05 Advies SRT 13 september 2021

Sociale Raad Tilburg Spoorlaan 444 5038 CH Tilburg Gemeente Tilburg College van burgemeester en wethouders T.a.v. wethouder mevrouw M. Hendrickx en wethouder dhr. R. Dols Postbus 90155 5000 LH Tilburg Tilburg, 13 september 2021 Betreft: Advies “Collegeadvies aanpassen tarief begeleiding PGB informeel Wmo en Jeugdhulp” Kenmerk: 21/024

Geachte wethouder Hendrickx en wethouder Dols,

Hierbij ontvangt u van de Sociale Raad Tilburg (SRT) het advies over het collegevoorstel om het tarief voor PGB informeel voor Wmo, Jeugdhulp en Hulp aan Huis te verlagen. Dit advies dient gezien te worden als een onderdeel van de adviezen “Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Tilburg 2022” en de “Verordening jeugdhulp gemeente Tilburg 2022” die wij op 23 juli 2021 uitgebracht hebben. Aangezien het collegebesluit over het verlagen van de tarieven op 20 juli 2021 genomen is en de vakantieperiode aanbrak, bleek het onhaalbaar voor de SRT om dit voorstel nog mee te nemen zoals we ook aangegeven en besproken hebben.

Algemeen Wij zullen in dit advies nader ingaan op het collegevoorstel om de tarieven informeel PGB van Wmo en Jeugd te verlagen. Het is een complex vraagstuk dat veel discussies oproept. Het vraagt dus tijd om te kunnen komen tot een zorgvuldig en gewogen advies. De SRT vindt het jammer dat het door de korte tijdsperiode het minder dan gebruikelijk en gewenst gelukt is om in gesprek te gaan met inwoners en organisaties die het betreft. De SRT deelt de zorg om een houdbaar, betaalbaar en duurzaam zorgsysteem. Gezien de oplopende kosten, toenemende complexiteit in de hulpvragen en problemen zoals wachtlijsten en wachttijden, is het zinvol en noodzakelijk om telkens weer te onderzoeken hoe het systeem verbeterd kan worden en welke mogelijkheden er zijn om met minder kosten toch de juiste zorg te leveren. De prioriteit moet uiteraard blijven liggen bij het doel van zowel de Wmo als de Jeugdhulp: zo snel mogelijk kwalitatief goede en passende zorg leveren. Inwoners staan in dit proces centraal en hun inbreng en ervaringen moeten gehoord en meegenomen worden. In dit SRT-advies geven wij diverse overwegingen en vragen weer die tijdens de gesprekken over het collegevoorstel aan de orde zijn gekomen. Tot slot formuleren wij het SRT-advies.

1 PGB De Sociale Raad Tilburg hecht grote waarde aan het PGB en hij vindt het van belang dat het PGB een toegankelijk en laagdrempelig middel is en blijft voor het verkrijgen van zorg voor inwoners, zoals we ook in de SRT-adviezen “Verordening maatschappelijke ondersteuning gemeente Tilburg 2022” en de “Verordening jeugdhulp gemeente Tilburg 2022” aangegeven hebben.

1

Het is een wettelijk recht dat voor burgers beschikbaar moet zijn. Het PGB en ZIN moeten dan ook als gelijkwaardige opties aangeboden worden aan inwoners om zorg te regelen en te ontvangen. Het PGB biedt ook de kans om zorg op een andere manier te regelen, namelijk via informele zorg. Dit heeft als voordeel dat (een gedeelte van) de zorg tegen een lager tarief dan het formele PGB mogelijk is en met vertrouwde zorgverleners geregeld kan worden.

2 Wmo en Jeugdhulp De informele zorg die door middel van het PGB geleverd wordt, is heel divers. Dit kan een paar uur per week betreffen maar ook vele uren structurele hulp aan een naaste. Deze worden nu op gelijke wijze behandeld. De SRT vraagt zich af of er mogelijkheden zijn om hier onderscheid in te maken zodat recht gedaan wordt aan iedere situatie. Regels worden geschreven vanuit de meest voorkomende zorgvragen. Zware of complexe casuïstiek is niet de standaard maar vraagt wel om een passend antwoord, maatwerk dus. De SRT vindt dat ook in deze situaties maatwerk mogelijk moet zijn, inclusief de mogelijkheid een hoger tarief te verstrekken als daar redenen voor zijn zoals het (gedeeltelijk) ontslag moeten nemen bij betaald werk of in situaties van zware casuïstiek. Het SRT adviseert om dit in een apart artikel op te nemen in de verordeningen en toe te voegen aan de werkinstructies.

