03b LET OP: OUDE VERSIE van Bijlage 1b Koersdocument Oostflank mei 2024 met wijzigingen bijgehouden
Tekst van het document
Spreiding agrarische bedrijven buitengebied Oostflank, Bron: LISA 2021
de zorg. In het buitengebied van de Oostflank is een aantal grote zorginstellingen gevestigd. De werkgelegenheid in deze sector is de afgelopen
Ongeveer een vijfde van de bedrijven en banen zit
oorsprong een relatie met de bodemgesteldheid die
jaren wel teruggelopen. Daarnaast zijn er de akker-
in een Natura2000 gebied of binnen 500 m afstand
zeer geschikt is voor het kweken van bomen.
en tuinbouw, veehouderij, de boom- en sierteelt en
daaromheen. Toekomst van de agrarische sector
de agrarische diensten. Het belang van de agrarische sector in de
De agrarische sector heeft toekomst in de Oostflank
Agrarische sector van belang voor het
economie is echter groter, wanneer de hele
en kan een belangrijke bijdrage leveren aan het
buitengebied
keten van grond tot mond wordt bekeken.
oplossen van maatschappelijke urgenties op het
De agrarische sector in het buitengebied van de
Deze keten bestaat uit toeleveranciers, bouw,
gebied van bodem, water, biodiversiteit etc.
Oostflank telt ruim 130 vestigingen. Tussen 2012
logistiek, voedselverwerkende industrie,
Daarbij gaan we door op de ingeslagen weg
en 2021 is de sector stabiel gebleven in het aantal
verpakkingsindustrie, groothandel, advies-
van een duurzame landbouw en boomteelt. In
vestigingen en licht gegroeid in werkgelegenheid.
en onderzoeksdiensten, supermarkten en
de Oostflank is al jaren ervaring opgedaan met
speciaalzaken. Doordat veel agrarische producten
de landbouwtransitie. Het is daarbij van belang
worden geëxporteerd is de sector bovendien
dat bedrijven economisch rendabel zijn. Dat is
stuwend voor de economie. Daarnaast is de
nodig om het buitengebied leefbaar te houden. De
Nederlandse agrarische sector een van de meest
economie voor de landbouw moet behouden blijven
innovatieve ter wereld en wordt veel geïnvesteerd
voor het buitengebied. Voor zowel veeteelt als
in R&D.
voor de boomteelt en akkerbouw. Het buitengebied en daarmee ook landbouw is een drager voor de
Boomteelt met onderbeplanting die de biodiversiteit en aantrekkelijkheid van het landschap in de Oostflank vergroot.
68
Veehouderij en boomteelt het grootste
economie en leefbaarheid voor de dorpen. Veel
De intensieve en extensieve veehouderij is binnen
Er zijn reeds bedrijven zijn al overgeschakeld
de agrarisch sector de grootste branche met de
van bijvoorbeeld veehouderij naar boomteelt,
helft van de bedrijven en ruim een derde van de
akkerbouw of naar biologische teelten. Andere
banen. Daarnaast is de boomteelt een grote branche
ondernemers hebben hun bedrijven verbreed naar
in de Oostflank met een kwart van de bedrijven
winkels, zorg, kinderopvang, onderhoud van natuur
en banen. De boomteelt in dit gebied heeft van
en landschap. Dit willen we ook in de toekomst
Weides (en dus ook vee) zijn onderdeel van een afwisselend mozaïeklandschap. Beeld: Wilhelminapark, Boxtel
69
blijven stimuleren. Economisch haalbaar ondernemen
door o.a:
De koers
in het buitengebied moet mogelijk blijven.
•
Digitalisering en robotisering;
Een mooi voorbeeld is de Stichting Overlegplatform
•
Duurzaam watermanagement;
Om de landbouwtransitie tot een succes te maken willen we de komende 10 tot 15 jaar, samen met
Duinboeren die al ruim 25 jaar bezig zijn met het
•
Kwaliteit van bodem en substraat;
Rijk, provincie en waterschappen, de landbouwers in de Oostflank toewerken naar een duurzame en
verbinden van de boerenbedrijven met hun omgeving.
•
Veredeling en plantgezondheid;
natuurinclusieve (kringloop) landbouw. Een landbouw die in balans is met een sterke en veerkrachtige
Deze stichting zet zich in om boerenbedrijven (met
•
Circulariteit;
natuur, met een robuust watersysteem en een toekomstbestendig klimaat. De koers voor de Oostflank
name rond Natura 2000 gebieden) toekomstperspectief
•
Duurzame inzet gewasbescherming
is gebaseerd op de contouren uit het NPLG en het BPLG en biedt de kaders en handvatten om de
te geven. Dit doen ze o.a. door concrete projecten
(vermindering bestrijdingsmiddelen,
GGA-processen (Groenblauwe gebiedsgerichte aanpak) ten uitvoer te brengen. Een landbouw met een
op te zetten op gebieden als water, ruilverkaveling,
natuurlijke bestrijdingsmiddelen);
aanzienlijk lagere uitstoot van stikstof, die bijdraagt aan bescherming van natuurwaarden, past in de
pachtprijzen, duurzame energie, natuurinclusief etc.
•
Arbeidsmarkt en opleidingen;
context van de Oostflank bij de beoogde landschappelijke ontwikkeling. Samen met de boomkwekers,
Het gebied is daarmee een voorbeeld voor andere
•
Maatschappelijk verantwoord ondernemen.
akkerbouwers en veetelers in de Oostflank maken we een perspectief op duurzame boomteelt en landbouw, passend bij de beoogde landschappelijke ontwikkeling. Dit werken we uit binnen een
regio’s in Nederland. Vraag om ruimte
integrale gebiedsontwikkeling, zoals bepleit in het rapport ‘Wat wel kan’.
Veehouderij
Deze koers van verduurzamen en innovatie vraagt
—
De veehouderij staat onder druk vanwege het teveel
om fysiek ruimte. We willen bijdragen aan de
rondom Natura 2000-gebieden, natte natuurparels en in beekdalen: In het rapport ‘Wat wel
aan heeft uitdagingen op het gebied van
maatschappelijke opgaven in de Oostflank, zoals ruimte
kan’ staat het advies om uiteindelijk toe te werken naar een landbouwzonering, afhankelijk
stikstofverbindingen in de natuur en nieuwe regels
voor water, het vergroten van de biodiversiteit en de
van de ligging ten opzichte van kwetsbare natuur. In het Brabants Programma Landelijk Gebied
rondom waterkwaliteit. Met name rondom Natura2000
transitie in de landbouw. Dit doen wij door combinaties
(BPLG) krijgt dit verder vorm. We willen Oostflank-breed werken aan de transformatie van
gebieden ligt de veehouderij onder het vergrootglas.
te zoeken voor landbouw en natuur. En door te zoeken
deze Overgangsgebieden rondom Natura 2000-gebieden, natte natuurparels en beekdalen.
Bedrijven moeten meer grondgebonden
naar ruimte voor agrarische bedrijven die extensiever
Zoals ook al opgenomen in de Visie Buitengebied helpen we in (en rond) de natuurgebieden de
worden of overschakelen naar natuur inclusief
willen gaan werken. Uiteraard zetten we daar onze
terreinbeheerders en eigenaren om de natuurwaarden te behouden en versterken. Tevens volgen
boeren. Doordat geproduceerd wordt in een Europese
samenwerking met andere partijen in het buitengebied
we de hogere overheden in hun beleid om piekbelasters uit te kopen.
markt met concurrentie op prijzen is dat een grote
voor in. Wij willen daarvoor langdurig samenwerken met
uitdaging, omdat de opbrengsten omlaag gaan en de
ondernemers in het buitengebied.
