05 Raadsbrief zwaluwenbunders-pauwels oost

Onderwerp Pauwels Oost - Zwaluwenbunders Ons kenmerk

Aan de leden van de gemeenteraad

Afdeling Ruimte E-mail gijs.breeman@tilburg.nl Postadres

Beste raadsleden, Deze week bieden wij u het raadsvoorstel Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen aan. In deze update zijn de dorpse woonmilieus benoemd als een prioritaire gebiedsopgave. Op basis van de verkenning “Vervolg Zwaluwenbunders: verkenning Pauwels-Oost” in dit gebied, die parallel aan het traject Ontwikkelingsstrategie heeft gelopen, hebben wij op 14 september besloten om: • samen met de gemeente Oisterwijk een Koersdocument voor het gebied uit te werken. • Zwaluwenbunders niet te verstedelijken en op te nemen als scope-uitbreiding van het koersdocument Water- en Klimaatlandschap Pauwels. Het besluit om een koersdocument voor te bereiden heeft bij raadsleden tot vragen geleid, waarvoor intussen een agenderingsverzoek bij de agendacommissie is neergelegd om ook de raad, dorpsraden en woningcorporaties bij de uitwerking te betrekken. Wij stellen u voor om dit agendaverzoek in samenhang met het raadsvoorstel Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie te bespreken. Dit naast de Gebiedsprofielen Wonen en de Vitaliteitsscan: toekomstperspectief binnenwijkse bedrijventerreinen die ook parallel aan het raadsvoorstel zijn opgesteld. Daarbij bieden wij u aan om het ‘Eindrapport ‘Natuur-inclusieve Gebiedsontwikkeling Oostflank SRBT: Fase I Verkenning en Uitgangspunten’ toe te lichten en te bespreken.

Dit rapport is namelijk voor ons aanleiding geweest voor de bovengenoemde keuzes. De keuze om het gebied Zwaluwenbunders en omgeving niet meer een onderdeel te laten zijn van de verstedelijkingsopgave maar juist op te nemen bij het Water- en klimaatlandschap. Met deze brief willen u deze integrale afweging nader toelichten zodat u die ook kunt betrekken bij uw afwegingen bij de beraadslagging over het raadsvoorstel Update Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen. Dit doen we aan de hand van ruimtelijke argumenten en vanuit de aspecten klimaatadaptatie, cultuurhistorie en natuur- en landschapswaarden. Ruimtelijke argumenten De visiekaart van de Omgevingsvisie 2040 laat zien hoe in de hele noordelijke stadsrand van Tilburg gebieden zijn aangeduid als verstedelijkingsgebied, waarbij het plangebied Zwaluwenbunders zelfs buiten de tangent ligt. Stads-breed gezien is Tilburg-Noord het enige bestaande woongebied aan de noordflank van Tilburg wat -op de aanwezigheid van de tangent na- direct grenst aan het landelijk gebied. Voor nieuwe verstedelijking hanteren we de voorkeursvolgorde voor verstedelijking, die beschreven staat in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Dat betekent dat de verstedelijking de komende decennia grotendeels in de bestaande stad en dorpen een plek moet krijgen, door middel van verdichting; ook in Tilburg-Noord.

Hierdoor kan ons buitengebied worden versterkt, beter verbonden worden met de stad en een positieve bijdrage leveren aan natuuropgaven en recreatie. Het is ook daarom van groot belang om het gebied Zwaluwenbunders vrij te houden van stedelijke ontwikkeling. Doordat het plangebied vanuit de stad gezien buiten de tangent ligt, wordt het gebied ook ruimtelijk ervaren als buitengebied. In het Masterplan Landschapspark Pauwels (2019) is Zwaluwenbunders niet voor niks aangeduid als ‘enclave’. Het gebied maakt daardoor ruimtelijk ook geen onderdeel uit van

Datum 5 oktober 2021 Uw kenmerk Doorkiesnummer Fax Bezoekadres

Tilburg-Noord of een van de dorpen. Vanuit de hernieuwde visie op verstedelijking willen we dat ook graag zo houden. In tegenstelling tot de Randstad kent onze provincie Noord-Brabant tot nog toe in verhouding nauwelijks verstedelijkte regio’s, waarbij stad en dorpen ruimtelijk aan elkaar groeien. Sterker: een van de kwaliteiten van Brabant is dat er een verstedelijkingspatroon herkenbaar is van een ‘nevel’ van onderscheiden steden en dorpen, die sterk verweven zijn met natuurgebieden en agrarische landschappen tot het bekende ‘Brabants Mozaïek’. Het is daarom van belang dat Tilburg en de dorpen niet sluipenderwijs met elkaar vergroeien tot een ‘Groot-Tilburg’. Verstedelijking uitbreiden richting het gebied Zwaluwenbunders is vanuit die optiek strijdig met de ruimtelijke principes van het Brabant Mozaïek. Ook in het Masterplan Van Gogh Nationaal Park i.o. worden de landschappen rondom de grote steden aangeduid als waardevol (cultuur)landschap. Deze gebieden staan vaak onder druk van ‘verrommeling’. In deze gebieden ligt een enorme kans om de relatie tussen stad en ‘ommeland’ en de ondernemers in het gebied te versterken. Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) Klimaatadaptatie van het landschap is een van de pijlers onder het klimaatbeleid. Dit raakt aan thema’s zoals verdroging van het landschap en het realiseren van meer bos en landschapselementen (beplantingen).

