04 SRT advies 'Stimuleren persoonlijke ontwikkeling'

Sociale Raad Tilburg Spoorlaan 444 5038 CH Tilburg Gemeente Tilburg College van burgemeester en wethouders Tav. wethouder mevr. A. Lahlah Postbus 90155 5000 LH Tilburg Tilburg, 23 maart 2021 Betreft: SRT-advies “Stimuleren persoonlijke ontwikkeling” Kenmerk: 21/005

Geachte wethouder Lahlah, Hierbij ontvangt u van de Sociale Raad Tilburg (SRT) het door u gevraagde advies over de kadernota “Stimuleren persoonlijke ontwikkeling”. Dit advies is gebaseerd op de versie die wij op 12 februari 2021 ontvangen hebben en de toelichting daarop door de verantwoordelijke strateeg. Algemeen In deze kadernota wordt de visie van het college wat betreft persoonlijke ontwikkeling van Tilburgers en het belang van het stimuleren ervan weergegeven. De gemeente Tilburg wil de komende jaren hier explicieter aandacht aanbesteden. Het is zeer de moeite waard om inwoners kansen te geven en waar dit nodig is te stimuleren en faciliteren. De SRT onderschrijft dit streven dan ook graag. Het belang van jezelf kunnen ontwikkelen is groot: voor de persoon zelf, voor zijn of haar omgeving en voor de samenleving. Mensen die goed in hun vel zitten, zich gehoord en gezien voelen, op hun manier een bijdrage leveren aan de samenleving: dit is alleen maar winst. Deze kadernota geeft een overkoepelend beeld van alle investeringen op het brede werkterrein van de gemeente. Het is zinvol om te werken aan een samenhangende en integrale visie waarin de diverse beleidsnota’s en beleidslijnen verbonden worden. Dat leidt tot een betere afstemming en de mogelijkheid om het geheel integraal te bekijken, te waarderen en te beoordelen.

Het is een overkoepelende kadernota die, passend bij de aard van een dergelijke nota, vooral de grote beleidslijnen weergeeft en niet ingaat op de concrete uitwerking ervan. Bij het bespreken van deze nota ontstaan veel vragen naar die concrete uitwerking maar we snappen dat deze niet passen in een dergelijke paraplunota. Dit vindt plaats in de afzonderlijke beleidsnota’s. Wij gaan in dit advies dan ook in op een aantal grote lijnen. Graag geven wij u nog een aantal adviezen en aandachtspunten mee. Burgers en persoonlijke ontwikkeling De eerste vraag die de SRT graag aan u voor wil leggen is of bekend is wat burgers zelf vinden van persoonlijke ontwikkeling. Wat zijn hun opvattingen hierover? Wat kunnen en willen zij zelf regelen? Wanneer is een beroep op onderwijs, werkgevers, overheid mogelijk? En wanneer hebben zij anderen nodig om zicht te krijgen op hun talenten en wensen en om hierin stappen te kunnen zetten? - Een uitdrukkelijk aandachtspunt hierbij is dat dit gesprek gevoerd moet worden met een dwarsdoorsnede van onze diverse samenleving. Nu is natuurlijk al duidelijk dat deze stimulerende en faciliterende aanpak vooral gericht zal zijn op inwoners die zelf niet beschikken over de mogelijkheden en middelen. Daarbij denken wij aan mensen met een laag inkomen, inwoners voor wie Nederlands de tweede taal is, mensen die laaggeletterd of laagintelligent zijn.

Juist zij moeten dus ook bevraagd worden op hun inhoudelijke wensen en de praktische ondersteuning die zij nodig hebben. - Uit een aantal onderzoeken van de laatste jaren blijkt dat er vaak te veel verwacht wordt van de eigen draagkracht van mensen. Ook dit is een aandachtspunt om te kunnen komen tot een evenwicht tussen wat inwoners zelf kunnen doen en wat de (lokale) overheid van hen mag verwachten. - In deze kadernota is hiervoor een indicator opgenomen. Kennis hebben van de zienswijze van burgers kan leiden tot een betere aansluiting bij wat nodig is en de rol van de overheid verduidelijken. - De SRT adviseert om in gesprek te gaan met burgers om in beeld te brengen wat voor hen