—
We werken toe naar een landbouw die in balans is met de onderliggende en bovenliggende lagen: We willen dat de landbouw een bijdrage levert aan de maatschappelijke doelen die wij
kosten omhoog maatregelen nemen om deze
70
Stapsgewijs werken we toe naar een passende zonering voor de landbouw (incl. en de boomteelt)
in de Oostflank nastreven. We koesteren en stimuleren biologische landbouw. De Stichting
uitdagingen het hoofd te bieden. (Zoals overschakelen
Door doelen integraal te benaderen kan de aanpak van
Duinboeren en Maatschappij is hiervan een goed voorbeeld. De ontwikkeling naar extensieve
naar meer grondgebonden.) We willen graag dat
de stikstofopgave als hefboom worden ingezet voor de
vormen van landbouw, die zich eerder richten op regionale afnemers dan op de wereldmarkt, ligt
de veehouderij als hoeder van het landschap
aanpak van de andere opgaven in het buitengebied, zoals
hier voor de hand. Dit krijgt verder vorm in een breed gedragen gebiedsproces waarin iedereen
blijft bestaan. Voor zowel natuurbeheer, voor
het voldoen aan de KRW (Kaderrichtlijn Water) in 2027,
kan meedoen.
voedselproductie en educatie. We koesteren de
het vergroten van de biodiversiteit en het verbeteren
veehouderij en werken samen in de gebiedsprocessen
van de landschappelijke kwaliteit. Voor de Oostflank is
Het Van Gogh Nationaal Park wijst de kwekerijenlandschappen, waaronder de Oostflank,
een plan uit om boeren in de Oostflank binnen de
dit een grote kans voor het verder verduurzamen van
aan als uitgelezen kans voor de ontwikkeling van het landschap van de toekomst. Dit kunnen
Nederlandse en Europese kaders mogelijk te maken
de landbouw, waarbij een duurzaam en levensvatbaar
nieuwe concepten zijn als ‘kweekbossen’ of aansluiten op ideeën uit ‘Versailles van het
—
We willen samen met boomkwekers aan de slag om aantrekkelijke kweeklandschappen te maken:
en houden. Veehouderijen zoeken daarom nieuwe
perspectief voor de landbouw van groot belang is.
Noorden’. Dat omschrijft het perspectief voor “een aantrekkelijk boomkwekerijenlandschap met
afzetkanalen bijvoorbeeld door de regionale ketens
Ook voor nieuwe economische dragers in het
arcadische kwaliteiten". We zien daarbij echter binnen de Oostflank als geheel geen ruimte
te sluiten en het lokale agrarische product ook in de
buitengebied, bedrijven die ontstaan door innovatie
voor kwantitatieve groei. Bekeken moet worden op welke wijze herschikking binnen de gehele
regio af te zetten. Een andere mogelijkheid is om meer
en ontwikkeling willen we ruimte bieden. Ruimte in
Oostflank kan bijdragen aan het creëren van een aantrekkelijk (kweek)landschap.
ruimte te krijgen voor verbreding van de activiteiten
regelgeving en het gebruik maken van vrijkomende
(zorg, natuur en landschapsbehoud, welzijn, toerisme
agrarische bebouwing (VAB’s).
en landschapswaarden in dat gebied versterkt: De gebieden rond de Natura 2000-gebieden
en recreatie). Deze ruimte willen we in de Oostflank
worden geëxtensiveerd en gebruikt voor natuurinclusieve landbouw die meer natuurinclusief
ook nadrukkelijk bieden.
De lokale gebiedsontwikkelingen, provinciaal (Brabants
is, met de nadruk op extensieve, grondgebonden graasdierhouderijen (BPLG). Natuurinclusieve
Programma Landelijk Gebied, BPLG) en Rijksbeleid
De bedoeling hiervan is het leveren van een bijdrage aan de achterliggende doelen op basis van
Boomteelt
(Nationaal Programma Landelijk Gebied, NPLG) vormen
feitelijke waarnemingen voor en tijdens de transitie. Dit betekent dat we met deze landbouw
Breed in Nederland en Europa zijn ambities om
de basis voor de transitie van het landelijk gebied. De
een bijdrage willen leveren aan de volgende doelen:
meer bomen en groen aan te planten in het kader
gemeente Oisterwijk heeft in de visie Buitengebied
—
De biodiversiteit omhoog
van klimaatadaptatie en CO2-opname. Er liggen dus
een aantal ambities geformuleerd. De gemeente
—
Schoner water (incl. stedelijk water), inclusief het zover als mogelijk terugdringen van het
volop economische kansen voor deze branche. De
Tilburg heeft al eerder het masterplan Landschapspark
boomteelt in de Oostflank en de rest van Brabant is
Pauwels gemaakt, met daarin een visie voor een
zeer innovatief en heeft de ambitie een stevige positie
duurzame kringlooplandbouw ten zuiden van de Loonse
in Europa te krijgen. Tegelijkertijd is de branche zich
en Drunense Duinen. En recent is vanuit het Rijk het
zeer bewust van haar relatie met de omgeving. Er
rapport van Joan Remkes “Wat wel kan” uitgebracht,
wordt daarom ingezet op innovatie en verduurzaming
dat aanknopingspunten biedt voor het bieden van perspectief aan de landbouw.
—
Rondom Natura 2000-gebieden en in de beekdalen wordt enkel ingezet op landbouw die natuur-
71
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
en plekken voor de verkoop van streekproducten. We willen meedenken met eigenaren en
—
Tegengaan van verdroging
maatwerk leveren om de mogelijkheden te onderzoeken. Wel houden we daarbij rekening met
—
Dieper liggend water omhoog (tbv drinkwater en beschikbaarheid in de zomer; zoek naar
o.a. vervoersbewegingen en geluidsproductie. (Voor de specifieke regels zie voor de gemeente
alternatieve oplossingen)
Oisterwijk: bijlage 2 visie buitengebied Oisterwijk en voor de gemeente Tilburg beleidsregels
—
Natuurgebieden ontlasten en verbinden (zie o.a. Versailles van het Noorden)
particuliere woningbouwinitiatieven en functiewijziging in het landelijk gebied, geldend vanaf
—
De definitie kent geen vast omlijnd eisen pakket en dit willen we ook niet. In de
7-11-2023).
gebiedsprocessen willen we dit type landbouw stimuleren en gezamenlijk gebiedsgewijs
—
Innovatie in de landbouw en boomteelt stimuleren: We verkennen in regionaal verband
kijken wat nodig is, haalbaar is en hoe we daar gezamenlijk naar toe kunnen. We laten ons
hoe we samen met deze sector innovatie verder kunnen stimuleren. Onder meer met het
hierbij inspireren door de definitie die BoerenNatuur heeft geformuleerd voor het begrip
oog op digitalisering, AI, robotisering, arbeidsmarkt en de vernieuwing van oogst- en
natuurinclusieve landbouw: “een economisch rendabel landbouwsysteem dat voedsel en gewassen
productie(technieken). Innovatie betekent ook investeren. We denken mee met ondernemers om
produceert, in balans met de natuurlijke omgeving, natuurlijke hulpbronnen integreert in de
innovatie mogelijk te maken, en zoeken samen naar creatieve oplossingen waar dat nodig is.
bedrijfsvoering en zorgt voor biodiversiteit op en rond het bedrijf.” Dit type landbouw is een kans om de sector toekomstbestendig te maken. De voorgestelde gebiedsindeling uit het advies Remkes vormt de basis voor de uitwerking van het gebiedsproces. Waar mogelijk ondersteunen wij de transitie van traditionele naar extensieve vormen van grondgebonden veehouderij financieel en met ons grondinstrument, i.s.m. provincie en Rijk. —
We zetten ons actief in voor het behoud van een duurzame akkerbouw en grondgebonden veetelers in de Oostflank: Het Brabantse mozaïeklandschap is een afwisselend landschap met verschillende soorten landbouw, natuur en opgaande beplanting. Het behoud van akkerbouw en veeteelt betekent ook het behoud en de versterking van het Brabantse mozaïeklandschap: een fijnmazig landschap dat ook voor recreatie en biodiversiteit aantrekkelijk is. Schaalvergroting staat hiermee op gespannen voet.
—
We geven i.s.m. Rijk en provincie kansen aan boeren voor nieuwe vormen van landbouw/ boomteelt, zoals agroforestry, voedselbossen en andere vormen van verbreding: Brabants Bodem ontwikkelt een nieuw perspectief voor agrarisch ondernemers die bijdragen aan de kwaliteit van natuur en landschap in Van Gogh Nationaal Park. We steven ernaar om de samenwerking aan te gaan. Het beleid moet leiden tot een vitale, toekomstbestendige land- en tuinbouwsector, die bijdraagt aan een fraai en duurzaam landschap en de productie van duurzame producten en gezonde voeding. Dat is van levensbelang voor de sector en kan zorgen voor een sterkere verbinding tussen producenten en consumenten (stad-land). Voor de realisatie van de natuur zoeken we naar het deels verweven van natuurinclusieve boomteelt en natuur/bos. De omvang hiervan kan nu nog niet worden vastgesteld. Allereerst willen we op korte termijn gezamenlijk met boomtelers en natuur- en milieu organisaties en kennisinstellingen een stevige pilot opzetten. Een monitoringsprogramma op bijdrage aan biodiversiteit en watermanagement hoort daarbij. Bij gebleken succes kan deze integratie van natuur/bos en natuurinclusieve boomteelt wellicht geleidelijk worden opgeschaald tot een omvang van ca 50-100 hectare binnen de genoemde 400ha nieuwe natuur en landschapselementen.
