04 B1 Programmabegroting 2023

Programmabegroting 2023 Gemeente Tilburg

Inhoudsopgave Leeswijzer .................................................................................................................................... 3 1. Algemeen ................................................................................................................................. 4 2. Programma's ...........................................................................................................................20 2.1 Inclusieve stad ...........................................................................................................................................................

22 Sociaal en veerkrachtig..............................................................................................................................................................23 Persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid .........................................................................................................................34 Passende ondersteuning ...........................................................................................................................................................42 Passende ondersteuning; Toegang............................................................................................................................................44 Passende ondersteuning; Werk en inkomen .............................................................................................................................46 Passende ondersteuning; Wmo ................................................................................................................................................51 Passende ondersteuning; Jeugdhulp .........................................................................................................................................56 Ingrijpen bij crisis en onveiligheid

.............................................................................................................................................60 2.2 Duurzame stad ........................................................................................................................................................... 65 Fysieke basiskwaliteit ................................................................................................................................................................66 Groen blauwe leefomgeving .....................................................................................................................................................77 Klimaat ......................................................................................................................................................................................81 2.3 Vitale stad ..................................................................................................................................................................

86 Openbare orde en veiligheid .....................................................................................................................................................87 Aantrekkelijke leefomgeving .....................................................................................................................................................95 Economie, cultuur en evenementen .......................................................................................................................................100 Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit..............................................................................................................................115 2.4 Samen en dichtbij ....................................................................................................................................................

124 Bestuur en samenwerking .......................................................................................................................................................125 Publieke dienstverlening .........................................................................................................................................................131 Diensten aan andere overheden .............................................................................................................................................136 Financiering en algemene dekkingsmiddelen .........................................................................................................................137 Algemene baten en lasten.......................................................................................................................................................141

3. Bedrijfsvoering ...................................................................................................................... 148 4. Paragrafen............................................................................................................................. 154 4.1 Grondbeleid.......................................................................................................................................................................155 4.2 Subsidies ............................................................................................................................................................................166 4.3 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................................................167 4.4 Lokale heffingen ................................................................................................................................................................168 4.5 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .......................................................................................................................170 4.6 Onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................................................................183 4.7 Financiering

.......................................................................................................................................................................191 4.8 Verbonden partijen ...........................................................................................................................................................194

5. Bijlagen ................................................................................................................................. 205 1. Uitgangspunten Programmabegroting ................................................................................................................................206 2a. Overzicht begrotingsvoorstellen - herijkingen...................................................................................................................207 2b. Overzicht begrotingsvoorstellen - nieuw beleid fondsvorming.........................................................................................212 2c. Overzicht begrotingsvoorstellen - nieuw beleid exploitatie ..............................................................................................213 2d. Overzicht ruimtescheppende maatregelen .......................................................................................................................216 3a. Budgetoverzicht per veld...................................................................................................................................................217 3b. Budgetoverzicht per taakveld............................................................................................................................................219 4.

Overzicht kadernota's en beleidsnota's ..............................................................................................................................223 5. Overzicht reserves en voorzieningen ..................................................................................................................................224 6. Overzicht investeringen .......................................................................................................................................................229 7. Overzicht incidentele lasten en baten .................................................................................................................................238 8. Structurele toevoegingen en onttrekkingen reserves .........................................................................................................248 9. Overzicht servicenormen ....................................................................................................................................................249 10. Bijlagen paragraaf Grondbeleid.........................................................................................................................................251 11. Onderzoeken doeltreffendheid/doelmatigheid ................................................................................................................263 12.

Overzicht benchmarks .......................................................................................................................................................265 13. Geprognosticeerde balans en EMU-saldo .........................................................................................................................267 14. T-MIP Stedelijke ontwikkeling ...........................................................................................................................................268 15. Lijst met afkortingen .........................................................................................................................................................272

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

2

Leeswijzer Voor u ligt de Programmabegroting 2023. Deze Programmabegroting kent de navolgende onderdelen: Inleiding, financieel beeld en kerngegevens Dit hoofdstuk beschrijft waar we staan en welke zaken er op ons af komen. Het actueel Financieel beeld wordt op hoofdlijnen gepresenteerd, waarna een toelichting volgt op enkele (externe) ontwikkelingen en de uitgangspunten die van invloed waren bij het opstellen van het Financieel beeld. Programma's In hoofdstuk 2 komen de programma's aan bod. Daarbij hebben wij aangegeven welke doelen zijn geformuleerd en op basis van welke indicatoren we effect meten en onderwerpen waar we in 2023 op inzetten. Per veld zijn de financiële gegevens opgenomen, zodat doelen, activiteiten en middelen overzichtelijk bij elkaar staan. Bedrijfsvoering Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de bedrijfsvoering en is in opzet gelijk aan de programma's in hoofdstuk 2. Specifieke onderwerpen Hoofdstuk 4 behandelt een aantal belangrijke aspecten binnen de gemeentelijke begroting en geeft extra informatie over de financiële positie op korte en langere termijn. We geven ook informatie over het grondbeleid op portefeuilleniveau alsmede het totale financiële overzicht. Vervolgens geven we inzicht in subsidies.

In de paragraaf Algemene dekkingsmiddelen wordt een integraal overzicht gegeven van de middelen die de gemeente in kan zetten voor eigen beleid (algemene uitkering, belastingen, dividenden etc.). Verder worden de lokale heffingen, de financiering van de gemeentelijke activiteiten, het gemeentelijk weerstandsvermogen en inzicht in risico's, de verbonden partijen en het onderhoud van kapitaalgoederen als specifieke onderwerpen aan de orde gesteld. Raadsbehandeling De Programmabegroting 2023 wordt op 7 en 10 november 2022 in uw raad behandeld.

Leeswijzer

3

1. Algemeen Inleiding 1.

Het Akkoord

Onze stadsdichter komt In het gedicht “Grijs en rauw” met de volgende strofe: “Hier wordt over het leven geschreven Hier wordt geleefd door samen te spelen Hier wordt betoverd door geluk te delen En hier wordt beleefd door iets nieuw leven te geven.” Zo mooi kunnen wij het niet beschrijven maar wij willen samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties werken aan een stad waar iedereen meedoet, iedereen ertoe doet en waar iedereen meetelt. In al onze dorpen, wijken en buurten. We stellen de uitvoering centraal, ons beleid is op de meeste domeinen actueel. De wereld waarin we leven lijkt gevoelsmatig in brand te staan met de oorlog in Oekraïne, de energiecrises en de toename van mensen op de vlucht. Dit vraagt een constante alertheid om hierop in te spelen van ons als gemeentebestuur. Dat neemt niet weg dat drie grote opgaven voor onze bestuursperiode centraal blijven staan: Tilburg Kansrijk, Tilburg Groen en Duurzaam, Tilburg Groeit, Bloeit en Bruist. We verrijken en verbreden de opgaven waar nodig en gewenst en zetten daarbij de uitvoering kracht bij. Daarbij laten we ons de komende jaren helpen en inspireren door de inwoners en organisaties in Tilburg. Samen aan de slag dus. 1.1 Drie opgaven in Tilburg voor de komende vier jaar Elke Tilburger krijgt de kans om zich te ontwikkelen en ontplooien.

