03 Samenvatting stadsgesprek verdichting_def

Samenvatting stadsgesprek verdichten Op woensdagavond 16 juni heeft de gemeente Tilburg in samenwerking met Cast (Centrum voor Architectuur en Stedenbouw Tilburg e.o.) een online stadsgesprek georganiseerd over de woningbouwopgave en het verdichten van de stad. Het doel van de avond was alle belangstellenden (zowel bewoners als professionals) te informeren over de opgave en te horen welke aandachtspunten zij daarbij belangrijk vinden. Aan het online stadsgesprek hebben 222 mensen deelgenomen. Daarnaast heeft er online een enquête plaatsgevonden. Deze enquête is door 562 respondenten ingevuld. In dit document vindt u een samenvatting van het online stadsgesprek, de belangrijkste enquêteresultaten en de antwoorden op de meest gestelde vragen die we 16 juni en via de email ontvingen.

STADSDEBAT Woensdag 16 juni 2021 Verdichting van de stad Het beeld wordt gedeeld dat we de woningbouwopgave vooral binnenstedelijk op moeten lossen. Of dat dan hoogbouw moet zijn, of middelhoogbouw; daarover zijn de meningen verdeeld. Misschien moeten we op zoek naar andere woningtypologieën met genoeg kwaliteit, maar zonder overmaat. Een vergelijkende studie naar het ruimtegebruik op het gebied van wonen, waarbij het ruimtegebruik van nu per persoon of per gezin vergeleken wordt met het ruimtegebruik van 50 jaar geleden, kan daarbij interessant zijn. Er worden slechte voorbeelden van verdichting genoemd, zoals de Noordstraat met blokkendozen aan de ene kant en oude panden aan de andere kant, en goede voorbeelden, zoals de Piushaven in Tilburg en Little C in Rotterdam. Bij Little C in Rotterdam spreekt de menselijke maat en aanhaking op het industriële verleden aan. De oproep wordt gedaan om in Tilburg net zulke inspirerende architecten aan te trekken als in Rotterdam. Verder werd genoemd dat hoogbouw de stad levendiger maakt, dat leegstaande kantoren kunnen worden omgebouwd en dat ook bedrijventerreinen kunnen worden verdicht en bedrijven de hoogte in kunnen (zoals Interpolis, CZ, UvT). Privacy is een aandachtspunt, zo ook het onttrekken van de zon voor de omgeving (ook in het kader van zonne-energie).

Ook wordt opgemerkt dat hoogbouw helaas vooral de meer gefortuneerde medemens trekt. De genuanceerde visie op allerlei thema’s wordt een verademing genoemd. Fijngevoelig en locatiespecifiek in plaats van rigoreus hoogbouw of bouwen in het buitengebied. Nieuwe typologieën, creativiteit en specifieke oplossingen bieden. Vragen: 1. Wat is de Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen? De Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen geeft antwoord op de vraag hoe we invulling kunnen geven aan de grote en urgente woningbouwopgave en waar we kansen zien. De woningbouwopgave zullen we grotendeels in de bestaande stad realiseren. We noemen dat ook wel verdichting. Onder verdichting verstaan we het efficiënter benutten van het bestaand stedelijk gebied door intensivering van functies en het slim combineren van functies. Dit laatste kan wanneer deze functies erbij gebaat zijn om in elkaars nabijheid te liggen. Hoewel de focus van deze Stedelijke Ontwikkelingsstrategie op wonen ligt, zoeken we juist naar de samenhang met andere opgaven in de stad. Het gaat erom dat we een aantrekkelijke, gezonde, inclusieve en toekomstbestendige stad kunnen blijven. En dat is meer dan alleen het realiseren van extra woningen in de bestaande stad. De Stedelijke Ontwikkelingsstrategie Wonen

is een bouwsteen voor de integrale ruimtelijke visie, de Omgevingsvisie Tilburg. 2. Wat is de allesomvattende visie van de raad betreffende onze stad in 2040? Onze integrale ruimtelijke visie op de stad is de Omgevingsvisie Tilburg 2040. Deze is in september 2015 vastgesteld door de raad. De Stedelijke Ontwikkelingsstrategie geeft antwoord op de vraag hoe we invulling kunnen geven aan de grote en urgente woningbouwopgave en waar we kansen zien. Het is een bouwsteen voor een te actualiseren Omgevingsvisie Tilburg, net zoals de netwerkanalyse in het kader van mobiliteit en de Regionale Energie- en Klimaatstrategie bouwstenen zullen zijn. 3. Waar komt dat aantal van 25.000 woningen vandaan? Is er onderzoek gedaan naar wie deze 40.000 mensen zijn? Het aantal van 25.000 woningen is gebaseerd op prognoses van het rijk en de provincie. De bevolkingsprognoses zijn onder andere gebaseerd op geboorte- en sterftecijfers, de ontwikkeling van de huishoudens, woningbehoefte-onderzoeken etc. De prognoses van de provincie zijn voor ons uitgangspunt. De opgave tot 2040 van 25.000 woningen is geen hard cijfer, maar een richtgetal. Regelmatig worden op basis van de stand van zaken op dat moment nieuwe prognoses gemaakt. Daaruit kan blijken dat bijsturing nodig is. Voor de periode tot 2030 is de opgave het grootst. In deze periode moeten we 15.000 woningen toevoegen. 4.