—
VAB’s: Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB's) kunnen zijn interessant zijn voor bepaalde economische functies die een bijdrage kunnen leveren aan de doorontwikkeling van het landelijk gebied. We stimuleren economische functies in het buitengebied (ook) anders dan agrarisch om het buitengebied economisch rendabel te houden. Opslag en werkplaatsen, recreatieve functies, kleinschalige woonvormen, handel waaronder plekken voor de verkoop van streekproducten kunnen een perfecte opstap zijn alvorens dit soort bedrijven eventueel schaal en financiële middelen hebben voor de overstap naar een industrie-/bedrijventerrein. Er valt hierbij te denken aan: opslag en werkplaatsen, recreatieve functies, kleinschalige woonvormen
72
73
Zonering in verschillende 'hardheden':
Koerskaart Landbouw
A
A. Landbouw Locatie: Overige gebieden. Landbouw en boomteelt met respect voor het mozaiek
—
Toewerken naar meer natuurinclusieve- en minder
landschap, door behoud, herstel en toevoeging van
intensieve landbouw. Europese en landelijke restricties
landschapselementen, met name op perceelsgrenzen
landbouw handhaven (waaronder terugdringen van
(onderdeel van streven naar ca. 500 400 ha nieuwe natuur bosgebied). Behoud openheid en afwisseling
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
—
stikstof, ammoniak en geur). —
Uitbreidingen boomteelt niet wenselijk. Behoud van het
in het landschap. Behoud en herstel van bestaande
huidige areaal. Soms zijn verplaatsingen mogelijk en
landschapselementen,zoals poelen, houtwallen en
wenselijk. Dit is een perceelsgewijze afweziging, zoals
solitaire bomen, zandpaden, microreliëf en oude
ook in de Oisterwijks Visie Buitengebied wordt benoemd.
kavelpatronen.
B
C
B. Landbouw in overgangsgebieden
C. Natuur
Locatie: Overgangsgebieden rond Natura 2000 en Natte
Locatie: Natura 2000, Natte Natuurparels en NNB-gebieden.
Natuurparels (ca. 500m zoekgebied) en beekdalen.
—
—
Overgangszone extensieve landbouw/natuur/water.
Streven naar optimale instandhouding en verbetering van de bestaande natuurwaarden.
Deze kaart is illustratief en indicatief en doet geen uitspraken over exacte parcelen
Mozaïek van landschapselementen, struweel en bos (onderdeel van streven naar ca. 400 ha nieuw natuur-
—
Zonering in verschillende 'hardheden':
en landschapselementen, waaronder ca. 200 ha nieuw bosgebied) met daartussen vormen van natuurinclusieve
—
Zoekgebied Zone A: Landbouw
landbouw en boomteelt (zoals bijvoorbeeld kweekbossen, voedselbossen, agroforestry etc.) —
Toewerken naar meer extensieve en duurzame landbouw
—
Zoekgebied Zone B:
gericht op grondgebonden graasdierhouderijen (BPLG)).
Landbouw in overgangsgebieden* (zoekgebied
Europese en landelijke restricties landbouw handhaven
500m)
(waaronder sterk terugdringen van stikstof, ammoniak en geur en eisen stellen t.a.v. gewasbeschermingsmiddelen). — 74
—
Zone C:
De exacte invulling van het begrip `natuurinclusief' wordt
Natuurgebieden
in nauwe samenwerking met de betrokken ondernemers,
Natura 2000 gebieden en NNB.
agrariërs en boomtelers in het buitengebied ingevuld.
*
De exacte zonering wordt gebaseerd op de koers die de provincie hierin zal kiezen, wettelijke beleidskaders en wordt uiteindelijk in een lokaal gebiedsproces vastgesteld. We gaan daarbij voor dit moment uit van een zone van in beginsel gemiddeld 500 meter (grotendeels overeenkomend met de Attentiezone waterhuishouding van de provinciale verordening), maar de bepaling van de breedte, inrichting en landgebruik van deze zone is afhankelijk van de natuurdoelen voor het aansluitende natuurgebied. De doelen staan voorop, niet de omvang van de overgangszone. Een creatieve invulling en oplossing blijft mogelijk als het invulling geeft aan de doelen die voor het gebied zijn geformuleerd. Inzetten op toevoegen natuurlijke elementen Toewerken naar meer natuurinclusieve- en minder intensieve landbouw. Geïntegreerde mix van aangepaste vormen van landbouw en andere functies zoals landschap, natuur, recreëren en wonen. Rondom dorpen inzetten op meer wandelpaden en landschapselementen. Geïntegreerde mix van landbouw met natuur waar beperkingen gelden op de landbouw vanwege grote nationale opgaven. Zone van minimaal 500m rondom natura 2000 gebieden.
75
76
77
KOERS PER KERN
komende jaren. Nieuwe ontwikkelingen die in dit hoofdstuk nog niet worden beschreven zijn mogelijk, zolang ze binnen de grote koers voor een kern passen.
5.1 Oisterwijk
nieuwe landschappelijke structuur te introduceren.
Oisterwijk is de enige kern in de Oostflank met
door akkerwegen, bomenrijen en houtwallen) kan
stadse allure. Door de omvang, het aantrekkelijke
Oisterwijk worden ingebed in een breed palet aan
historische centrum en de aanwezigheid van een
bijzondere en gevarieerde landschappen. In dit
station ontstijgt Oisterwijk het dorpse aanzien van
landschap is ruimte voor bijzondere buurtschappen
de andere kernen. Andere bijzondere kwaliteiten
in het groen (Pannenschuur). De Pannenschuurlaan
zijn de nabijheid van de Oisterwijkse bossen en
is één van de belangrijkste ontsluitingswegen voor
vennen en de beekdalen van de Voorste Stroom
Oisterwijk. De drukte op deze weg heeft gevolgen
en Achterste Stroom. Deze kwaliteiten zijn
voor de oversteekbaarheid en leefbaarheid. Dit is
hoofdzakelijk gesitueerd ten zuiden van het spoor.
een opgave die uitgewerkt moet worden. Ook i.r.t.
Aan de noordkant liggen kansen om de relatie
de koers zoals omschreven onder thema Auto.
Door het mozaïeklandschap te versterken (gevormd
tussen stad en landschap te versterken en een
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
04
Voor elke kern binnen de Oostflank wordt in dit hoofdstuk op hoofdlijnen een koers geschetst voor de
KOERS PER KERN
(foto: Jostijn Ligtvoet)
78
Visiekaart Oisterwijk
INHOUDSOPGAVE
79
Inbreiding kan plaatsvinden rondom het
nodig om alle genoemde locaties te ontwikkelen
gezamenlijk maximaal 10% van de oppervlakte van
De rest van het landschap wordt vrijgehouden van
station. Het stationsgebied is een complexe
tot bedrijfslocatie. Er kan ook aanvullend worden
het gebied beslaan, met een bebouwingspercentage
bebouwing, ingericht met landschapselementen
transformatiezone, waarbij rekening gehouden
gedacht aan een gemengde invulling met wonen
van maximaal 25%. Binnen deze zoeklokatie is geen
en toegankelijk gemaakt voor de inwoners van
moet worden met omliggende bedrijven en het
en werken. Dit alles wordt ingepast binnen het
ruimte voor woningbouw voor Ruimte voor Ruimte
Oisterwijk. Ten westen van de Hoog Heukelomseweg
spoor. Er zijn mogelijkheden om een bijzonder
versterkte landschappelijk raamwerk.
titels. Hiertoe wordt gekeken naar mogelijkheden
(richting buurtschap Heukelom) en ten noorden
elders in Oisterwijk. Bij de kwalitatieve uitwerking
van de Kerkhovenbaan wordt geen uitbreiding
stationsmilieu te realiseren, dat zowel aan de lokale als regionale woningbehoefte tegemoetkomt.
Oisterwijk Pannenschuur VI
van Pannenschuur VI wordt samengewerkt met de
van woningbouw toegestaan om daarmee
Daarvoor is het deels nodig om bedrijventerrein
Pannenschuur VI is de enige uitleglocatie
buurtraad Heukelom, de buren van Pannenschuur
de onbebouwde ruimte tussen de dorpen te
Kerkhoven te transformeren naar compacte
van Oisterwijk. Hier kan een gevarieerd
VI en andere betrokkenen en belanghebbenden. Er
waarborgen.
woningbouw met stedelijke kwaliteiten,
woonprogramma komen, met een aanzienlijk
vindt burgerparticipatie plaats voordat een plan
aansluitend op de kwaliteiten, dichtheden
percentage betaalbare woningen en sociale huur.
wordt voorgelegd aan de gemeenteraad.
en mate van stedelijkheid van de KVL-locatie.