In een kansrijk Tilburg heeft iedereen perspectief op bestaanszekerheid, scholing, studie, werk of indien dat niet mogelijk is een zinvolle dagbesteding. Zo gaan we armoede en ongelijkheid tegen en krijgt iedereen mogelijkheden om zich volop te kunnen ontwikkelen en ontplooien. Daarbij is het essentieel dat we ons richten op preventie, gezondheid, arbeidsmarkt, talentontwikkeling en het bestrijden van kansenongelijkheid en sociale tweedeling voor jong en oud. We zorgen goed voor elkaar en voor de volgende generaties. We bereiden ons voor op een samenleving waarvan de bevolking steeds ouder wordt. We krijgen meer voor elkaar door er voor elkaar te zijn. Zoals aangekondigd bij het akkoord versterken we deze opgave met een tweetal fondsen. Het fonds Talentontwikkeling en het fonds Preventie, Gezondheid en Kansengelijkheid beide met een initiële storting van € 5 miljoen. De transitie om onze stad duurzaam te maken loopt al een hele tijd. Daarbij worden we ingehaald door de tijd. De verandering van het klimaat versnelt en dat merken we in langere droogte en enorme buien. Daardoor krijgt de transitie een nog grotere urgentie. De verduurzaming komt tot uiting in de energietransitie en het realiseren van een klimaatbestendig Tilburg.

Dit vergt grote aanvullende investeringen in de bestaande woonen werkomgeving, in ons watersysteem, in het groen in en om de stad naast duurzame mobiliteitsoplossingen en aanpassingen in de openbare ruimte. Dit zijn erg complexe opgaven waarbij vele partijen, zoals energie- en nutsbedrijven, mede hun verantwoordelijk moeten nemen. Naast investeren is het nodig om de samenwerking met organisaties te intensiveren om in kortere tijd meer voor elkaar te krijgen. In de opgave om te komen tot een groeiend, bloeiend en bruisend Tilburg gaat het er om dat we duurzame, betaalbare, passende en toekomstbestendige woningen bouwen, investeren in een toekomstbestendige en circulaire economie en een impuls geven aan kunst, cultuur, evenementen en sport in onze stad. De stedelijke ontwikkelingsstrategie krijgt haar vertaling in een omgevingsvisie en een uitvoeringsprogramma omgevingskwaliteit. Tilburg studentenstad vergt een wervelend studentenklimaat om talent blijvend aan ons te binden. Investeren in kennis en innovatie en goed verbinden van onderwijs en arbeidsmarkt zijn van belang voor de veerkracht van Tilburg in de toekomst. We krijgen meer voor elkaar door het samen te doen.

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

4

2.

De context

2.1 Stapeling van grote transities Als gemeenteraad neemt u een besluit over deze programmabegroting voor het jaar 2023 op het moment dat we grote transities doormaken in onze economie, samenleving en richting verduurzaming. Daarnaast is er sprake van een aantal grote problemen op (inter)nationale schaal die lokaal een grote impact hebben. In de jaren 2020 en 2021 werden we geconfronteerd met een mondiale gezondheidscrisis door de corona pandemie. De inval van Rusland in de Oekraïne leidde in eerste instantie tot een nieuwe vluchtelingenstroom gevolgd door ontwrichtende economische effecten en een massieve energiecrisis in Europa. Op rijksniveau wordt het in de troonrede als volgt verwoordt: “Wij leven in een tijd van tegenstrijdigheden en onzekerheid. Het is tegenstrijdig dat bestaanszekerheden onder druk staan en armoede toeneemt in een periode van economische groei en lage werkloosheid. Tegenstrijdig is dat mensen zich in ons vrije land onvrij voelen om hun mening te geven, uit angst voor harde reacties of zelfs bedreigingen. En zorgwekkend is ook dat mensen in een volwassen democratie als de onze het vertrouwen verliezen in het oplossend vermogen van politiek en bestuur. Daarnaast groeit de onzekerheid van mensen over de dag van morgen en de verder weg gelegen toekomst. Over koopkracht en woningnood. Over de opvang van asielzoekers en de oorlog in Oekraïne.

Maar ook over de grote veranderingen die op ons afkomen op terreinen als arbeidsmarkt, klimaat, energie en stikstof. Al deze onderwerpen zijn bepalend voor de manier waarop wij en onze kinderen straks wonen, werken, ondernemen en met elkaar samenleven”. Onzekerheid is dus een factor van belang waar we de komende jaren rekening mee zullen moeten houden. 2.2 Bestaanszekerheid en energiearmoede De bestaanszekerheid van een steeds groter deel van onze inwoners is in het geding mede als gevolg van de almaar stijgende energieprijzen. Deze problematiek blijft niet beperkt tot mensen met een uitkering maar strekt zich uit over een flink deel van de modale inkomensgroep en kleine ondernemers in onze stad. De energiearmoede tast rechtstreeks de bestaanszekerheid van mensen aan. Bestaanszekerheid is het fundament voor een kansrijk Tilburg. Gelukkig wordt dit ook herkend en erkend door het Rijk. Met verschillende maatregelen wordt voorkomen dat mensen in een armoedeval terecht komen. Het gaat om generieke maatregelen zoals een hoger minimum loon en het structureel verlagen van de lasten op arbeid. Ook een hogere zorg- en huurtoeslag, verhoging van AOW uitkeringen, een hogere arbeidskorting en een hoger kindgebonden budget helpen voorkomen dat mensen in armoede terecht komen.

Specifiek om energiearmoede te voorkomen heeft het Rijk vooralsnog € 17 miljard vrijgemaakt met als belangrijkste maatregel het introduceren van een plafond op de energierekening dat dit jaar nog in moet gaan. Mede op basis van de behandeling in de Tweede Kamer wordt deze regeling nu uitgewerkt waarbij onder andere aandacht is gevraagd voor huishoudens die al volledig op elektriciteit verwarmen en koken. Ook heeft de Tweede Kamer het kabinet opdracht gegeven snel met maatregelen te komen voor het midden- en kleinbedrijf en oog te hebben voor maatschappelijke instellingen en verenigingen. Ook hiervan is de uitwerking nog niet bekend. We zullen de maatregelen goed volgen en daar waar de Rijksmaatregelen onvoldoende zijn voor bepaalde groepen, instellingen, ondernemers en verenigingen zullen wij lokale maatregelen doorvoeren. We hanteren daarbij weer hetzelfde uitgangspunt als bij Corona, “We doen wat nodig is”. Vooruitlopend hierop hebben we de huidige compensatieregeling voor het lopende jaar (2022) verruimd naar 130% van het minimum inkomen en onder bepaalde voorwaarden ook toegankelijk gemaakt voor studenten. Daarnaast bezien of we de indexatie van de huren voor 2023 in volle omvang doorzetten. Het bestaande Crisisherstelfonds (voorheen Coronareserve) heeft op dit moment een vrije ruimte van circa € 6 miljoen.

Dit fonds geeft ons en u de mogelijkheden om snel te kunnen anticiperen op ongewenste effecten die de verschillende crises in onze stad kunnen veroorzaken. Eventuele extra maatregelen die nodig zijn zullen we uit dit fonds dekken. Indien nodig stellen wij uw raad voor de omvang van deze reserve vanuit ons vermogen aan te vullen. Gezien de huidige ruimte zien we daar nu nog geen aanleiding voor.

