02 B1 Regiedocument Residentie Piushaven
Tekst van het document
PIUSHAVEN
regiedocument residentie piushaven
Juli 2024
Dit regiedocument voor de kop van de Piushaven is tot stand gebracht in opdracht van de gemeente Tilburg. Dit is gedaan in afstemming met de huidige eigenaar van “De Residentie” Woonzorg Nederland en de door Woonzorg gedelegeerde ontwikkelaar Heijmans. Dit regiedocument is uitgewerkt door LEVS architecten met de input van Orange Architects, Hilberink Bosch Architecten en Juurlink en Geluk stedenbouw en landschap. Het document is tot stand gekomen met waardevolle inbreng en in brede discussie met het planteam welke bestond uit bewoners, omwonenden, lokale ondernemers en belanghebbenden.
2
PIUSHAVEN
regiedocument residentie piushaven 3
4
Schetsimpressie
INLEIDING "De Residentie Piushaven" is een woningbouwontwikkeling op de kop van de Piushaven. Het wordt een stoer en kloek complex. Het is in vormentaal onlosmakelijk verbonden met het industriële en bedrijvige karakter van de Piushaven en als compositie verankerd in het stedelijk weefsel van Tilburg. Deze woningbouwontwikkeling zal in 2 fasen gerealiseerd worden. Dit Regiedocument vormt het ruimtelijk kader voor de totale ontwikkeling. Na de sloop van 24 woningen zal gestart worden met het meest oostelijk gelegen gebouw (fase 1). In dit gebouw worden ongeveer 75 woningen, een havenkantoor en een ontmoetingsruimte gerealiseerd. Onder dit gebouw worden bergingen gesitueerd. Na de realisatie van fase 1 zal gestart worden met fase 2. In deze fase zullen in 4 gebouwen ongeveer 225 woningen, commerciële ruimten en een parkeergarage gerealiseerd worden. De vijf gebouwen en het landschap zullen met dit Regiedocument als basis in samenhang ontworpen worden. Het complex is vanuit het westen over het water van verre zichtbaar. Het vormt vanuit het oosten de visuele verbinding tussen de Piushaven en de binnenstad. Vanuit de stad biedt de kromming van de Koopvaardijstraat een verschuivende blik op het havenfront van de locatie. Dit veranderende zicht door de beweging langs de lange lijnen is een belangrijk motief in de compositie. Op de as vanuit de
Koopvaardijstraat ligt het hoogste gebouw. De bebouwing staat in verhouding tot bestaande en geplande hoogbouw (tot 50m). De hoogte accenten in dit gebied dragen bij aan de opvallende skyline van de binnenstad die het Kernwinkelgebied, Koningswei en Piushaven verbindt. Aan de zuid en westzijde wordt met de kleinere gebouwen de verbinding gemaakt met de woonwijk Fatima. In de onderste lagen van het complex wordt in vormentaal aangesloten op het bedrijvige en industriele karakter van de omliggende gebouwen aan de Piushaven. Met de gelaagdheid en de variatie in hoogtes voegt deze ontwikkeling zich in de ‘toevalligheid’ van het stedelijk weefsel. Op het maaiveld vormt de inrichting van de openbare ruimte een onderdeel van het fijnmazig stedelijk netwerk en een reeks van ontmoetingsplekken voor de buurt. Met tuinen, hoven, groene gevels en daken draagt deze ontwikkeling bij aan de groene as die het landschapspark Moerenburg met het Stadspark Oude Dijk verbindt. Deze ontwikkeling levert een bijdrage aan de verdichtingsopgave die de stad Tilburg heeft. Na de sloop van 120 woningen kunnen hier ongeveer 300 woningen gerealiseerd worden. "De Residentie Piushaven" vormt het sluitstuk van de in 2005 gestarte gebiedsontwikkeling Piushaven.
5
INHOUDSOPGAVE 1.
“De Residentie”
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Ligging in de stad Huidige situatie De historie De Piushaven DNA van de plek De Toolbox
2.
Ambitie
2.1
2.2
3. 3.1
3.2
6
Voor de Gebruikers Voor de bewoners Plekken voor de buurt Verankering in de stad Aankomst vanaf het water Voor de Uitwerking Levendig havenlandschap Ruig wonen met zorg Robuust industrieel Prettig rommelig Verankerd in Tilburg
Principes Piushaven
8 10 12 18 19 20 25 26 28 30 32 35 36 38 40 42 44
Principes op hoofdlijnen
46
Het maaiveld Gekoppeld aan het landschap Geschiedenis afleesbaar Kade en haven Structuur Toegankelijkheid Groenprincipes Middenpier Groene haven Havenzijde en Tamboerszijde Plinten
49 50 52 53 54 55 56 58 59 60 62
Het ensemble Toolboxen Industriële laag Opbouw Silhouet Dak/ Kroon
65 66 68 69 70 71
3.3
De uitwerking Toolbox gevels Karakteristiek Identiteit Ruimtelijkheden Daken Materialisering Materialen en kleurenpalet Groene gevels
73 74 76 77 79 81 83 84 86
3.3
De onderlinge samenhang 360 graden Tamboerskade 360 graden Voetboogplein 360 graden Koopvaardijstaat 360 graden Piushaven
91 92 93 94 95
4.
Deelaspecten
5.
6.
Uitgangspunten programma Mobiliteit Bereikbaarheid Klimaatadaptatie Biodiversiteit Energietransitie Windklimaat Bezonning Participatie
Kavelpaspoorten
Algemene regels Paspoort 1 Paspoort 2 Paspoort 3 Paspoort 4 Paspoort 5
Fasering
Gefaseerde aanpak Inventarisatie residentie Uitgangspunten aanpassingen Uitvoering fasen
95 95 96 97 97 98 98 100 104
111 112 114 116 118 120 123 124 125 126
1. "DE RESIDENTIE"
Moerenburg
Piushaven
Spoorzone
Spoorpark Binnenstad
8
Centrum Zuid
1.1 LIGGING IN DE STAD De Piushaven verbindt het buitengebied Moerenburg met de binnenstad via de nog te bouwen ontwikkeling de Koningswei. De nieuwe ontwikkelingen in de Piushaven sluiten in maat en schaal aan op de recente ontwikkelingen in de binnenstad. Langs het spoor ligt een andere verdichtingszone van Tilburg. Deze verbindt Het Kenniskwartier via het Spoorpark met de Spoorzone. Met hoogbouw van twee orden (in binnenstad tot 50 m, langs het spoor tot 100m) worden de assen in de skyline zichtbaar.
Spoorpark
LocHal
Willem II Straat
Koningswei
Op straatniveau worden de verbindingsroutes vooral voor de fietsers en de voetgangers zorgvuldig vormgegeven. Langs deze routes worden aantrekkelijke verblijfsplekken ontwikkeld (bv. RAK/ LocHal/ Spoorpark). De locatie ligt op 10 minuten loopafstand van de binnenstad. Het Centraal Station Tilburg ligt op 6 minuten fietsafstand. De A58 is met de auto via de Ringbanen snel te bereiken.
RAK
Moerenburg 9
Hofje De Residentie
Noordelijke havenarm
1.2 HUIDIGE SITUATIE “De Residentie” is een complex met 120 seniorenwoningen met twee ontmoetingsruimten. Het uit 1983 stammende gebouw met sociale huurwoningen is eigendom van Woonzorg Nederland. De grond wordt door de gemeente Tilburg tot 2033 in erfpacht uitgegeven. Het langgerekte gebouw met twee "tanden" (kamstructuur) is gebouwd op een halfverdiepte parkeerkelder. Deze parkeerkelder is vanaf de Tamboerskade toegankelijk. De twee entreehallen van de woningen worden via de Hopenliedenkade ontsloten.
Zichtlijn naar de havenkom
Tamboerskade en Vendeliersstraat, anderzijds vormt het een gesloten en langgerekt havenfront aan de zijde van de Hopliedenkade. De groene hoven liggen aan de zuidzijde van het gebouw, de gesloten wand ligt aan de noordzijde. De woningen worden via een middengang ontsloten en zijn eenzijdig georienteerd. Aan de blinde kopgevels van het gebouw zijn de vluchttrappen en bergingen gelegen. Met de sloop en nieuwbouw van De Residentie kan het huidige woon- en leefklimaat aanzienlijk verbeterd worden.