Op een gedeelte van deze locatie heeft de gemeente
Naast ontwikkelingen in het stationsgebied
een voorkeursrecht (WVG) gevestigd. Hier kan een
zijn in de kern nog andere, meer kleinschalige,
bijzonder landschappelijk woonmilieu worden
ontwikkellocaties.
gerealiseerd met een zachte dorpsrand. Binnen het
Illustratief landschappelijk raamwerk Pannenschuur VI
gepositioneerd in een landschappelijk raamwerk
tot een integraal plan voor bedrijventerrein
van houtwallen, boomsingels, nieuwe bosjes en
in de gemeente Oisterwijk, waarbij de inbreng
poelen. Routes voor langzaam verkeer worden als
van belanghebbenden wordt meegenomen. De
lange zichtlijnen naar het landschap ontworpen en
onderstaande locaties in het Koersdocument
verbinden de buurtschappen met de stad en het
Oostflank namelijk, De Bedrijfsweg in Oisterwijk, en
landschap. Vanaf Hoog Heukelom kunnen enkele
de locatie ten noorden van bedrijfspark Laarakkers
straten het plangebied in gaan, om het voor auto’s
en Kerkhoven worden hierin meegenomen (alsmede
te ontsluiten.
Sonman II in Moergestel). Een van de belangrijke uitgangspunten van dit koersdocument is dat beide gemeenten willen
Bedrijfsweg Oisterwijk
voorkomen dat de dorpen aan elkaar groeien
De Bedrijfsweg (ca. 4-6 ha) is de voornaamste
(zie pagina 7 en 9 van dit document). Daarom
ontwikkellocatie voor uitbreiding van
blijft tussen de dorpen altijd een afstand van
bedrijventerreinen in Oisterwijk. wordt voor
minimaal 750 meter onbebouwd (zie pag. 10). Om
mogelijke uitbreiding van bedrijventerreinen
de 750 meterzone te respecteren, wordt in de
in Oisterwijk onderzocht. Een voorwaarde voor
zoeklocatie ten noorden van het WVG-gebied (ten
deze uitbreidingen is een goede kwalitatieve
zuiden van de Kerkhovenbaan en ten oosten van de
landschappelijke inpassing. Want ook de
Hoog Heukelomseweg) ingezet op het verfraaien
werkterreinen kunnen beter verbonden worden
en het robuuster maken van het landschap.
met het landschap. Werknemers moeten
Nieuwe boskamers kunnen worden ingepast in de
makkelijk met de fiets naar hun werk kunnen,
landschappelijke structuur van houtwallen, waar
en tijdens het lunchrondje in het groen of het
ook kleinschalige, natuurinclusieve landbouw
buitengebied kunnen wandelen. Daarvoor moet
mogelijk is.
de omgevingskwaliteit worden verbeterd. Nader onderzoek moet duidelijk maken wat haalbare en
Binnen deze zoeklocatie is daarom beperkt ruimte
kwalitatieve ontwikkelingen zijn.
voor woningbouw voor maximaal 30 Ruimte voor Ruimte-titels. Deze kunnen worden verdeeld in clusters van kleinschalige landschappelijke
80
Oisterwijk Noordzijde
woonconcepten, zonder grote privétuinen. De
Alternatieve locatie kan worden gezocht,
locatie vraagt om een nieuwe dorpse typologie
indien haalbaar, ten noorden van het
die past bij de omgeving: typische vrijstaande
bedrijvenpark Laarakkers en Kerkhoven (tussen
woningen of twee-onder-een-kappers passen hier
de Kerkhovensestraat en Heusdensebaan) (ca 8-10
niet. Binnen de zoeklocatie tussen het WVG-gebied,
ha). Verder onderzoek naar de haalbaarheid van
de Hoog Heukelomseweg en de Kerkhovenbaan
deze locatie is een eerste vereiste. Het is niet
(ruim 18 hectare) mogen de uitgeefbare clusters
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
WVG-gebied worden verschillende buurtschappen Er wordt een onderzoek uitgevoerd wat leidt
Status project: stedenbouwkundig plan is nog niet gemaakt, wordt in 2024 opgestart. Op deze kaart staan indicatief ideeën opgenomen hoe dit plan eruit zou kunnen zien, het is echter nog niet bepaald op welke percelen wat precies wordt gemaakt.
Legenda illustratief landschappelijk raamwerk Pannenschuur VI Ontwikkellocatie: buurtschappen in het groen (indicatief)
Langzaam verkeer-verbinding dorp en landschap
Ruimte voor nieuwe boskavels
Karresporen als wijkontsluiting
Herstellen en versterken landschapselementen kamerlandschap
81
5.2 Berkel-Enschot Oorspronkelijk waren Berkel en Enschot twee aparte dorpen. Door de jaren heen zijn deze dorpen aan elkaar vastgegroeid. Hoewel de oude kernen van de twee dorpen nog goed te herkennen zijn, functioneert het met de ontwikkeling van Koningsoord als één zelfstandige kern. Een bijzondere kwaliteit is de nabijheid van het historische cultuurlandschap van de BerkhoekBrem. Om Berkel-Enschot als zelfstandige kern te behouden is het belangrijk dat het dorp niet verder vastgroeit aan Tilburg of andere omliggende kernen. Tussen Berkel-Enschot en Udenhout wordt de 750 meter afstand ook gewaarborgd. De landschappelijke ‘Spie’ tussen het spoor, de Oud Lovenstraat, de Bosscheweg en de tangent valt daarom af als stedelijke ontwikkellocatie. Het is een essentiële groene ademruimte tussen Tilburg en Berkel-Enschot, waar je op de Enschotsebaan nog
We werken hier aan het verbeteren van het
Ten opzichte van eerdere plannen van Akker-
name de Hoolstraat en vrijliggende boerenerven
landschap. Er komen extra landschapselementen
Heikant is het mogelijke ontwikkelgebied sterk
vormen met de nog open landschappelijke ruimte
om het zicht op de industrie en de N261 deels
verkleind om daarmee de afstand tussen de
een bijzonder cultuurhistorisch ensemble, dat
te verhullen. Inbreiding in Berkel-Enschot is
dorpen te waarborgen en cultuurhistorische- en
intact moet blijven. Hier zijn dus geen nieuwe
wenselijk, maar het aantal inbreidingslocaties
landschappelijke kwaliteiten niet aan te tasten.
woningbouwontwikkelingen toegestaan en ook geen
in Berkel-Enschot is beperkt. Er is in ieder geval
De verdere ontwikkeling van de ‘Villawijk’ Nieuwe
nieuwe erven.
wél ruimte voor transformatie en er wordt nog
Warande kan ervoor zorgen dat dat de Ruimte voor
gezocht naar mogelijkheden voor verdichting.
Ruimte-kavels die reeds zijn gerealiseerd, goed
Direct grenzend aan de bestaande woonwijk is wel
Nieuwe woningbouwontwikkelingen richten zich
worden verbonden met het bestaande dorp. De
ruimte voor een beperkte uitbreiding, waarbij
met name op de Nieuwe Warande en het gebied
ontwikkeling Nieuwe Warande Zuid die gepland
de 750 meter afstand tussen Berkel-Enschot en
Akker-Heikant. Hier liggen kansen om bijzondere
stond ten zuidwesten van de Nieuwe Warande,
Udenhout gewaarborgd blijft. Zo kan de afronding
landschappelijke woonmilieus te maken. Voor
richting het Riddershofpad is afgeschaald zodat
van het dorp ook kwaliteit krijgen. Hier is ruimte
Akker-Heikant is de opgave om een definitieve
ook hier de landschappelijke ruimte tussen Tilburg
voor een bijzonder woonmilieu, met een daarbij
groene dorpsrand te maken en tevens compact
en Berkel-Enschot behouden kan blijven en deze
passende compacte woningbouwtypologie. Nieuwe
en vernieuwend landschappelijk wonen toe te
niet verder aan elkaar groeien. Belangrijk is dat
tuinpaden en karresporen passen in het landschap
voegen, waarbij respectvol wordt omgegaan met
de ontwikkelingen geen nadelige impact mogen
en kunnen als inspiratie voor ontsluitingspaden
het bijzondere cultuurhistorische karakter van de
hebben op de verkeersstromen door de kernen.
functioneren voor een landschappelijk woongebied.