1. Algemeen

5

2.3 Gezondheid Hoewel de aandacht voor corona is verminderd is deze ziekte ook in nieuwe varianten, nog steeds onder ons. Een nieuwe booster campagne is opgetuigd. In eerste instantie voor de meest kwetsbaren en later in het jaar voor al onze inwoners. De bereidheid van mensen om deel te nemen aan deze campagne lijkt tanende. Voor de volksgezondheid is dit een belangrijk punt van aandacht. Daarnaast heeft de pandemie ons het belang van een gezond leven extra doen inzien. We moeten constateren dat ook op dit vlak de kansen niet gelijk zijn. Dit vraagt ook in het komende jaar onze aandacht terwijl de zorgsector erg veel moeite heeft om arbeidsplaatsen in te vullen. Zowel in de directe medische en maatschappelijke zorg alsmede preventie (jeugd en ouderen) zullen we meer tijd en middelen moeten steken. Daarnaast moeten we werken aan een gezondere inrichting van onze openbare ruimte en het verminderen van overlast als gevolg van geluid, of ongezonde stoffen. 2.4 Vluchtelingen Door de oorlog in Oekraïne zien we een toename van mensen op de vlucht. Dit naast de reguliere stroom asielstroom die ook groeit. Het humaan onderbrengen en verdelen van vluchtelingen over het land is niet eenvoudig. Er is een indringende dialoog op gang gekomen tussen Rijk en gemeenten om deze uitdaging het hoofd te bieden. Tilburg is een inclusieve stad.

Wij zijn solidair met mensen uit andere landen die tegen wil en dank hun land ontvluchten. Deze mensen zijn welkom in Tilburg. Wij roepen het Rijk en andere gemeenten op ook hun verantwoordelijkheid te nemen om te voorzien in adequate middelen en plekken zoals wij ook doen. Vluchtelingen verdienen de kans om aan hun toekomst te kunnen werken. 2.5 Energie en grondstoffen We worden geconfronteerd met mondiale verstoringen in grondstoffen- en energiestromen. We moeten onze energietransitie intensiveren. Grootschalige opwek van energie, realisatie van energiehubs en investeringen in duurzame warmte- en energie-infrastructuur in onze stad conform de regionale energie en klimaatstrategie (REKS) zijn hard nodig. We kunnen ons alleen nog maar permitteren om energie neutrale woningen te realiseren. Via het uitvoeringsprogramma circulaire economie versnellen we de totstandkoming van een duurzame economie in onze stad. Vanaf nu zien we al ons afval als grondstof voor onze samenleving. 2.6 Vertrouwen in de overheid Het vertrouwen in de overheid is mede door de stapeling van crises en problemen bij de uitvoering van Rijkstaken (toeslagenaffaire, vluchtelingenopvang) tanende. In de miljoenennota realiseert het kabinet zich; “dat Nederlanders kritisch zijn op de werking van het politiek-bestuurlijke bestel.

Tegelijkertijd is nog altijd een ruime meerderheid tevreden over het functioneren van de democratie. Voor het kabinet is dat een aansporing om, hoe moeilijk en omstreden ook, die maatregelen te nemen die echt nodig zijn en daarover open en transparant te zijn”. Deze uitdaging gaat ook niet aan de gemeente Tilburg voorbij. Onder meer te zien in de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen. Daarom hebben we € 4 miljoen gereserveerd om te werken aan een sterke en levendige democratie. We zetten campagnes op om diverse doelgroepen meer bij de politiek te betrekken. De week van de uitvoering die we onlangs organiseerden is een voorbeeld hoe we de participatie van organisaties en inwoners bij ons als lokale overheid vergroten. Ook voor Tilburg is betrouwbare overheid een belangrijk thema. We komen naar de raad met voorstellen om dit te bevorderen. De inwoners van Tilburg verwachten van de overheid dat die de grote transities en problemen (op het gebied van klimaat en energie, milieu (stikstof), woningnood, corona, asielopvang en vluchtelingen) in goede banen kan leiden. Dat ze mensen voorop stelt, met oog voor de menselijke maat in het beleid en slagkracht in de uitvoering. De leefwereld van inwoners moet de maat der dingen zijn, niet het verkokerde systeem of de politieke waan van elke dag. Uitvoering en maatwerk op kop dus.

En leiderschap om voorbij de crises te komen en samen met onze inwoners vorm te geven aan een nieuwe vertrouwensband met het gekozen bestuur.

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

6

3.

Financiële ruimte en onzekerheid

3.1 Rijk De stapeling van crises heeft tot nu toe niet geleid tot een economische recessie maar wel tot grote financiële problemen bij veel huishoudens en bedrijven. Door de gestegen energieprijzen en oplopende inflatie komen steeds meer mensen en bedrijven in de knel. Tegelijkertijd zorgen deze stijgingen voor extra inkomsten bij het Rijk. Ondanks het enorme pakket aan koopkrachtmaatregelen die het Rijk nu neemt blijft de Rijksbegroting voor 2023 binnen de Europese begrotingskader en blijft de staatsschuld binnen de perken. De economische groei vlakt af en bij een verdere stijging van de inflatie kan de groei omslaan naar een recessie. In deze bijzondere en onzekere tijden heeft het Rijk voor de korte termijn financiële zekerheid gegeven aan gemeenten. Voor de periode na 2026 blijven de financiële verhoudingen onzeker. Het Rijk en de VNG werken aan een procesvoorstel hoe te komen tot houdbare financiële verhoudingen in de toekomst. 3.2 Gemeente Het regeerakkoord met bijbehorende startnota, de extra middelen jeugdzorg op basis van de uitspraak van de commissie van wijzen, het hoge accres in de meicirculaire en de afspraak dit accres de komende jaren te bevriezen zorgen er voor dat gemeenten op korte termijn voldoende ruimte hebben om hun taken op een goede manier uit te voeren en een majeure bijdrage te leveren aan de grote maatschappelijke opgaven.

Er waren en zijn echter grote zorgen over de structurele financiële ruimte vanaf 2026. In het regeerakkoord was het accres voor gemeenten ten opzicht van 2025 fors verlaagd. Ook komt in 2026 de opschalingskorting weer terug in het financieel beeld. Een korting die door het Rijk nooit beleidsmatig is doorgezet en die inclusief de periode van dit regeerakkoord straks voor vijf jaar bevroren is geweest. Achter het lagere accres zit de wens van het Rijk om tot andere financiële verhoudingen te komen met de mede overheden. Het nu al financieel anticiperen op deze ontwikkelingen vinden wij zeer voorbarig. De VNG heeft hier namens alle gemeenten ook groot bezwaar tegen gemaakt. De opschalingskorting en de trendbreuk in het accres leidt in het financieel beeld in 2026 tot een afname van circa € 40 miljoen. Op basis van de bezwaren van de VNG heeft het Rijk dit gat voor 2026 deels gedicht door een extra eenmalige bijdrage van € 1 miljard aan het gemeentefonds. Voor Tilburg betekent dit circa € 14 miljoen. Het eerder genoemde procesvoorstel moet helder maken op welke manier het gesprek over 2027 en verder gevoerd zal worden. Een gesprek waar wij ons via de VNG mee zullen bemoeien.

Dankzij de forse ruimte die er de komende jaren is kunnen wij in deze begroting een solide basis leggen voor de uitvoering van ons Akkoord “Meer voor elkaar” en kunnen we in onze fondsen behoorlijke bedragen reserveren voor de grote langjarige opgaven zoals woningbouw en klimaat. Daarbij houden we koers en geven we een aantal gerichte impulsen. Door de eenmalige bijdrage van € 14 miljoen voor 2026 die in de septembercirculaire is opgenomen sluit ook dat jaar budgettair positief. Wij zien deze post als een voorschot op de uitkomst van de discussie met het Rijk en derhalve als een onderdeel van ons structureel kader. Daarbij rekenen we op steun van onze provinciale toezichthouder. In paragraaf 1.2 “Financieel meerjarenbeeld” wordt het financieel beeld nader toegelicht. 4.

