02 Raadsvoorstel Vaststellen definitieve REKS Tilburg

raad 2021_1150 definitief

1

Raadsvoorstel Vaststellen REKS Aanleiding De Regionale Energie Strategie vormt de regionale vertaling van de nationale afspraken uit het Klimaatakkoord. Als enige regio in Nederland hebben wij de klimaatopgave gekoppeld aan de energietransitie. Vandaar dat de regio Hart van Brabant spreekt over een REKS in plaats van RES. Maatregelen voor klimaatadaptatie landen in hetzelfde landschap als die voor de energietransitie en in sommige gevallen kunnen maatregelen gecombineerd worden. Daardoor is een integrale benadering noodzakelijk. Dit biedt de mogelijkheid om eventuele opbrengsten van de energietransitie in te zetten voor maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie. De afgelopen twee jaar is in de Regio Hart van Brabant gewerkt aan een REKS. Tussentijds is het concept bod REKS vastgesteld, waarin een ruimtelijk ontwikkelscenario voor grootschalige duurzame opwek, de regionale structuur warmte (inzicht in warmtevraag, aanbod en scenario's voor warmtenetwerken), de doorrekening van Enexis van het elektriciteitssysteem en de aanpak voor klimaatadaptatie zijn opgenomen. In de definitieve REKS zijn deze onderdelen verder uitgewerkt. Zo is bijvoorbeeld een strategische visie voor zon ontwikkeld, is er een MKBA studie uitgevoerd naar de verschillende warmtescenario’s en zijn de gebiedsopgaven in het kader van de klimaatopgave geconcretiseerd.

De gemeenteraad neemt het besluit over de definitieve REKS Hart van Brabant.

Beoogd effect/ bestuurlijk kader • • • • •

Geeft invulling aan de doelstellingen uit het nationale Klimaatakkoord. Programmabegroting 2019 gemeente Tilburg: “Samen met de regio maken we in 2019 een regionale energie strategie als uitwerking van het nationale Klimaatakkoord.” Draagt bij aan de doelstellingen uit het bestuursakkoord Tilburg 'Gezond en gelukkig in Tilburg'. Draagt bij aan de doelstellingen uit de Energievisie voor, duurzame opwek van elektriciteit en warmte Draagt bij aan de doelstellingen van de Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie Koel Tilburg.

Voorstel 1. 2.

De definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vaststellen; Ten behoeve van de uitvoering van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant, het college de opdracht geven de mogelijkheden van een regionaal publiek ontwikkelbedrijf REKS in combinatie met een omgevingsfonds te onderzoeken.

Argumenten 1.1. De definitieve REKS geeft invulling aan de regionale doelstelling om in 2050 energieneutraal te zijn. In maart 2018 is de 'Regionale energie Strategie - Energieneutraal in 2050- vanaf nu' en de daarbij horende 'Green deal Hart van Brabant energieneutraal' door het college vastgesteld. Deze REKS sluit hierop aan en geeft concreet invulling aan de doelstellingen en ambities uit deze RES en Green Deal. 1.2. De definitieve REKS geeft invulling aan de Tilburgse ambitie om in 2045 klimaatneutraal en klimaatbestendig te zijn. Tilburg heeft de ambitie om in 2045 klimaatneutraal en klimaatbestendig te zijn. Deze ambities zijn vertaald in de Tilburgse energievisie en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Koel Tilburg. In de Tilburg energievisie staat dat de duurzame energieproductie jaarlijks met 2% moet toenemen. Met de energiehubs uit de REKS lukt het om deze ambitie in te vullen. Hiermee voldoen we ook aan de ambitie die benoemd is in het bestuursakkoord Gezond en Gelukkig in Tilburg’ (2018) om onze doelstellingen uit de Energievisie te versnellen waar het kan. Portefeuillehouder: Wethouder De Vries Behandelend ambtenaar: Afdeling Ruimte, Paul van Dijk