Brem en de Hoolstraat met vrijliggende erven en
Nieuwe infrastructuur moet ook geen extra
De vrijwaringszone (ondergrondse buisleidingen)
-boerderijensembles.
verkeer oproepen dat geen duidelijke herkomst of
kan dienen om een definitieve landschappelijke
bestemming in het gebied heeft. Om deze reden
afronding van het dorp te maken. Hier is ook
wordt de Koningsoordlaan parallel aan het spoor
ruimte om waterparken te ontwikkelen, zodat
doorgetrokken. Hiermee kan de nieuwe woningbouw
water uit de wijk kan infiltreren in de bodem. De
in Berkel-Enschot worden ontsloten, maar ontstaat
ontsluiting voor auto’s sluit aan op de bestaande
geen verkeersaantrekkende route die sluipverkeer
infrastructuur van het dorp. Er moet nog nadere
op regionaal niveau faciliteert. De doorgetrokken
studie en uitwerrking plaatsvinden, hoe een in
Koningsoordlaan biedt tevens een goede ontsluiting
capaciteit en veiligheid voldoende ontsluiting
vanuit Berkel-Enschot naar het treinstation.
van Akker-Heikant op bestaande dan wel aan te
Om te voorkomen dat verkeer in noord-oostelijke
passen infrastructuur kan plaatsvinden. Er kunnen
richting alsnog via de Heikantsebaan-Durendaelweg
wandel- en fietsroutes worden gerealiseerd naar
gaat worden maatregelen genomen om het verkeer
de Hoolstraat, om het dorp beter te verbinden
beter te begeleiden richting de Koningsoordlaan.
met het landschap. Op lange termijn ligt er een
O.a.: Plaatsen van bewegwijzering op de rotonde
kans om het aangrenzende werkgebied aan de
Durendaelweg – Pastoor van Tilborgstraat met
westkant onderdeel te laten zijn van deze integrale
duidelijke verwijzing voor doorgaand verkeer
gebiedsontwikkeling. Hier is mogelijk ruimte voor
richting de Koningsoordlaan. Overleg met
transformatie naar een gemengd woon-werkgebied.
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
voelt dat je buiten bent.
navigatie bedrijven om de navigatie aan te passen. Maatwerkmaatregelen op de Durendaelweg, welke nog nader uitgewerkt moeten worden.
Nieuwe Warande Ten westen van Berkel-Enschot vindt
Akker-Heikant
in het buitengebied op dit moment een
Ontwikkellocatie Akker-Heikant ligt aan de
en twee appartementencomplexen: de villawijk
noordoostgrens van het dorp en grenst aan het
Buitengoed Nieuwe Warande. Deze ontwikkeling
bijzondere cultuurhistorische landschap van
is een initiatief van de Ontwikkelmaatschappij
Brem-Berkhoek. Nieuwe ontwikkelingen moeten
Ruimte voor Ruimte-, een 100% deelneming van de
passen bij de kwaliteiten van dit landschap. Met
provincie Noord-Brabant.
gebiedsontwikkeling plaats van 165 zelfbouwkavels
Visiekaart Berkel-Enschot
82
83
Afronding van de villawijk met op de
Nieuwe (zelfbouw) woningen in collectieve clusters
Zoals in de omschrijving van Berkel-Enschot is
voor woningbouwontwikkeling in een dichtheid
aangegeven locaties nog ruimte voor enkele
grenzen aan deze common en vormen één geheel.
opgenomen, is het verder bouwen richting het
passend bij een dorpshart. We studeren zorgvuldig
kavels en compacte, collectieve erven, zodat
Het landschap is de tuin van de bewoners.
zuiden (fase 2 van de Nieuwe Warande aan het
op een inpassing van de nieuwe woningen zodat
er een duurzame landschappelijke afronding
Onderdeel van deze ontwikkeling zijn ook
Riddershofpad) niet meer wenselijk. Zo houden
het landschappelijk karakter van de wijk behouden
ontstaat die 1-op-1 overgaat in het Water- en
verschillende transformatielocaties langs het spoor,
we afstand tussen het dorp en de Noordelijke
blijft. Voorzieningen (Koningsoord) liggen direct
Klimaatlandschap Pauwels.
waaronder tuincentrum De Hemeltjes. Deze locaties
stadsrand en bieden we mogelijkheden voor
Tussen deze nieuwe wijk en het spoor is ruimte
—
Goede verbindingen (vooral langzaam verkeer)
kunnen als eerste worden ontwikkeld.
landschapsontwikkeling. Ontsluiting van de Nieuwe
bereikbaar met de bestaande fietstunnel. Zo kan
tussen de bestaande kern en de Nieuwe
Tenslotte kan het Riddershofpad als
Warande vindt bij voorkeur plaats via het zuiden
de bestaande losgelegen villawijk op een goede
Warande.
landschappelijke en recreatieve wandel- en
op de Rauwbrakenweg. Het verkeer wordt via de
aan de andere zijde van het spoor en zijn direct
—
en duurzame manier worden aangehecht op het
Dat zou kunnen op een manier die enerzijds
fietsroute worden opgewaardeerd. Door deze route
Rauwbrakenweg en Schepersvenweg direct op de
bestaande dorp én kan de wijk een landschappelijke
aansluit bij de zelfbouwcultuur van de Nieuwe
bijna geheel vrij te houden van achtertuinen of
N261 ontsloten. De N261 heeft voldoende capaciteit
afronding krijgen. Dit doen we met enkele
Warande en anderzijds onderdeel wordt van het
nieuwe woningen kan het een waardige verbinding
en is geschikt voor de afwikkeling van het verkeer.
ingrepen:
Water- en klimaatlandschap Pauwels. Door een
worden tussen Berkel-Enschot en klimaatlandschap
Hoe meer verkeer via de N261 verwerkt wordt, hoe
—
Het tussengebied landschappelijk versterken
centrale groene ‘common’ te ontwikkelen, een
Pauwels. Op twee aangegeven locaties is beperkt
minder De Kraan wordt belast. Er moet nog nadere
met een groen hart (de “common”) en daaraan
collectieve tuin voor de hele buurt, kan het gebied
ruimte voor het afronden van de villawijk met
studie en uitwerrking plaatsvinden, hoe een in
gelegen bebouwing: ontspannen delen en
een waardig verlengstuk worden van het water- en
enkele kavels of collectieve erven, indien die ook
capaciteit en veiligheid voldoende ontsluiiting
compactere delen in aansluiting op de
klimaatlandschap. In deze common is ruimte voor
de ruimtelijke kwaliteit van met name achterzijden
van Nieuwe Warande op bestaande dan wel aan te
bebouwing van Berkel-Enschot.
wateropvang, poelen, houtwallen, singels en bosjes.
van bestaande kavels kunnen verbeteren.
passen infrastructuur kan plaatsvinden.
Illustratief landschappelijk raamwerk Akker-Heikant Legenda illustratief landschappelijk raamwerk Akker-Heikant
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
Ontwikkellocatie: Brabants vrij wonen in landschap (indicatief)
Status project: stedenbouwkundig plan is nog niet gemaakt, wordt in 2024 opgestart. Op deze kaart staan indicatief ideeën opgenomen hoe dit plan eruit zou kunnen zien, het is echter nog niet bepaald op welke percelen wat precies wordt gemaakt.
84
Langzaam verkeerverbindingen dorp en landschap Landschappelijke afronding (vrijwaringszone kabels en leidingen) Optioneel transformatie bedrijventerrein (lange termijn) Uitwerken landschapszone tussen Berkel-Enschot, Udenhout en Oisterwijk
Woningen voor ouderen aan een gezamenlijke binnentuin.
Dorps verdichten.
Landschappelijke afronding van het dorp en wandelverbindingen naar het landschap.
Betaalbare woningbouw met lokale architectuur.
85
Vrij wonen in het groen.
Gedeelde groene buitenruimte.
Schuren ensemble.
Groene gemeenschappelijke speelvoorziening.
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
Illustratief landschappelijk raamwerk Nieuwe Warande
Status project: stedenbouwkundig plan is nog niet gemaakt, wordt in 2024 opgestart. Op deze kaart staan indicatief ideeën opgenomen hoe dit plan eruit zou kunnen zien, het is echter nog niet bepaald op welke percelen wat precies wordt gemaakt.