3 Informele zorg versus mantelzorg In het collegeadvies wordt informele zorg in de lijn gezet van mantelzorg. In het kader van normalisatie wordt nagedacht over welke ondersteuning door de omgeving gegeven kan worden en wanneer er een indicatie voor zorg nodig is. Het is precies dit onderscheid dat van belang is en bepaalt hoe er omgegaan moet worden met informele zorg. Bij mantelzorg is er geen sprake van een indicatie. Bij een PGB betreft het altijd zorg waar een indicatie voor afgegeven is. Die geïndiceerde zorg moet vervolgens georganiseerd en geboden worden. Hierbij willen we er ook nog op wijzen dat er in Nederland al heel veel mantelzorg geboden wordt en er sprake is van zorgen over welbevinden en veerkracht van mantelzorgers die soms zwaar belast of overbelast worden.

4 Normaliseren en informeel PGB Het verlagen van het tarief informele PGB past in de beweging van normaliseren, zo lezen wij in het collegeadvies. De SRT maakt echter onderscheid tussen de beweging van normaliseren enerzijds en de verlaging van het informele PGB anderzijds wat volgens ons namelijk een ander vraagstuk is. De beweging van normaliseren De gemeente Tilburg heeft binnen het sociaal domein een brede beweging ingezet waarbij we een verschuiving zien van (specialistische) zorg naar meer oplossen binnen het eigen netwerk en collectieve voorzieningen. Dit is een fundamentele wijziging. Dit vraagt om investeren in die sociale basis. Tevens vraagt het om het gesprek hierover met burgers te voeren zodat zij mede bepalen hoe dit ingevuld wordt. Zo ontstaat er een gezamenlijke beweging van verandering en draagvlak in de samenleving. Met normaliseren wordt er een omvangrijke beweging ingezet en dit vraagt een lange adem. Langdurige inzet is dan ook nodig. De SRT adviseert om voldoende tijd te nemen om een stevige en stabiele basis te smeden waarop inwoners kunnen vertrouwen en bouwen. Als dat stevig staat, kunnen er volgende stappen gezet worden1. Tot nu toe heeft het gesprek met inwoners over normalisatie, wat zij daarvan vinden en hoe zij dit in willen vullen, niet of nauwelijks plaatsgevonden. Dit betekent dat met elk besluit van het college en

1 Voor meer informatie over de visie van de SRT: “SRT-advies: Concept raadsvoorstel “het nieuwe normaal”” d.d. 24

maart 2021 en SRT-advies “Beleidsnota Sociale Basis 2021-2025” d.d. 7 juni 2021

2

gemeenteraad dat hier invulling aangeeft, inwoners op achterstand gezet worden. Welke ruimte bestaat er straks nog voor inwoners om invulling te geven aan deze beweging en zo invloed te hebben op hun eigen woon- en leefomgeving en de wijze waarop zorg, hulp en ondersteuning geregeld kan worden? De SRT vindt het van belang om eerst het gesprek over de sociale basis en normalisatie te voeren met inwoners en pas daarna volgende stappen te zetten, zoals het eventuele verlagen van het informele PGB. Informeel PGB en normalisatie De visie die ten grondslag ligt aan het informele PGB sluit naadloos aan bij de beweging van normaliseren: de-medicaliseren, het nemen van verantwoordelijkheid, het voeren van eigen regie met behulp van het eigen netwerk waardoor minder professionele zorg nodig is. Als de gemeente dit wil stimuleren, zou het eerder logisch zijn om het informele PGB te versterken en kan een verlaging van het tarief juist een averechts effect hebben. Het risico is immers dat inwoners noodgedwongen hun zorg buiten hun eigen netwerk gaan zoeken en zij zijn dan aangewezen op formele, duurdere zorgaanbieders. Dit gaat logischerwijs ook ten koste van de eigen regie op de dagelijkse hulp en zorg. De SRT vraagt zich af wat de langetermijnvisie van het college is wat het betreft het informeel PGB.

