02 Raadsvoorstel Opzet Programma Levendige Democratie (wijzigingen gemarkeerd)
Tekst van het document
Raadsvoorstel Opzet programma Levendige democratie Aanleiding Onze democratie is een groot goed. Gebeurtenissen elders in de wereld (zoals oorlog in Oekraïne) laten ons zien hoe belangrijk het is de democratische waarden te beschermen én levendig te houden. Want dat de belangstelling en waardering voor het democratisch gedachtengoed tanende is, is in Nederland helaas ook een feit. Politieke desinteresse of toenemend wantrouwen richting de volksvertegenwoordigers (en de bestuurders) maken dat de opkomst bij verkiezingen steeds verder daalt en dat ook andere vormen van participatie niet altijd een goede afspiegeling zijn van de totale bevolking. Tegelijkertijd is democratie mensenwerk en verandert voortdurend. Het is de uitdaging voor ons als raad en college steeds goed verbonden te zijn met deze veranderingen. Daarom vraagt het Akkoord Meer voor elkaar 2022-2026 extra aandacht voor het verlevendigen van de democratie in Tilburg. Democratie moet je dóen en ervaren. Het vraagt langjarig inzet van kiezers en gekozenen. Deze wederkerigheid tussen inwoners en bestuur is uitgangspunt voor het programma Levendige democratie. Het bijzondere aan het programma levendige democratie is dat Dit maakt het programma uniek en anders dan andere programma’s.raadsleden en collegeleden samen met de kiezers zelf aan de slag gaan.
Immers, eenieder werkt elke dag samen met de inwoners aan het versterken en verlevendigen van de democratie. Met het programma geven we een extra impuls door samen met de inwoners de inhoud van het programma te bepalen en samen uit te voeren. Met de inwoners bepalen raad en college de inhoud van het programma en voeren het programma ook zelf uit. Het programma is voor hen een versneller, inspirator en klankbord tegelijkertijd. De startnotitie geeft het bestuurlijke startsein voor een langjarig programma Levendige democratie en schetst de opzet en randvoorwaarden voor het programma Levendige democratie. De startnotitie geeft niet de inhoud van het programma. Dit programma maken we immers samen met de stad en dorpen waar het versterken en onderhouden van de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur (raad en college) centraal staat. Op deze manier kunnen raad en college (over meerdere raadsperioden heen) werken aan en investeren in het versterken en verlevendigen van de lokale democratie in Tilburg. Raadsbrief over renovatie Paleis-Raadhuis Het programma Levendige Democratie en de restauratie van het Paleis-Raadhuis hangen nauw met elkaar samen.
De startnotitie laat zien dat het programma Levendige democratie - naast representatie, vieren en herdenken en de historie van het Paleis - de inhoudelijke programmering van het Paleis-Raadhuis bepaalt en is daarmee mede richtinggevend voor de restauratie en verbouwing van het gebouw. Vanwege deze samenhang heeft het college in zijn vergadering van 11 juli 2023 zowel de startnotitie Opzet Programma Levendige Democratie als het Plan van Aanpak restauratie Paleis-Raadhuis vastgesteld en het college heeft beide documenten met respectievelijk een raadvoorstel en een informatiebrief aan de raad aangeboden. Bij de Begroting 2023 is - naar aanleiding van het Akkoord Meer voor elkaar - de reserve levendige democratie gevormd. Om uitgaven uit deze reserve te kunnen doen dient de raad een bestedingsplan vast te stellen. Aangezien we snel aan de slag willen met het programma ligt het voor de hand het bestedingsplan samen met de startnotitie aan de raad aan te bieden.
Beoogd effect/ bestuurlijk kader Het programma Levendige Democratie geeft invulling aan het Akkoord Meer voor elkaar 2022-2026. Het doel van het programma is dat inwoners van Tilburg zich meer betrokken voelen bij de lokale democratie, zowel op de korte als de lange termijn.
Voorstel 1. 2.
De startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie – inclusief het bestedingsplan - vaststellen. Het bestedingsplan voor het programma Levendige democratie voor de lopende bestuursperiode vaststellen.