Is er onderzoek gedaan naar wie deze 40.000 mensen zijn? Bevolkingsprognoses worden gemaakt op provinciaal niveau. Link. 5. Om hoeveel woningen per hectare gaat het bij de mixed use? Voor mixed use (gemengd gebruik) is geen standaard aantal woningen per hectare aan te geven. Dat hangt af van de mate van menging van functies en het aandeel woningen hierin. Ook de omvang van de locatie, ligging in de stad en de haalbare stedenbouwkundige dichtheid zijn bepalend. In een dorp is dat een stuk lager dan bijvoorbeeld in de binnenstad. Metro mix is een specifieke aanduiding voor een hoogstedelijk gemengd woonmilieu, zoals bijvoorbeeld de Spoorzone met een woningbouwdichtheid van ruim 100 woningen per hectare. 6. Met 25.000 woningen bijbouwen in 20 jaar tijd groeit de stad 20%. Willen we een verdichting met 20% op de fysieke ruimte? Is dat leefbaar voor alle bewoners? Ja, wij denken dat dit op een verantwoorde manier kan. In de ontwikkelingsstrategie beschrijven we op welke manier dat kan. Verdichting biedt kansen voor versterking van de leefbaarheid in de stad, wijken en buurten. Met efficiënter ruimtegebruik, meer draagvlak voor kwalitatief hoogwaardige voorzieningen en openbaar vervoer. De vergroening en klimaatbestendige maatregelen zijn integraal onderdeel van de verdichtingsstrategie, die gericht is op toekomstgerichte en maatschappelijke meerwaarde. 7.

Wat gebeurt er met de woningen op het HACAS-terrein bij de Kempenbaan? Bij herontwikkeling van het terrein wordt er rekening gehouden met bestaande woningen. Voor de omgeving Kempenbaan-Oost/Koningshoeven worden momenteel diverse scenario’s onderzocht, waaronder woningbouw of de realisatie van een distributiecentrum op het voormalige HACAS-Verschuuren terrein. Hier is nog geen besluit over genomen.

8. Hoe hoog vinden jullie hoogbouw die in Tilburg past? Gebouwen hoger dan 15 meter worden aangemerkt als hoogbouw. Dit betekent voor woningbouw maximaal 5 bouwlagen. Voor hoogbouw hanteert de gemeente Tilburg de Handreiking Hoogbouw 2017. Hierin is een aantal criteria geformuleerd onder welke omstandigheden hoogbouw is toegestaan. 9. Waarom geen extra verdichting rond station Reeshof? We volgen de Nationale Omgevingsvisie. Dit betekent dat rond alle stations, waaronder ook station Reeshof verdichting mogelijk/wenselijk is. 10. Gaan we oude woningen slopen en dure hoogbouw terugbouwen? Nee, het is niet de intentie om actief in te zetten op sloop van woningen. Diverse afwegingen kunnen een rol spelen om te komen tot sloop, zoals de bouwtechnische staat van panden en verduurzamingsmogelijkheden. Deze afwegingen zullen door beheerders en eigenaren zelf worden gemaakt. 11. Kunnen we ook aan de randen hoog en intensief bouwen? Wat levert dat op? Intensief ruimtegebruik en eventueel ook hoogbouw is aan de randen van de stad denkbaar. We zien dit onder andere met recente hoogbouw in de buurt Jeruzalem. Maar het is niet alleen een ruimtelijk aspect, met name bereikbaarheid, de aanwezigheid van voorzieningen en een gemengd milieu zijn bepalend voor de verdichtingsmogelijkheden van een gebied. 12.

Kunnen leegstaande kantoren worden omgebouwd? We hebben gekeken naar de structurele leegstand bij kantoren. We concluderen hieruit dat de kansen voor substantiële transformatiekansen naar wonen zeer gering zijn. Als deze kansen er al zijn, zijn of worden ze al opgepakt, zoals hergebruik van de ABN/AMRO aan de Heuvelring en het voormalige pand van de UWV aan de Besterdring. 13. Gaan de dorpen aan elkaar vastgroeien? Nee, de eigen karakteristieken en identiteit van de dorpen willen we graag behouden en versterken. Om de dorpse identiteit te bewaren vinden we het belangrijk dat de dorpen niet aan elkaar vastgroeien. We nemen dit bij de uitbreiding van de dorpen als uitgangspunt. 14. Is er een supervisor of stadsarchitect in Tilburg? Nee, die hebben we niet specifiek voor deze opgave. In Tilburg hebben we een Omgevingscommissie (voorheen welstandscommissie). Zij hebben een adviserende rol over ruimtelijke kwaliteit in het kader van een omgevingsvergunning. Daarnaast heeft Tilburg diverse kwaliteitsteams met deskundigen, bijvoorbeeld voor de Piushaven en de Spoorzone. De Stedelijke Ontwikkelstrategie wordt verder uitgewerkt in integrale gebiedsperspectieven. Dan wordt per gebied bekeken wat er nodig is op het vlak van voorzieningen, groenstructuren, klimaatadaptatie, mobiliteit etcetera. Hierbij worden deskundigen, initiatiefnemers en bewoners betrokken. 15.