de betekenis is van persoonlijke ontwikkeling. Welke verwachtingen en welke wensen hebben zij? Wat hebben zij nodig om actief in te kunnen zetten op persoonlijke ontwikkeling? - Een tweede vraag hierbij is: op welke wijze worden burgers daarnaast nog betrokken bij dit proces, bij het verwoorden van de doelstelling, de uitwerking en het volgen van de ontwikkelingen? Overheid: verantwoordelijkheid en rol Een leven lang ontwikkelen, een leven lang leren is een mooie ambitie en het is zinvol om daarin te investeren. Veel mensen zoeken regelmatig nieuwe uitdagingen op, willen iets nieuws leren, nieuwe ervaringen opdoen. De voornaamste drijfveer is dat zij dit gewoon leuk en waardevol vinden en zij kunnen dit ook vaak prima zelf regelen. Het wordt anders als burgers niet die mogelijkheden zien, niet over de middelen beschikken om dit zelf te regelen en/of zorgen en problemen alle aandacht en energie vragen. Dan is een ondersteunende en stimulerende rol van de overheid van belang. De terechte wens om burgers te stimuleren zich te ontwikkelen mag echter niet leiden tot het gevoel bij burgers dat er een verplichting opgelegd wordt. Persoonlijke ontwikkeling na de schoolperiode moet een eigen keuze zijn. Wij realiseren ons dat dit soms wel een lastig vraagstuk zal zijn: mensen laten zien dat er kansen zijn, ze verleiden deze te pakken maar zonder dit op te leggen.

De gemeente kan en moet zorgen voor de juiste randvoorwaarden. - De SRT wil deze verhouding tussen burger en overheid benadrukken en adviseert de uitnodigende en faciliterende rol van de gemeente expliciet te benoemen. De (lokale) overheid is er immers ten dienste van de burger. - Tevens willen wij hierbij ook aandacht vragen voor de eigen regie en eigen verantwoordelijkheid van inwoners. Door, voor zover dit mogelijk is, burgers de regie te laten houden, worden deze ook meer eigenaar van het proces. - De SRT adviseert een heldere omschrijving en doelstelling van de rol en verantwoordelijkheid van de gemeente op te nemen en daarbij recht te doen aan de eigen keuze en verantwoordelijkheid van de burger. Leren, ontwikkelen en werken: een breed perspectief Zoals u terecht aangeeft in de nota, leren kunnen we op veel manieren (formeel, non-formeel en informeel), op verschillende plaatsen en ons hele leven. Dit biedt dus heel veel mogelijkheden die nu soms niet benut worden. Met u is de SRT van mening dat het niet alleen over diploma’s mag gaan maar om allerlei vormen van leren, passend bij de persoon en bij de situatie. Ambachtelijke kennis, praktische kennis, kennis en ervaringen vanuit zorgtaken, kennis en ervaringen vanuit vrijwilligerswerk en onbetaalde arbeid: ook deze zijn waardevol voor de persoon, voor de omgeving en voor de samenleving en verdienen onze waardering.

- Het is een uitdaging om deze visie op leren, ontwikkelen en werken breed te verankeren in beleid en uitvoering maar ook om deze gestalte te geven in de samenleving. - Als we kijken naar de huidige grote schoolcomplexen waar kinderen en jongeren soms verloren lopen, dan zou het een zinvolle doelstelling zijn om (weer) te zoeken naar de menselijke maat in het onderwijs. Dus scholen op een kleinere schaal, waar docenten, kinderen en jongeren elkaar kennen en leerlingen zich gezien en gehoord voelen. Scholen hebben hun eigen verantwoordelijkheid maar de gemeente kan vanuit haar eigen visie op de samenleving en vanuit de rol die zij heeft bij scholen een bijdrage leveren aan het gesprek over onder andere de grootte van scholen en de effecten daarvan op leerlingen. De SRT adviseert de gemeente om de ruimte die zij heeft ook te gebruiken om deze discussies te voeren met schoolbesturen en locatiemanagers. - De SRT is benieuwd hoe u deze visie en waardering voor de diverse vormen van leren en werken gestalte geeft binnen uw eigen organisatie. Op welke manier wordt dit bijvoorbeeld meegenomen bij de aanname van nieuwe personeelsleden? Maakt u bijvoorbeeld gebruik van ‘open hiring’? Een (lokale) overheid die het goede voorbeeld geeft, stimuleert andere organisaties om dit ook zo aan te pakken.