Uitvoeringsbrief

Met het vaststellen van het Akkoord heeft de gemeenteraad van Tilburg ons gevraagd voor de drie opgaven Tilburg Kansrijk, Tilburg Groen en Duurzaam en Tilburg Groeit, Bloeit en Bruist in kaart te brengen wat er nodig is om deze opgaven uit te voeren met de stad. Daarbij hebben we samen met de stad het Akkoord verder verrijkt door de opgaven te verdiepen en te verbreden waar het nodig en gewenst is. De eerste resultaten en gedachten hebben we als college vastgelegd in een uitvoeringsbrief die we samen met deze Programmabegroting aan u aanbieden. De begroting vertelt welke ambities de gemeente Tilburg in 2023 wil oppakken en geeft een vertaling van het Akkoord naar concrete acties in 2023. De uitvoeringsbrief bevat onderwerpen, handreikingen en ideeën die ons vanuit de stad zijn aangedragen. Een waardevolle verrijking van het Akkoord. Een verrijking die de raad kan betrekken bij de beraadslaging over de Programmabegroting 2023.

1. Algemeen

7

5.

Beleidskader

5.1 Koers houden en de uitvoering versterken In de college- en raadsperiode 2018-2022 zijn er 14 kadernota’s door de gemeenteraad vastgesteld voor ieder van de velden van de programmabegroting. In de kadernota’s zijn de doelen van het beleid vastgelegd alsmede de indicatoren waarmee we kunnen meten hoe succesvol het betreffende beleid is. In het Akkoord voor deze raadsperiode ligt de nadruk op de uitvoering met concrete en merkbare resultaten in de stad. Daarom hebben we een analyse gedaan naar de actualiteit van onze kadernota’s. 5.2 Inclusieve stad De vier kadernota’s zoals deze zijn opgesteld vanuit Inclusieve Stad sluiten goed aan op het Akkoord Meer voor Elkaar. De geformuleerde doelen zijn nog actueel. Ook de indicatoren zijn in grote lijnen up to date. 5.3 Vitale stad Binnen de Vitale stad zijn vier velden gedefinieerd. De kadernota Openbare orde en veiligheid wordt geactualiseerd waarin punten uit het nieuwe akkoord meegenomen worden. Een startnotitie is al in de raad besproken. De kadernota van Cultuur, economie en evenementen en de kadernota Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit zijn nog actueel. In het fysieke domein speelt de ontwikkeling van een nieuwe omgevingsvisie een belangrijke rol. Het is een prima aanleiding om de lopende kadernota’s aan te spiegelen. We komen met een nieuwe kadernota die de bestaan de kadernota’s mede vervangt.

Erfgoed en vastgoed kunnen in de kadernota Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit ondergebracht worden. 5.4 Duurzame stad Drie kadernota’s zijn binnen de Duurzame stad vigerend. Het voorstel is om de kadernota Fysieke basiskwaliteit uit te breiden met de indicatoren op het gebied van de openbare ruimte uit de kadernota’s Aantrekkelijke leefomgeving en Groene blauwe leefomgeving. Door bundeling in deze kadernota kunnen diverse uitvoeringsaspecten voor de openbare ruimte geïntegreerd worden waardoor meer overzicht ontstaat voor de raad en de stad. De bestaande kadernota Klimaat kan vervallen door de indicatoren op het gebied van een klimaatbestendig Tilburg in 2040 te verplaatsen naar de kadernota Groene en blauwe leefomgeving en de indicator over de circulaire economie te verplaatsen naar de kadernota Ruimte voor wonen, werken en mobiliteit binnen de Vitale stad. In de kadernota Klimaat worden tussendoelen geformuleerd op het gebied van energiearmoede en de energie- en warmtetransitie. Daarnaast is het van belang om de doelen en indicatoren van de kadernota Groenblauwe kwaliteit aan te vullen met aspecten van het Akkoord zoals ontmoeten/beleven, gezondheid, bewegen/sporten, klimaatadaptatie en biodiversiteit Zo kunnen de doelstellingen uit het akkoord beter gemonitord worden.

5.5 Samen en dichtbij Binnen het hoofdstuk Samen en Dichtbij Is de kadernota Publieke dienstverlening vigerend. De Kadernota is actueel en sluit aan bij de gedachten uit het Akkoord. Tegelijkertijd is in het Akkoord expliciet aandacht gevraagd voor het onderwerp Betrouwbare overheid. Wij stellen voor om voor dit thema in samenspraak met de raad te bespreken waarbij we stil staan bij de scope van deze opgave en hoe zich dit verhoudt tot de overige kaders in het programma Samen en Dichtbij. Daarbij betrekken we ook de maatschappelijke trend van de digitalisering, de versterking van de lokale democratie en het traject Tilburg 2050. Voor wat betreft de beleidsnota’s verwijzen wij u graag naar bijlage 11 in deze Programmabegroting. In het geval een beleidsnota niet meer actueel is dan nemen het initiatief tot actualisatie en delen dat met de raad.

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

8

6.

Prioriteiten en ambities per programma

6.1 Inclusief Tilburg Binnen de inclusieve stad houden we de koers vast. We bieden passende ondersteuning voor wie het nodig heeft en zetten in op een versterking van de sociale basis waarbij het uitgangspunt is dat we zo veel als mogelijk problemen oplossen in het gewone leven. In ons akkoord zit een behoorlijke impuls op de sociale basis. Via de opgave Kansrijk Tilburg zoeken we met de stad naar interventies die een bijdrage leveren aan een goede start, preventie en positieve gezondheid. In deze begroting stellen we hiervoor het fonds Preventie, Gezondheid en Kansengelijkheid in met € 5 miljoen ruimte voor deze periode. Daarnaast reserveren we eveneens € 5 miljoen voor inzet rondom talentontwikkeling. Binnen bestaanszekerheid kiezen we er voor om de in de beleidsnota aangekondigde versobering van de regeling structureel niet door te voeren. Ook indexeren we onze meedoenregeling naar € 135 en herijken we dit bedrag voortaan periodiek. We zetten onze aanpak met klantregie door en zorgen er structureel voor dat we voor iedereen bestaanszekerheid waarborgen. Sport en bewegen zijn een belangrijke drager voor positieve gezondheid. Daarom investeren we in deze begroting verder op de inzet van combinatiefunctionarissen in het onderwijs, buurtsportcoaches en pedagogische ondersteuning bij sportverenigingen.