Er is in en rond het complex sprake van twee sferen: enerzijds wordt er met groene hoven aangesloten op het stedelijk weefsel tussen
Prachtige looproutes langs de kades 11
Bark plein
Voetboogplein
Stuivesantpark
12
De Residentie
Vendelierspark
De Residentie ligt op de kop van de Piushaven. Aan de zuidzijde ligt de woonwijk Fatima met twee parken op loopafstand. Aan de noordzijde ligt de haven met publieke kades en aanmeer plaatsen. Aan de overkant van het water liggen aan de kade restaurants, winkels en andere voorzieningen.
N
1.3 DE HISTORIE Tilburg is gelegen op een dekzandrug die loopt van Breda, Den Bosch naar Oss. In het golvende patroon van deze dekzandrug liepen vroeger een aantal beken. De Piushaven is aan het begin van de vorige eeuw deels aangelegd in de bedding van de Korvelse Waterloop. Vanaf 1794 werden al plannen ontwikkeld voor een kanaal dat Tilburg met de zeehavens verbond. Het laatste plan (1910-1923) werd uitgevoerd. Op 4 april 1923 is de Piushaven voor het scheepvaartverkeer geopend. De Piushaven is met een toeloopkanaal verbonden met het Wilhelminakanaal. Het Wilhelminakanaal vormt de verbinding tussen de Zuid-Willemsvaart en de Maas (via de Donge). Met deze twee kanalen is Tilburg nu met diverse steden verbonden (o.a. Breda, Tilburg, Helmond, Den Bosch, Maastricht). Via de Maas zijn de zeehavens bereikbaar. Aan het begin van de vorige eeuw
was deze bereikbaarheid van groot belang voor de export van producten uit de lokale (wol) industrie en de import van (bulk)goederen. Na de aanleg van de nieuwe haven in Loven werden de havenactiviteiten vlak bij het centrum minder en raakte de haven deels in verval. Vanaf 1998 is de herontwikkeling van de Piushaven en omgeving begonnen. De bereikbaarheid van de haven is nog steeds van groot belang voor de huidige bezoekers van de passantenhaven. De Piushaven bestond uit twee havenarmen met vier laad- en loskades. De middenpier met twee kades werd vooral gebruikt voor bulkgoederen. In 1983 is de zuidelijke havenarm gedempt ten behoeve van de bouw van het appartementencomplex “De Residentie”.
14
De oude haven in gebruik waarbij de later gedempte havenarm goed zichtbaar is.
15
De kademuur van meer dan 100 jaar oud is aan de haven nog grotendeels in de oorspronkelijke staat. Rond 2010 is de kademuur vanaf de walzijde gerestaureerd. Hierbij is de oorspronkelijke draagconstructie behouden. Onder het maaiveld zijn larikshouten palen “stuit” geslagen. Op deze palen en gesteund door schoorpalen ligt een houten vloer. Op deze houten vloer staat de kademuur van basaltzuilen en beton. De sluitzerken vormen op het maaiveld de rand van de kade. Tegen deze rand liggen nog de oude kinderkoppen. Met het behoud van deze afwerking op maaiveldniveau bij de ontwikkeling blijft de historie afleesbaar.
16
17
Den Ophef
18
Piushaven kent een grote verscheidendheid aan bebouwing
1.4 DE PIUSHAVEN De Piushaven is een stedelijk gebied waar wonen, werken en recreëren samengaan. Het hele jaar liggen er historische, bewoonde vrachtschepen en in het watersportseizoen is het een vriendelijke en levendige passantenhaven met uitstekende voorzieningen. De lommerrijke kades van de Piushaven vormen een aantrekkelijk havenpark voor bewoners en bezoekers. De gezellige restaurants en ondernemingen aan de kade zorgen voor reuring in het gebied. Met de toevoegingen van nieuwbouw en accenten zoals het restaurant “RAK” en de brug “Den Ophef” is de Piushaven een levendig stadsdeel. De komende jaren wordt het gebied
RAK op de kop van de pier
De bebouwing rond de Piushaven bestaat uit een afwisselende compositie van industrieel erfgoed, bestaande bebouwing, een nieuwe stadslaag en hoge accenten. De variatie in de hoogtes en de ritmiek zijn zodanig dat ze zich invoegen in de ‘toevalligheid’ en gelaagdheid van het stedelijk weefsel.
1.5 DNA VAN DE PLEK Kenmerkend voor de Piushaven is hoe in de vormgeving van de gebouwen en de inrichting van de openbare ruimte de historie van het gebied nog steeds goed voelbaar is. Na de oprichting van het café Havenzicht, voor de schippers en havenarbeiders, vestigden diverse andere bedrijven zich aan het water. Deze bedrijven richtten zich op de opslag, distributie en verwerking van goederen die per schip werden aan- en afgevoerd. Langs de kade ontstond een deels onderbroken gevelwand met doelmatig vormgegeven bebouwing. Met draagconstructies van hout en staal konden grote overspanningen worden gemaakt. De gevels van de hallen, magazijnen en fabrieken werden
Variaties in hoogte en ritme
rond de Piushaven met o.a. het plan "Spinaker" en "Het Fabriekskwartier" nog verder ontwikkeld. Met de ontwikkeling van "De Residentie" komt het einde van de in 2005 gestarte gebiedsontwikkeling met 2500 woningen in zicht.
veelal in baksteen opgetrokken. Met kranen en elevators (bulkzuigers) op en bruggen over de kade werd de lading gelost. Op de terreinen werden goederen deels in silo’s opgeslagen. Bij de ontwikkeling van de Piushaven tot een gemengd woongebied werd dit industriële verleden gerespecteerd. Veel van de oorspronkelijke bebouwing is behouden en/of weer in ere hersteld. Op plintniveau sluit de nieuwbouw aan op deze “industriële laag”. Hogere bebouwing wordt door een setback of snede/ caesuur gescheiden van deze laag.
19
20
Het gebied kenmerkt zich door een forse mix aan schaalniveaus en identiteiten. Er is een sterke veelheid aan gebouwsilhouetten en kleine tot grote korrelgroottes van de gebouwvolumes aanwezig. Grotere gebouwvolumes zijn zowel horizontaal als verticaal opgedeeld om tot een fijnschaligere maat te komen die passend is bij het plangebied. Dit resulteert in de kenmerkende krachtige en informele karakteristiek van de Piushaven.
Locatie "de Residentie"
21
1.6 DE TOOLBOX Om de nieuwe bebouwing van De Residentie aan te laten sluiten op de bestaande kleine bebouwingskorrel van de Piushaven is een analyse gemaakt op verschillende onderdelen: • • • •
Stedenbouw Architectuur Materialen Lokale bouwsels
Deze zijn vertaald in een toolbox van middelen die ingezet kunnen worden in de ontwikkeling van de Residentie (zie pagina's 66,67 & 74,75.).
Een greep uit de analyse.
22
2. AMBITIE
2.1 VOOR DE GEBRUIKERS
VOOR DE GEBRUIKERS Bij het vormgeven van het nieuwe complex is niet alleen de ruimtelijke context van belang. Het is ook belangrijk om bij deze ontwikkeling te bepalen voor wie er gebouwd wordt en met welke ambitie. Woonzorg Nederland, de huidige eigenaar van het complex, verhuurt aan senioren. De huidige bewoners zullen ook in dit complex terugkeren. Woonzorg wil voor deze doelgroep in het nieuwe complex nog meer goede en betaalbare woningen ontwikkelen. Het is echter niet de ambitie om voor deze doelgroep een “enclave” in de stad te maken. Het is de ambitie om ook andere groepen te huisvesten zodat er een levendig complex ontstaat. Daarnaast heeft het complex door de bijzondere locatie op de kop van de Piushaven ook een functie voor de omwonenden, de bewoners van Tilburg en de gebruikers van het water. Ook voor deze gebruikers is de ambitie hoog.
VOOR DE BEWONERS Opnieuw zal het complex geschikt zijn voor bewoners op leeftijd. Het doel is om een deel van de huidige bewoners terug te laten keren op locatie. Voor hen vormt “De Residentie” wederom een thuis in de stad. Daarnaast is het de ambitie om ook voor andere doelgroepen zoals gezinnen en starters ruimte te maken. Het is de ambitie om het complex te voorzien van ontmoetingsplekken zodat men hier prettig kan samenleven. Met gedeelde woonkamers, gemeenschappelijke (dak) terrassen en gedeelde voorzieningen wordt een hoogwaardige en gevarieerde woonomgeving geschapen.