Argumenten 1.1 Het verlevendigen van de democratie vraagt om een programma Het vergroten van de betrokkenheid van de inwoners van Tilburg bij het gemeentebestuur vraagt om snelle concrete acties nu én om een lange adem. Het programma richt zich daarom zowel op de korte termijn (collegeperiode 2022-2026) als de lange termijn met de daarbij horende acties en aandachtspunten. Een programma voor en met de stad en dorpen waar het versterken en onderhouden van de relatie tussen kiezer (inwoners) en gekozenen (raad en college) centraal staat. Op deze manier kunnen raad en college (over meerdere raadsperioden heen) werken aan en investeren in het versterken en verlevendigen van de lokale democratie in Tilburg. 1.2 De startnotitie beschrijft het proces om te komen tot het programma Levendige Democratie De startnotitie geeft invulling aan de opgave Levendige democratie zoals in het Akkoord ‘Meer voor elkaar’ is opgenomen. De aanpak is gericht op een drietal inhoudelijke lijnen (snelle concrete acties, debat in de stad en democratieeducatie), zoals vermeld in het Akkoord. Samen met de inwoners geven raad en college in het programma deze lijnen vorm. Deze drie lijnen zijn met elkaar verbonden doordat bij alles wat het gemeentebestuur (raad en college) doet nabij en aanwezig zijn voor inwoners voorop staat en kennis en expertise van buiten uit stad en land wordt benut.
Het programma Levendige democratie bestaat uit een drietal fasen. Fase 1 Opbouw: bepalen van de inhoud van het programma (1e helft 2024) In deze fase wordt invulling gegeven aan de drie lijnen in het programma. De vraag wordt beantwoord: wat willen we concreet gaan doen? Dit is de fase waarin het programma verder wordt uitgedacht en ontworpen. De snelle acties uit lijn 1 worden al opgepakt en uitgevoerd. Fase 2 Uitvoeren: het programma gaat van start (2e helft 2024-2026) Het programma gaat van start. De plannen en acties worden uitgevoerd, de resultaten gevolgd en de effecten gemeten. Eind 2025 wordt geëvalueerd t.b.v. de overdracht naar de nieuwe raad in 2026. Fase 3 Voortzetten of afronden van het programma (2026 en verder) Op basis van de evaluatie bepaalt de nieuwe raad of het programma (al dan niet in gewijzigde vorm) wordt voortgezet of wordt afgerond. 1.3 Het échte startsein voor het programma ligt in de stad met een Denktank als aanjager en inspirator Wat is voor een inwoner van Tilburg levendige democratie? Wat betekent voor een Tilburger betrokken zijn bij en vormgeven aan een democratie? Hoe wil een inwoner van Tilburg democratie beleven? Het instellen van een Denktank is behulpzaam om het gesprek met de inwoners op gang te brengen. Deze Denktank fungeert als aanjager en inspirator.
Samen met de inwoners geeft de Denktank geven raads- en collegeleden aan wat nodig is om de relatie tussen inwoners en gemeentebestuur op langere termijn te verbeteren en geven zo invulling aan het programma Levendige democratie. De Denktank bestaat uit een mix van 6 inwoners, 3 ondernemers, 3 maatschappelijke partners, 3 raadsleden, 1 collegelid en de burgemeester. Een raadslid neemt deel als vertegenwoordiger van de gehele raad. De keuze voor inwoners kan bijvoorbeeld via loting plaatsvinden. 1.4 Versterken van relatie tussen kiezer en gekozen vraagt om actieve deelname van raad en college: samen met de inwoners bepalen zij de inhoud van het programma én voeren het uit
Vanuit het uitgangspunt dat je democratie moet dóen en ervaren en het langjarige inzet van kiezer en gekozenen vraagt, ligt het voor de hand dat raad en college actief meedoen en meebepalen. Immers elk raadslid en collegelid werkt elke dag samen met de inwoners (kiezers) aan het versterken en verlevendigen van de democratie. Raad en college voeren als het ware het programma zelf uit. Het programma Levendige democratie is daarbij een versneller, inspirator en klankbord. Het past om twee keer per jaar de voorzitter van de Denktank en de bestuurlijk opdrachtgever met de raad en het college in gesprek laten gaan over de inhoudelijke koers van het programma. Met de raad overleggen we hoe we de betrokkenheid van raad, college en samenleving bij het programma Levendige democratie daadwerkelijk gaan vormgeven. Het vormen van een werkgroep Levendige democratie (waar raadsleden en collegeleden deel van uitmaken) kan een start zijn. De Summerschool en Winterschool zijn uitgelezen kunnen als momenten worden benut om met elkaar te bespreken als raad en college het gesprek met elkaar te voeren over hoe het programma loopt en wat hen ons nog te doen staat. 1.5 Onafhankelijke journalistiek is een belangrijk fundament onder democratie Op gemeentelijk niveau zijn journalistiek en media onmisbaar voor een vitale democratische samenleving.