raad 2021_1150 definitief

2

In de Uitvoeringsagenda klimaatadaptatie Koel Tilburg zijn doelstellingen opgenomen die Tilburg helpen om klimaatbestendiger te worden. De projecten die geformuleerd worden in het kader van de REKS dragen bij aan die doelstellingen, zoals de zorg voor een gevarieerd, natuurlijk en vitaal buitengebied. 1.3. Naar aanleiding van het concept bod REKS zijn op verschillende onderdelen nadere uitwerkingen gemaakt en reacties van betrokken stakeholders verwerkt. Allereerst is er een concept bod REKS gemaakt. Dit concept bod REKS is besproken in de gemeenteraad en vastgesteld door het college op 14 april 2020. Op basis van dit concept bod REKS zijn door gemeenten, waterschappen, provincie, natuurorganisaties en energie coöperaties reacties ingediend. Onderdelen uit de concept REKS zijn, met inachtneming van de reacties, verder uitgewerkt. De belangrijkste verschillende de concept en definitieve REKS zijn in onderstaande tabel weergegeven. Concept REKS Plan van aanpak energiebesparing

Ontwikkelscenario voor grootschalige opwek, met hierin de energiehubs

Regionale structuur warmte met inventarisatie warmtebronnen en scenario’s warmte-infrastructuur

Doorrekening netwerkimpact door Enexis.

Benoemen van de zes grote gebiedsopgaven in de regio in het kader van de klimaatopgave

In het concept bod REKS is nog geen koppeling gelegd naar belangrijke maatschappelijke opgaven.

In het concept bod REKS is geen hoofdstuk opgenomen over innovaties en waterstof.

Hoofdstuk maatschappelijk bestuurlijk draagvlak, communicatie en ‘vragen aan het Rijk’

Definitieve REKS Het hoofdstuk energiebesparing is verder uitgewerkt (bijvoorbeeld de energieloketten) en onderdelen hiervan worden nu voorbereid voor externe financiering. Toegevoegd: - strategische visie voor grootschalige zon (>2ha) - paragraaf ontwikkeling wind boven bos - paragraaf verankering in het omgevingsbeleid Toegevoegd: - MKBA doorrekening van de verschillende warmtescenario’s - Conclusies om de verschillende warmtescenario’s verder te kunnen uitwerken. Er is een nieuwe impactstudie gemaakt, waarin ook de gegevens van Tennet zijn meegenomen. Tevens zijn er ook voorstellen gedaan voor netwerkinnovaties. Toegevoegd: Voor elke gebiedsopgave is een plan van aanpak opgesteld, zijn omgevingsdialogen gevoerd en samen met de betrokken partijen prioritaire klimaatprojecten gedefinieerd. Er is een extra hoofdstuk toegevoegd om een koppeling te leggen naar belangrijke maatschappelijke opgaven zoals mobiliteit en arbeidsmarkt. Er is een extra hoofdstuk innovaties opgenomen. Er wordt nader ingegaan op opslag mogelijkheden. Tevens maakt de waterstofstrategie voor de regio hier onderdeel vanuit. Deze hoofdstukken zijn geactualiseerd. Ten aanzien van het maatschappelijk draagvlak is een beschrijving toegevoegd op welke wijze invulling is gegeven aan het betrekken van de samenleving bij de definitieve REKS.

raad 2021_1150 definitief

3

1.4. De definitieve REKS voldoet aan de landelijke vereisten en de PBL analyse van februari 2021 geeft geen reden tot wijziging van het bod. In de landelijke 'Handreiking Regionale Energie Strategie' is opgenomen waaraan het RES-bod moet voldoen. Bijvoorbeeld de concrete opgave voor elektriciteit, het inzichtelijk maken van de warmte vraag en aanbod in de regio en een doorrekening op het energiesysteem-efficiency. Al deze onderdelen zijn in het REKS-bod opgenomen. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft de dertig concept RES’sen geanalyseerd en hierover een rapportage in februari 2021 gepubliceerd. Allereerst is berekend of alle duurzame opwek projecten in Nederland samen opstellen tot de landelijke ambitie van 35 TWh. Deze ambitie wordt landelijk gehaald. Dat betekent dat de RES’sen geen extra projecten op dit moment hoeven te benoemen . PBL en het NPRES geven mee dat in het kader van systeemefficiency en kosten niet de totale omvang duurzame opwek te organiseren door middel van zon, maar ook nadrukkelijk met wind. De REKS voldoet hieraan, omdat we streven naar zoveel mogelijk zon op dak en vervolgens zoveel mogelijk windprojecten te combineren met zonnevelden in de energiehubs. 1.5. Een substantiële groep bewoners uit de regio is bereikt en geïnformeerd over de definitieve REKS.