Op basis waarvan zijn die aantallen voor de verschillende stadsdelen bepaald? Dus hoe zijn jullie tot die verdeling gekomen? Inzicht in de ontwikkeling van de stad en een ‘foto’ van de stad zoals die nu is, biedt aanknopingspunten voor toekomstige verdichting of transformatie. Op basis van woningdichtheid, verhouding openbaar groen – privégroen, en referentieprojecten zijn

inschattingen gemaakt wat passend zou zijn. Maar ook sociaal-maatschappelijke opgaves (meer differentiëren in woonaanbod) of een lage kwaliteit van de openbare ruimte kunnen aanleiding zijn om te verdichten of te transformeren. Het liefst bundelen we opgaves, om zo meerwaarde op meerdere fronten te behalen. Groen en hittestress Groen en parken in de stad wordt belangrijk gevonden; hoe hoger je bouwt, hoe meer hoogwaardig groen je in en om de stad nodig hebt. Ook in relatie tot de komende klimaatveranderingen (hittestress en wateropvang). Groen moet een voorwaarde zijn voor ieder woningbouwproject. Groene daken en groen kunnen geïntegreerd worden in de hoogbouw. Ook kunnen er meer parken aangelegd worden, waarbij opgemerkt wordt dat de grond binnen de Ringbanen wel duur is voor parken. Het Spoorpark, wordt daarbij benoemd als voorbeeld van hoe het wel kan. Opgemerkt wordt dat parken wel geld opleveren, maar dat dergelijke ‘niet economische winsten’ nog te weinig meegeteld worden in projectplannen en businesscases. Vragen: 1. Welke plekken in de binnenstad zijn aantrekkelijk voor meer groen? Tilburg heeft een binnenstad met relatief weinig groen ten opzichte van verharding. Vergroening is mogelijk op de meest uiteenlopende plekken, bijvoorbeeld bomen in straten en op pleinen, gevelgroen, dakgroen etc.

Vanuit groene structuren geredeneerd zijn met name de zones en corridors op de Kaart Stadsnatuur 2040 aantrekkelijk om te vergroenen. Zo ontstaan namelijk robuuste groenstructuren voor mens en dier. Vanuit de huidige verhardingen (en bijbehorende negatieve effecten) geredeneerd zijn belangrijke verblijfs- en ontmoetingsruimten belangrijk om te vergroenen. De spoorzone, het kernwinkelgebied en natuurlijk ook particuliere versteende tuinen. 2.

Lopen we niet de kans dat we nog meer een hitteplek worden als we binnenstedelijk nog meer steen gaan toevoegen? Meer stenen maken de stad warmer. Juist daarom is het belangrijk dat er ook groen en blauw (water) wordt toegevoegd in de stad, zodat de stad af kan koelen en verdroging wordt tegengegaan. Bij gebiedsuitwerkingen wordt de klimaatopgave integraal meegenomen.

3.

De bevolkingstoename vraagt om heel veel meer investeringen op het gebied van klimaat en duurzaamheid. Is dat meegenomen in een visie? Op het gebied van klimaat en duurzaamheid zijn inderdaad extra investeringen nodig met betrekking tot klimaat en duurzaamheid. Er is een bestaande stimuleringsregeling, die het Volkshuisvestingsfonds heet. Deze regeling is bedoeld voor het verduurzamen van woningen. En in de aanstaande kabinetsformatie zal een voorstel van het Ministerie van BZK op tafel gelegd worden voor verdere financiële ondersteuning van de woningbouwopgave en daaraan gekoppelde duurzaamheidsmaatregelen. Op basis van een recent onderzoek wordt ingeschat dat hier 20 miljard euro voor nodig zal zijn ((link). We zullen maximaal gebruik maken van de door het rijk beschikbare middelen. Met betrekking tot klimaat is de koers uitgezet in de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie. We hebben een klimaatprogramma opgezet met een langjarige integrale aanpak. Bij het beschikbare klimaatfonds komen nu aanvragen binnen. Elke euro die we daarmee besteden levert een investering van 3 euro op voor een beter klimaat in onze stad. (Programmabegroting 2021).

Mobiliteit Opgemerkt wordt dat verdichten goed is, maar dat dat wel effect heeft op de ruimte die in de stad door auto’s wordt ingenomen en op luchtverontreiniging. Aandacht wordt gevraagd voor de verkeersveiligheid. En suggesties worden gedaan voor alternatieve vormen voor vervoer, zoals elektrische auto’s en een lightverbinding vanuit de binnenstad via de Efteling naar Waalwiijk. Vragen: 1. Komt er een station in Berkel-Enschot? Ja, we willen graag een extra station aan de oostkant van de stad. Hiermee voorkomen we nieuwe autoritten en kunnen we stedelijke ontwikkelingen aan de oostkant van de stad veel minder vanuit de auto inrichten. We zijn aan het onderzoeken of dit station kansrijk is en wat een goede locatie is. Of we uiteindelijk een nieuw station krijgen is niet aan de gemeente, maar aan het rijk. 2. Zijn er plannen om de ringbanen aan te pakken, bijvoorbeeld onder de grond (zie de voorbeelden in Utrecht en bij station Delft)? Op dit moment niet. Er is nog voldoende ruimte ‘over’ om de autogroei op te kunnen vangen op met name de tangenten. In verdicht stedelijk gebied is verdiepte ligging eerder voorstelbaar, maar de kosten hiervoor zijn enorm. 3.

