het in stand houden van waardevol ruimtelijk erfgoed. Onze sport- en welzijnsgebouwen kennen een goede spreiding over de stad, waardoor inwoners dicht bij huis kunnen sporten of een wijk/buurtcentrum kunnen bezoeken. Door de gebouwen verder functioneel en kwalitatief te verbeteren en te verduurzamen worden deze nog aantrekkelijker en toegankelijker voor bezoekers en gebruikers. Hierdoor kunnen we meedoen in de samenleving verder versterken. Op dit moment telt de gebouwenexploitatie circa 160 gebouwen.

Bij de programmabegroting 2020 hebben we de volgende indicatoren opgenomen. Zoals eerder aangegeven wordt ten aanzien van het gemeentelijk vastgoed een nieuwe beleidsnota opgesteld en tegelijkertijd een nieuwe visie op verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed (roadmap 2.0). Deze stukken kunnen ertoe leiden tot wijzigingen in of aanvulling van de onderstaande indicatoren.

8

Recent zijn over projecten bij maatschappelijk vastgoed vragen gesteld over de manier waarop de organisatie met kostenbeheersing omgaat. Vanuit Vastgoed hebben wij 9 maatregelen geformuleerd voor kosten- en risicobeheersing bij projecten. Deze zijn op 28 oktober 2019 aan de raad gepresenteerd en worden vanaf dat moment gehanteerd voor nieuwe projecten. Indicatoren maatschappelijk vastgoed: Onderhoudsscore van het gemeentelijke vastgoed Huurderstevredenheid*

bron NEN 2767 KTO (moet nog opgezet worden) Inventarisatie Stichting Zet

Streefwaarde

2020 2021 2022 2023

3

3

3

7

nulmeting 6,5

3

3 7

Percentage gebouwen dat voldoende 2019 61% 75% 70 % 75% 75% 75% tot goed toegankelijk is CO2 uitstoot -2% per Percentage CO2-reductie t.o.v. 2019 Erbis en Fastlane -2% -2% -2% -2% in 2019** jaar * We gaan tweejaarlijks meten hoe tevreden onze huurders zijn met het gebouw waarin ze hun bedrijfsactiviteiten uitoefenen. Dit zullen we meten aan de hand van een aantal parameters dat nog nader (in overleg met hen) zal worden bepaald. ** Eind 2019 zijn al onze gebouwen voorzien van slimme meters, waardoor het werkelijk verbruik (en daarmee de werkelijke CO2 uitstoot) kan worden gemeten. Wij nemen het jaar 2019 dan ook als vertrekpunt voor het kunnen meten van de jaarlijkse besparing op CO2 uitstoot, die wij nastreven.

3.3. Ruimtelijk erfgoed draagt bij aan de herkenbaarheid, aantrekkelijkheid en identiteit van de Tilburg In relatie tot ruimtelijke kwaliteit is ruimtelijk erfgoed een thema dat vraagt om ’aandacht waar het moet’". Het ruimtelijk erfgoed draagt bij aan de herkenbaarheid én aantrekkelijkheid van de leefomgeving en aan de identiteit van stad en dorpen. Doelen zijn instandhouding, leesbaarheid en inspiratie. het gebiedsgericht vertalen van cultuurhistorische waarden. het stimuleren van hergebruik en verduurzaming van monumenten. het objectgericht beschermen van monumenten. het behouden en stimuleren van kunst in de openbare ruimte. Op meerdere niveaus wordt invulling gegeven aan het begrip 'erfgoed'. Gegeven met name de Omgevingswet ligt de kern van het ruimtelijk erfgoed binnen het fysieke domein: monumentenzorg en cultuurhistorie in ruimtelijke ordening. Hierbij kunnen ook historische (groene) structuren, historische landschappen en archeologie, of inrichting van openbare ruimte aan bod kunnen komen. Maatschappelijk belangrijke thema's als energietransitie en verduurzaming of thema's binnen het sociale en culturele domein kunnen eveneens actueel worden binnen het ruimtelijke erfgoed. Waardevol erfgoed verdient bescherming. Naast objectgerichte bescherming zijn passend gebruik, goed onderhoud, toekomstbestendige en duurzame aanpak dé recepten voor instandhouding van monumenten.