Ondanks alle coronabeperkingen is een substantiële groep bewoners uit de regio bereikt en geïnformeerd over de REKS. Dit is gedaan door het organiseren van 12 webinars. Deze zijn door enkele duizenden bewoners bekeken. Daarnaast is er een regionale internet-enquête gehouden waaraan meer dan 2.100 mensen hebben meegedaan. Alle webinars zijn via advertenties in het Brabants Dagblad, lokale kranten en via de social media kenbaar gemaakt. Ook jongeren zijn betrokken. Door middel van een swipocratie (een app die beelden als basis gebruikt voor een discussie over de leefomgeving) hebben circa 250 jongeren een enquête ingevuld en hebben enkele tientallen jongeren meegedaan aan digitale gesprekken. Dit heeft geleid tot een manifest dat is overhandigd aan de stuurgroep REKS. Ook konden bewoners of andere geïnteresseerden zich aanmelden voor een nieuwsbrief. Inmiddels wordt deze nieuwsbrief ongeveer om de 2 a 3 weken aan 1.600 mensen toegestuurd. De input uit o.a. de internet enquête en de webinars zijn geen aanleiding geweest om de definitieve REKS aan te passen. Wel werd duidelijk dat de standpunten van de deelnemers ver uit elkaar liggen. Maatschappelijke discussies zijn te verwachten. Hieruit mag geconcludeerd worden dat een intensief participatietraject essentieel is voor het vinden van draagvlak 1.6.

Het definitief-bod REKS is tot stand gekomen in samenwerking met een groot aantal maatschappelijke partijen. De projectorganisatie van de REKS kent een organisatiestructuur met een bestuurlijke stuurgroep, projectgroep en werkgroepen. Vertegenwoordigers van gemeenten, provincie, waterschappen, natuurorganisaties, woningcorporaties, ZLTO en energiecoöperaties hebben deelgenomen in deze stuur-, project- en werkgroepen. Naast de reguliere overleggen zijn ook ambtelijke, bestuurlijke- en raadssessies gehouden waar ook andere stakeholders aan hebben deelgenomen. Er in intensief contact geweest met de jongeren organisatie Jong RES en met een taskforce met bedrijven. Zie voor alle partijen pagina 8 en 124 uit de definitieve REKS. 1.7. Het definitief-bod is in afgestemd met de andere Brabantse RES-regio’s. In afstemming met de andere drie Brabantse RES-regio’s is deze definitieve RES gemaakt. Dit betekent dat inhoudelijk overleg is gevoerd met de andere regio’s. Maar ook bijvoorbeeld het hoofdstuk zoals ‘wat vragen we aan het rijk’ zijn gezamenlijk vormgeven. Daarentegen loopt iedere regio wel haar eigen traject en heeft een eigen uitkomst van de RES. 1.8. De stuurgroep REKS en het uitgebreid portefeuillehoudersoverleg Milieu en Afval hebben ingestemd met deze definitieve REKS.

De stuurgroep REKS en het uitgebreid portefeuillehoudersoverleg Milieu en Afval van de Regio Hart van Brabant (de 9 Hart van Brabant gemeenten, de drie waterschappen en de Provincie Noord Brabant) hebben respectievelijk op 25 februari en 4 maart 2021 de definitieve REKS en alle bijbehorende bijlagen unaniem