Prettig samenleven in een hoogwaardige en gevarieerde woonomgeving. 26
27
PLEKKEN VOOR DE BUURT Op het maaiveld is het de ambitie om plekken voor ontmoeting en interactie te maken. Deze informele plekken kunnen een aanvulling vormen op de bestaande structuur van plekken aan en rondom de haven. De ambitie is dat ook de invulling van de plinten van de gebouwen dit gebruik zal versterken.
Voortbouwen op het netwerk van informele plekken voor ontmoeting en interactie in de buurt.
28
29
VERANKERING IN DE STAD De Residentie zal een aanvulling vormen op de bestaande voorzieningen in de stad. Het ligt aan een belangrijke verbindingsroute van de stad. Door de ligging aan het water zal de plek van betekenis zijn voor de inwoners van de stad. De middenpier met het restaurant RAK op de kop zal een aantrekkingskracht hebben op alle inwoners van Tilburg. De ambitie is dat de inrichting van de openbare ruimte met voorzieningen in de gebouwen voor reuring zorgt.
Complementair aan andere stadsdelen, met betekenis en aantrekkingskracht voor alle bewoners van Tilburg.
30
31
AANKOMST VANAF HET WATER De ambitie is om De Residentie een baken te laten zijn voor de passanten die Tilburg benaderen vanaf het Willhelminakanaal. De Residentie vormt de toekomstige poort naar de stad. De ambitie is om de Residentie met zijn voorzieningen de schakel te laten zijn tussen de stad en het leven in de haven.
Als baken aan de kade en poort naar de stad, een sterke binding met het leven vanaf het kanaal.
32
33
2.2 VOOR DE UITWERKING
VOOR DE UITWERKING Bij de vormgeving van de gebouwen is het van belang om de ambities voor de uitwerking helder te stellen. Welke doelen willen we met de realisatie van het complex bereiken. Het versterken van de verbinding met het water is hierbij evident. De huidige bewoners geven aan dat het verschil in dynamiek rond de locatie erg aangenaam is. Aan de zuidzijde is het rustig, aan de noordzijde is het door de verbinding met de haven levendig. De ambitie is om dit verschil in dynamiek te borgen. De ambitie is om de rust en het groen aan de zuidzijde te behouden en te versterken. De havenzijde kan met groen, levendige plinten en prettige verblijfsruimten op en aan de kade nog aantrekkelijker worden. De ligging aan de Piushaven vraagt om een vormentaal die aansluit bij het bedrijvige en industriële verleden. Binnen dit stoere en kloeke complex wonen ouderen aan wie ook zorg aan huis gegeven kan worden. In de plinten kunnen in collectieve ruimten bewoners samenkomen.
LEVENDIG HAVENLANDSCHAP De ambitie is om aan de havenzijde een sterke verbinding te maken met het water. Met een groene en aantrekkelijke openbare ruimte wordt van de middenpier een prettige verblijfsruimte gemaakt die op de haven gericht is. Het is de ambitie om met de programmering van de plinten aan de havenzijde de levendigheid te versterken.
Sterke binding met het water.
36
+
Groene & aantrekkelijke openbare ruimte.
+
Programmering van de plint.
37
RUIG WONEN MET ZORG De ambitie is om naast de plekken met reuring aan de haven ook rust voor de bewoners te creëren. De activiteiten in de haven zullen een levendig uitzicht bieden aan de bewoners. In het complex zal aan de oudere bewoners zorg en ondersteuning geboden worden. Met de inrichting van ruimten en (dak)terrassen voor collectief gebruik wordt een zorgzame leefomgeving geschapen in een industriële setting.
Maak plekken voor reuring maar ook voor rust.
38
+
Verweef havenactiviteiten met woon/zorgprogramma.
+
Ondersteun diverse karakters van collectief gebruik.
39
ROBUUST INDUSTRIEEL De Residentie zal in zijn verschijningsvorm aansluiten op het karakter van de Piushaven. De ambitie is om op plintniveau aan te sluiten op de vormentaal van de industriële laag van de oude bebouwing langs de haven. Op deze plint zullen autonome volumes verrijzen met een eigen identiteit. Met industriële accenten en nuanceringen wordt het complex verrijkt.
Aansluiting op de informele & industriële laag van de Piushaven.
40
+
Autonome volumes met diverse identiteiten.
+
Industriële accenten en nuanceringen.
41
PRETTIG ROMMELIG De ambitie is om aan te sluiten op de krachtige en informele karakteristiek van de Piushaven. De Residentie zal Tilburgs van karakter zijn. Het complex zal een afgewogen 3D collage van compacte, heldere, zuivere volumes vormen. Met deze volumes zal aangesloten worden op de industriële laag en de stedelijke laag. De hoogteaccenten dragen bij aan de afleesbaarheid van het stedelijk weefsel.
Van compositie... Van generiek...
42
Omarm de krachtige en informele karakteristiek van de Piushaven.
...naar collage! ...naar typisch Piushaven!
43
VERANKERD IN TILBURG
Residentie Piushaven als nieuw ankerpunt in de stad.
44
45
DE PRINCIPES OP HOOFDLIJNEN Aan de hand van principes schetsen we het gewenste beeld voor de Piushaven. Deze principes vormen de basis voor de verdere uitwerking van het plan. We hebben deze principes samengevat tot hoofdlijnen om de kern van het plan duidelijk te maken. Deze hoofdlijnen zijn in dit hoofdstuk nader uitgeschreven en uitgediept. Afwijken van de principes van het Regiedocument is bespreekbaar, op voorwaarde dat de ontwerper of architect de afwijking overtuigend presenteert en de kwaliteitsbegeleider hiermee instemt. Een heldere onderbouwing is vereist, zoals tekst, diagrammen, plannen, ruimtelijke verbeeldingen of referenties. Gemotiveerd afwijken is mogelijk, mits dit in het belang is van de ruimtelijke kwaliteit en past binnen de geest van het plan.
3. PRINCIPES
Uitgesproken daklandschap
Het
DE PRINCIPES OP HOOFDLIJNEN TAMBOERSKADE
Karaktevolle gebouwen
uis
enh Hav
ds
oo L e D
De
Ruimtelijke objecten
ren o t s Piu
Afleesbare kade
al
erkh W De Zijde met rustig karakter
ren o t r ate W e D
Groene gevels & daken
Zwevende paden
Zichtbare Groene haven
e
ad sk er
bo
m Ta 47
DE PRINCIPES OP HOOFDLIJNEN HOPLIEDENKADE Uitgesproken daklandschap
Alzijdige verspringen
Kenmerkende industrieële plint
Afleesbare kade
Zijde met reuring
Hop
lied
enk ade Open zicht over middenpier
48
3.1 HET MAAIVELD In dit regiedocument wordt aan de hand van ruimtelijke “principes” het kader voor de toekomstige ontwikkeling geschetst. Deze principes zijn vanaf het maaiveld opgebouwd. Dit heeft te maken met de sterke verbondenheid van deze plek met de historie. Met het beter afleesbaar maken van de oorspronkelijke tweede havenarm wordt de basis gelegd voor deze ontwikkeling.
GEKOPPELD AAN HET LANDSCHAP Moerenburg Tilburg centrum
Koningswei
Fabriekskwartier Stadspark Oude Dijk
Stuivesantpark Schakel naar het landschap
50
Aan de oostzijde van Tilburg ligt het landschappark Moerenburg. De bestaande groene oevers van het toeloopkanaal vormen de aanzet tot de groene verbinding met o.a. het Stadspark Oude Dijk. Het stedelijk gebied van Tilburg wordt langs de verschillende routes de komende jaren steeds meer vergroend. Er worden met o.a. De Koningswei en het Fabriekskwartier nieuwe groene steppingsstones gemaakt. De Residentie vormt hierop een aanvulling.
Groene Haven
Eigen karakter en gebruik
Kade
Natuur (park)
De inrichting van de openbare ruimte langs het toeloopkanaal is ingericht als natuurpark. Aan de noordzijde van het kanaal wordt het karakter naar het oosten steeds groener. De Residentie brengt een nieuwe identiteit in het gebied. Het wordt een nieuwe groene haven met een groene havenarm.