We zullen de effecten van het Rijksbeleid op het gebied van energiearmoede en inflatie nauwgezet volgen en grijpen in als groepen ondanks de maatregelen van het Rijk het perspectief op bestaanszekerheid verliezen. Indien nodig zetten we hiervoor het Crisisherstelfonds in. We willen dat mensen zo lang als mogelijk mee kunnen blijven doen in de samenleving en dat wie het nodig heeft passende ondersteuning krijgt. Dit houden we betaalbaar, nu en straks. We zien dat de zorgvraag en bijbehorende kosten van de ondersteuning blijven groeien. De hulpvraag is het vertrekpunt en niet het wettelijk kader of zorgsysteem. We zetten onze transformatiestrategie voort en werken daarbij vanuit inzichten uit de uitvoering, in wat werkt en wat niet. We doen dat vanuit vertrouwen en nabijheid en passen maatwerk toe waar nodig. Zodat we doen wat nodig is om het in de uitvoering, voor inwoners en in de stad, werkend te krijgen. Via de werktafel werken we dan ook aan de hand van concrete casuïstiek aan het doorbreken van belemmerende patronen in onze regelgeving en systemen. We intensiveren onze versnellingsaanpak voor de oudere agenda GGoud met een stevige impuls. Ook op landelijk niveau wordt de verbinding gelegd om de werkwijze van de werktafel te verbreden en wet- en regelgeving te verbeteren. Zo worden we als uitvoerende organisaties effectiever en hebben we meer impact voor Tilburgers.

Daarnaast zetten we onze lobby door om meer impact en reëel budget voor de uitvoering van onze taken, zoals de jeugdhulp te krijgen. Dit doen we onder andere samen met de VNG en G40/G4 vanuit de propositie “De winst van het sociaal domein”, waarbij we het Rijk vragen te investeren in maatschappelijk rendement. Met zogeheten hefbomen blijven we investeren in ‘wat werkt’ in het dagelijks leven van de inwoner. We realiseren maatschappelijk, institutioneel en financieel impact. Om dit te ondersteunen voeden we de investeringsreserve sociaal domein ook in deze bestuursperiode. Per 2023 is de integrale inkoop werkwijze in uitvoering. Daarin heeft een aantal hefbomen, waarmee geëxperimenteerd is in pilotvorm, een plek gekregen om daar een grotere beweging te maken. De regio Hart van Brabant heeft daar waar noodzakelijk en mogelijk de zorg en ondersteuning vanuit de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet in afstemming met elkaar ingekocht en de samenwerking daarop georganiseerd tussen zorgaanbieders, wijkteams (Toegang Tilburg) en gemeenten. In 2023 werken deze partijen verder aan gezamenlijke transformatieopgaves en kostenbeheersing. Door de keuzes in de nieuwe inkoopwerkwijze, creëren we ruimte bij Toegang Tilburg om de focus te brengen naar haar opdracht van normaliseren en zorgen we voor een sterke verbinding met de wijk en de informele mogelijkheden die daar zijn.

6.2 Duurzaam Tilburg Voor de duurzame stad Tilburg richten we ons met name op twee belangrijke pijlers: Het versnellen van de klimaat- en energietransitie. We bouwen de komende jaren 25.000 nieuwe woningen in Tilburg. Dat doen we voornamelijk in de bestaande stad. Kiezen voor een compacte stad met een hoogwaardig buitengebied is een duurzame keuze. We voegen groen toe omdat we een leefbare en gezonde stad willen realiseren. Meer groen betekent aan de ene kant meer klimaatbestendig: water kan beter worden opgeslagen en afgevoerd na een (hevige) regenbui en er is meer schaduw/koelte in de stad. Daarnaast zorgt groen voor een verbetering van de

1. Algemeen

9

biodiversiteit en het stimuleren van gezond gedrag (wandelen/sporten) en ontmoetingen. Onder het concept ‘013-parken’ voegen we groen toe aan straten, pleinen en buurten. Hiervoor investeren we oplopend tot € 5 miljoen structureel. Het toevoegen van meer groen heeft als gevolg dat onze taak voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte toeneemt. De kwaliteit van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte vergroten we door de invoering van een integraal beheerplan (IBOR). Waar mogelijk bespreken we het eigenaarschap voor het aanleggen en/of beheer van de openbare ruimte met de bewoners van een buurt. Een leefbare en gezonde stad die groeit vraagt ook om nieuwe (en schone) mobiliteitsvormen. We zetten in op een mobiliteitstransitie met aantrekkelijke verbindingen voor de fietser en voetganger, het stimuleren van deelmobiliteit en een hoogwaardig openbaar vervoer. Wij dragen bij door ons wagenpark van het BAT te elektrificeren. We versnellen en intensiveren op de energietransitie. We gaan verder met de realisatie van de energiehubs uit de Regionale Energiestrategie (REKS) voor de grootschalige opwek van duurzame energie. Voor de energiehubs bij knooppunt De Baars en De Spinder/Vossenberg en Kraaiven hebben we de organisatie op orde gebracht om de opgave zonder vertraging op te kunnen pakken.

Maar we hebben ook uitvoeringskracht nodig voor de opzet van de duurzame warmte- en energieinfrastructuur in onze stad. In afwachting van de bijdrage van het Rijk, zorgen we er (incidenteel) voor dat we in ieder geval 2 jaar vooruit kunnen. Als het nodig is vullen we het klimaatfonds daarna aan. Bij nieuwe (woningbouw)projecten mogen we geen kansen meer laten liggen voor de voorbereidingen op een toekomstig duurzaam systeem. Nieuwe woningen gaan we energieneutraal maken en 35% ervan houden we betaalbaar. Een ander aspect van de energiecrisis is de congestie op het elektriciteitsnet. Hierdoor komt de bouw van woningen en bedrijven onder druk te staan, maar ook de realisatie van grootschalige duurzame opwek, omdat er niet voldoende elektriciteit geleverd en afgenomen kan worden. We zijn in intensief overleg met de netbeheerders om netverzwaring te versnellen. Daarnaast zijn we op bedrijventerreinen bezig om voorzieningen te treffen om belasting te beperken in combinatie met verduurzaming. Met de stijging van de energieprijzen neemt het aandeel Tilburgers, dat leeft in energiearmoede, toe. De noodzaak voor het verduurzamen van de woningen van deze kwetsbare doelgroep neemt hierdoor toe. Wij willen daarom het Klimaatfonds niet alleen voor initiatieven uit de stad inzetten, maar ook voor sociale en maatschappelijke doelen.

Hierbij richten we ons op ‘het in beweging krijgen van een community’, waarbij we niet een individuele woning, maar een woonblok of buurt willen verduurzamen. Op deze manier versnellen we het behalen van onze klimaatopgaven én verminderen we de energiearmoede in Tilburg. 6.3 Vitaal Tilburg In 2023 vieren we 100 jaar Wilhelminakanaal en Piushaven. Exponenten van ons industriële verleden maar evenzeer inspiraties voor onze toekomstige stedelijke ontwikkeling. De stad groeit met 25.000 nieuwe duurzame woningen die toekomstbestendig en voor een belangrijk deel betaalbaar worden. We ontwikkelen de stad met hoge omgevingskwaliteit en maken hiervoor een uitvoeringsprogramma. Onder andere door bestaande werklocaties te revitaliseren en verduurzamen en onze inzet is om innovatiecampus Wijkevoort te ontwikkelen. Integrale stedelijke ontwikkeling betekent dat we sociale, economische en ruimtelijke ontwikkeling in samenhang verder brengen. Daarbij beschouwen we wonen, gezondheid, groen en mobiliteit als verbonden opgaven. Met een robuust groenblauw casco en met oog voor duurzame mobiliteitskeuzes. Om deze groei te kunnen accommoderen introduceren we een fonds voor stedelijke ontwikkeling met een initiële storting van € 30 miljoen, een budget van € 5 miljoen voor revitalisering en investeren we in onze organisatie.