In de schijnwerpers: een gezamenlijke aanpak, omdat we daarmee het ruimtelijke verhaal van Tilburg toegankelijker over het voetlicht brengen. Verleiding en inspiratie: het gebiedsgericht vertalen van cultuurhistorische waarden, waarbij het verhaal dient als grote inspiratiebron en richtinggevend kader. Iconisch verleden, verrassende toekomst: het object- en contextgericht stimuleren van hergebruik en verduurzaming van monumenten in hun omgeving. Waardevol erfgoed verdient bescherming: het objectgericht selecteren en beschermen van monumenten. Eenvoudige regelingen als stuwende kracht: het actualiseren van regelingen voor monumenten om de transparantie, efficiëntie en mogelijk ook de reikwijdte ervan te vergroten. Op gebiedsniveau gaat het naast regelgeving om verleiding en inspiratie door het gebiedsgericht vertalen van cultuurhistorische waarden, waarbij het verhaal dient als inspiratiebron en richtinggevend kader. De onderdelen van de geactualiseerde routekaart zorgen ervoor dat we, op basis van de bestuurlijke doelen, prioriteiten stellen en activiteiten uitvoeren die de meeste impact genereren.

9

Indicatoren ruimtelijk erfgoed: Waardering inwoners over het erfgoed Aantal monumenten per tijdlaag -

bron Streefwaarden nog te bepalen obv resultaten Inwonersenquête 2020

Streef- 2016 2017 2018 2019 waarde *

*

*

*

*) nog geen gegevens beschikbaar: het betreft een nieuwe indicator.

4. Financieel overzicht In onderstaande tabel zijn de budgetten van het veld Aantrekkelijke leefomgeving verbijzonderd naar de taakvelden zoals deze worden voorgeschreven voor elke gemeente vanuit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording). Deze taakvelden zijn via het Cbs en Waarstaatjegemeente.nl te raadplegen. Taakvelden BBV / CBS

Lasten

Baten

Lasten (uitgaven) voor met name

Div. Panden gebouwenexploitatie 0.3 - Beheer ov. gebouwen en gronden 1.2 - Openbare orde en Veiligheid 2.1 - Verkeer en vervoer 5.4 - Musea

29.422

-40.716

Panden in de gebouwenexploitatie Algemene posten gebouwenexploitatie

Huuropbrengsten en reserve kapitaallasten Huuropbrengsten

Vergroten burgerparticipatie

Algemene middelen Algemene middelen

5.5 - Cultureel erfgoed 5.7 - Openb. groen en (openlucht.) recreatie 6.1 - Samenkracht en burgerpart. 8.1 - Ruimtelijke Ordening

Gebiedsmanagement binnenstad Subsidie Mommerskwartier en Natuurmuseum Archeologie Aandeel organisatiekosten

Algemene middelen

Gebiedsmanagement en subsidies wijk- en buurtwerk Structuurvisies en bestemmingsplannen

Algemene middelen

8.3 - Wonen en bouwen Totaal

0

31 720

-10

6.142

-139

340

-11

403

8.749

-63

5.366

-1.265

413

0

51.585

-42.203

Gebiedsgerichte budgetten woonomgevingsverbetering e.d.