Legenda illustratief landschappelijk raamwerk Nieuwe Warande Landschapselementen toevoegen in samenhang met Klimaatlandschap Pauwels
Langzaam verkeersverbinding naar Klimaatlandschap Pauwels
Groene common met buurtvoorzieningen
Landschappelijke fietsroute - auto te gast
Ontwikkellocatie: nieuwe boerenerven (indicatief)
Wijkontsluiting
Ontwikkellocatie: (zelfbouw) kavels met collectieve woonclusters en adres aan groene common (indicatief)
Afronden kernrandzones
Dorpscontour
Aandachtspunt en opgave: overstroming vanuit het oppervlaktewatersysteem
86
87
Udenhout is een vitaal Brabants dorp aan de rand van Loonse en Drunense Duinen, met een lange ontstaansgeschiedenis. Het is voor de leefbaarheid van de dorpen in de Oostflank van groot belang dat er een nieuw station komt op de lijn Tilburg-Den Bosch. Met de realisatie van een nieuw NS-station in Udenhout kan het dorp een schaalsprong maken. Het biedt de mogelijkheid om een nieuw relatief dicht woon-werkmileu te ontwikkelen en er liggen ook kansen voor versterking van het centrum en in het lint. Dan gaat het om nieuwe verdichtingslocaties rondom het Kloosterpad, de Zeshoevenstraat, Slimstraat/ Kreitenmolenstraat. Om verdichtingskansen in het centrum en het lint nader in beeld te brengen wordt een Ruimtelijk Gebiedsperspectief Udenhout opgesteld. In dat kader wordt ook onderzocht hoe een goede, aantrekkelijke dorpskern met voldoende ontmoetingsmogelijkheden gerealiseerd kan
huidige intensiteit en past bij het verblijfsklimaat.
Scenario locatie 1 nabij voormalig
in een robuuste nieuwe bosontwikkeling, die ook
Vanuit analyse naar de omgeving en functies in
stationsgebouw De eerste locatie biedt
de verbinding tussen De Brand en De Leemkuilen
de kern van Udenhout en het oplossend vermogen
verschillende kansen: de herinrichting achter de
versterkt. Hierin is dan ook ruimte voor
van onder andere het beter laten functioneren van
Jumbo, een nieuwe verbinding met het beekdal
sportvoorzieningen, wat een goede uitwerking
De Mortel gaan we uit van een streefwaarde van
van de Roomley, uitbreiding van een compacte
vraagt. Op beide plekken wordt de ontwikkeling
5.000 mvtg per etmaal in de kern van Udenhout.
woonwijk tussen het spoor en De Mortel (op de
van infrastructuur en ruimtelijke inrichting op
Maatregelen die al op kortere termijn worden
locatie waar in geval van scenario 2 de sportvelden
het gebied van planvorming, financiering en
genomen moeten in de lijn van het Koersdocument
naar toe zouden gaan), geïntegreerd in het groen
exploitatie geïntegreerd aangepakt. Een nieuwe
passen.
en met voldoende waterberging (aansluitend bij
autoverbinding tussen de Kreitenmolenstraat
de waterpark-gedachte). Daarbij zijn er mogelijk
en aangrenzende woonwijken kan deel uitmaken
Om de bereikbaarheid per auto te waarborgen
ook kansen om het noordwestelijk deel van het
van deze integrale planontwikkeling met de
en met name het dorpshart van Udenhout
bedrijventerrein in de toekomst te transformeren
daarbijhorende revitalisatie van de Kreitenmolen.
te ontlasten wordt het verkeer geleid via
naar een compact stedelijk woon-werk milieu.
Daarbij willen we het cultuurhistorisch landschap
de verlengde Koningsoordlaan richting de
Zo ontstaat zowel ten noorden en zuiden van
van de Berkhoek koesteren en het vormgeven aan
Kreitemolenstraat, en daaraansluitend over een
het station een typisch stationsmilieu. Ofwel:
de overgang tussen het bedrijventerrein en het
verbeterde Spoorakkerweg richting De Mortel of
bebouwing voor wonen en werken in een relatief
omliggende landschap en het dorp. Aanvullend
Brabantsehoek-Gommelsestraat. De maatregelen
hoge dichtheid.
verkeerskundig onderzoek is noodzakelijk om tot
worden genomen alvorens een station wordt gerealiseerd en Udenhout wordt uitgebreid met
Scenario locatie 2 grenzend aan de sportvelden
komen, waarbij ook Berkel-Enschot als locatie niet
woningbouw.
Ook de tweede locatie biedt allerlei opties. Als
kan worden uitgesloten.
de sportvelden worden verplaatst, ontstaat hier
worden. In Udenhout zien we dat de huidige
een definitieve locatiekeuze voor het station te
Stationslocaties
verkeersintensiteit niet past bij een goede
Er zijn in Udenhout twee potentiële
leefbaarheid en verkeersveiligheid in de kern.
stationslocaties:
Daarom nemen we maatregelen waardoor de
1
Rondom het voormalige stationsgebouw;
intensiteit in de kern in de toekomst met de
2
Grenzend aan de sportvelden.
ook de kans om een aantrekkelijk stationsmilieu
De noordwestelijke rand van Udenhout, met o.a.
te ontwikkelen. Ook op deze plek spelen opgaven
kasteel De Strijdhoef en zwembad De Groene
gekoppeld aan het watersysteem en inpassing
Wellen, willen we ontwikkelen als ‘natuur-
van het beekdal. Dit kan gecombineerd worden
inclusieve recreatiezone’. Samen met de betrokken
met de ontwikkeling van een landschappelijk-
eigenaren werken we daarvoor een specifiek plan
recreatieve zone aan de oostzijde van Udenhout,
uit. Nieuwe, kleinschalige recreatieve functies kunnen in deze zone ontwikkeld worden, in nauwe
gerealiseerde woningbouw toch lager is dan de
Zicht op Loonse en Drunense Duinen vanaf Udenhout (foto: John Davids) 88
samenhang met ‘mens-inclusieve natuur’.
Visiekaart Udenhout
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
5.3 Udenhout
89
De historische groei, binding van de kern met het landschap én de sterke sociale cohesie van (oud-) dorpsbewoners, bieden een goede basis om Biezenmortel leefbaar te houden en toekomstbestendig te maken. Op 12 juli 2023 is een Dorpsakkoord ondertekend met alle direct betrokken partijen, waaronder de gemeente Tilburg. Dit dorpsakkoord is het eerste concrete resultaat van het Koersdocument Oostflank SRBT en zal gaan werken vanuit de uitgangspunten in het Koersdocument. Voor woningbouw speelt een grote en urgente opgave. Nog voor 2030 willen we een inhaalslag maken en inzetten op duurzame groei, met betaalbare woningen voor de lokale behoefte. Biezenmortel heeft een stevige woningbouwopgave om de leefbaarheid op peil te houden. De identiteit van Biezenmortel behouden is de belangrijkste opgave ten aanzien van de groei die Biezenmortel door gaat maken. Een gestage maar gefaseerde toevoeging van woningen heeft tot doel om de eigen inwoners en woningzoekenden met binding met Biezenmortel de optimale kans te geven om de woningen te betrekken en onderdeel te worden van de lokale samenleving. Immers onderzoek van het Sociaal en Cultureel planbureau toont aan dat actieve deelname aan het dorp vordert met de jaren dat men in een dorp/wijk woont. Een van de ambities uit het dorpsakkoord is ook: "De realisatie
van nieuwe woningen met als uiteindelijk doel dat
een geleidelijke, kwalitatieve groei. Voor een
openbare ruimte, bestemd voor zorg. Om beter
een volledige wooncarrière in het dorp doorlopen
goede afronding van de bestaande uitbreiding
voorbereid te zijn op de transitie in de zorg is
kan worden en een verbeterd voorzieningenniveau
aan de oostzijde is het in elk geval belangrijk
Stichting Prisma op zoek naar nieuwe vormen van
duurzaam in stand blijft." De eerste 300 woningen
dat er een duidelijke grens wordt gedefinieerd.
zorg en samenleven. De nieuwe functies moeten op
tot 2030 zijn bedoeld als inhaalslag van de
Aan de westzijde is het landschappelijk en
een of andere manier gerelateerd zijn aan zorg.
afgelopen jaren en passen tevens binnen de
cultuurhistorisch van cruciaal belang om het
Om nieuwe gebruiksmogelijkheden op het landpark
gemaakte regionale afspraken. Om vervolgens het
open landschap ten westen van de Beukenhof te
mogelijk te maken moet het bestemmingsplan
voorzieningenniveau op peil te houden gaan we
behouden. Ook stellen we het doel om de huidige
worden aangepast.
na 2030 vooralsnog uit van een toevoeging van
én toekomstige woningen in Biezenmortel beter
ca. 30 woningen per jaar tot 2040. Toevoeging
bereikbaar te maken. Er wordt onderzocht welke
Gemeente en Stichting Prisma gaan dit verder
van dit aantal woningen vraagt om een nadere
mogelijkheden er zijn voor Biezenmortel om een ov
concretiseren op basis van een gebiedsvisie.
onderbouwing vanuit goede ruimtelijke ordening
verbinding met Tilburg te verkrijgen.