Komt er een binnenstedelijke lightrail, tramverbinding of metro, bijvoorbeeld met een transferium aan de rand van de stad om de auto uit de stad te krijgen en daarmee meer ruimte voor groen en wonen? Verstedelijking is een mogelijkheid om voldoende massa en noodzaak te creëren om het reguliere openbaar vervoer los te laten en om een schaalsprong te maken naar meer grootschalige gebundelde vervoersdiensten. Dit zal eerder een light-rail concept tussen verstedelijkingsgebieden zijn dan een metro in de bestaande stad. Dit heeft te maken met de beperkte ruimte in de ondergrond. Parkeren aan de rand van de stad kan als voeding van deze nieuwe systemen worden gezien en kan dempend werken op het autogebruik in de stad. Binnenstedelijke lightrail is minder voorstelbaar dan parkeren aan de rand van de stad. Met parkeren aan de rand van de stad kunnen we bezoekers eerder laten overstappen. Hier wordt momenteel aan gewerkt voor de middellange termijn, dus vanaf 2030-2035. Ook denken we na over nieuwe openbare vervoersdiensten die meer inspelen op de vraag naar mobiliteit en daar zoeken we naar een breed aanbod van bijvoorbeeld deel-fietsen/scooters/auto’s/steppen tot integrale systemen die een reis aanbieden (denk aan Mobility as a service = MAAS). 4. Is er aandacht voor verkeersveiligheid? Verkeersveiligheid is zeker een aandachtspunt.

We hebben een verkeersveiligheidsagenda met als centraal uitgangspunt dat elke Tilburger het recht heeft veilig thuis te komen elke dag. We hebben doelgroepen vastgesteld en werken aan educatie, een veilige infrastructuur en samen met politie en Openbaar Ministerie aan handhaving. 5. Met hoeveel auto’s wordt er gerekend bij woningbouwprojecten in Tilburg? We gaan ervan uit dat bij deze vraag gedoeld is op het ruimtegebruik van auto’s. Voor het ruimtegebruik van auto’s rekenen we met een gemiddeld aantal autoritten. Het huidige mobiliteitsgedrag laat ongeveer 6 autoritten per woning per dag zien, wij rekenen voor de middellange termijn met 4 autoritten per woning. En in de “hoofdlijnennotitie parkeren 2016”

zijn de uitgangspunten voor parkeren benoemd. De nota parkeernormen worden dit najaar aangescherpt. Hierbij zullen we gebiedsgericht strengere regels gaan stellen aan het gebruik van de openbare ruimte. 6. Is er nieuwe infrastructuur nodig? Nieuwe infrastructuur is niet nodig, wel het optimaliseren van de huidige wegenstructuur. Hiermee vangen we de huidige vraag op, voor de nieuwe vraag naar mobiliteit richten we ons op het vergroenen (emissieloos), veranderen (modal-shift), verminderen (verdichten) en voorkomen (deelmobiliteit) van autoritten. Woningen - bewoners: Geconstateerd wordt dat er veel behoefte is aan verschillende typen woningen. Er worden suggesties gedaan zoals investeren in betaalbare seniorenwoningen/appartementen met eventueel wat voorzieningen en zorg, zodat de thuiszorg in korte tijd de nodige zorg kan leveren en niet veel hoeft te pendelen; seniorenencomplexen met een gezellige binnentuin, die ze zelf kunnen onderhouden, afgestemd op deze tijd en met sociale controle. Maar ook multifunctioneel bouwen, ombouwen van kerken, woningen die geschikt zijn voor meerdere woonvormen/doelgroepen, levensloopbestendig bouwen, tiny houses, het benutten van leegstaande woningen, en concepten waarbij jongeren en ouderen samen wonen (DUO wonen) zijn genoemd. Vragen: 1. Hoe wordt de mix gerealiseerd? Op wijkniveau worden op dit moment Gebiedsprofielen voor Wonen uitgewerkt.

In de gebiedsprofielen wordt een soort foto van de wijk gemaakt, waaruit blijkt hoe een wijk is opgebouwd. Denk daarbij aan type woningen, huur/ koop en bevolkingssamenstelling. Hiervoor maken we onder andere gebruik van data en van de uitkomsten van het regionale Kwalitatief WoningBehoefteOnderzoek (KWBO) waar ruim 13.000 inwoners voor bevraagd zijn. De gebiedsprofielen zijn een instrument om gerichter te kunnen sturen op wenselijke woningtoevoegingen op gebiedsniveau en uitnodiging aan ontwikkelende partijen om hieraan bij te dragen. 2. Zijn het 1 of meerpersoonswoningen die 25.000 woningen? De 25.000 woningen zijn alle type woningen bij elkaar, dus zowel 1 als meerpersoonswoningen. We zien wel een relatief sterkere groei in het aantal 1 en twee persoonshuishoudens. Onder andere als gevolg van vergrijzing. Daar houden we in de nieuwbouwopgave rekening mee. 3. Willen mensen alleen op 30m2 wonen of liever met z’n tweeën op 60m2? De beantwoording van deze vraag zal voor iedereen anders zijn. Algemeen weten we uit woningbehoefteonderzoek dat ook eenpersoonshuishoudens doorgaans niet te klein willen wonen. In de basis vinden we in de gemeente Tilburg een oppervlakte van 50m2 GBO als minimale oppervlakte voor huisvesting die toe- en doorgankelijk is en ruimte biedt voor tenminste een apart slaapvertrek. Het delen van woningen / voorzieningen wordt door een deel gewenst.