Wil ze dit versterken en stimuleren zodat meer formele zorg omgezet wordt naar informele zorg of is de inzet om de informele zorg af te bouwen en er zo min mogelijk gebruik van te maken? De SRT is voorstander van het versterken van het informele PGB omdat het bijdraagt aan zorg regelen in de eigen omgeving en adviseert dan ook te onderzoeken hoe het gebruik van het informele PGB gestimuleerd kan worden.

5 PGB en inkomen a Minder uren betaald werken In het collegeadvies staat beschreven dat het doel van het PGB zorg moet zijn en geen inkomensvoorziening mag zijn. In de praktijk echter zeggen inwoners soms hun betaalde baan (deels) op om informele zorg aan hun naaste te kunnen verlenen. Het is terecht dat daar een ander (lager) inkomen tegenover staat zodat de teruggang in inkomen beperkt blijft. Het PGB is en blijft de wijze waarop zorg geleverd wordt en aangezien het geïndiceerde zorg betreft hoort daar een betaling bij voor het werk dat geleverd wordt. Zonder deze betaling zullen mensen soms noodgedwongen andere keuzes moeten maken. b Informele zorg en waardering Het leveren van informele zorg verdient waardering. Het is zorg die door de Toegang beoordeeld is als noodzakelijk, anders was er immers geen indicatie afgegeven. De overheid wil dat burgers meer omkijken naar en hulp en ondersteuning bieden in hun eigen omgeving. Ouders die informele zorg bieden aan hun kinderen, inwoners die bijvoorbeeld voor hun dementerende partner zorgen: dit betreft veel meer als de gebruikelijke zorg en vraagt ook veel van de zorgverlener. Een betaling hiervoor is volgens de SRT vanzelfsprekend. De praktijk is dat daarnaast vaak ook nog vele uren (onbetaalde) mantelzorg ingezet worden.

c Betaalbaarheid zorg Er zijn zorgen van en over mensen met lage inkomens en de betaalbaarheid van zorg en ondersteuning. Hulp zelf moeten betalen is voor mensen met een laag inkomen niet mogelijk. Daarnaast worden nu al ervaringen gedeeld over het afschalen en ontbreken van zorg en ondersteuning. Wat zijn de gevolgen als er genormaliseerd wordt? Wordt er dan nog minder hulp geboden, zo vragen inwoners zich af. d Strengere eisen voor informeel PGB Vorig jaar zijn er strengere eisen ingevoerd voor het informeel PGB waardoor er minder aanvragen en uren toegekend zijn. De SRT wil graag dat eerst de gevolgen van deze maatregel in beeld worden gebracht voordat er een nieuwe maatregel, zoals het verlagen van het tarief, aan de orde wordt gesteld. e Effecten voor inwoners De effecten van een eventuele verlaging voor inwoners zijn voor ons nog niet voldoende in beeld gebracht.

3

De SRT vraagt zich af hoe vaak mensen uren betaald werk opzeggen om informele zorg te kunnen leveren aan een naaste? En hoeveel inkomen leveren mensen dan in? Een andere vraag hierbij is of nu aan inwoners gevraagd is wat het voor hen betekent als het tarief verlaagd wordt. Wat zijn de gevolgen voor hen en de bestaande zorgsituatie? Wat zijn de gevolgen voor de inkomsten en de uitgaven van het gezin? Het genoemde tarief: waaruit is dit opgebouwd en is dit wat informele zorgverleners netto ontvangen? Of moeten zij hierover nog inkomstenbelasting betalen? De SRT vindt het van belang om deze gegevens in beeld te hebben en mee te laten wegen in het besluit over het wel of niet verlagen van het tarief informele zorg. f Extra kosten Een ander aandachtspunt hierbij is nog dat gezinnen met een (complexe) zorgvraag vaak extra kosten hebben en vaak ook de gevolgen ondervinden van andere bezuinigingen2. De SRT vindt dat ook dit meegenomen moet worden in de afweging om het tarief wel of niet te verlagen. Voorkomen moet worden dat er ook nog financiële problemen ontstaan. Een integrale blik en werkwijze vraagt dat de gehele context en gezinssituatie in beeld is en meegenomen wordt in de afwegingen.