51
GESCHIEDENIS AFLEESBAAR Plot
RAK
Tam b
oer skad
Hop
lied
Pius
hav en
enk ade
, no
ord
e, z
De locatie is gelegen op de kop van de Piushaven. De noord-oost en zuid-westzijde van de locatie zijn verschillend van karakter. Aan de zuidzijde, bij de Tamboerskade, wordt aangesloten op een rustig en fijnmazig stedelijk woongebied. Dit geldt ook voor de westzijde.De noordzijde, de Hopliedenkade, ligt direct aan de Piushaven. Aan de oostzijde op de kop van de Middenpier ligt het uitzichtpunt en restaurant RAK .
uidz
ijde
zijd
e
zicht vanuit het noordwesten
Groene haven
Met de inrichting van de openbare ruimte maken we de geschiedenis opnieuw afleesbaar. De oorspronkelijke zuidelijke havenarm wordt beter herkenbaar en krijgt nieuwe betekenis als "groene haven". De kademuren met bomen worden als structuur tot aan het Voetboogplein doorgezet. Ook de Middenpier wordt beter beleefbaar.
Leesbaarheid tweede havenarm in openbare ruimte
Beleving middenpier versterken zicht vanuit het zuidoosten 52
KADE EN HAVEN Duiding van de historische kade His
tor
isch
ek ade
Op het maaiveld wordt de contour van de historische kade zo veel mogelijk weer beleefbaar gemaakt. De kade wordt herkenbaar door consistent materiaalgebruik.
zicht vanuit het noordwesten
Voldoende gronddekking
-2
0c
m
Om een "groene haven" te kunnen realiseren wordt de nieuw te realiseren parkeergarage verdiept aangelegd. Door het maaiveld in de groene haven 20 cm lager te leggen blijft de kade afleesbaar. De parkeergarage ligt vervolgens nog eens minimaal 60 cm dieper. Hiermee ontstaat voldoende gronddekking voor een hoogwaardige inrichting van het maaiveld. Hiermee kan ook grondgebonden groen voor gevels worden gerealiseerd.
Voldoende gronddekking realiseren voor inrichting maaiveld
zicht vanuit het zuidoosten 53
STRUCTUUR Maken van verbindingen tussen Tamboerskade en havenfront
Doorzichten
Door middel van noord-zuid doorzichten wordt de Tamboerskade met het havenfront verbonden.
zicht vanuit het noordwesten
Plekken maken Plekken met verschillende karakters door alternerende volumes
zicht vanuit het zuidoosten 54
Aan de Tamboerskade en het havenfront ontstaan op het maaiveld door het terugleggen van de gebouwen "plekken" aan de Tamboerskade en het havenfront.
TOEGANKELIJKHEID
Aankomst vanuit de Havendijk
Aankomst vanaf het water
Doorwaadbaarheid
Vanaf verschillende zijden kan het gebied door voetgangers worden benaderd. Het gebied is door de ruimte tussen de gebouwen doorwaadbaar. De "plekken" tussen de gebouwen worden verbonden.
Aankomst vanuit de Woonwijk
zicht vanuit het noordwesten
Aankomst vanuit de binnenstad
Bereikbaarheid
De ontsluitingsroute voor gemotoriseerd verkeer is via de Tamboerskade georganiseerd. De parkaargarage ligt ook aan deze zijde. Hulpdiensten kunnen ook via de Hopenliedenkade de gebouwen bereiken.
opstelplekken hulpdiensten gemotoriseerd verkeer - twee richtingen gemotoriseerd verkeer - één richting aan-/afvoer goederen vanaf de weg uitsluitend calamiteiten route hulpdiensten
zicht vanuit het zuidoosten 55
Zwevende paden
GROENPRINCIPES Zwevende paden & drijvend terrras
Met zwevende paden over de groene havenarm wordt het gebied ontsloten. Deze paden sluiten aan op het niveau van de kade en zijn ook voor mindervaliden goed toegankelijk. Ter plekke van het Hopliedenplein wordt nog onderzocht of de de vlonder in het water aan de kade verbreed kan worden tot een drijvend terras.
Drijvend terras
Gronddekking en ruimte bomen
60 cm dekking
zwevend pad
0m -20m -80m
Op de parkeerkelder wordt gronddekking aangebracht. Hiermee ontstaat een voedingsbodem voor de beplanting van de groene haven. Op een aantal plekken wordt er onderzocht of er in de parkeerkelder ruimte geschapen kan worden om bomen te laten groeien. Hiervoor worden een viertal reserveringen (4 parkeerplaatsen) opgenomen welke in de uitwerking nader worden getoetst op financiele haalbaarheid evanals binnen de mobiltieitsvraag.
2,5 m x 5 m
water horizon
Principe mogelijke posities i.r.t. schematische maaiveld inrichting. 56
Schematische Maaiveldinrichting Schaal 1:500
N
Primaire entree Secundaire entree
57
MIDDENPIER De Middenpier krijgt een aantrekkelijk en groen karakter. Qua materialisatie wordt er aangesloten op de bestaande kade. Op deze kade worden bomen toegevoegd en plantvakken gemaakt. Er worden ontmoetingsplekken en verblijfsplekken gemaakt.
2
2
58
1 1
GROENE HAVEN
3
De Groene Haven krijgt een weelderig en industrieel karakter. De Groene Haven ligt deels boven de parkeerkelder. Het gronddek is voldoende om de beplanting weelderig te laten groeien. Door het gebruik van roosters en zwevende paden loopt het groen op maaiveld onder de paden door.
4
3
4
59
HAVENZIJDE Hopliedenplein
Extrovert, publiek en vol reuring op de middenpier en aan het water. De plek waar stad en Piushaven elkaar ontmoeten.
Hoplieden plein
Hopliedenhof
Hopliedenhof
Semi-publiek met een voornamelijk collectief karakter voor bewoners en omwonenden. Soms introvert, soms extrovert.
Voetboogtuin
zicht vanuit het noordwesten
TAMBOERSKADE Tamboerspark
Semi-publiek en semi-extrovert. Een plein waar wordt gewoond maar ook (in combinatie) kan worden gewerkt.
Voetboogtuin
Tamboershof
Introvert en semi-privé. Een groen hof waar rondom gewoond wordt, een plek voor rust.
Voetboogtuin
Tamboers hof
Introvert maar publiek. Als schakel en entree tussen De Residentie en de wijk.
Tamboerspark zicht vanuit het zuidoosten 60
HAVENZIJDE Hopliedenplein
Programmeren met commerciële of horeca functies. Levendigheid gedurende de hele dag, middag en avond. Sterke binding met het water en ondersteunend aan reuring op de middenpier.
Hopliedenhof
Ruimte voor een collectieve huiskamer en andere gedeelde of semi-publieke functies. Nadruk op gebruik door bewoners en omwonenden.
zicht vanuit het noordwesten
TAMBOERSKADE Tamboerspark
Hier kunnen speciale woontypologiën landen.
Tamboershof
Woonprogramma met de ontsluiting en semiprivé buitenruimtes als onderdeel van het hof.
Voetboogtuin
Hier en aan de westzijde in de woonstraat kunnen speciale woontypologiën landen met bijvoorbeeld werkruimtes op het maaiveld.
zicht vanuit het zuidoosten 61
Hopliedenplein (kadezijde, extrovert)
Hopliedenhof (kadezijde, semi-publiek)
Tamboershof (groene haven introvert) 62
PLINTEN De plinten kennen een mix aan functies die per plek van karakter verschilt (park/tuin/hof/ plein). De plint is in samenhang met de aangrenzende buitenruimte ontworpen. De plint heeft voldoende hoogte die afgestemd is op het karakter van de plek. De hoogte van de plint aan de haven met een publiek karakter is minimaal 4,0 meter hoog. De hoogtes van de plinten van de gebouwen verschillen onderling. Deze hoogteverschillen in de plint zijn goed waarneembaar en dragen bij aan de karaktervolle identiteit van elk gebouw.
Tamboerspark (groene haven, semi-extrovert)
Voetboogtuin (groene haven, introvert/publiek)
Privacy gevoelige ruimten zoals slaapkamers bevinden zich niet op de begane grond bij het Hopliedenplein en Hopliedenhof. Bij grondgebonden woningen is het wonen in de plint aantrekkelijk. De buitenruimte op maaiveld is verbonden met een aangrenzende openbare ruimte. De hoeken van De Residentie hebben een extrovert of publiek karakter. Dichte, afgesloten en afgeplakte plinten worden voorkomen. Principes voor reclameuitingen en gevelindelingen vormen een intergraal onderdeel van de uitwerking in de architectuur.