We proberen een divers woningaanbod te bieden. Onze ambitie is een passende woning voor iedere Tilburger. 4. Hoe ziet de verdeling van de 25.000 woningen eruit naar type? Dus hoeveel grondgebonden? Hoeveel gestapeld? Hoeveel nultreden woningen?

InFact Resarch heeft ons geadviseerd over de kwalitatieve behoefte (link). Hieruit blijkt dat de groei met name zit in 1- en 2 persoonshuishoudens en ouderen. In woonwijken zullen we inzetten op gemêleerd programma dat bijdraagt aan doorstroming. Hoeveel woningen van welk type gebouwd zullen worden is nog niet inzichtelijk, maar zal ook een antwoord bieden op de kwalitatieve vraag. Dit zal gebiedsgericht uitgewerkt worden en is afhankelijk van de mogelijkheden en opgave in het gebied. 5. Komt er ruimte voor zelfinitiatief van (oudere) bewoners? De gemeente faciliteert burgerinitiatieven. Ook op het gebied van wonen. 6. Hoe ziet de spreiding van ouderen over de stad eruit? Op de website Tilburg in cijfers is onder andere informatie te vinden over de bevolkingssamenstelling per wijk. De wijken worden vergeleken met het Tilburgs gemiddelde. Er is ook data over leeftijden beschikbaar. Richting de toekomst hebben we ook bevolkingsprognoses. Deze geven inzicht in de ontwikkeling van het aantal ouderen in de stad. Het is belangrijk onderscheid te maken naar bevolking (persoonsniveau) en huishoudens (1 of meerdere personen). Later dit jaar starten we met het uitvoeren van een woonzorganalyse. Deze richt zich in het bijzonder op de ouderen in de stad en inwoners met een zorgvraag. Dit zal meer gedetailleerd inzicht geven in de opgave per gebied. 7.

Hoeveel woningen voor bejaarden heeft Tilburg in de verschillende stadswijken die geschikt zijn voor individuele bewoning zonder zware extra zorg? Dit is een lastig te beantwoorden vraag omdat niet alle ouderen dezelfde woonbehoefte hebben. In de Woonzorganalyse, waar we later dit jaar mee starten, brengen we huurcomplexen voor mensen van 55 jaar of ouder en woningen die zonder trap/drempels toegankelijk zijn in beeld. Op basis daarvan kunnen we dan aangeven in welke gebieden het wenselijk is meer te sturen op het toevoegen van voor ouderen geschikte woningen. Overigens is dat nu ook al een aandachtspunt in onze advisering op nieuwe projecten. 8. Veel ouderen willen niet verhuizen uit hun eigen wijk/omgeving. De verhuisbereidheid is laag. Hoe kun je dit oplossen? Toegankelijkheid, 0-treden woningen, nabijheid van voorzieningen en levensloopbestendige woningen van voldoende kwaliteit zijn voor veel ouderen belangrijk. Wanneer we daarin in de verschillende wijken goed kunnen voorzien door hier bij beoordeling van woningbouwinitiatieven op te sturen, kan doorstroming in de bestaande voorraad op gang komen. We hebben vanuit het programma Ggoud en in afspraken met corporaties ook aandacht voor het ondersteunen van doorstroming. 9.

Grote delen van de toekomstige bewoners zal arbeidsmigrant en/of vluchteling zijn, de lokale bevolking vergrijst en dat deel is er over 20 jaar niet meer, wat zijn daarvan de consequenties? Met de provinciale prognoses kijken we 20 jaar vooruit. Wanneer we verder voorruitkijken worden de onzekerheidsmarges groter. Omdat we steeds sterker groeien door buitenlandse migratie (arbeidsmigranten) is de huishoudenssamenstelling / leeftijd van deze groep en het aandeel dat zich blijvend vestigt van invloed op de uitkomsten van berekeningen. Hierop zijn aannames gedaan door de provincie. De komende jaren zal duidelijk worden in hoeverre deze moeten worden bijgesteld voorafgaand aan het opstellen van nieuwe prognoses. Wij laten ons

daarop ook als gemeente adviseren en blijven ons aanpassen op de opgave na nieuwe prognoses. Betaalbaarheid: Betaalbaarheid is een issue: “Iedereen moet tweeverdiener zijn willen ze kunnen wonen.” en “Voor elke flat van 30 m2 zijn 500 belangstellenden. Gemiddelde wachttijd is 9 jaar.” Men vroeg zich ook af of de gemeente zelfbewoningsplicht gaat invoeren, zodat het geld niet in de zak van investeerders beland en de woningen betaalbaar blijven. Vragen: 1. Komt er een zelfbewoningsplicht op al die 25.000 woningen? De gemeente Tilburg wil een inclusieve stad zijn. Betaalbaarheid van woningen speelt daarin een belangrijke rol. We kijken goed naar hoe we de bestaande voorraad kunnen maken, ook voor mensen met een kleine beurs. Voor nieuwbouwprojecten met meer dan 50 woningen eist de gemeente dat minimaal 20% van de woningen uit sociale huurwoningen bestaat. Voor de corporaties komt ruimte om meer sociale huurwoningen te bouwen, waardoor er meer betaalbare woningen zullen komen. Zelfbewoningsplicht is een sterke maatregel. Onder zelfbewoningsplicht wordt verstaan dat woningeigenaren verplicht een aantal jaar in hun eigen woning moeten wonen, om speculatie door verhuur te voorkomen. Zelfbewoningsplicht heeft (nog) geen wettelijke basis. Zodra die er is gaan we die serieus bekijken. Overigens is een zelfbewoningsplicht geen doel op zich. 2.