6 PGB: aanvraag en proces De SRT adviseert het proces van aanvraag PGB goed en zorgvuldig te organiseren. Het toekennen van een indicatie is het beslissende moment. Op dat moment wordt immers gezegd dat de zorgvraag zodanig is dat daar betaalde zorg voor ingezet moet worden. a Zorgvuldig onderzoek aan het begin van het proces Bij het aanvragen van zorg en in dit geval een PGB moet er aandacht zijn voor de zorg die gevraagd wordt en nodig is, de wijze waarop deze zorg verleend zal worden, wat er bereikt moet worden met de geleverde zorg, de wijze van evalueren en de PGB-vaardigheden van inwoners als zij hiervoor willen kiezen. b Duidelijkheid en transparantie Zorg voor duidelijke en goed toegankelijke informatie wat betreft zorg en ondersteuning, de voorwaarden en de mogelijkheden zodat inwoners met de juiste informatie in de hand een weloverwogen keuze kunnen maken. Wees transparant over het PGB en de mogelijkheden die dat biedt. Zorg ook voor eenduidige regelgeving zodat het niet persoonsafhankelijk is of een PGB wel of niet wordt toegekend. c PGB-toets Zorg voor een gedegen en zorgvuldige toets om PGB-vaardigheden te onderzoeken zodat inwoners niet onnodig in de problemen komen. d Ondersteuning Bied ondersteuning bij aanvraag, inzet en beheer van een PGB.

De inzet hiervan is bedoeld om vroegtijdig vragen van PGB-gebruikers op te kunnen pakken en het is expliciet niet bedoeld om het over te nemen of ongevraagd te adviseren. Een vraag in een vroeg stadium beantwoorden kan problemen voorkomen. Deze ondersteuning zou op vraag beschikbaar moeten zijn. Deze ondersteuning kan worden vorm gegeven door een laagdrempelige vraagbaak in te richten, binnen de Toegang specialisten op te leiden, ervaringsdeskundigen in te zetten, meedenkers hier een rol te geven. Het kan helpend zijn als ervaringsdeskundigen hun verhaal delen tijdens het keuzeproces voor zorg of als ervaringsdeskundigen als maatje deelnemen aan het gesprek. Soms is het ook helpend dat iemand van buitenaf een keer meedenkt over hoe de zorg verloopt en of er misschien nog andere mogelijkheden zijn. e Evaluatief moment Creëer vroegtijdig een moment van bijpraten en evaluatie na het opstarten van het (informele) PGB met de inwoner en zorgverlener. Een vroegtijdig evaluatiemoment kan de opbrengst van de ingezette

2

Ieder(in) heeft een verkennend onderzoek gedaan naar de stapeling van zorgkosten.

Ieder(in), “Stapeling van zorgkosten. En het effect daarvan op het dagelijkse leven van mensen met een beperking en/of chronische ziekte”, augustus 2021

4

zorg vergroten en eventuele vragen en onduidelijkheden worden snel verholpen. Indien goed aangepakt zullen burgers het ook waarderen als uiting van betrokkenheid. f Vaste contactpersoon Zorg voor vaste contactpersonen binnen de Toegang. Dit bevordert dat inwoners gemakkelijker een vraag stellen en een beter antwoord krijgen aangezien de contactpersoon de inwoner al wat langer kent.

7 Zorgontvanger en zorgverlener Soms is het ook helpend dat iemand van buitenaf een keer meedenkt over hoe de zorg verloopt, of er misschien nog andere mogelijkheden zijn en of er op een gegeven moment andere hulp nodig is. Zorgontvangers zijn niet altijd in staat om zelf aan te geven of de geïndiceerde zorg ook daadwerkelijk verstrekt wordt of dat er op een gegeven moment misschien net wat andere zorg nodig is. Denk daarbij aan kinderen of ouderen met dementie. De zorgverlener kan soms gebaat zijn bij iemand die even meedenkt en daarbij oog heeft voor de noodzakelijke zorg voor de inwoner. Dit leidt bij ons tot twee vragen: 1. Hoe wordt gevolgd of aangevraagde zorg ook daadwerkelijk ingezet wordt ten behoeve van de zorgontvanger? 2. Welke mogelijkheden heeft de gemeente of de SVB om hier een helpende hand in te bieden? We realiseren ons dat dit een zorgvuldige aanpak en bejegening vraagt. Bij een PGB gaat het juist om de eigen regie van inwoners. Tegelijkertijd willen we ook dat de middelen besteed worden aan dat wat nodig is.