63
3.2 HET ENSEMBLE 64
3.2 HET ENSEMBLE Met de vorm van het ensemble wordt aangesloten op de bestaande vormentaal van de gebouwen aan de Piushaven. Om dit te kunnen doen is een Toolbox ontwikkeld waarin de bestaande vormentaal in de omgeving is geabstraheerd. Deze vormentaal is op verschillende schaalniveaus, stedenbouwkundig en architectonisch, geduid. De vormentaal van de Toolbox is vertaald in ontwerpprincipes die vanaf het maaiveld zijn opgebouwd. Hiermee ontstaat uiteindelijk een ensemble waarin de principes voor de vormen van de plint, de opbouw, de setbacks en dakbeëindiging worden geduid.
TOOLBOX STEDENBOUW
Op basis van een analyse van de directe omgeving zijn een aantal stedenbouwkundige principes gedestilleerd. Met het toepassen van deze toolbox kan er in beeld worden aangesloten op de vormentaal van de Piushaven.
01
setback toont de alzijdigheid en gelaagdheid
02
overgang met openbare ruimte
03
daksilhouet sheddaken
04
plintlaag met abstracte bovenbouw
05
getrapt gebouwsilhouet
06
diversiteit gebouwcontouren en identiteiten
07
meanderend gebouwsilhouet
08
poort, koppeling gebouwen
09
plintlaag en bovenbouw
10
levendige plintlaag in vorm en perspectief
11
grote schaal opdelen
12
daklandschap met wisselende perspectieven
66
TOOLBOX ARCHITECTUUR
Ook op het kleinere schaalniveau is een toolbox gemaakt waarmee kan worden aangesloten op de vormentaal van de Piushaven.
01
samenspel kleine en grote schaal
02
accenten in gevelvlak
03
zadeldak & contour loods/werkplaats
04
gradiënt in de gevel
05
erker motief - geveldiepte
06
afronding op de hoek
07
samenspel symmetrische en asymmtrische composities
08
sterke ritmiek & verticaliteit
09
blokgeleding & gevelsprong (in diepte)
10
plintlaag grote puien & veel gevelmassa
11
samenspel kaders en horizontaliteit
12
stevige articulering dakrand - kroonlijst 67
INDUSTRIËLE LAAG Kenmerken industriële laag • Maat en schaal nieuwe industriële laag sluit aan op de maat en schaal van de huidige industriële laag van de Piushaven. • Hoogte industriële laag loopt uiteen van 1 tot 4 bouwlagen. • Afwisseling in de hoogtes begane grond en de verdiepingshoogtes tussen de gebouwen onderling. • Architectuur industriële laag is eenduidig en bezit per kavel één identiteit en staat in verhouding tot de totale proporties van het gebouw. • Gevelexpressie per kavel reageert per zijde specifiek aan de verscheidenheid aan plekken rondom het gebouw en de verbeelding van de interne functies. • De plint is open maar kent ook relatief dichte gevelvlakken, passend bij de industriële karakteristiek, geen alzijdig uniform grid. • De industriële laag kenmerkt zich door grote geveldieptes, hoogtesprongen, silhouetten, setbacks, en een sterke gevelplastiek. • De industriele laag gaat een relatie aan met de kenmerken van het maaiveld. (bijv. kade rand, groene haven, RAK of ruimtelijk object)
zicht vanuit het noordwesten
hoogtesprongen kenmerk maaiveld
setbacks
silhouet
zicht vanuit het zuidoosten 68
kenmerk maaiveld
gevelplastiek
OPBOUW
kavel 2 middelhoog kavel 4 middelhoog
opbouw industriële laag
kavel 1 één na hoogste kavel 3 hoogste
kavel 5 laagste
Opbouw Algemeen • Op de industriële laag komen opbouwen met veel volume en programma. • De opbouwen wijken qua grondvorm op plekken af van de industriële laag. • De opbouwen bezitten ieder een unieke hoogte. • Het ensemble wordt gekenmerkt door duidelijk afleesbare hoogteverschillen tussen de gebouwen onderling. • De skyline is vol afwisselende perspectieven en dieptewerkingen.
Opbouw Ensemble
zicht vanuit het noordwesten
Kavel 1 • Eén na hoogste opbouw op de kop van het waterfront • Alzijdig beeldmerk vanuit de waterzijde • Koppand Kavel 2 • Middelhoge opbouw • Opbouw lager dan kavel 4 • Tussenpand
silhouet ensemble
Kavel 3 • Hoogste opbouw • Centraal gepositioneerd, scharnierpunt van zichtlijnen • Schakel tussen de stad (centrum) en het water Kavel 4 • Middelhoge opbouw • Opbouw hoger dan kavel 2 • Tussenpand
zicht vanuit het zuidoosten
grondvorm van de opbouw wijkt op plekken af van de industriele laag
Kavel 5 • Laagste opbouw • Koppand Piushaven en Tamboerskade
69
SILHOUET Silhouet opbouw
mogelijke volumesprongen
zicht vanuit het noordwesten
mogelijke volumesprongen
zicht vanuit het zuidoosten 70
• De opbouw is autonoom ten opzichte van de industriële laag en wijkt in grondvorm af van de industriële laag. • Iedere opbouw bezit een eigen kenmerkend volumesilhouet. • Er is een grote diversiteit tussen de opbouwen onderling. • Ondanks onderlinge verschillen is het een familie. • Ensemble van de vijf torens werkt als een skyline vol wisselende perspectieven en dieptewerking. • De sprongen dienen het volume te verschalen naar een kleiner silhouet • Volumensprongen wijken af ten opzichte van de naastgelegen opbouw, bijvoorbeeld in hoogte, schaal en oriëntatie. • Volumensprongen spelen in op het verminderen van mogelijke windhinder. • Volumesprongen maken ruimte voor collectieve buitenruimtes, voorzieningen en daktuinen.
DAK/KROON
specifiek silhouet
Silhouet dak/kroon
specifiek silhouet
• De gebouwen kennen een diversiteit aan bekroningen en/of dakbeëindigingen. • De twee specifieke daksilhouten wijken af van de platte daken en markeren het begin. Geeft aanleiding tot een bijzondere woonvorm. • De beindiging van het hoogste gebouw doet recht aan markering van de Piushaven en as naar de stad. • De dakvlakken van de lagere gebouwen worden ontworpen als vijfde gevel en hebben zo mogelijk een gebruiksfunctie.
zicht vanuit het noordwesten
specifiek silhouet
specifiek silhouet
zicht vanuit het zuidoosten 71
3.3 DE UITWERKING 72
DE UITWERKING De uiteindelijke verschijningsvorm van het complex wordt bepaald door een nadere uitwerking in principes voor de architectuur van de gebouwen, de toevoegingen en de gevelbeplanting. Opnieuw wordt hiervoor gebruik gemaakt van een Toolbox die de bestaande vormentaal abstraheert. Ook de bestaande gebouwen worden als referenties gebruikt. De vorm van het ensemble wordt met kleuren, materialen en extra toevoegingen “geladen”. Hierdoor ontstaat een karaktervol complex waarbij elk gebouw een eigen identiteit zal hebben.
TOOLBOX GEVELS
Met de toolbox voor gevels kan worden aangesloten op de plastiek en ritmiek van de bestaande gevels van de Piushaven.
01
Gevelgeleding
02
Krachtig penantritmiek
03
Kloeke kaders in de plintlaag met diepe neggen
04
Samenspel korrelgroottes
05
Symmetrische en asymmetrische composities
06
Erker motief - geveldiepte
07
Accentueren gevelopeningen met toog jes
08
samenspel van open en dicht
09
Borstwering op de verdiepingen
10
Ranke penanten in verhouding tot de puien
11
Opbouw grote puien icm luifels & puien met geleding
12
Kaders en ornamenten met veel reliëf en plasticiteit
74
Metselwerk
Metselwerk in de plintlaag wordt verrijkt door kleurverschillen en banden.
Metselwerk
Rijkheid door metselwerk, levendigheid in de plintlaag (tot circa drie/vier bouwlagen)
Afwijkende materialisatie
De bovenliggende lagen worden abstracter vormgegeven met meer industriële materialiteit
Verfijning en detail materialisatie
De bovenliggende lagen worden abstracter vormgegeven met meer industriële materialiteit. De historie van de Piushaven kan dienen als inspiratiebron.