Met deze middelen als cofinanciering takken we aan op Rijksmiddelen die in het kader van de verstedelijkingsstrategie Breda-Tilburg beschikbaar komen. Bovendien investeren we fors in de ontwikkeling van de digitale, circulaire Next Economy. Daarnaast zetten we met ambitie in op de attractiviteit van onze stad. Dat doen we om studenten en talenten blijvend aan ons te binden. We realiseren een topsportfonds van € 1,5 miljoen. Hiermee geven we stevige ondersteuning aan topsporttalent via TeamTilburg en hebben we ruimte om een topsportevenement binnen te halen. We investeren in het culturele klimaat in onze stad met de doorontwikkeling van het Mommerskwartier en het textielmuseum/textiellab (€ 1,25 miljoen structureel vanaf 2025). Verder versterken we CuPuDo financieel en organisatorisch. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen garanderen we in de ontwikkeling kunst in de

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

10

openbare ruimte. De verbinding met de sociale basis vinden we daarbij erg belangrijk. We koesteren ons cultureel en ruimtelijk erfgoed. Voor dit alles investeren we volgend jaar € 1,6 miljoen extra in cultuur. Ten slotte zetten we in op Tilburgse evenementen met een landelijke uitstraling. We borgen structureel programmagelden en realiseren daarnaast een impuls van € 2 miljoen voor de komende vier jaar. 6.4 Samen en dichtbij In ons Akkoord hebben we helder aangegeven hoe we onze aanpak in deze bestuursperiode vorm willen geven. Veel van de ontwikkelingen in deze aanpak vertalen zich naar het programma Samen en Dichtbij in onze begroting. De betrouwbare overheid is daarbij ons leidmotief. De lage opkomst bij de verkiezingen baart zorgen. We willen deze neergaande trend doorbreken. Dat vraagt inzet op tal van thema’s zowel lokaal als in onze samenwerking met andere overheden. We zetten in op een sterke en levendige democratie. Hiervoor richten wij een fonds in van € 4 miljoen. Uit dit fonds borgen we deze periode onze inzet op het mediabeleid en ontwikkelen we een lerende en participatieve aanpak op dit thema. Een betrouwbare overheid is een overheid die dicht bij haar inwoners staat. We willen maatwerk kunnen leveren aan onze inwoners met voldoende beleids- en regelruimte. Wijk- en gebiedsgericht werken moet ons daarbij gaan helpen.

We kantelen onze sturing waarbij de inwoner centraal komt te staan in plaats van onze regels en beleid waarbij we maatwerk toepassen op basis van signalen uit de uitvoering. We herijken de omgevingsdialoog vooruitlopend op de implementatie van de omgevingswet. We gaan werken met gebiedsteams waarbij de wijk- en dorpswethouder een coördinerende rol hebben. Kortom we werken wijkgericht waar het kan en gemeentebreed of regionaal waar het moet. Om deze transitie te ondersteunen reserveren we voor de komende drie jaar € 5 miljoen in een transitiefonds wijkgericht werken en inwonersparticipatie. Een betrouwbare overheid is ook een overheid die duurzaam samenwerkt met haar buren en opereert als één overheid met provincie en Rijk. Dat is nodig om maatschappelijke opgaven op het gebied van gezondheid, zorg, arbeidsmarkt, klimaat en energie, economie, wonen en digitalisering aan te pakken. Met oog voor de uitvoering (kwaliteit en kracht) en uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving vanuit het Rijk. We trekken daarin nauw samen op met VNG, G40 en onze regiogemeenten. De samenwerking in de regio Hart van Brabant zetten we onverminderd voort. Met de regionale adviescommissie is de positie van de gemeenteraden in de regionale samenwerking beter geborgd. De netwerksamenwerking met Breda zetten we op de kaart.

Bij deze ontwikkeling betrekken we de regio en organiseren we steun van het Rijk en provincie. We zijn actief op alle schaalniveaus om steun te verwerven voor de uitvoering van onze ambities en om voldoende beleids- en experimenteerruimte te organiseren. We werken intensief samen met coalities van partijen (andere overheden én met andere partners zoals onderwijs, ondernemers en maatschappelijke organisaties). Duidelijk is dat de financiële en bestuurlijke verhoudingen met het Rijk nog beter (en structureel) in balans moeten komen. Onze lobby in het sociaal domein en voor betere financiële en bestuurlijke verhoudingen met het Rijk zetten we daarom onverminderd voort. Net als onze inzet op een aantal specifieke (Brabantse) vraagstukken op het gebied van ondermijning, netschaarste en externe veiligheid spoor. Daarbij proberen we zo veel als mogelijk de bestuurlijke lobby vooraf te laten gaan door een beleidslobby waarbij we trachten vaker de pen mee vast te houden bij het ontwikkelen van landelijk beleid. Een betrouwbare overheid betekent ook investeren in de organisatie. In deze begroting brengen we de organisatie meer in balans met de opgaven die we hebben. Op veel terreinen neemt de capaciteit en daarmee onze uitvoeringskracht toe. Deze groei vraagt tegelijkertijd dat onze bedrijfsvoering op orde is en de ondersteuning en advies op onze primaire processen mee kan groeien.

Hiervoor reserveren we structureel € 3 miljoen. De invulling van deze post wordt binnen de organisatie via een proces van strategische personeelsplanning georganiseerd. Een laatste grote ontwikkeling in dit programma is het anticiperen op de digitale transformatie van onze samenleving die nog steeds in volle gang is. Digitalisering biedt grote kansen voor individuen en de maatschappij als geheel. We moeten waken dat er geen digitale kloof in de samenleving ontstaat. Digitale inclusie is derhalve een van de pijlers in onze aanpak evenals ethische aspecten van de digitalisering. Rond het thema digitalisering en klantgedreven dienstverlening zetten we een programma op en maken we voor de komende vier jaar middelen vrij.

1. Algemeen

11

Financieel beeld De vertrekpositie voor het financieel beeld is de vastgestelde Programmabegroting 2022 en de structurele doorwerking van de Jaarrekening 2021 en Tussenrapportage 2022. Vervolgens is de begroting herijkt en zijn vanuit het Akkoord "Meer voor elkaar" voorstellen nieuw beleid in deze begroting opgenomen. Als laatste zijn ruimtescheppende maatregelen opgenomen, vooral vanuit de integrale doorlichting van de reserves en voor de verwachte verkoopopbrengst vanuit TWM. Dit geeft onderstaand beeld voor de Programmabegroting 2023 en meerjarenraming. Daarbij geldt voor de begroting de bestendige gedragslijn dat geen rekening wordt gehouden met de gevolgen van de septembercirculaire 2022 gemeentefonds. Deze wordt betrokken bij de perspectiefnota 2024 en voor het lopende jaar bij de jaarrekening 2022. In onderstaande tabel is al wel inzicht gegeven in het verwachte effect van de eenmalige Rijksbijdrage die in de septembercirculaire is opgenomen. N = nadeel, V = Voordeel (x € 1 miljoen) Uitkomst Programmabegroting 2022 Structurele effecten Jaarrekening 2021/ Tussenrapportage 2022 Vertrekpositie Programmabegroting 2023

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

0,2 N 9,1 V

0,6 N 6,0 V

3,5 N 7,4 V

3,2 N 6,2 V

8,9 V

5,4 V

3,9 V

3,0 V

Herijkingen (zie bijlage 2a)