8 Risico De SRT ziet evenals het college het risico van het omzetten van informele zorg naar formele zorg. Als er zorg nodig is, willen mensen ook goede zorg en zij zullen moeten zoeken naar een manier om die te organiseren. Als door een lager tarief naasten geen informele zorg meer willen leveren of niet kunnen leveren omdat zij het inkomen van hun betaald werk niet kunnen missen, dan zal het een logische stap zijn om formele en dus duurdere zorg te regelen. Een ander risico is dat er eerder gekozen wordt voor een WLZ-indicatie omdat er dan meer mogelijkheden zijn voor informele zorg. De SRT wil ervoor waken dat de inhoud van de zorgvraag centraal blijft staan en dat de focus niet verschuift naar de kostenkant.

SRT-advies Zoals gezegd, het is een lastig en complex vraagstuk. De SRT heeft in dit advies zijn visie, overwegingen en vragen geformuleerd. Dit brengt ons tot het advies dat wij op dit moment van mening zijn dat het verlagen van de tarieven informeel PGB wat betreft Wmo, Jeugdhulp en Hulp aan Huis niet voldoende onderbouwd en onderzocht is. We constateren dat er wel een bezuiniging plaatsvindt maar dat de effecten voor zorgontvangers en zorgverleners en voor het zorgsysteem en het bieden van kwalitatief goede en snelle zorg niet voldoende duidelijk zijn. En daar ligt voor de SRT de prioriteit. Daarom is ons advies om het tarief nu niet te verlagen. • •

De SRT adviseert: de gevolgen van het verlagen van de tarieven informele zorg PGB beter te onderzoeken en deze informatie toe te voegen zodat duidelijk is wat de consequenties zijn voor inwoners die zorg bieden en voor hun inkomen. in beeld te brengen wat het voor zorgontvangers betekent als er minder informele zorg geleverd zal worden.

5

•

•

• • •

vanuit beleid niet alleen heel smal te kijken naar het verlagen van het tarief en wat dat mogelijk financieel oplevert. Vraagstukken moeten integraal en voor het sociaal domein in brede zin bekeken en aangepakt worden zodat bijvoorbeeld stapeling van zorgkosten en mogelijke financiële problemen meegenomen worden bij de besluitvorming. de gesprekken met inwoners over sociale basis en “normalisatie” op zeer korte termijn te starten zodat zij mee kunnen denken en mee vorm kunnen geven aan de realisatie ervan waarbij inzet van informeel PGB meegenomen kan worden als een vorm om zorg te bieden in de eigen omgeving. Zoals wij ook eerder al hebben aangegeven, de gesprekken met inwoners hadden het begin van het proces moeten vormen. een procedure te ontwikkelen voor situaties waarin inwoners het niet eens zijn met het besluit over een zorgvraag: regel een korte en heldere wijze om hier het gesprek over aan te gaan zodat er snel duidelijkheid is. het college om zijn langetermijnvisie inzake het informeel PGB te expliciteren. het PGB en de informele zorg juist steviger vorm te geven in beleid en uitvoering. De SRT ziet PGB en de informele zorg als een passend middel voor inwoners om zelf verantwoordelijkheid te nemen en regie te voeren. Tevens sluit het aan op de doelstellingen van de beweging van “normalisatie”.

Tot slot Er liggen nog diverse gesprekspunten waarvan het zinvol is om die verder te verkennen en te bespreken. De SRT is uiteraard bereid om hier een bijdrage aan te leveren. Wij horen het dan ook graag van u als u hierover verder in gesprek wilt met ons. Zoals hierboven benoemd: als gevolg van de vakantie is dit advies niet zonder tijdsdruk tot stand gekomen. We spreken onze waardering uit voor de ambtenaren die in hun agenda ruimte maakten om met ons te overleggen en die ons nadien nog aanvullende informatie stuurden.

Hoogachtend, Namens de Sociale Raad Tilburg,

Dion van den Berg, Voorzitter Sociale Raad Tilburg.

6