75
Watertoren
KARAKTERISTIEK
Piustoren
Gebouwkarakteristieken Kavel 1 - Watertoren
Havenzicht
Havenhuis Hopliedenplein Hopliedenhof
• Alzijdig beeldmerk vanuit de waterzijde • Watergericht • Sterke uniciteit
Kavel 2 - Loods
• Meer op zichzelf staand en gericht • Stoer • Industrieel
Kavel 3 - Piustoren
zicht vanuit het noordwesten
• Schakel tussen de stad (centrum) en water • Sterke uniciteit
Kavel 4 - Werkhal
• Meer op zichzelf staand en gericht • Stoer • Industrieel Werkhal
Kavel 5 - Havenhuis
• Schakel tussen buurt en plangebied • Fijnschalig • Sterke uniciteit Loods
Voetboogtuin
Tamboershof
Tamboerspark
zicht vanuit het zuidoosten 76
IDENTITEIT
gebouw identiteit 5
opbouw
gebouw identiteit 2
industriële laag
gebouw identiteit 3
zicht vanuit het noordwesten
gebouw identiteit 1
zicht vanuit het zuidoosten
Gebouwidentiteit • De gebouwidentiteit wordt gevormd door de identiteit van de industriële laag plus de identiteit van de opbouw. • De opbouw bestaat uit meerdere identiteiten. • De identiteit wordt gevormd door verschillen in gevelexpressies, woningtypologieën, materialen en/of kleurverschillen. • Elke opbouw heeft een eigen identiteit, afwijkend van het belendende pand. • De opbouw kent een veelheid aan gevelexpressies (wisselingen in gevelritmes, puigroottes, geveloriëntaties, belijningen etc). • De opbouw is nooit opgebouwd uit één uniform grid. • De opbouw kan bestaan uit één materiaal, met mogelijke nuances. • De opbouw kan bestaan uit meerdere materialen waarbij de contrasten subtiel dienen te zijn. • Hoofddoel van de verschillende identiteiten in de opbouw is het verschalen van de massa en het genereren van diversiteit binnen het gebouw, passend bij de specifieke karakteristiek van de Piushaven.
gebouw identiteit 4 77
1* 2* 3*
1
Havenkantoortje 1934
Op de kop van de Piushaven staat het oude havenkantoor.
78
4*
2
Verdwenen Urinoir
Het urinoir aan de haven is inmiddels verwenen.
3
Transformatorhuisje 1923
Nabij het Voetboogplein staat een transformatorhuisje.
4
Wachthuisje 1923
Het wachthuisje bij de brug behoorde bij de brugwachterswoning. Het gebouwtje wordt nog steeds gebruikt. De brugwachter bedient vanaf hier twee bruggen.
RUIMTELIJKHEDEN Ruimtelijkheden - Maaiveld Lokale bouwsels industriële trechters
Behoud zichtlijn
• Traditie van de huidige twee lokale bouwsels (havenkantoor en tranformator) voortzetten met nieuwe bouwsels met functies erin. • Verwijzend naar het verleden met een hedendaagse interpretatie in architectuur en materiaal. • Bouwsels buiten de oude havenkom positioneren, in lijn met de historie.
Haven-installaties
• Nabij de plekken van de gesloopte ‘industriële trechters’ en de ‘elevator’ nieuwe installaties maken die verleden en heden samenbrengen. • Installaties zijn plekken voor ontmoeting, spel, uitzicht en educatie. • Gematerialiseerd met industriële materialen zoals bv staal. • Behoud zichtlijn Hopliedenkade.
zicht vanuit het noordwesten
havenkantoor
transformator
‘elevator’
referentie
‘twee trechters’
referentie
elevator
bouwsel bouwsel
zicht vanuit het zuidoosten
Gesloopte elevator en de industriële trechters van de Piushaven. Verleden en heden samenbrengen door nieuwe installaties 79 in het gebied.
RUIMTELIJKHEDEN Kunstwerk/letters
Ruimtelijke accenten op hoogte Toevoegingen • Op hoogte trekt een kunstwerk de aandacht, hiermee wordt het hoogste gebouw geacentueerd. • Met een herintroductie van een brug wordt verwezen naar het industriele verleden. • Met een opbouw op het dak krijgt een dakvlak meer verblijfskwaliteit. • Met een constructie aan de gevel wordt verwezen naar het industriele verleden en krijgen klimplanten de ruimte om te groeien.
zicht vanuit het noordwesten
Brug
Kassen Groen en gebouw
zicht vanuit het zuidoosten 80
DAKEN Daken • De platte daken worden gebruikt als waterberging. • De platte daken worden vergroend waar mogelijk. • Installaties zijn niet zichtbaar vanaf maaiveld. Dit geldt in het bijzonder voor de gebouwen die op zichtassen staan en/of van ver te beschouwen zijn. • De aangegeven daken kunnen worden ingezet als gemeenschappelijke dakterrassen voor bewoners.
81
MATERIALISERING Materialisering Industriële laag industriële laag
82
• Ieder pand een eigen kleurtoon ten opzichte van belendende panden. • De industriële laag heeft in basis een donkere kleurtoon met verschillen in lichtere en donkere kleurtonen. • Materialen worden toegepast die massiviteit en soliditeit uitdragen. • Materialen met nuance en levendigheid die fraaier ouder worden (patine). • Steenachtige, robuuste materialen zoals baksteen, beton en natuursteen.
MATERIALISERING
Watertoren Piustoren Werkhal opbouw
Loods
Havenhuis
Materialisering - opbouw • De beeldtaal van de opbouw bezit een hoge mate van abstractie. • Er zijn twee thema’s qua materialisering: die van het Havenhuis, Piustoren en de Watertoren versus die van de Loods en de Werkhal.
Havenhuis, Piustoren, Watertoren • Sterke uniciteit: industrieel en/of innovatieve materialen, expressief. • Materialen als zink, koper, staal, aluminium, bewerkt beton (gepolijst, geschuurd, textuur zichtbaar) en vernieuwende innovatieve materialen bio-based, circulair, zoals bv composieten gebaseerd op biohars en hennepvezels.
Loods en Werkhal • Ingetogen, stoer, robuust. • Verwantschap met onderliggende industriële laag in karakteristiek. • Robuuste materialen die massiviteit en soliditeit uitdragen. • Materialen met nuance en levendigheid die fraaier ouder worden (patine). • Steenachtige, robuuste materialen zoals baksteen en natuursteen of vernieuwende innovatieve materialen bio-based, circulair, zoals bv composieten gebaseerd op biohars en hennepvezels.
83
MATERIALISERING EN KLEURPALET
84
cementcomposiet
houtvezelcomposiet
(cementvrij) beton
natuursteen / baksteen
aluminium / baksteen
hout
baksteen
keramiek
(cementvrij) beton
recylced kunststof
cementcomposiet
hout
hout
aluminium
staal
recylced kunststof
85
GRONDGEBONDEN LANGS GEVEL
GRONDGEBONDEN FUNCTIONELE DRAAGSTRUCTUUR
86
87
GROENE GEVELS BEHEER EN ONDERHOUD Beheer klimplanten
Twee keer per jaar snoeien. Afhankelijk van de soort wordt er enkel begeleidend gesnoeid of verder terug gesnoeid.
20-30 m
Beheer vanuit klimstructuur
Hoogte standaard hoogtewerker - 30m 88
Basis klimgroen - 30m beheer vanuit hoogtewerker
3.4 DE ONDERLINGE SAMENHANG
360 GRADEN - TAMBOERSKADE
Impressie gevelgroen groene haven Tegen de gebouwen die in de voormalige havenarm gepositoneerd worden zal het gevelgroen vanuit de volle grond weelderig omhoog groeien. Op de laagste groene daken worden dakterassen aangelegd.