raad 2021_1150 definitief

4

vastgesteld en vrijgegeven voor besluitvorming door de individuele gemeenten, de waterschappen en de provincie Noord-Brabant. 1.9. Iedere regio moet voor 1 juli 2021 een definitieve RES indienen. Landelijk is er afgesproken dat iedere regio voor 1 juli 2021 de definitieve RES moet indienen bij het Programmabureau Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NPRES). 2.1. Door middel van een regionaal publiek ontwikkelbedrijf REKS wordt invulling gegeven aan behoefte zoals overheidssturing in gebiedsopgaven, bundeling van kennis en kunde en borgen van lokaal eigenaarschap. De regio gemeenten zijn samen met de waterschappen en provincie een regionale uitvoerings-organisatie aan het vormgeven. Gedacht wordt aan een regionaal publiek ontwikkelbedrijf in combinatie met een omgevingsfonds. Dit ontwikkelbedrijf en omgevingsfonds zijn bedoeld voor de ontwikkeling van de energiehubs en realisatie van de klimaatopgaven In het omgevingsfonds kunnen subsidies en bijdragen van partijen komen die worden aangevuld met revenuen uit het publieke ontwikkelbedrijf. De redenen om een publiek ontwikkelbedrijf op te zetten zijn drieledig. (1) een goede ruimtelijke ontwikkeling waarbij de juiste functie op de juiste plek ligt is een primaire taak van de overheid. Door zelf actief regie te nemen, wordt op een pro-actieve wijze hier invulling aan gegeven.

Revenuen uit zon en windprojecten kunnen vervolgens ten gunste komen aan bijvoorbeeld de klimaatopgaven in deze gebieden. (2) In het klimaatakkoord wordt gestreefd naar minimaal 50% lokaal eigenaarschap. Een publiek ontwikkelbedrijf kan zelf posities innemen en daarmee ook ‘makkelijker’ het 50% lokaal eigenaarschap invullen. (3) Voor het ontwikkelen van energiehubs is veel kennis en kunde nodig. Veel van deze kennis en kunde is niet in alle regiogemeenten aanwezig. Door bundeling wordt expertise voor een brede groep gemeenten bereikbaar. 2.2. Door de mogelijkheden van een publiek ontwikkelbedrijf te onderzoeken wordt invulling gegeven aan verschillende toezeggingen uit de raad. Door de gemeenteraad is het initiatiefvoorstel 100% groen is 200 miljoen (id 64.414) aangenomen. Hierin is oproepen om te onderzoeken op welke manier de gemeente Tilburg op een ondernemende, revolverende manier de energietransitie en klimaatadaptatie ter hand kan nemen. Tevens is de toezegging (id.63585) gedaan om te onderzoeken of de oprichting van een ‘energiefonds’ waarin revenuen uit zon en windprojecten komen mogelijk is.

Risico’s 1.

De ambities uit de REKS zijn voor zowel de energie- als de klimaatopgave groot. Wij zijn erg afhankelijk van bijdragen en subsidies van anderen. Mochten deze onverhoopt niet worden verworven, dan moet de REKS worden aangepast, dan wel worden gefaseerd. 2. De 9 gemeenteraden, de 3 algemene besturen van de waterschappen en Provinciale Staten nemen allemaal een zelfstandig besluit. Daarbij hoort ook de mogelijkheid van het indienen van moties en amendementen. Afhankelijk van de aard van de moties en amendementen gebeurt er het volgende: a. Mochten de moties alleen inhoudelijk betrekking hebben op onderdelen van 1 gemeente en geen consequenties hebben voor andere gemeenten, dan wordt de REKS hierop nog aangepast en vervolgens ingediend. b. Mochten de moties en amendementen relatief ‘kleine wijzigingen’ op het totale bod vragen, maar wel impact hebben op alle gemeenten, dan zal de huidige REKS inclusief de moties en amendementen bij het NPRES worden ingediend. Na de zomervakantie wordt de REKS aangepast en opnieuw ter besluitvorming aan o.a. de gemeenteraden voorgelegd. c. Als de moties en amendementen het ‘hart’ van de REKS raken. Dan zal een deel van het proces worden overgedaan. Dit vergt echter meer tijd. Dit aangepaste voorstel wordt vervolgens opnieuw ter besluitvorming voorgelegd.

raad 2021_1150 definitief

5

Kosten en dekking De REKS is een omvangrijk programma waarbij de aansturing komt vanuit de regio. De afgelopen twee jaar is gebruikt om dit programma op te zetten. In de vervolg paragraaf zijn een aantal activiteiten opgenomen. Deze korte termijn activiteiten zijn door middel van beschikbare regio middelen gedekt. Voor de langere termijn zijn aanvullende middelen nodig. Hiervoor zijn de nodige acties uitgezet. Zie de paragraaf vervolg. Wij leggen afzonderlijke voorstellen hiervoor (en de financiële dekking daarvan) aan uw raad voor.