22,0 V 39,7 V 51,4 V 4,7 V Uitgangspositie 30,9 V 45,1 V 55,3 V 7,7 V Nieuw beleid fondsvorming (zie bijlage 2b) - Fonds Stedelijke Ontwikkeling (FSO) 42,3 N 10,0 N 20,0 N - Investeringsfonds Klimaat 2,0 N 6,0 N 15,0 N - Investeringsfonds Sociaal Domein 7,3 N 5,0 N - Overige fondsen vanuit het Akkoord 34,3 N 2,0 N 3,0 N Nieuw beleid exploitatiebudget (zie bijlage 2c) - Structurele voorstellen 19,6 N 22,3 N 24,3 N 25,0 N - Incidentele voorstellen 6,0 N 5,2 N 2,8 N 2,8 N Beeld incl. nieuw beleid 80,6 N 5,4 N 9,8 N 20,2 N Ruimtescheppende maatregelen (zie bijlage 2d) 81,7 V 6,2 V 10,8 V 6,7 V Financieel beeld Programmabegroting 2023-2026 1,1 V 0,8 V 1,0 V 13,5 N Eenmalige Rijksbijdrage 2026 14,0 V Financieel beeld inclusief eenmalige Rijksbijdrage 2026 1,1 V 0,8 V 1,0 V 0,5 V In bijlage 2a t/m 2d is een overzicht van de diverse begrotingsvoorstellen opgenomen. Bij de programma's worden ze specifiek toegelicht. De belangrijkste posten lichten we ook hier toe: Herijkingen:  Meicirculaire gemeentefonds 2022: Per 1 januari 2023 is de nieuwe verdeling van het gemeentefonds ingevoerd. Besloten is het ingroeipad te beperken tot 3 jaar. Het maximale effect in 2025 bedraagt € 37,50 per inwoner ofwel voordelig € 8,4 miljoen vanaf 2025. Op basis van de meest recente uitkomsten van het verdeelmodel resteert er voor Tilburg na deze drie jaar een positief risico.

Belangrijke ontwikkelingen zijn verder het bijstellen van de accressen (V € 38,7 miljoen), bevriezing van de opschalingskorting (V € 5,3 miljoen), uitname 2023-2025 in verband met woningbouwimpuls en volkshuisvesting (N € 3,3 miljoen) en compensatie tekorten jeugdzorg incidenteel in 2023 (V € 21,4 miljoen). Met betrekking tot de mutaties in integratie- en decentralisatieuitkeringen en taakmutaties heeft beoordeling plaatsgevonden of inzet van deze middelen nodig is.  Indexatie: Op basis van onze nominale uitgangspunten vindt structurele bijstelling van de budgetten plaats. Het betreft bijstelling loongevoelig budget met 3,55% (N € 6,1 miljoen), prijsgevoelig budget met 5,8% (N € 5,5 miljoen incl. interne huren) en gesubsidieerde instellingen met 5,46% (N € 4,5 miljoen). Hier bovenop houden we rekening met een extra loonstijging van 2% ofwel € 3 miljoen en nemen we voor extra

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

12





prijsstijgingen (bijv. voor vastgoedprojecten, onderhoud openbare ruimte en energie) een stelpost van structureel € 3,8 miljoen op. Herijking inkoopstrategie Sociaal Domein: In de begroting 2023 is de eerder ingeboekte inkoopbesparing herijkt. Daarbij is rekening gehouden met een ingroeipad en samenhang van hefbomen waarvan de financiële impact in de meerjarenbegroting nog begroot stond. Per saldo geeft deze herijking ten opzichte van de al ingeboekte besparing een nadelig effect van € 5,5 miljoen in 2023 dat omslaat in een voordeel van € 2,7 miljoen vanaf 2026. Rente: De rente voor op te nemen leningen is sterk gestegen. Vanaf 2023 houden we rekening met een rente van circa 2,5%. Hierbij is rekening gehouden met de recente renteverhoging van de Europese Centrale Bank. De rentestijging geeft een nadeel dat oploopt van € 0,6 miljoen in 2023 naar € 9,9 miljoen met ingang van 2026.

Nieuw beleid fondsvorming: Vanuit het Akkoord worden nieuwe fondsen ingesteld en vinden toevoegingen aan bestaande fondsen plaats. In totaal gaat het voor de jaren 2023 -2025 om een bedrag van € 146,9 miljoen dat gereserveerd wordt. Voor een aantal reserveringen zijn in de begroting concrete bestedingsvoorstellen opgenomen. Voor veel van de fondsen geldt dat we, mede in het kader van reëel ramen, onttrekkingen pas ramen bij uitgewerkte planvorming al dan niet in een participatief traject met de stad. Nieuw beleid exploitatiebudget: De voorstellen nieuw beleid bedragen circa € 25 miljoen op jaarbasis. Hierin zijn voor € 1,2 miljoen voorstellen opgenomen die toegerekend worden aan de afvalstoffen- en rioolheffing. Ruimtescheppende maatregelen: De ruimtescheppende maatregelen betreffen het opheffen van een aantal reserves (€ 14,4 miljoen), een extra (structurele) afdracht vanuit de parkeerexploitatie (€ 2,5 miljoen), een extra dividenduitkering TWM (€ 25 miljoen) en een vrijval vanuit de Reserve Incidentele Opgaven (RIO) (€ 18,1 miljoen). De nog resterende jaarlijkse bijdrage als gevolg van de verkoop van erfpachtcanons wordt in 2023 ineens ingezet (€ 31,3 miljoen), voor de vorming van het Fonds Stedelijke ontwikkeling. Daarnaast is sprake van een structurele vrijval van een administratief budget technische doorrekening begroting (€ 1,7 miljoen).

Ontwikkeling Fondsen In het Akkoord zijn afspraken gemaakt over de vorming en voeding van diverse fondsen/reserves. Het instellen en voeden van deze reserves is onderdeel van de besluitvorming bij deze begroting. Hiervoor zijn diverse voorstellen nieuw beleid in de begroting opgenomen. Onderstaande tabel laat voor een aantal relevante reserves zien hoe deze reserves zich op basis van deze voorstellen meerjarig ontwikkelen. Voor de overige reserves verwijzen wij naar de bijlage Bestedingsplannen Reserves en Voorzieningen. Naam reserve (x € 1.000)

1-1-2023*

Mutaties 2023

31-122023

31-122024

31-122025

92.618

-19.814

72.804

52.721

62.854

Fonds Stedelijke ontwikkeling (incl. Herstructurering, ARGE, Bovenwijkse voorzieningen) Waarvan Fonds stedelijke ontwikkeling Waarvan Bestaande reserves Herstructurering, ARGE, Bovenwijkse voorzieningen

42.330

Investeringsfonds Sociaal Domein

10.071

-3.100

6.971

10.971

10.971

Investeringsfonds Klimaat

19.789

-3.537

16.252

22.481

37.577

Fonds Talentontwikkeling

5.000

5.000

5.000

5.000

Fonds Preventie, Gezondheid en Kansengelijkheid

5.000

5.000

5.000

5.000

Topsportfonds

1.500

1.350

1.200

1.050

1. Algemeen

50.288

13

-150

Naam reserve (x € 1.000) Transitiefonds Wijkgericht werken en inwonersparticipatie Versterking Levendige Democratie