90
360 GRADEN - VOETBOOGPLEIN
91
360 GRADEN - KOOPVAARDIJSTRAAT
Impressie gevelgroen kade Ook aan de havenzijde klimt het groen tegen de gevel. Deze zijde is minder weelderig. 92
360 GRADEN - PIUSHAVEN
93
4. DEELASPECTEN
UITGANGSPUNTEN PROGRAMMA
MOBILITEIT
Gemeentelijk woonbeleid
Mobiliteitsplan 2040
De Piushaven wordt door de gemeente Tilburg gezien als een van de sleutelgebieden waarbinnen verdichting zal plaatsvinden. Naast een groot aantal sociale woningen (minimaal het huidige aantal) heeft de gemeente de ambitie om ook meer middeldure huurwoningen te realiseren. Deze woningen dienen gemiddeld minimaal 60m2 groot te zijn. Het bouwen voor ouderen vormt een ander belangrijk speerpunt. Het beleid is er opgericht om meer nultreden woningen, woningen met zorg en geclusterde woonvormen te realiseren.
Ambitie
In dit plan zullen een groot aantal woningen gerealiseerd worden. Een groot deel van deze woningen zal geschikt zijn voor ouderen. Het wonen met zorg is hier mogelijk. De menging met andere doelgroepen zoals starters en gezinnen zal bijdragen aan de levendigheid van het complex.
Wonen
In de gebouwen worden woningen gerealiseerd in de sociale, middeldure huur en wordt in potentie gemixt met woningen in de vrije sector. Deze werkelijke mix en verhouding van programma is afhankelijk de haalbaarheidstudie. omgeacht de beoogde programmering zullen de gebouwen samen maximaal 29550 m2 Bruto Vloeroppervlakte bevatten. Met dit totale oppervlakte wordt alle bovengrondse metrage bedoeld.
Maatschappelijk/commercieel
In de plint van het gebouw nabij RAK zal het havenkantoor met havenvoorzieningen worden gerealiseerd. Rond het extroverte en publieke Hopliedenplein wordt een concentratie van aantrekkelijke voorzieningen beoogd. Hier kunnen commerciële of horeca functies een plek krijgen.
Collectieve ruimte
Ter ondersteuning van het wonen worden er zowel op de begane grond als nabij dakterreassen collectieve ruimten gerealiseerd. Hiermee ontsaat ruimte om elkaar te ontmoeten. In haar totaliteit wordt er minimaal 600 m2 maatschappelijk/commercieel en collectief programma in de plint gerealiseerd.
Autoparkeren
Het parkeren zal zo veel mogelijk uit het zicht ondergronds gefaciliteerd worden. In deze parkeergarage wordt het opladen van elektrische auto's gefaciliteerd.
Tilburg zet in op het SUMP-principe (Sustainable Mobility Plan). De ambitie is om meer te lopen en te fietsen. Hiervoor zullen aantrekkelijke, veilige en goede verbindingsroutes worden gerealiseerd. Het doel is om minder ruimte te maken voor de grote verkeersstromen door de stad en meer ruimte om te verblijven in een attractieve omgeving. Het parkeerbeleid voor de inwoners van Tilburg richt zich op het aantrekkelijk maken van de leefomgeving. Tilburg wil de bestaande parkeercapaciteit optimaal benutten en wil de parkeerders optimaal te faciliteren. Er worden voorzieningen aangelegd voor deelauto's en elektrische auto's.
Rondom de locatie liggen op minder dan 200m verschillende bushaltes. De locatie is vanuit alle richtingen geod bereikbaar.
Ambitie
Deelmobiliteit
De ambitie is om met De Residentie een bijdrage te leveren aan de bovenstaande doelen. De openbare ruimte rondom de gebouwen van de residentie zal ingericht worden als een onderdeel van het wandelroute netwerk van Tilburg. Het vormt de verbinding tussen de zuidelijke kade en de binnenstad. De openbare ruimte krijgt een hoogwaardige verblijfskwaliteit. Om fietsers zo veel mogelijk te faciliteren wordt er gebruik gemaakt van overzichtelijke en goed bereikbare gedeelde fietsenstallingen. Het parkeren zal zo veel mogelijk uit het zicht ondergronds gefaciliteerd worden. In deze parkeergarage kunnen deelauto's een plek krijgen en wordt het opladen van elektrische auto's gefaciliteerd.
Fietsparkeren
Om fietsers zo veel mogelijk te faciliteren wordt er gebruik gemaakt van overzichtelijke en goed bereikbare gedeelde fietsenstallingen.
OV
In het plan is ruimte gemaakt voor deelauto's.
95
BEREIKBAARHEID
IN/UIT
VEN
DEL
TAM
BOE
IN
In deze opzet duiden we op hoofdlijnen de "auto" ontsluiting van de locatie. De algemene ontsluitingrouting rondom de locatie blijft hetzelfde. Alleen direct rond de locatie aan de Tamboerskade en Hopliedenkade wordt de ontsluiting aangepast.
IERS
TRA
Hopliedenkade
AT
De Hopliedenkade wordt alleen als calamiteiten route voor hulpdiensten gebruikt.
RSK
ADE
STE
VEN
HOP
E RO
EB
TRAAT
R
DE
S
PIU
N
IN/UIT
SE BA ST
IA
AT
A
PRIMUS VAN GILSS
RA
ST
NT
Tamboerskade
SI
D VAAR KOOP
TR A U SS PI
T STRAA
A T
IJ
96
UIT
AAT
RA
LD
N
VE A H
STR
AT
GI
SHA ENKAD E VEN
DSE
ST
PIU
LIED
ZAN
Aan de Tamboerskade zal in gebouw 4 de ontsluiting van de parkeergarage komen. Tot gebouw 4 wordt hierom tweerichtingen voor gemotoriseerde verkeer voorzien. Daarna zal de Tamboerskade overgaan in een éénrichtingsweg om de kade verder te ontlasten. Doelstelling is om ook taxi's en laden en lossen hier te voorzien. Dit hangt samen met de mogelijkheid om vanaf deze zijde de entree van de gebouwen te bereiken.
BIODIVERSITEIT
KLIMAATADAPTATIE Beleid
In de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie wordt beschreven hoe Tilburg weerbaarder wordt tegen streeds extremer weer (hitte en buien). Het doel is om bij elke ontwikkeling het aandeel verhard oppervlak te minimaliseren (hittereductie en infiltratie), het groen oppervlak te vergroten (CO2 bijdrage en verkoeling), schaduwroutes met bomen in plannen te incorporeren en bij ontwikkelingen voldoende waterberging te realiseren.
Groene daken
Op de platte daken en terassen worden (gemeenschappelijke) groene tuinen gerealiseerd.
Groene gevels
Daar waar mogelijk groeit in de groene haven het groen tegen de gevel omhoog. Om dit mogelijk te maken wordt voldoende gronddekking op de parkeergarage gerealiseerd.
Natuur en biodiversiteit
Met de stadsnatuurkaart, het bomenbeleid, de nota biodiversiteit en het puntensysteem natuurinclusief bouwen heeft de gemeente Tilburg een beleidskader om Tilburg meer natuurinclusief en biodiverser te maken.
Waterberging
Op de daken en op het maaiveld is ruimte om 60 liter per m2 water te bergen. Hiermee kan het water tijdens piekbuien geborgen worden.
Maaiveld
De groene haven wordt groen ingericht. Op de parkeerbak wordt een deklaag aangebracht. Hierdoor kan het groen tot wasdom komen. Paden worden met roosters vormgegeven zodat deze geen verhard oppervlak vormen. Ook aan de havenzijde worden grote plantvlakken toegevoegd om het verhard oppervlak te minimaliseren.
In de stadsnatuurkaart zijn de belangrijke verbindende structuren voor de stad Tilburg aangegeven. De Piushaven is een van deze structuren. Op deze locatie is hier een kans om deze structuur als een ecologische coridor verder de stad in te trekken.
Vergroten
Met het inrichten van de groene haven, het maken van groen gevels en groene daken wordt het areal groen/ flora substantieel vergroot. Naast het aantal woningen voor mensen zullen ook meer nestkasten, verblijfsplaatsen en schuilplekken voor dieren/fauna in deze ontwikkeling gemaakt worden.
Ambitie
In dit plan ligt de ambitie hoog. Er wordt met de inrichting van de openbare ruimte geanticipeerd op het extremer wordende weer. Het maaiveld wordt zo groen mogelijk ingericht. Daar waar mogelijk worden bomen toegevoegd. De gevels en daken worden zo groen mogelijk.