Onderdeel daarvan is ook de relatie met
Landpark Assisië
en landschappelijke waarden en landschappelijke
Ten zuiden van Biezenmortel ligt het zorgcomplex
inpassing in relatie tot de Leemkuilen. De
Met name in Biezenmortel bestaat de kans om
Landpark Assisië. Stichting Prisma beheert de
bouwmogelijkheden moeten in verhouding staan tot
klimaatadaptief binnendorps te verdichten.
locatie met diverse gebouwen, woningen en
de bestaande bebouwing en het landschap.
provinciaal afgestemd worden.
De nieuwe woningen zijn gericht op starters en doorstroming van bestaande bewoners. Zo draagt de nieuwbouw bij aan de sociale cohesie. De opgave is om te zoeken naar woonconcepten die hierbij passen. Denk bijvoorbeeld aan meer-generatiekavels, CPO-projecten (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) of nieuwe wooncoöperaties. Daarbij is het van belang dat het dorpshart versterkt wordt, door het toevoegen van (maatschappelijke) voorzieningen. De landschappelijke structuur moet leidend zijn voor de groei van het dorp. Dat kan door aan de oostzijde een sterke landschappelijke structuur te introduceren, die het raamwerk biedt voor
Ondertekening Dorpsakkoord Biezenmortel op 12 juli 2023 (foto: Beeldveld)
90
Biezenmortel, behoud van monumentale elementen
en zal bij de uitwerking ook verder regionaal en
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
5.4 Biezenmortel
Visiekaart Biezenmortel
91
In het centrum van Haaren liggen kansen voor de ontwikkeling van een compact en autoluw dorpshart, met nieuwe woningen voor starters en senioren, voorzieningen op fiets- en loopafstand en ruimte voor vergroening in een dorpse sfeer. Hier bouwen we voor de lokale behoefte, het verbeteren van de leefbaarheid en het versterken
Leidend bij de ontwikkelingen is het ontwikkelkader Landgoed Haarendael (2023). De toekomstige invulling van dit gebied moet recht doen aan de iconische status en meerwaarde opleveren voor de regio. Daarbij hanteren we de volgende uitgangspunten: —
Landgoed Haarendael als iconische plek en
van het dorpse karakter. Voor het gebied rond
maak bij een herontwikkeling de geschiedenis
het beekdal van de Ruysbossche Loop wordt
van het terrein langs drie verhaallijnen
er een visie opgesteld, waarbij tevens wordt
beleefbaar (Groot-Seminarie, gedenkplaats,
gekeken naar woningbouw met respect voor het beekdal en om kansen van het beekdal optimaal te benutten. Door nieuwe verbindingen tussen
zorg); —
landschap. Nieuwbouw vindt zoveel mogelijk
landschap; —
voortgeborduurd op de oorspronkelijke
Voorbeelden zijn de herontwikkeling van het van gemeenschapshuis Den Domp en rondom de
hoofdopzet; —
kleinschalige woningbouw. Om de historische en groene kwaliteit van het gebied te borgen, wordt een overkoepelende visie gemaakt. Er is ruimte voor woningbouw in de noordwesthoek (omgeving Holleneind en Köppenstraat). Hier liggen kansen voor een dorpse en natuurinclusieve uitbreiding van de aangrenzende woonwijk.
Bied ruimte aan een mix van wonen voor een variatie aan doelgroepen én voorzieningen op
Driehoeven. In het beekdal wordt niet gebouwd, maar in de flanken zijn wel initiatieven voor
Zet in op herbestemming en uitbreiding van het hoofdgebouw, waarbij wordt
plaats op inbreidings- of transformatielocaties. voormalige gemeentehuis, van de huidige locatie
Waarborg het contrast tussen deze groene enclave en het omliggende agrarische
dorp en beekdal (via Park Ruijbosch) te maken kan het dorp optimaal profiteren van dit bijzondere
Koester het cultuurhistorisch ensemble van
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
5.5 Haaren
het gebied van zorg en kleinschalige leisure; —
Versterk het aanwezige landschap en de tuinenstructuur;
—
Bied in de voorterreinen ruimte aan ten hoogste vijf woongebouwen, die onderdeel worden van het landschap. De rest van het voorterrein wordt publiek toegankelijk en ontwikkeld als een open parklandschap.
Haarendael Landgoed Haarendael is een iconische plek met een rijke historie. Het ligt als een groen omkaderd gebied in het agrarische landschap net buiten het dorp Haaren. Na jaren van leegstand en een grote brand in 2019 bevindt het landgoed zich echter in verwaarloosde staat. We willen het landgoed een nieuwe toekomst geven door landschapsontwikkeling en nieuwe functies als wonen, zorg en kleinschalige leisure. Als pleisterplaats wordt het onderdeel van het recreatieve netwerk in de Oostflank.
Visiekaart Haaren
92
93
Moergestel grenst aan twee bijzondere landschappelijke structuren: het beekdal van de Reusel en de bossen van het Galgeven. Toekomstige gebiedsontwikkelingen kunnen de relatie tussen het dorp en deze structuren versterken. Nieuwe woningbouwlocaties, waaronder Moergestel Noord (rondom Kasteel Nieuwhof), kunnen het dorp verbinden met een nieuw beekdalpark rondom de Reusel. Oostelvoortjes II is een uitbreidingslocatie die als definitieve groene dorpsrand wordt vormgegeven. Sonman II biedt ruimte voor een bijzonder -werkmilieu in het groen, dat een schakel kan vormen tussen het dorp en landgoed Zonnewende. Om de leefbaarheid van het dorp te verbeteren wordt ingezet op een autoluw
dorpshart komen de verkeersveiligheid ten goede en doet ook veel voor de beleving. Mogelijk heeft dit onvoldoende effect voor de verkeersintensiteit, en daarom wordt er ook onderzocht of ingrepen aan de A58 (capaciteitsverruiming), met of zonder het in westelijke richting verplaatsen van de op- en afrit aan de A58, verbetering opleveren. Ook een nieuwe oostelijke randweg zou een bijdrage kunnen leveren aan het autoluw maken van het dorpshart. Nader onderzoek is hiervoor noodzakelijk, waarbij het ook moet gaan over het voorkomen van sluipverkeer door de kern van Moergestel. De ingrepen mogen geen extra verkeer aantrekken. Nieuwe snelfietsroutes naar Oisterwijk en Tilburg zorgen voor een betere verbinding met de omliggende kernen en het OV.
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
dorpshart.
Aanpassingen van de straatprofielen in het
Visiekaart Moergestel
94
Illustratief landschappelijk raamwerk Moergestel Sonman II
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
5.6 Moergestel
Er ligt nog geen planvorming ten grondslag aan deze ontwikkeling.
Legenda illustratief landschappelijk raamwerk Moergestel Sonman II Ontwikkellocatie: werken in het landschap (indicatieve grenzen)
Langzaam verkeersverbindingen tussen dorp en landschap (Galgeven)
Uitbreidingslocatie bedrijventerrein (indicatieve grenzen)
Wijkontsluiting
Groene dorpsrand maken
Bedrijfsverzamelgebouwen in de natuur.
Duurzaam inpassen van nieuwe bedrijfspanden.
Natuurontwikkeling met nieuwe routes in combinatie met werken.
95
Moergestel Sonman II Er wordt een onderzoek uitgevoerd wat leidt tot een integraal plan voor bedrijventerrein in de gemeente Oisterwijk, waarbij de inbreng van belanghebbenden wordt meegenomen. Sonman II in Moergestel, maar ook De Bedrijfsweg in Oisterwijk, en de locatie ten noorden van bedrijfspark Laarakkers en Kerkhoven worden hierin meegenomen. Deze ontwikkellocatie leent zich voor een bijzonder gemengd werkgebied. Het kan worden
uitbreiding van het bedrijventerrein. Hier kunnen aantrekkelijke kleine kavels worden ontwikkeld voor het lokale MKB. Direct grenzend aan de bestaande woonwijk is ruimte voor natuurontwikkeling. Tussen het bedrijventerrein en de natuurontwikkeling komt een overgangszone, met kleine kavels voor bijzondere werkconcepten en bedrijfsverzamelgebouwen in de natuur. Door nieuwe routes te maken naar de aangrenzende bossen van het Galgeven kan deze locatie een nieuwe verbinding maken tussen het dorp en het landschap.