1-1-2023*

Mutaties 2023

5.000

Digitalisering en Klantgedreven Dienstverlening

31-122023

31-122024

31-122025

5.000

5.000

5.000

4.000

-400

3.600

3.200

2.800

8.800

-3.018

5.782

2.730

1.010

Crisisherstelfonds 9.666 -2.887 6.779 6.579 6.379 * in de stand per 1-1-2023 zijn de toevoegingen in 2023 aan de reserves vanuit het Akkoord opgenomen. Hierdoor zijn de bedragen die in bijlage 2b van de begroting zijn opgenomen beter herkenbaar. Deze verwerkingswijze wijkt af van de bestedingsplannen in de bijlage Bestedingsplannen Reserves en voorzieningen. Hierin is de beginstand 2023 gelijk aan de eindstand 2022 en zijn de toevoegingen in 2023 verwerkt als mutatie in het lopende jaar. Ontwikkeling financiële positie Onderstaande tabel geeft aan de hand van zes kengetallen inzicht in de ontwikkeling van de financiële positie van de gemeente. Voor een houdbaar financieel beleid is het van belang om meerjarig en in samenhang naar de ontwikkeling van deze kengetallen te kijken. De tabel laat zien dat de financiële positie van de gemeente nog altijd goed is. Ook landelijk gezien vallen wij in de categorie van minst risicovolle gemeenten. De meeste kengetallen zijn in deze begroting verbeterd ten opzichte van de stand bij de Programmabegroting 2022. Voor de schuldquote hangt dit onder andere samen met het traject reëel ramen, waarbij kritisch is gekeken naar de investeringsplanning en het moment waarop investeringskredieten zijn geraamd.

Hoewel de schuldquote ook in relatie tot andere gemeenten nog altijd laag is, zien wij de huidige renteontwikkeling als een aandachtspunt dat we nauwgezet volgen. Voor een uitgebreidere toelichting verwijzen wij naar de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Verloop kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit

Realisatie 2021 23%

Prognose 2022 38%

Prognose 2023 54%

Prognose 2024 67%

Prognose 2025 70%

Prognose 2026 79%

19% 67%

34% 58%

50% 51%

63% 46%

67 % 45%

75% 44%

0,1% 3% 73%

4,5% 3% 69 %

2,2% 4% 72%

4,0% 5% 73%

4,2% 4% 74%

- 1,3% 3% 74%

Taakstellingen en stelposten In het financieel beeld is rekening gehouden met de volgende taakstellingen/stelposten:  Stelpost extra rijksmiddelen jeugd Voor de jaren 2024-2026 hebben Rijk, IPO en VNG afgesproken dat de middelen jeugdzorg conform de uitspraak van de Commissie van Wijzen voor 100% opgenomen mogen worden (in tegenstelling tot een raming van 75% vorig jaar). De provinciale toezichthouders merken deze middelen, conform eerder toegekende extra jeugdmiddelen, aan als een structureel dekkingsmiddel. Dit betekent dat wij in 2024 € 20,2 miljoen, in 2025 € 18,6 miljoen en in 2026 € 12,8 miljoen als stelpost in de ramingen hebben opgenomen (zie voorstel nr. 161). De betreffende middelen voor 2022 en 2023 zijn toegevoegd aan het gemeentefonds. 

Rendement hefbomen Sociaal domein Vanaf 2020 boeken we de financiële impact van de hefbomen in de begroting in. In de huidige budgetten is rekening gehouden met het rendement van de hefbomen. Voor 2023 resteert nog een te realiseren rendement van € 0,1 miljoen en voor 2024 e.v. jaren resteert nog € 0,6 miljoen. Een aantal

Programmabegroting 2023 gemeente Tilburg

14

hefbomen kende een looptijd t/m 2022 en er is in die periode financiële, maatschappelijke en institutionele impact gerealiseerd. Met deze begroting zijn tevens een aantal hefbomen geborgd via de nieuwe inkoopsystematiek. Een drietal hefbomen staat nog open, deze zijn toegelicht in de desbetreffende velden (en niet meer in een aparte bijlage). 

Stelpost indexering In afwijking van de meicirculaire houden we rekening met een extra loonstijging van 2% ofwel € 3 miljoen. Daarnaast nemen we voor extra prijsstijgingen een stelpost op van € 0,8 miljoen in 2023, oplopend tot € 2 miljoen structureel in 2026. Hiermee reserveren we ruimte om toekomstige prijsstijgingen bij bijvoorbeeld vastgoedprojecten (onderwijshuisvesting, gemeentelijk vastgoed) af te dekken. Voor stijgende energieprijzen en onderhoudscontracten in de openbare ruimte is nog een bedrag van structureel € 1,8 miljoen opgenomen (zie voorstel nr. 175).

Woonlasten De gemeentelijke woonlasten voor huishoudens met een eigen woning bestaan uit de onroerendezaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Vanaf belastingjaar 2018 kennen we bij de afvalstoffenheffing een tarief voor één- en meerpersoonshuishoudens. Het tarief voor een éénpersoonshuishouden bedraagt 90% van het tarief voor een meerpersoonshuishouden.

Onroerendzaakbelasting (eigenaar) Afvalstoffenheffing Rioolheffing Totaal woonlasten Mutatie t.o.v. 2022

Tarief 2022 meerpersoonshuishouden € 226,39

Tarief 2022 éénpersoonshuishouden € 226,39

Tarief 2023 meerpersoonshuishouden € 233,18

Tarief 2023 éénpersoonshuishouden € 233,18

€ 289,45 € 107,98 € 623,82

€ 260,50 € 107,98 € 594,87

€ 309,08 € 104,96 € 647,22 + € 23,40 + 3,8 %

€ 278,17 € 104,96 € 616,31 + € 21,44 + 3,6 %

De OZB-opbrengst wordt jaarlijks geïndexeerd met de prijsindex Bruto Binnenlands Product (pBBP), voor 2023 met 3,0%. Voor een gemiddeld huishouden betekent dit op jaarbasis een stijging van circa € 7,-. De stijging van de tarieven afvalstoffenheffing met ca. € 20,- resp. € 18,- wordt met name veroorzaakt door loon- en prijsontwikkelingen en de consequenties van de voorstellen nieuw beleid; elektrificatie wagenpark, aandeel in Impuls beheer openbare ruimte en doorontwikkeling BAT. De rioolheffing daalt met € 3,- met name als gevolg van het in het kader van reëel ramen actualiseren van projecten openbare ruimte. Hierdoor schuiven investeringen door naar latere jaren en dalen de kapitaallasten in 2023.

Formatieve gevolgen In de begroting zijn voorstellen opgenomen met gevolgen voor de omvang van de formatie. Hierdoor neemt de formatie in 2023 toe met 83,75 fte. Voorstel

Formatieontwikkeling

FTE

Dekking

nr. Turnhal

2

0,00 t.l.v. algemene middelen

Formatiecalculatiemodel Backoffice Dienstverlening

10

1,00 t.l.v. algemene middelen

Uitbreiding buurtsportcoaches

11

3,00 t.l.v. algemene middelen

100% dekking combinatiefunctionarissen

15

2,00 t.l.v. algemene middelen

1. Algemeen

15

Formatieontwikkeling

Voorstel

FTE

Dekking

nr. Sportpedagoog bij verenigingen

16

1,28 t.l.v. algemene middelen

Toename aantal aanvragen Bbz en Ioaz

27

2,00 t.l.v. algemene middelen

Formatiecalculatiemodel MO

37

2,27 t.l.v. algemene middelen

Verbetering toezicht Wmo en Jeugdwet

45

6,50 t.l.v. algemene middelen