Stadsnatuurkaart
Verbinden Waterbuffering op parkeerdek en deel van daken (geb. 1&5)
Waterbuffering op eigen daken en setbacks (geb. 2/3/4)
Projectgrens
Totale gebied zal bij heraanleg ook buffer capaciteit moeten voorzien voor de verharde delen
Het groen van de groene haven wordt verbonden met het water de haven. Het groen op het maaiveld wordt verbonden met het groen van de gevels.
Versterken
Door in te zetten op voldoende gronddekking wordt een sterke basis gelegd om de biodiversiteit duurzaam te versterken. In deze dekking ontstaat ruimte om water vast te houden. Met inheems groen en bloeiende planten kan de biodiversiteit versterkt worden.
97
ENERGIETRANSITIE
WINDKLIMAAT
Beleid
De NEN 8100 is de nederlandse norm voor de beoordeling van het windklimaat. De norm werkt met uurgemiddelde windsnelheden (m/s) gerelateerd aan de overschrijdingskans in percentage van uur per jaar.
Met de afbouw van het gebruik van fosiele brandstoffen wordt de druk op het elektriciteitsnet steeds groter. De gemeente Tilburg zet er op in om slim om te gaan met deze steeds groter wordende energievraag. Het gebruiken van bijvoorbeeld nieuwe warmtenetten en het gebruik van nieuwe en andere energiebronnen (lokale opwekking, water als bron, restwarmte van bedrijven) spelen hierin een rol.
Warmte pompen
Door het gebruik van warmtepompen wordt de energievraag verminderd.
Zonnepanelen
Met zonnepanelen op de schuine en het hoogste dak wordt groene energie gewonnen.
In de NEN8100 wordt onderscheid gemaakt tussen windhinder en windgevaar. Wanneer het uurgemiddelde van de windsnelheid meer dan 5 m/s is zal een gemiddeld persoon windhinder ondervinden. Bij gemiddelde windsnelheden van meer van 15 m/s kunnen gevaarlijke situaties ontstaan zoals hieronder omschreven in de schaal van Beaufort. In de schaal van Beaufort wordt voor de windkracht een nadere onderverdeling gemaakt en het effect van de windsnelheden nader geduid. De NEN 8100 geeft verschillende kwalificaties van windhinder of windgevaar aan. De percentages in de middelste kolom van de NEN 8100 tabellen omschrijven de gemiddelde overschrijdingskans van het aantal uren per jaar van de in de tabel genoemde lokale windsnelheid. Windhinder wordt geclassificeerd in klasse A, B, C, D, E en windgevaar klasse A, B, C. Deze kleurcodes in onderstaande tabellen zijn terug te vinden in de analyses op de volgende pagina's. NEN 8100 - Windhinder
NEN 8100 - Windgevaar
98
Observaties Windhinder
De gebouwen zijn zo gepositioneerd dat er over het algemeen geen hinderlijke situaties rondom de blokken en in de openbare ruimte ontstaan. Op sommige plekken, aangegeven met gele vlakken, is lichte hinder te zien. Deze gele zones bevinden zich meestal op locaties die onderdeel zijn van de routing en vormen daardoor geen grote hinder. Echter, op enkele plekken waar terrassen aan de noordzijde liggen, kan de situatie nog verbeterd worden. Om dit inzichtelijk te maken, hebben we een eerste test met bomen uitgevoerd. Deze test toont aan dat het toevoegen van bomen substantieel invloed heeft op de wind en het mogelijk maakt de terrassen te behouden. Dit kan verder geoptimaliseerd worden zodra het landschapsontwerp verder is uitgewerkt en de positie van de bomen op het maaiveld is bepaald. Een aandachtspunt is om ook op de middenpier groen te realiseren. Naar verwachting zal er bij het optimaliseren van het groen en de verdere inrichting van de gebouwen met balkons en openbare ruimtes een goed windklimaat ontstaan.
Schaal van Beaufort
Observaties Windgevaar
Bij de luchtbrug is er een grotere kans op windgevaar, aangegeven met rood. Dit gevaar kan worden verminderd door de luchtbrug een meer open karakter te geven. Dit probleem kan niet alleen met bomen worden opgelost. Nader onderzoek is nodig bij de verdere uitwerking. Daarnaast moet er bij de inrichting van de openbare ruimte rekening mee worden gehouden. Door het zorgvuldig optimaliseren van groenvoorzieningen kunnen we valwind beperken in de openbare ruimtes. Daarmee kunnen we de negatieve effecten van windhinder beperken en een aangenaam windklimaat creëren.
Modellen Windhinder Model 1. massa's inclusief gesloten luchtbrug
Model 2. massa's inclusief luchtbrug met open structuur
Model 3. massa's inclusief bomen langs de kade.
Model 2. massa's inclusief luchtbrug met open structuur
Model 3. massa's inclusief bomen langs de kade.
Modellen Windgevaar model 1. zonder bomen en luchtbruggen
99
BEZONNING BESTAAND
Meetmomenten
Belangrijke momenten voor een bezonningstudie zijn de zomerzonnewende (21 juni) en de lente- en herfstequinox (21 maart en 21 september). Deze data geven inzicht in de zonlichtinval gedurende het jaar en de gemiddelde omstandigheden daartussen. In juni staat de zon het hoogst aan de hemel, terwijl in maart en september de zon lager staat en de omstandigheden vergelijkbaar zijn. De studie omvat verschillende tijdstippen van de dag, zoals 09:00, 12:00, 15:00 en 18:00 uur, om een volledig beeld te geven van de zonlichtinval en schaduwvorming. Deze momenten zijn van belang om de hinder op de gebouwen en de verblijfskwaliteit van de openbare ruimte inzichtelijk te maken in de zomer, lente en herfst.
Aandachtspunten
Aan de piushaven bevinden zich meerdere terrassen, evenals op de kop van de pier in de vorm van het Restaurant RAK. Op de kop van de Piushaven (ten westen van de locatie) bevindt zich woningbouw. Het is van belang dat hier zo goed mogelijk rekening mee wordt gehouden.
100
tra
kop Piushaven
21 maart & 21 september
• Aan de kop van de Piushaven zorgt de Residentie voor een schaduwval van ca. zonsopgang tot 10:30 uur • Aan de Piushaven met terrassen is er gedurende deze periode geen schaduwval op de kade. • Ter plaatse van RAK zorgt de Residentie voor een schaduwval van ca. 15:30 tot zonsondergang op het terras. • De residentie zorgt gedurende de hele dag voor een complete schaduwval op de Hopliedenkade. • De overige bebouwing ondervindt geen hinder van de Residentie.
21 maart 09:00 uur Ko o
pva ard ijs
tra
• Aan de kop van de Piushaven zorgt de Residentie voor schaduwval van ca. zonsopgang tot 10:00 uur. Wel ondervinden minder woningen tegelijkertijd hinder hiervan. • Aan de Piushaven met terrassen is er gedurende deze periode geen schaduwval op de kade. • Ter plaatse van het RAK zorgt de residentie van ca. 18:00 tot 18:30 voor een schaduwval op het terras. • De Residentie zorgt vanaf 09:30 uur tot 17:00 uur voor een vrijwel complete schaduwval op de Hopliedenkade. • De overige bebouwing ondervindt geen hinder van de Residentie. De Hopliedenkade ligt op alle momenten gedurende de hele dag in de schaduw . De verblijfskwaliteit is hierdoor gering. RAK ondervindt in lente en herfst lichte hinder door de schaduwval. Ook bebouwing aan de kop van de Piushaven ondervinden in de ochtend tot 10:00 uur schaduw.
Hopliedenkade
Tamboerskade
Piushaven
at
21 juni
Observaties
Piushaven
at
kop Piushaven
Een bezonningstudie analyseert de zonlichtinval en schaduwvorming op een locatie of gebouw gedurende verschillende tijden van de dag en seizoenen. Door zowel de huidige als de nieuwe situatie in kaart te brengen, biedt de studie inzicht in hoe de bezonning in de omgeving veranderd. Hierdoor kan worden geëvalueerd welke invloed de nieuwe situatie heeft op de bestaande omgeving en of er sprake is van een afname of verbetering van de bezonning.
pva ard ijs
Hopliedenkade
Tamboerskade
21 juni 09:00 uur Ko o
pva ard ijs
tra
Legenda bezonningstudiekaarten
Piushaven
at
kop Piushaven
Verantwoording
Ko o
De bestaande 'Residentie'
Tamboerskade
Bestaande bebouwing Terrassen
Hopliedenkade
21 september 09:00 uur