Dekking

Algemene middelen Algemene middelen

Leges, reserve Herstructurering en restant uit algemene middelen Algemene middelen

Investeringen Niet alleen de exploitatiebudgetten (de jaarbudgetten in de begroting), maar ook de investeringsbudgetten (de kredieten) zijn van belang. In de Programmabegroting 2021 is aanvullende informatie opgenomen, zie onderstaande link: https://tilburg.raadsinformatie.nl/document/9289482/1/208911-02%20Bijlage%201%20%20Programmabegroting%202021%20-%20DEF

10

In bijlage 6 van de PB2021 (blz. 168 e.v.) is allereerst een overzicht opgenomen van de investeringsbedragen die al in de meerjarenraming opgenomen zijn, dus gebaseerd zijn op eerdere beslissingen. Deze investeringen zijn niet verder gespecificeerd. Vervolgens zijn de nieuw opgenomen investeringen, die als herijking en als nieuw beleid in de programmabegroting 2021 staan, toegelicht. De toelichting is per veld van de programmabegroting. De belangrijkste nieuwe investeringen voor het veld Aantrekkelijke leefomgeving in de PB2021 zijn: • Zonnepanelen gemeentelijke gebouwen • Verduurzaming vastgoedportefeuille Reserves en dekking Voor de velden van Vitale stad zijn een aantal reserves een belangrijke bron. In de informatie die voor de raadsvergadering over de Programmabegroting 2021 beschikbaar is gesteld, zijn de bestedingsplannen voor de reserves en voorzieningen opgenomen, zie link: https://tilburg.raadsinformatie.nl/document/9289486/1/208915-06%20Bijlage%204%20%20Reserves%20en%20Voorzieningen%20-%20DEF

Voor het veld Aantrekkelijke leefomgeving zijn met name van belang: • B.008 Reserve herstructurering erfpachtomzettingen • B.012 Reserve duurzaamheid gemeentelijke gebouwen Gebouwenexploitatie De gebouwenexploitatie bestaat uit een aantal algemene posten, maar vooral uit de exploitatie van circa 160 panden. De kosten van deze panden worden voor het overgrote deel gedekt uit huren en voor een kleiner deel uit een jaarlijkse bijdrage uit de reserve kapitaallasten. Bij de ingebruikname van een pand is de onrendabele top bepaald en is een storting uit éénmalige middelen gedaan aan de reserve kapitaallasten. Jaarlijks wordt uit deze reserve een bedrag onttrokken voor de reguliere exploitatie van het pand. Er is sprake van een positief saldo in de gebouwenexploitatie omdat het rente-omslagpercentage (dus de rente die we als kosten toerekenen) 0% is, terwijl de rente in de huren gebaseerd is op eerdere werkelijke percentages of het langjarige gemiddelde van 3,5%. Als het rente-omslagpercentage stijgt, neemt dit positieve saldo af.

11

Bijlage 1. Bestaande kaders Openbare ruimte Specifiek voor de aantrekkelijke leefomgeving bestaan op dit moment geen vastomlijnde kaders. In het bestuursakkoord is vastgelegd dat de waardering voor de openbare ruimte moet worden verhoogd. Daarop wordt met name onder het veld ’Fysieke basiskwaliteit’ ingegaan. Enkele algemene kaders worden geschetst in de volgende nota’s: Omgevingsvisie Tilburg 2040 Mobiliteitsaanpak 2040 en MobiliteitsAgenda013 Groennota Hoofdlijnennotitie Parkeren 2016 Tilburg NexT. Economisch-ruimtelijke visie Binnenstad 21e eeuw Deze kadernota richt zich - wat de openbare ruimte betreft - op de bijdrage daarvan aan tal van andere beleidsdoelen. De openbare ruimte is waardevol voor het economisch vestigingsklimaat, voor sociale doelen als gezondheid, meedoen en welbevinden, voor bereikbaarheid van de stad, voor de energietransitie en voor onze mogelijkheden voor klimaatadaptatie en dergelijke. Het gebruik van de openbare ruimte staat daarbij centraal. Gemeentelijk maatschappelijk vastgoed Op dit moment zijn wij bezig met een beleidsnota om de bestaande kaders en uitgangspunten voor gemeentelijk maatschappelijk vastgoed te actualiseren. Daarvoor is door de raad op 25 november 2019 een startnotitie vastgesteld.