De hogere zandgronden in Nederland zijn als buitengebied relatief warmer dan overige delen van Nederland, wat ook weer invloed heeft op de hittestress in het stedelijk gebied. De landschappelijke klimaatonderlegger die voor de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS) is gemaakt, maakt duidelijk dat het gebied Zwaluwenbunders en omgeving behoort tot een gebied wat gevoelig is voor verdroging en oorspronkelijk een zeer nat gebied was (woeste grond). Dit soort gebieden moeten vanuit dit gegeven niet verder worden verdicht en opgehoogd (verstedelijkt), maar kunnen veel beter ingezet worden voor klimaatadaptatie van het landelijk gebied, zodat verdroging en hittestress van het landschap kunnen worden tegengegaan. De topografische kaart van een eeuw geleden en de opbouw van de bodem (geomorfologie) laten zien dat het gebied Zwaluwenbunders en omgeving oorspronkelijk deel uitmaakte van een slingerend, groot nat bos- en heidegebied (woeste grond), wat van bosgebied De Brand doorliep tot aan Rosmolen. Ook het niet meer bestaand bosgebied de Nieuwe Warande van zo’n 20ha maakte hier deel van uit. Door ontginningen, ruilverkavelingen in de 20e eeuw en door oprukkende verstedelijking is al dit bos nabij Zwaluwenbunders verdwenen (bij Hazenest is nog een heel klein restant aanwezig). Vanuit klimaatadaptatie bekeken liggen de ‘koele’ moerasbossen bij De Brand ver van de stad af.

Om hittestress in de stad in de toekomst beter te kunnen voorkomen, is ook klimaatadaptatie van het huidige landschap nodig. Zeker in verband met de verdere verdichting van de stad. Voormalige (natte) woeste gronden zoals Zwaluwenbunders en omgeving zijn om die reden het meest geschikt om meer te vernatten en om er in combinatie met duurzame landbouw, ook klimaatbossen en landschapselementen op aan te planten. Daarmee ontstaat er op termijn ook een aantrekkelijk en koel uitloopgebied van Tilburg-Noord. Cultuurhistorie Het gebied Zwaluwenbunders/Hemeltjens is vanuit cultuurhistorisch oogpunt aangeduid als waardevolle ‘parel’ in de Atlas cultuurhistorie landschapspark Pauwels. Voor het Masterplan Landschapspark Pauwels is als onderlegger en bijlage de ‘Atlas cultuurhistorie landschapspark Pauwels’ opgesteld (2018). Daarin zijn niet alleen de gebruikelijke archeologische monumenten en bebouwde monumenten opgenomen, maar zijn ook de cultuurhistorische elementen en -patronen zichtbaar gemaakt. Vanuit die combinatie zijn enkele gebieden in samenhang aangewezen als ‘cultuurhistorische parel’. De grofmazige verkaveling (de hoofdstructuur) van het gebied Zwaluwenbunders/Hemeltjens lijkt

oud en is georiënteerd op de Waalwijksebaan-Waalwijkseweg die hier het tracé van de middeleeuwse ‘Hollandse Weg’ volgen. Natuur en landschapswaarden In het door u eerder vastgestelde Koersdocument Waterlandschap Pauwels, is reeds globaal onderzocht welke waarden en kansen er zijn voor het gebied Zwaluwenbunders en omgeving, op het gebied van water (tegengaan van verdroging) en natuur- en landschapsontwikkeling. Hieruit blijkt dat de potenties voor vernatting zeer groot zijn, omdat hier talrijke leemlagen in de bodem aanwezig zijn en er mogelijk schoon kwelwater vanuit de Loonse- en Drunense Duinen aan de oppervlakte zou kunnen komen. Daarnaast biedt het gebied grote kansen om binnen korte tijd weer een grote rijkdom aan natuurlijke dier- en plantensoorten terug te laten keren. Omdat dit gebied ook onderdeel is van de schil/bufferzone rondom de Natura-2000 gebieden De Loonse- en Drunense Duinen en de Leemkuilen, ligt het veel meer voor de hand om het omringende cultuurlandschap van Tilburg-Noord te versterken met natuur- en landschapswaarden, zodat ook meer recht gedaan kan worden aan de ambities van landschapspark Pauwels, als onderdeel van het grotere Van Gogh Nationaal Park.

Met vriendelijke groet, het college,

mr. A. van Berckel, MBA gemeentesecretaris

drs. Th.L.N. Weterings burgemeester