Vervolg De volgende vervolg stappen worden gezet. De definitieve REKS wordt op 1 juli 2021 naar het programmabureau NPRES toegestuurd en vormt daarmee het feitelijke startschot voor de uitvoering van de REKS. Voor 2021 wordt er een nieuw plan van aanpak geschreven waarin de activiteiten staan die al in 2021 binnen de huidige middelen uit de Regio Hart van Brabant worden opgepakt. Gedacht moeten worden aan het opzetten van het regionale warmteprogramma, het programmeringsvraagstuk rondom elektriciteitsaansluitingen op de trafostations van Enexis of subsidieaanvragen voor de klimaatopgaven in het kader van het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie. De totale financiële omvang van het gehele REKS programma is nog niet bekend. In 2021 wordt hier nog volop aan gewerkt. Daarom zijn de volgende acties voor het verwerven van aanvullende middelen in gang gezet. Deze acties zijn: 1. Het programmabureau Regio Hart van Brabant is voor de warmtetransitie in samenwerking met de zes woningcorporaties een ELENA aanvraag aan het voorbereiden. De doelstelling is om enkele miljoenen aan onderzoek- en ontwikkelsubsidie te verwerven. 2. In het kader van het thema energiebesparing is een Europese REACT-EU aanvraag in voorbereiding. 3.

In het kader van het artikel 2 onderzoek Klimaatakkoord is er door het bureau AEF het rapport ‘Uitvoeringskosten van het Klimaatakkoord voor decentrale overheden in 2022 – 2030’ uitgebracht. Vervolgens heeft de Raad van Openbaar Bestuur (ROB) hierop een advies gegeven. De gemeenten hebben een substantiële bijdrage nodig om de taken uit te voeren. Een onderdeel hiervan zijn de taken die behoren tot het uitvoeren van de RES. De rapportage inclusief het ROB advies maakt onderdeel uit van de kabinetsonderhandelingen.

Evaluatie Elke twee jaar wordt de REKS geëvalueerd en herijkt. De regio kan in de komende jaren extra energie opgaven vanuit het Rijk krijgen doordat er bijvoorbeeld meer duurzame energie nodig is voor de opgaven in de gebouwde omgeving en mobiliteit. Enexis zal elke twee jaar een doorrekening maken van het energiesysteem. Jaarlijks wordt de voortgang van de REKS zowel kwantitatief als kwalitatief gemonitord. De gemeenteraden moeten de herijkte RES’sen telkens opnieuw vaststellen.

Bijlage 1. 2.

Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant, REKS-bod 1.0. Bijlages bij de definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant zijn: Grootschalige duurzame opwek a. Ontwerpen aan het REKS bod b. Ruimtelijke kwaliteit van herkenbare landschappen

raad 2021_1150 definitief

6

Regionale Structuur Warmte c. Regionale Structuur Warmte Hart van Brabant. d. MKBA warmtetransitie West-Brabant en Hart van Brabant Doorrekening energiesysteem e. Netimpactrapportage Enexis f. Innovatieve netwerkstudie Innovatie g. Strategie waterstof Klimaatopgave h. Handleiding voor de klimaatonderlegger Hart van Brabant; i. Klimaatonderlegger Hart van Brabant; j. Klimaatstresstest Hart van Brabant; Participatie k. Rapportage burgerparticipatiemodellen voor wind- en zonne-energie. l. Internetconsultatie Brabantse energieregio’s, Rapportage REKS Hart van Brabant De definitieve REKS en de bijlagen zijn te vinden op: www.regio-hartvanbrabant.nl/reks.

Tilburg, 30 maart 2021 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,

raad 2021_1150 definitief

7

Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

Besluit 1. 2.

De definitieve Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant vast te stellen; Ten behoeve van de uitvoering van de Regionale Energie- en Klimaatstrategie Hart van Brabant, het college de opdracht te geven de mogelijkheden van een regionaal publiek ontwikkelbedrijf REKS in combinatie met een omgevingsfonds te onderzoeken.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van 14 juni 2021.

de griffier,

voorzitter,