Daarnaast zijn de volgende nota’s vastgesteld: Strategische visie gebouwenexploitatie (college 24 augustus 2010) Economische Agenda Tilburg 2012-2020 Tilburg Circulair Agenda 2019 Regionale energie en klimaat strategie Toekomstbestendig maatschappelijk vastgoed (raadscommissie 28 oktober 2013, definitief besluit college 3 december 2013) DCF WOZ huursystematiek (raad 2015) Start gebouwen op orde (raad 25 juni 2012) Conditieafhankelijk onderhoud (college 16 september 2014) Roadmap naar een duurzame gebouwenexploitatie (raad 18 juli 2016) Verkoopprocedure en verkooplijst (college 14 juli 2015) Nota Grondbeleid (raad 6 april 2020) Herijking Roadmap: “Naar een duurzame gebouwenexploitatie” (raad van 21 september i 2020) Ruimtelijke kwaliteit Ruimtelijke kwaliteit betreft de integrale kwaliteit van de fysieke leefomgeving: stedenbouw, openbare ruimte, cultuurhistorie, welstand en monumenten. De aandacht voor ruimtelijke kwaliteit is onder meer opgenomen in de door de raad vastgestelde Welstandsnota 2017 (subtitel: Leidraad voor omgevingskwaliteit). Het motto is: ’Aandacht waar dat moet, vrijheid waar dat kan’". Hierin wordt, in het licht van de Omgevingswet, ook de schakel van ruimtelijke kwaliteit naar omgevingskwaliteit gemaakt, waarbij het eerste wordt omschreven als aandacht voor erfgoed en hoogwaardige architectuur.

In omgevingskwaliteit wordt dit aangevuld door aandacht voor een combinatie van privébelang, het belang van initiatiefnemer en dat van omgeving. Ruimtelijk erfgoed levert een bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit. In het Bestuursakkoord is aangegeven dat het beleid op het gebied van ruimtelijk cultureel erfgoed wordt voortgezet. In het algemeen en op deelterreinen (Spoorzone) is aangegeven dat we respectvol omgaan met het erfgoed. Actuele thema's (uit routekaart 2016-2019): Schijnwerpers: het ruimtelijk erfgoed toegankelijker over het voetlicht brengen. Verleiding en inspiratie: het gebiedsgericht vertalen van cultuurhistorische waarden met het verhaal als inspiratiebron en richtinggevend kader. Iconisch verleden en verrassende toekomst: het stimuleren van hergebruik en verduurzaming van monumenten. Waardevol erfgoed verdient bescherming: Het aantal gemeentelijke monumenten uitbreiden met 100 'nieuw' aan te wijzen monumenten. Er komt een geactualiseerd uitvoeringsprogramma (routekaart 2.0).

12

-

Eenvoudige regelingen: het actualiseren van regelingen voor monumenten om de efficiëntie ervan te vergroten.

Daarnaast zijn de volgende documenten en kaders van toepassing: Wet- en regelgeving: Erfgoedwet/Monumentenwet, WRO/Omgevingswet, WABO Beleidskaders: Monumentenverordening Tilburg Woonvisie Tilburg 2015 Omgevingsvisie Tilburg 2040 (2015) Routekaart RCET 2017-2019 (2016) Koersdocument Spoorzone (2019) Cultuurplan Tilburg 2017-2020 Welstandsnota Tilburg 2017 (2016) Agenda Groen in de stad (2016) Programma Invoering Omgevingswet beleid Rijk (Rijksdienst Cultureel Erfgoed) en provincie Brabant Grond voor verleden, Archeologische monumentenzorg in Tilburg (2007)

13

Bijlage 2. Aankondiging van beleidsnota’s Openbare ruimte - Herziening nota bovenwijkse voorzieningen - Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR, 2021) Maatschappelijk vastgoed - Beleidsnota gemeentelijk vastgoed (2021) Ruimtelijke kwaliteit Aanpassing Subsidieverordening(voorjaar 2021) Aanpassing Monumentenverordening (voorjaar 2022) Gekoppeld aan implementatie Omgevingswet: Erfgoed in Omgevingsplan (vanaf 2021)

14