Wat is het percentage mensen dat op of onder modaal verdient? In totaal heeft 53% van de huishoudens in Tilburg een inkomen op basis waarvan ze tot de doelgroep van de corporaties behoren. Dat betekent dat ze in inkomen hebben tot €38.035 per jaar. Het modaal inkomen ligt daar net onder (€36.500). Op de website Tilburg in Cijfers is meer informatie te vinden over het gemiddeld inkomen van de huishoudens in Tilburg. Hieruit blijkt dat het gemiddeld inkomen in Tilburg lager is dan in Nederland. 3. De druk op de woningmarkt qua betaalbaar wonen en huren is al enorm. Betekent dat, dat er 25.000 + sociale huurwoningen bijkomen, en wat betekent dat dan? Betaalbaar is meer dan alleen sociale huur. Bij projecten groter dan 50 woningen hanteren wij het uitgangspunt dat minimaal 20% sociale en 10% middeldure huurwoningen gebouwd worden. Voor middeldure huur hebben wij de verordening Middenhuur opgesteld. Werkgelegenheid Geconstateerd wordt dat we in Tilburg vooral logistiek aantrekken. In het gesprek geeft men aan dat dit naar verhouding relatief veel m2 zijn voor een beperkt aantal banen én dat dit bovendien een flinke druk op de infrastructuur en civiele kunstwerken geeft. De afstand tot werk is belangrijk: als je een baan in de stad of op fietsafstand kunt vinden scheelt dat in reistijd en autokilometers. Er is behoefte aan banen op alle niveaus.

Gesteld wordt dat we in Nederland minder hoger opgeleiden nodig hebben, maar juist mensen nodig hebben die met hun handen kunnen werken. Het is belangrijk om technische opleidingen, veelal MBO-niveau, aan te bieden aan jonge mensen, waarbij bedrijven van te voren worden betrokken, zodat ze deze jongeren minimaal een stage kunnen aanbieden.

Voorzieningen 1. Wat doen we met de druk op de basisscholen in de binnenstad? Deze zijn vaak al overvol, denk aan basisschool De Stappen (ca 700 leerlingen), basisschool De Elzen (ca 650 leerlingen) etc. Er zullen ongetwijfeld kinderen bijkomen die naar school moeten. Wat gebeurt hiermee? Gaan we de overvolle scholen overvragen? Worden er nieuwe basisscholen gebouwd en hoe verloopt zo’n proces? Wordt daar al op gehandeld? Worden omwonenden hierbij betrokken? Wat gebeurt er als ouders hun kinderen naar een basisschool met een afwijkende signatuur willen sturen, maar deze is overvol? Denk aan De Vrije School, Montessori, Jena Plan en dergelijke. Vaak een stadsbredeschool vanwege hun pedagogische inslag. Moeten deze kinderen naar een andere school dan hun keuze? Het aanbod van scholen volgt de woningbouwopgave nauwgezet, omdat wij verwachten dat een verdere verdichting van de stad op termijn zal leiden tot meer leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs en dus tot een extra behoefte aan onderwijsruimte in de stad. Dat betekent dat wij ons hierop moeten voorbereiden en dat kan betekenen dat er nieuwe scholen bij moeten komen in Tilburg. Denk bijvoorbeeld aan Stappegoor. Hier opent in september een nieuwe basisschool en komt binnen enkele jaren er nog een tweede basisschool bij.

Vooral in de bestaande stad zal het naar verwachting erg lastig zijn om ruimte te vinden voor nieuwe scholen en op de bestaande locaties van de scholen zijn in sommige gevallen de mogelijkheden voor een verdere uitbreiding van schoolgebouwen beperkt of zelfs uitgeput, niet in de laatste plaats omdat uitbreiding van bestaande scholen ook een effect heeft op de directe omgeving rondom de school (druk op de openbare ruimte, problemen met parkeren en/of halen en brengen van leerlingen). Dat is de reden waarom we in de bestaande stad de komende jaren een strategische reserve voor onderwijs aanhouden door leegstand in schoolgebouwen nog niet af te stoten, maar aan te houden om in te kunnen spelen op een toekomstige groei van het aantal leerlingen in de stad. De gemeente Tilburg maakt op dit moment plannen met de schoolbesturen in het primair onderwijs voor een Meerjarig Integraal Huisvestingsplan. Hierbij kijken we niet alleen naar de vervangingsopgave van ons scholenbestand, maar ook naar de uitbreidingsbehoefte in de stad als gevolg van de stedelijke ontwikkelingsstrategie voor woningbouw en de gevolgen hiervan in de toekomst voor de huisvesting van scholen. Indien wordt geconstateerd dat uitbreiding van scholen noodzakelijk is, dan wordt gekeken waar een dergelijke onderwijsvoorziening het best zou kunnen landen in de stad.