Ten eerste informeren ze inwoners over wat er speelt, geven duiding aan nieuws en actualiteiten, en maken opinie en debat daarover mogelijk. Ten tweede functioneert journalistiek als waakhond van onze samenleving. Door hun onafhankelijk positie kunnen media de autoriteiten controleren en zich kritisch opstellen jegens de overheid. Ten derde hebben journalistiek en media een verbindende functie. Door mensen te tonen wat ze met elkaar delen, versterken ze de gemeenschapszin. Het belang van de journalistiek voor de democratie heeft de raad kracht bijgezet met de vaststelling van het Tilburgs Mediabeleid 2023-2026 (raad 14 november 2022) inclusief een forse financiële investering voor lokale media (zie paragraaf Kosten en dekking). 1.6 Zonder bestedingsplan geen uitvoering van programma Levendige democratie Bij de Begroting 2023 is - naar aanleiding van het Akkoord Meer voor elkaar - de reserve levendige democratie gevormd. Om uitgaven uit deze reserve te kunnen doen dient de raad een bestedingsplan vast te stellen. Aangezien we snel een goede start willen maken met het programma is een bestedingsplan op hoofdlijnen in de startnotitie opgenomen. Hoe meer het programma vorm krijgt, hoe meer duidelijk wordt welke middelen nodig zijn om het programma uit te voeren.
De raad is in de gelegenheid - bij de gebruikelijke P&C momenten - zoals Begroting en Jaarstukken bij te sturen op de inhoud van het programma en de bijbehorende uitgaven. 2.1 Zonder bestedingsplan geen uitvoering van programma Levendige democratie Bij de Begroting 2023 is - naar aanleiding van het Akkoord Meer voor elkaar - de reserve levendige democratie gevormd. Om uitgaven uit deze reserve te kunnen doen dient de raad een bestedingsplan vast te stellen. Aangezien we snel een goede start willen maken met het programma ligt het voor de hand het bestedingsplan samen met de startnotitie vast te stellen. 2.2 Hoe meer het programma vorm krijgt hoe helderder de inzet van de daarbij benodigde middelen wordt Ter aanvulling op de startnotitie Opzet Programma Levendige democratie kan op hoofdlijnen, het volgende bestedingsplan worden aangegeven. Hoe meer het programma vorm krijgt, hoe meer duidelijk wordt welke middelen nodig zijn om het programma uit te voeren.
Bestedingsplan Programma Levendige democratie 2023
2024
2025
2026
Lijn 1 Snelle acties
€ 50.000
€ 200.000
€ 200.000
€ 150.000
Totaal per onderdeel € 600.000
Lijn 2 Debat
€ 50.000
€ 200.000
€ 200.000
€ 150.000
€ 600.000
Lijn 3 Democratieeducatie Ondersteuning
€ 50.000
€ 225.000
€ 225.000
€ 100.000
€ 600.000
€ 50.000
€ 200.000
€ 200.000
€ 150.000
€ 600.000
€ 25.000 € 25.000
€ 100.000 € 100.000
€ 200.000
€ 825.000
Waarvan Projectleider Programmacoördinato r
Totaal per jaar
€ 75.000 € 75.000
€ 825.000
€ 550.000
€ 2.400.000
Toelichting Bestedingen lijnen 1, 2 en 3 Het vergroten van de betrokkenheid van Tilburg bij het gemeentebestuur vraagt om snelle acties nu én om een lange adem. Het programma richt zich daarom zowel op de korte termijn (collegeperiode 2022-2026) als de lange termijn met de daarbij horende acties en aandachtspunten. In bijlage 1 bij de Startnotitie zijn diverse ideeën genoemd waaraan kan worden gedacht bij de invulling van het programma. Zodra het programma van start gaat worden samen met de stad de inhoud van de drie lijnen concreet gemaakt en daarmee ook meer helder welke kosten daarmee gepaard gaan. In 2023 willen we in ieder geval al aan de slag met het realiseren van extra stemlocaties, het installeren van een kinderburgemeester en het inzetten van een jonge programmamaker als aanjager voor het programma die ons als raad en college uitdaagt anders te handelen en te doen. Ook starten we met de eerste lezingen in het Paleis-Raadhuis waarin we nadenken en dromen over de toekomst van de stad (Tilburg in 2050). Daarnaast zetten we de samenwerking met ProDemos voort als het gaat om het Programma Democracity (gericht op basisschool leerlingen) en Programma Klassenbezoek@Gemeentehuis (middelbare school scholieren). En we starten met de rondleidingen over democratie in het Stadhuis voor ouderen met raadsleden als gids.