- Ervaringsdeskundigen kunnen op veel plaatsen in een organisatie een rol van betekenis hebben. Juist waar het van belang is om laagdrempelig inwoners te spreken en te helpen, kunnen zij dit bieden. En zij kunnen in de organisatie collega-professionals ter zake adviseren. De SRT adviseert dan ook ervaringsdeskundigen een structurele plaats te bieden in de organisatie. - Een volgende vraag hierbij is hoe we dit duurzaam kunnen maken. Leren zonder diploma’s, regelluwe zones, open-badges, ontwikkelbanen, open hiring: wat betekent dit op de lange termijn voor de desbetreffende personen? Zijn er vormen van waarderen, vastleggen en erkennen te ontwikkelen zodat iemand op een volgende werkplek of over tien jaar door kan bouwen op opgedane kennis en ervaring? 2

- Binnen Tilburg zijn er natuurlijk al plaatsen waar gezocht wordt naar andere manieren van werken om mensen kansen te bieden. Minder regels om zo meer mogelijk te maken zoals bijvoorbeeld binnen de Pact-wijken. - De SRT vraagt u te onderzoeken hoe deze wijze van leren, ontwikkelen en werken duurzaam gemaakt kan worden, zowel voor de individuele personen als voor de samenleving. Diversiteit in de samenleving De SRT kan zich helemaal vinden in “Elke Tilburger verdient een stimulerende omgeving” en “Elke Tilburger verdient gelijke kansen”. Dit betreft echter wel een complexe opgave: we weten dat er in de samenleving en ook in Tilburg grote verschillen bestaan. Het bevorderen van gelijke kansen draagt niet per definitie bij aan meer gelijkheid. Iemand met een ongunstige uitgangspositie heeft misschien wel veel meer nodig voordat men kan spreken van “gelijke kansen”. Hetzelfde geldt voor het creëren van een stimulerende omgeving. De vraag is dan ook: hoe wordt ervoor gezorgd dat deze mooie ambities waargemaakt worden? Wat moet hiervoor geregeld worden? En wordt de groep mensen gezien, gestimuleerd en ondersteund die niet makkelijk hun weg weten te vinden? Belangrijke aandachtspunten vanuit de SRT hierbij zijn: vindbaarheid, zichtbaarheid en toegankelijkheid. Dus dichtbij de inwoners, gemakkelijke benaderbaar en zonder complexe (administratieve) procedures.

En waar nodig maatwerk, ondersteuning en veel aandacht voor communicatie. De SRT wil hierbij expliciet aandacht vragen voor de inwoners met een laag inkomen waaronder de groeiende groep werkende armen. Gebruik willen maken van ontwikkelkansen kost vaak geld waardoor meedoen niet vanzelfsprekend is. De SRT vindt het belangrijk dat er financiële middelen en regelingen beschikbaar zijn zonder drempelverhogende bureaucratische procedures. De SRT adviseert dan ook om hier nadrukkelijk aandacht voor te hebben bij beleid en uitvoering. Normaliseren en stimuleren De SRT is uiteraard ook betrokken bij het gesprek en denken over ‘normaliseren’. Dit is de aanzet voor een langer lopend proces waarbij de beweging naar de sociale basis gemaakt wordt. Minder (specialistische) zorg en meer opvangen in de eigen omgeving en binnen collectieve voorzieningen. Problemen, zorgen, zaken waar mensen tegenaan lopen, ‘ander’ gedrag: meer moet als normaal beschouwd worden, horende bij het gewone, alledaagse leven. In dit advies gaan we hier nu niet verder op in; wat we wel aan de orde willen stellen is hoe deze twee bewegingen elkaar raken. Zitten ze elkaar in de weg en/of versterken ze elkaar? In onze visie wringen beide bewegingen wel wat met elkaar.

Waar normaliseren als inzet heeft meer zelf opvangen en regelen, gaat stimuleren van persoonlijke ontwikkeling uit van een proactieve overheid die faciliteert en zoekt hoe zij burgers kan ondersteunen. Normaliseren gaat over meer zaken beschouwen als normaal en dus al snel over minder overheid, minder investeren. Stimuleren is een andere beweging: dit gaat over zoeken naar ruimte bij mensen, hoe kunnen we hen motiveren om iets meer te doen dan wat ze nu doen. De SRT vraagt u hoe u de relatie ziet tussen deze twee actuele ontwikkelingen die beide voor inwoners en voor de gemeente van groot belang zijn.

Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Mocht u nog vragen hebben dan horen wij die graag.

Hoogachtend, Namens de Sociale Raad Tilburg,

Dion van den Berg, voorzitter Sociale Raad Tilburg 3