We streven hierbij altijd naar een combinatie van school met kinderopvang en buitenschoolse opvang in de vorm van een kindcentrum. We zien op dit moment al een aantal grote scholen in de binnenstad, die niet of nauwelijks nog uitbreidingsmogelijkheden hebben. Zij lopen aan tegen de grenzen van de groei. Dat kan betekenen dat deze scholen een maximum moet instellen aan het aantal leerlingen die op de school aangenomen kunnen worden. In sommige gevallen doen scholen dat al. Gevolg kan zijn dat ouders hun kinderen niet kunnen aanmelden op de school van hun voorkeur en naar andere scholen moeten uitwijken. Wij zouden het als gemeente toejuichen als er meer diversiteit in het onderwijs zou ontstaan, zodat ouders wat te kiezen hebben voor hun kinderen. We voeren daarover ook gesprekken met schoolbesturen, maar feitelijk gaan we hier als gemeente niet over. We hebben als gemeente geen zeggenschap over de inhoud van het onderwijs. Er bestaat de mogelijkheid dat ouders zelf het initiatief nemen voor het stichten van een nieuwe school, indien men tot de conclusie komt dat het huidige onderwijsaanbod niet of onvoldoende tegemoet komt aan de wensen. Op 1 juni 2021 is de nieuwe Wet 'Meer ruimte voor nieuwe

scholen' in werking getreden. Met deze wet wil de regering het scholenaanbod in de stad beter laten aansluiten bij de wensen en behoeften van ouders en leerlingen. Deze wet zou het eenvoudiger moeten maken om een nieuwe school te stichten. De aanvraagprocedure voor het stichten van een nieuwe school loopt via de rijksoverheid. Op het moment dat men toestemming krijgt van de rijksoverheid om een nieuwe school te stichten, dan kan bij de gemeente een aanvraag worden ingediend voor huisvesting. 2. Hoe groot wordt met 25.000 woningen erbij de druk op de openbare ruimte, het vervoer, energieverbruik en overige nutsvoorzieningen? En wat moet er dus extra geïnvesteerd worden, of welke keuzes liggen dan voor? Meer woningen en inwoners genereren inderdaad meer verplaatsingen en een grotere energiebehoefte. De verdichting van de stad zal daarom integraal en in samenhang met de veranderende mobiliteit (zie ook “Mobiliteit”), energietransitie en verduurzaming van de stad worden opgepakt. De druk op de openbare ruimte, waaronder ook de ondergrondse infrastructuur (kabels en leidingen) zal groter worden en vraagt derhalve om heldere keuzes om het gewenste gebruik en inrichting van de openbare ruimte. Minder ruimte voor rijdende en geparkeerde auto’s in het openbaar gebied is hiervan een voorbeeld, ten gunste van groen en verblijfsplekken voor ontmoeting en beweging.

Een voorbeeld hiervan zijn de plannen voor de cityring door de ontwikkeling van Stadsforum en Koningswei. Het realiseren van de woningbouwopgave in de bestaande stad geeft ook de kans om te investeren in de bestaande stad in plaats van investeren in een nieuwe uitbreidingswijk. Investeringen 1. Er zijn ook nu al enorme tekorten in het sociale domein. Is daar een lange termijn visie op? In de concept-perspectiefnota staat beschreven hoe we de begroting naar een nieuw evenwicht brengen, zie hoofdstuk 2.1 en 3.2.4 link naar perspectiefnota 2. De jeugdzorg is nu al enorm problematisch ingericht, wat is daar het perspectief? In de concept-perspectiefnota staat beschreven hoe we de begroting naar een nieuw evenwicht brengen (zie hoofdstuk 2.1.6.4 waarin jeugdzorg aan bod komt). link naar perspectiefnota 3. De extra investeringen in speciaal onderwijs en NT2, zijn die mede begroot? Zie perspectiefnota paragraaf 2.6.2.1: link naar perspectiefnota 4. Zijn de verwachte bijstandskosten, uitkeringskosten, begeleidingskosten in een lange termijn begroting opgenomen? Tot 2025 zijn ze opgenomen in de perspectiefnota: link naar perspectiefnota. 5. Waar gaat het geld (miljarden - investeringen op alle terreinen) dan vandaan komen? Een van de weinige 'gemeenteknoppen' is de OZB, is daar een lange termijn visie op? Dit vraagt investeringen van alle partijen.

In de actie agenda wonen hebben gemeenten, corporaties en ontwikkelaars zich met vele andere uitgesproken over wat nodig is om te voldoen aan de landelijke woonopgave en hoe zij daaraan bij kunnen dragen. De actieagenda is aangeboden aan het nieuwe kabinet omdat ook het rijk gevraagd wordt financieel bij te dragen. Als gemeente besluiten wij jaarlijks wat nodig is voor een gezonde gemeentebegroting voor de komende jaren. Keuzes en heroverwegingen worden jaarlijks gemaakt.

Proces De opgave vraagt om een stevige positie en lange termijn denken van overheid/gemeente versus de markt! De overheid zou een meer sturende in plaats van faciliterende rol in de opgave moeten pakken. Men vraagt zich af waarop de komende jaren op wordt geprioriteerd, gezien de capaciteiten van het ambtelijk apparaat en hoe er versnelling komt in de productie. Het online stadsgesprek is ervaren als een goede sessie. De vraag wordt echter wel gesteld hoe die andere 200.000 bewoners bereikt gaan worden en er beter draagvlak gecreëerd kan worden. Vragen: 1. Hoe worden mensen bij het vervolg betrokken? Over dit onderwerp zal nog op allerlei manieren met de stad (marktpartijen, corporaties, burgers etc.) worden gesproken. De stedelijke ontwikkelingsstrategie zien we als een bouwsteen voor de nieuwe omgevingsvisie (de integrale ruimtelijke visie voor de stad). Daarin komen onder andere de woningbouwopgave, de visie op mobiliteit, groen, maar ook de regionale Energie- en Klimaatstrategie samen in één visie. In dat kader zullen nog diverse gesprekken met de stad gevoerd worden. Ook over deeluitwerkingen op gebieds- en buurtniveau zullen we met bewoners en stakeholders in gesprek gaan. 2.