Moergestel Noord
en nieuwbouw op het terrein is mogelijk, als
Deze ontwikkellocatie in het noorden van Moergestel grenst aan het beekdal van de Reusel en aan kasteel Nieuwenhof. Het gebied biedt ruimte voor woningbouw in een landschappelijke setting, georienteerd op het beekdal. Het gebied
het cultuurhistorisch ensemble van het gehele complex en het landschap gerespecteerd blijft. Wij stimuleren samenwerking tussen verschillende gebiedseigenaren om een samenhangend plan te ontwikkelen.
kent hoge waarden qua cultuurhistorie, landschap en natuur. Hier kan woningbouw plaatsvinden, en er is ruimte voor natuurontwikkeling rond de zijtak van de Reusel. Deze zijtak vormt het centrale groenblauwe deel van de nieuwe wijk. Daarbij houden we rekening met het open karakter van het
onderverdeeld in drie zones. Het gebied dat direct
buitengebied, dat direct grenst aan het kasteel.
grenst aan Sonman I leent zich voor beperkte
Kleinschalige transformatie van kasteel Nieuwenhof
Illustratief landschappelijk raamwerk Moergestel Noord Legenda illustratief landschappelijk raamwerk Moergestel Noord
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
Kleinschalige transformatie Kasteel Nieuwenhof
Een schets van een eerste planvorming is gemaakt. Deze wordt in 2024 verder uitgewerkt.
96
Kasteel Nieuwenhof als poort naar beekdallandschap Compact dorps wonen aan het beekdal (indicatief) Verlengen beekddallandschap zijktak Langzaam verkeersverbindingen tussen dorp en beekdallandschap Wijkontsluiting Aandachtspunt en opgave: overstroming vanuit het oppervlaktewatersysteem
Woningbouw in een landschappelijke setting.
Dorps wonen aan een beeldal.
Openheid van het landschap behouden.
Kleinschalige transformatie binnen een cultuurhistorisch ensemble.
97
Oostelvoortjes II – Heiligeboom Deze ontwikkellocatie ligt aan de oostzijde van Moergestel tegen de bestaande woonwijk Oostelvoortjes. De achtertuinen van de bestaande woningen vormen de grens aan de west- en zuidzijde, en de straat Heiligenboom aan de oostzijde. Dit is ook de ontsluiting van de woonwijk. Dit was vroeger een oud akkerlandschap met houtwallen, erven, en bosschages en kleine akkers. Dit zorgde voor een afwisselend en kleinschalig landschap met onregelmatig patronen. Veel van deze houtwallen zijn nu verdwenen, maar
ruimte aan verschillende woonvelden met hun eigen karakter. Dit zijn clusters met woningen in landschapskamers aan de westkant, een brink met woningen in het middendeel van het plangebied en erven langs de Heiligenboom. Dorpse profielen uit de omgeving zijn een voorbeeld voor de wegen in het gebied. De houtwallen worden ecologisch interessant en verknopen Oostelvoortjes weer met het landschap met wandelverbindingen, zoals een dorps (achter) ommetje, gekoppeld aan de houtwallen.
deze oude structuren worden juist gebruikt als basis voor de nieuwe wijk. Met het herstel van de houtwallen ontstaan weer kamers die geven
De ze ui ka ts a pr rt ak is en i l ov lus er tr ex ati ac ef te en pe d rc oe el t g en e . en
Oostelvoortjes II – Heiligeboom
Status project: stedenbouwkundig plan ligt ten grondslag aan de verdere uitwerking. Op deze kaart staan schetsmatig de ontwikkelingen opgenomen. Het is nog niet exact bekend hoe dit verder wordt vormgegeven.
Opzet woonvelden Oostelvoortjes Brinkwoningen: wonen aan de centrale brink
98
Clusters: woningen gegroepeerd binnen de landschappelijke kamers
Erven: langs de Heiligenboom
(foto: Gerdien Wolthaus Paauw)
99
100
101
DE STAP NAAR UITVOERING
05
Eén ambitie, drie opgaven en deelprojecten De gemeente Oisterwijk en Tilburg staan voor grote uitdagingen om alle urgenties in het gebied van de Oostflank, met het oog op een duurzame leefomgeving, aan te pakken. Alleen samen kunnen we zorgen voor “een lonkend landschap, waar ecologie, economie en leefbaarheid voor de komende generaties weer in balans zijn”. We maken keuzes voor grondgebruik en infrastructuur, door te kijken wat randvoorwaarden zijn vanuit natuur, water, bodem en cultuurhistorie (de lagenbenadering). Het koersdocument als integrale visie, vraagt om een integrale aanpak. In dit koersdocument geven we richting aan drie urgente opgaven: 1
Transitie landelijk gebied; Het grondgebruik wordt in balans gebracht met wat het bodem- en watersysteem aan kan. Daardoor komen landbouw en natuur weer in evenwicht, waardoor er sprake is van een toekomstbestendige landbouw.
2
Transitie Mobiliteit; Een deel van het vervoer per auto verschuift naar OV vervoer of per fiets.
3
Transitie Wonen, werken en recreëren; Vanuit deze 2 transities geven we verder vorm aan de invulling van de dorpen door het toevoegen van woningen in verbinding met het landschap,
DE STAP NAAR UITVOERING
het stimuleren van(nieuwe) economische functies in samenhang met de transities, boomteelt en natuurontwikkeling. We sluiten aan bij Van Gogh Nationaal park, voor en door het versterken van de kwaliteiten van het landschap. We zetten in op natuurbeleving en duurzaam toerisme.
Vanuit de visie kunnen vele deelprojecten gedefinieerd worden. Deze deelprojecten hangen met elkaar samen en zijn soms ook randvoorwaardelijk voor elkaar. Maatregelen op het gebied van mobiliteit, natuur en landschap zullen in de tijd zo goed mogelijk worden afgestemd op realisatie van de diverse woningbouwopgaven. In de komende jaren zullen de deelprojecten nader gespecificeerd worden en zullen de randvoorwaarden en afhankelijkheden steeds duidelijker in beeld gebracht worden. Het Koersdocument geeft, zoals eerder aangegeven, richting aan het ruimtelijke beleid en de uitwerking ervan. Voortdurend in interactie met het beleid van de andere overheden: Rijk , Provincie en Waterschappen. Een proces van consultatie, overleg en wederzijdse beïnvloeding. Maar de ingezette koers moet niet uitsluitend een overheidsdocument zijn en zeker ook geen bureaucratisch raamwerk voor het beleid in de toekomst. Het moet een document zijn waarin de bewoners, instellingen en bedrijven zich herkennen zonder op alle punten het per se mee eens te hoeven zijn. Maar dat wel inspireert om samen met de overheden het "gegist bestek" van de Koers nader uit te werken. Het is immers hun leefwereld. Daarom is in het Koersdocument bewust gekozen voor het vastleggen van op zichzelf heldere doelen maar met veel ruimte om op het lagere schaalniveau, in de uitwerking, geïntegreerde oplossingen te kiezen.
Op dat schaalniveau worden immers wrijvingen, tegengestelde belangen maar ook innovatieve oplossingen zichtbaar en kunnen geïntegreerde oplossingen gezocht worden. Gebiedsgericht werken is immers meer dan een bundeling van alle beleid op een bepaalde plek met een nietje erdoor: het is bij uitstek de plek waar het algemene het bijzondere raakt en creatieve oplossingen nodig zijn. In de verdere uitwerking van de Koers zal deze benadering leidend zijn. Initiatieven zoals
Haaren (foto: Gemeente Oisterwijk)
102
INHOUDSOPGAVE
103
Versailles van het Noorden en de visie van de
—
Duinboeren bieden zoals eerder al aangeven , belangrijke aanknopingspunten voor dit proces.
Inwoners in het gebied uit te nodigen om mee te doen,
—
Concreet betekent dit dat bij het vervolg,
Dorps- en wijkraden, dorpen, het buurtschap een adviserende rol te geven.
na vaststelling van het koersdocument, het uitgangspunt is dat we in deelgebieden en deelprojecten alle daarbij belanghebbende partijen
Afspraken zijn nodig
blijven betrekken. Voor het landelijk gebied betreft
Alleen samen komen we verder, dat vraagt om een
dat in elk geval de agrarische sector, inclusief de
aantal afspraken:
boomteelt en de natuur- en milieu organisaties.
—
Het Koersdocument is dé leidraad voor de drie opgaven.