En ruim 40 3e/4e jaars studenten van Fontys gaan – in het crossover Lab Democratic City - aan de slag om het programma Levendige democratie te verrijken. Op 18 september maken de raadsleden kennis met deze studenten. Bestedingen ondersteuning Ter ondersteuning van de activiteiten die raadsleden en collegeleden samen met de stad gaan uitvoeren is een programmateam gevormd bestaande uit een programmacoördinator en 3 projectleiders (voor elke inhoudelijke lijn één). Het programmateam is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de 3 lijnen en legt verantwoording af aan de Regiegroep (bestuurlijke opdrachtgever (burgemeester) en ambtelijke opdrachtgevers (gemeentesecretaris en griffier). De werving voor de programmacoördinator is nagenoeg afgerond. De bijbehorende middelen zijn in het bestedingsplan meegenomen. Twee van de drie projectleider worden uit de staande organisatie aangewezen. Hier zijn geen extra kosten aan verbonden. Eén projectleider zal via een nog te starten werving worden aangetrokken. Deze middelen maken wel deel uit van het bestedingsplan. Daarnaast biedt het programma ook de gelegenheid voor veelbelovende jongeren en jonge talenten om werkervaring op te doen. Te beginnen met een plek voor een jong talent voor de duur van 1 jaar.
De middelen die bestemd zijn voor onze organisatieontwikkeling – gericht op het aantrekken en vasthouden van medewerkers en het versterken van een inclusieve organisatie met een diversiteit aan medewerkers - kunnen hiervoor worden benut.
2.3
Tussentijds bijsturen van het programma op inhoud en geld
De raad is in de gelegenheid - bij de gebruikelijke P&C momenten - zoals Begroting en Jaarstukken bij te sturen op de inhoud van het programma en de bijbehorende uitgaven. Daarnaast is in de startnotitie Opzet Programma Levendige democratie aangegeven dat het past om twee keer per jaar de voorzitter van de Denktank en de bestuurlijk opdrachtgever met de raad en het college in gesprek te laten gaan over de inhoudelijke koers van het programma. Zie argument 1.4.
Risico’s Niet van toepassing.
Kosten en dekking Met het Akkoord ‘Meer voor elkaar’ is ook een reserve ingesteld voor het versterken van een levendige democratie. Voor deze bestuursperiode 2022-2026 zijn incidentele middelen ter beschikking gesteld van € 4 miljoen. Inmiddels is een forse investering gedaan van € 1,6 mln. voor het verlevendigen van de democratie door deze te besteden aan de versterking van de lokale media. Daarmee resteert in de reserve € 2,4 mln. voor deze bestuursperiode. Zie argument 2.2 voor het bestedingsplan.
Vervolg Verwezen wordt naar hetgeen is opgenomen in de Startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’.
Evaluatie In 2025 wordt het programma geëvalueerd zodat de nieuwe raad in 2026 op basis van deze evaluatie kan bepalen of het programma (on)gewijzigd wordt voortgezet of afgerond. De besteding van de middelen maakt onderdeel uit van deze evaluatie.
Bijlagen Startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’
Tilburg, 5 december 2023 Het college van burgemeester en wethouders van Tilburg, de secretaris, de burgemeester,
Raadsbesluit De raad van de gemeente Tilburg; -
gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;
Besluit 1. 2.
De startnotitie ‘Opzet programma Levendige Democratie’ – inclusief het bestedingsplan - vaststellen. Het bestedingsplan voor het programma Levendige democratie voor de lopende bestuursperiode vaststellen.
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van
de griffier,
de voorzitter,