Hoe wordt geprioriteerd, gezien de capaciteiten van het ambtelijk apparaat? Wij zullen opgaves gaan prioriteren en zullen daarbij een aantal majeure ontwikkelgebieden onderscheiden waar we onze capaciteit primair op zullen gaan richten. Dit zijn we nog aan het onderzoeken.

3.

Hoe wordt versnelling van de opgave gerealiseerd? Dit is nog in onderzoek. We denken daarbij aan het priorteren van opgaven en aan een andere manier van werken. Een nauwe samenwerking en co-creatie tussen overheidmarktpartijen-corporaties en burgers is voor deze opgave van belang.

Overige opmerkingen: 1. Bied gronden aan voor ontwikkeling en zorg dat ontwikkelaars winst kunnen maken. De gemeente heeft beperkt eigen grondpositie. Dit is daarom niet aan de orde. 2. Tilburg heeft veel landbouwgrond en die moet gezien stikstof en biodiversiteit problemen enorm afnemen en opnieuw worden ingevuld. Bouw een cluster van woningen op zo n locatie en geef een gedeelte van de grond terug aan de natuur. De nieuwe generatie wil wel in het buitengebied wonen en een paar kippen of moestuin hebben, maar niet voor een grote tuin zorgen. Onze visie is het landschap zoveel mogelijk te behouden. We bouwen ín de stad en beperkt áán de stad. Dit is een bewuste keuze. Het landschap is een belangrijke kwaliteit die we willen versterken. We sluiten aan bij de richtlijnen vanuit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) voor het verdichten in de bestaande stad. 3. Betrek lokale en privé investeerders bij ontwikkelingen en zorg dat ze winst kunnen maken. Woningbouwverenigingen zijn lomp, langzaam, inefficiënt en maaien het gras weg voor privé investeerders. Woningen afstaan aan woningbouwverenigingen is zeer onwenselijk. Een ontwikkelaar moet risico nemen, een traject van vergunningen door en vervolgens een gedeelte afstaan aan zijn

grootste concurrent, die onder de prijs gaat verhuren aan bewoners die de ontwikkelaar niet als buren wil hebben. In ons beleid kiezen we voor wat betreft het betaalbare deel van de woningvoorraad er bewust voor om wel samen te werken met de Tilburgse corporaties. Wij zijn niet van mening dat corporaties lomp, langzaam en inefficiënt zijn. Tijdens de afgelopen crisisperiode hebben we juist met hen de woningbouw in onze gemeente op gang gehouden. We hebben een grote opgave om te voorzien in betaalbaar wonen en onze afspraken daarover vastgelegd in een convenant met corporaties en huurders. Basis hiervoor is onze Woonagenda 2020-2025 4. Bouw geen goedkope woningen meer in het centrum. Het zorgt voor verloedering van het centrum met alle gevolgen voor de sfeer. Kijk naar Breda, dat is een fijne stad met fijne mensen omdat er veel fijne woningen zijn. Uitgangspunt is dat we bouwen aan een ongedeelde stad, waarbij er in elke wijk sprake is van een diverse woningaanbod voor een diverse doelgroep. 5. Schaf alle regels af die je af kunt schaffen m.b.t. woningbouw, doe eens onderzoek naar de regels en besef wat de bizarre gevolgen zijn. Het medicijn is vaak erger dan de ziekte. En probeer dure en langdradige bestemmingsplanwijzigingen te vermijden. Probeer zo veel mogelijk te vergunnen met simpele procedures.

We realiseren ons dat regels moeten worden beperkt om nieuwbouw mogelijk te maken. Ons inziens sturen we daar waar dat nodig is. 6. Er werken bij de gemeente Tilburg een aantal zeer voortvarende mensen. Geef hen meer mandaat, geef ze de ruimte om te fouten te maken want dat is minder erg dan de boel onnodig vertragen en ontmoedigen. Met deze stedelijke ontwikkelingsstrategie geven wij aan welke kansen wij zien voor verstedelijking en hoe wij denken dit mogelijk te kunnen maken. 7. Verdiep je in de Afrikaanse immigranten en pas het beleid daar op aan. Aan de onderkant zijn die kinderen al kansloos als ze op de lagere school beginnen en aan de bovenkant werken onze sociale systemen niet voor deze mensen die een andere instelling hebben dan de oer Tilburgers. Het heeft niet direct met woningen bouwen te maken maar wel met de leefbaarheid van de stad op de lange termijn. We groeien steeds sterker door buitenlandse migratie. Migranten die zich hier permanent vestigen zien we als Tilburgers. Voor ieder Tilburger willen wij een passende woning. Daarnaast willen we een inclusieve stad zijn waarin iedereen er ongeacht leeftijd / afkomst / inkomen er toe doet. Dit is inderdaad niet alleen een kwestie van meer/de juiste woningen bouwen maar vraagt ook in andere delen van ons gemeentelijk beleid de aandacht.

ENQUETE De resultaten worden momenteel verwerkt en worden binnen enkele weken toegevoegd.